Chương trình phát thanh; Đài tiếng nói Việt Nam; Truyền thông đa phương tiện

LỜI CẢM ƠN Trong quá trình triển khai thực hiện đề tài nghiên cứu “Chương trình phát thanh “Dành cho đồng bào Việt Nam ở xa Tổ quốc” của Đài Tiếng nói Việt Nam trong bối cảnh truyền thô

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

NGUYỄN LAN PHƯƠNG

CHƯƠNG TRÌNH PHÁT THANH “DÀNH CHO ĐỒNG BÀO VIỆT NAM Ở XA TỔ QUỐC” CỦA ĐÀI TIẾNG NÓI VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH TRUYỀN THÔNG

ĐA PHƯƠNG TIỆN

(Khảo sát từ tháng 10 năm 2015 đến tháng 4 năm 2016)

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

Hà Nội, 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

NGUYỄN LAN PHƯƠNG

CHƯƠNG TRÌNH PHÁT THANH “DÀNH CHO ĐỒNG BÀO VIỆT NAM Ở XA TỔ QUỐC” CỦA ĐÀI TIẾNG NÓI VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH TRUYỀN THÔNG

ĐA PHƯƠNG TIỆN

(Khảo sát từ tháng 10 năm 2015 đến tháng 4 năm 2016)

Chuyên ngành: Báo chí học

Mã số: 60.32.01.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Đặng Thị Thu Hương

Hà Nội, 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn này là công trình nghiên cứu của tôi dưới

sự hướng dẫn của PGS.TS Đặng Thị Thu Hương Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực, có nguồn tham khảo rõ ràng và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Nguyễn Lan Phương

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình triển khai thực hiện đề tài nghiên cứu “Chương trình

phát thanh “Dành cho đồng bào Việt Nam ở xa Tổ quốc” của Đài Tiếng nói Việt Nam trong bối cảnh truyền thông đa phương tiện (Khảo sát từ tháng 10 năm 2015 đến tháng 4 năm 2016)”, tác giả luận văn luôn nhận

được sự giúp đỡ tận tình của PGS.TS Đặng Thị Thu Hương, Khoa Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội c ng lãnh đạo và các đồng nghiệp đang công tác tại Ph ng Việt kiều, Hệ phát thanh đối ngoại quốc gia, Đài Tiếng nói Việt Nam Trong điều kiện hạn chế về thời gian, địa bàn nghiên cứu lại khá rộng nên luận văn chắc chắn s không tránh khỏi những sơ suất Tác giả rất mong nhận được sự đóng góp của Hội đồng, của thầy cô giáo và bạn bè đồng nghiệp để luận văn hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do lựa chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu 7

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 8

5 Phương pháp nghiên cứu 8

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 9

7 Kết cấu đề tài 10

Chương 1 THÔNG TIN DÀNH CHO NGƯỜI VIỆT NAM Ở NƯỚC NGOÀI VÀ CHƯƠNG TRÌNH PHÁT THANH “DÀNH CHO ĐỒNG BÀO VIỆT NAM Ở XA TỔ QUỐC” 11

1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài 11

1.2 Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài và quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài 18

1.3 Diện mạo các kênh đối ngoại dành cho người Việt Nam ở nước ngoài 266

1.4 Lịch sử hình thành và phát triển của chương trình phát thanh “Dành cho đồng bào Việt Nam ở xa Tổ quốc” 34

Tiểu kết chương 1 39

Chương 2 THỰC TRẠNG CHƯƠNG TRÌNH PHÁT THANH “DÀNH CHO ĐỒNG BÀO VIỆT NAM Ở XA TỔ QUỐC” CỦA ĐÀI TIẾNG NÓI VIỆT NAM 41

2.1 Kết cấu chương trình 41

2.2 Nội dung chính của chương trình 48

2.3 Hình thức thể hiện 57

2.4 Quy trình sản xuất 72

Tiểu kết chương 2 80

Chương 3 ĐÁNH GIÁ THÀNH CÔNG, HẠN CHẾ VÀ ĐỀ XUẤT KHUYẾN NGHỊ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CHƯƠNG TRÌNH 82

3.1 Thời cơ và thách thức đối với chương trình phát thanh "Dành cho người

Việt Nam ở nước ngoài" trong bối cảnh truyền thông đa phương tiện 82

3.2 Thành công và hạn chế của chương trình 86

3.3 Nguyên nhân thành công và hạn chế của chương trình 94

3.4 Giải pháp nhằm nâng cao chất lượng chương trình 96

Tiểu kết chương 3 100

KẾT LUẬN 101

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 103

PHỤ LỤC 109

DANH MỤC KÝ HIỆU TỪ VIẾT TẮT

VOV5 Hệ phát thanh đối ngoại quốc gia

VOV1 Hệ Thời sự - Chính trị - Tổng hợp

VOV2 Hệ Văn hóa Đời sống Khoa giáo

VOV3 Hệ Âm nhạc Thông tin giải trí

DANH MỤC CÁC BẢNG - BIỂU ĐỒ - SƠ ĐỒ Danh mục bảng

Bảng 2.1 Kết quả khảo sát dung lượng dành cho thông tin chính trị trong chương trình 52 Bảng 2.2: So sánh chuyên mục trong chương trình phát thanh truyền thống và chương trình đăng trên trang thông tin điện tử 77

Danh mục biểu đồ

Biểu đồ 2.1: Nội dung thông tin phản ánh trong chương trình phát thanh

“Dành cho đồng bào Việt Nam ở xa Tổ quốc” 48 Biểu đồ 2.2: Thống kê số video của trang web tiếng Việt trên vovworld.vn từ tháng 10/2015 đến tháng 4 năm 2016 8080

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài

Chúng ta đang sống trong thời đại b ng nổ thông tin, các phương tiện truyền thông hiện đại đang có những bước phát triển vượt bậc Chưa bao giờ phát thanh, truyền hình, báo điện tử lại phát triển với tốc độ mạnh m như hiện nay Chính điều này đã tạo cho công chúng nhiều cơ hội thuận lợi trong việc tiếp nhận thông tin Song c ng với điều đó, các thế lực th địch cũng ra sức lợi dụng sự thuận lợi này h ng thực hiện các mưu đồ chính trị của mình Thông tin đối ngoại đóng một vai tr vô c ng quan trọng trong thời đại hội nhập ở nước ta hiện nay Việc tăng cường thông tin tuyên truyền cho cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài giúp cho họ hiểu biết đúng đắn và kịp thời về đất nước là vấn đề hết sức quan trọng

Nhận thức được điều đó, trong những năm qua Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm đến công tác thông tin đối ngoại, trong đó có công tác thông tin tuyên truyền cho đồng bào Việt Nam sống xa Tổ quốc trên Đài Tiếng nói Việt Nam Để đáp ứng nhu cầu thông tin của kiều bào sống xa Tổ quốc, chương trình phát thanh “Dành cho đồng bào Việt Nam ở xa Tổ quốc” của Hệ phát thanh đối ngoại quốc gia, Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV5) đóng một vai tr quan trọng trong việc tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước tới đông đảo người Việt Nam đang làm ăn, sinh sống, học tập ở nước ngoài Chương trình này nhằm đáp ứng nhu cầu thông tin hai chiều giữa cộng đồng người Việt Nam sống xa Tổ quốc và thân nhân sống trong nước, giúp cho bà con kiều bào tiếp nhận được nhiều thông tin về sự phát triển của đất nước qua những thông tin về chính trị, kinh tế, xã hội của nước nhà Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài có nhiều nhóm đối tượng với những đặc điểm khác nhau bởi họ ra đi trong những hoàn cảnh khác nhau Do

đó, việc nghiên cứu đề tài c n nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả đấu tranh chống những luận điệu xuyên tạc, bóp méo của các thế lực th địch và bọn

phản động lưu vong với âm mưu thực hiện “diễn biến hòa bình” Ngoài chức

năng thông tin, chương trình phát thanh “Dành cho đồng bào Việt Nam ở xa

Tổ quốc” c n có nhiệm vụ quan trọng trong việc duy trì nền văn hóa Việt Nam, trong đó có việc giữ gìn bản sắc tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đặc biệt là thế hệ trẻ kiều bào

Với sự phát triển của công nghệ truyền thông trong bối cảnh truyền thông đa phương tiện đặc biệt là áp lực cạnh tranh quyết liệt của các phương

tiện truyền thông đại chúng hiện nay, chương trình phát thanh “Dành cho

đồng bào Việt Nam ở xa Tổ quốc” của VOV5 cần phải kịp thời đổi mới và

nâng cao chất lượng để chương trình trở thành món ăn tinh thần của bà con kiều bào Để làm được điều này, chúng ta cần có sự nghiên cứu, đánh giá thực tiễn chất lượng và hiệu quả chương trình và đề xuất các biện pháp khắc phục những bất cập, c n tồn tại của chương trình

Tác giả chọn và nghiên cứu đề tài: Chương trình phát thanh “Dành cho

đồng bào Việt Nam ở xa Tổ quốc” trong bối cảnh truyền thông đa phương tiện với mục đích nâng cao hiệu quả tuyên truyền đối ngoại, cải tiến theo

hướng nâng cao tính đa dạng và tính thuyết phục nhằm tạo được sức thu hút trong thời đại kỷ nguyên số với cuộc đua cạnh tranh về thông tin khốc liệt như

hiện nay

Là phóng viên của chương trình, khi nghiên cứu đề tài này, tác giả mong muốn góp sức mình trong việc tìm ra những cách thức để chương trình ngày một sống động, hấp dẫn, thực sự là cầu nối giữa những người Việt Nam

ở nước ngoài với đất nước Tác giả cũng hi vọng, luận văn là cơ sở để Đài Tiếng nói Việt Nam có những kế hoạch quy hoạch phát triển chương trình trong thời gian tới

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trong mấy chục năm trở lại đây, có nhiều sách, giáo trình, công trình nghiên cứu và tìm hiểu về phát thanh, chương trình phát thanh, chương trình

đối ngoại và chương trình phát thanh dành cho người Việt ở nước ngoài Ở cấp độ luận văn, tác giả chia ra thành những mảng nghiên cứu chính như sau:

Các nghiên cứu về những vấn đề l luận và thực tiễn phát thanh và các chương trình phát thanh đã được các nhà nghiên cứu, các cơ quan báo chí, các nhà khoa học, giáo viên và sinh viên chuyên ngành phát thanh quan tâm Những nghiên cứu về phát thanh và chương trình phát thanh có thể kể ra một

số cuốn sách, giáo trình, công trình nghiên cứu như: Lý luận báo phát thanh của tác giả Đức Dũng, Nxb Văn hóa – Thông tin, Hà Nội, 2003; Truyền thông

lý thuyết và kĩ năng cơ bản của tác giả Nguyễn Văn Dững (chủ biên), Nxb

Chính trị Quốc gia - Sự thật, 2014; Báo phát thanh do một nhóm tác giả thực hiện, Nxb Văn hóa - Thông tin, Hà Nội, 2002; Thính giả và quá trình sản xuất

chương trình phát thanh của tác giả Vũ Thúy Bình, Học viện Báo chí và

Tuyên truyền, 2000 Những cuốn sách, giáo trình này nói về những vấn đề cơ bản của phát thanh, cách thức tổ chức sản xuất chương trình Hay có thể liệt

kê một số đề tài sau: “Xây dựng mô hình lí thuyết cho kênh phát thanh kinh tế

chuyên biệt trên Đài tiếng nói nhân dân thành phố Hồ Chí Minh” của Hoàng

Mai Trân, Khoa Báo chí và Truyền thông, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân

văn; “Xu thế phát triển của phát thanh phi truyền thống tại Việt Nam” (khảo

sát trường hợp Viettel Radio và Tuổi Trẻ online) của Đặng Thị Huệ, Khoa Báo chí và Truyền thông, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn

thạc sỹ của tác giả Nguyễn Sơn Minh (năm 2002) với đề tài: Phát thanh trên

mạng Internet, trình bày cơ sở khoa học và cơ sở pháp l cho sự phát triển của

hệ thống phát thanh Việt Nam, trong đó có phát thanh trên mạng internet, nghiên cứu về công nghệ số hóa và âm thanh kỹ thuật số, đề xuất một mô hình chuẩn cho phát thanh internet Việt Nam

Một số cuốn sách, giáo trình, công trình nghiên cứu về chương trình phát thanh khác, tác giả có thể kể đến: Luận văn của tác giả Đồng Mạnh

Hùng: Đổi mới, nâng cao chất lượng chương trình thời sự Đài Tiếng nói Việt

Nam; Luận văn của tác giả Phạm Nguyên Long: Đổi mới và nâng cao chất lượng các chương trình phát thanh Kinh tế của Đài Tiếng nói Việt Nam đã

nghiên cứu và đề xuất nhiều biện pháp tăng cường hiệu quả các chương trình phát thanh và bước đầu đề cập đến một số phương thức phát thanh hiện đại

Đề tài luận văn thạc sỹ của tác giả Vũ Trà My (năm 2001) là: Nâng cao hiệu

quả của các chương trình phát thanh tập trung nghiên cứu vấn đề hiệu quả và tìm hướng nâng cao hiệu quả của phát thanh trong hệ thống các phương tiện truyền thông đại chúng

Một số luận văn khác liên quan đến chương trình phát thanh dành cho

đối tượng, cụ thể như: “Nâng cao chất lượng chương trình về biển đảo trên

sóng phát thanh của Đài Tiếng nói Việt Nam” (Qua thực tế các chương trình

trên Hệ Thời sự - Chính trị - Tổng hợp VOV1) của Nguyễn Thị H a, Khoa

Báo chí và Truyền thông, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn; “Phát thanh

tiếng dân tộc với người dân tộc thiểu số bản địa Kon Tum” của Trịnh Thị Hà

Oanh, Khoa Báo chí và Truyền thông, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Thông qua việc khảo cứu, có thể thấy đây đều là những cuốn sách, giáo trình

và các công trình nghiên cứu đi sâu nghiên cứu về các kỹ năng trong việc sáng tạo tác phẩm cũng như nâng cao chất lượng các chương trình phát thanh Những tài liệu này là những nghiên cứu nền tảng, làm tiền đề cho tác giả củng

cố kiến thức và triển khai đề tài của mình

Liên quan đến những nghiên cứu về thông tin đối ngoại và các chương

trình đối ngoại, có thể kể đến đề tài “Nâng cao chất lượng hiệu quả phát

thanh đối ngoại của Đài tiếng nói Việt Nam” của tác giả Tô Quốc Tuấn thực

hiện năm 2006 tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học

quốc gia Hà Nội; Công tác thông tin đối ngoại qua kênh báo nói trong hoạt

động đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta của tác giả Thu Viễn thực hiện tại

trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn; Bản tin đối ngoại phát thanh,

truyền hình – Thực trạng và hiệu quả của tác giả Nguyễn Tiến Long thực hiện

năm 2006, Học viện Báo chí và Tuyên truyền Những đề tài, luận văn, công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề thông tin đối ngoại và chương trình đối ngoại chiếm một tỉ lệ nhỏ Tuy nhiên, các công trình đã phân tích, đánh giá thành công và hạn chế của các chương trình phát thanh đối ngoại, công tác thông tin tuyên truyền đối ngoại trên báo nói từ đó đề xuất giải pháp, kiến nghị nhằm đẩy mạnh cả lượng và chất để phục vụ đắc lực cho sự phát triển và hội nhập của đất nước ta

Các nghiên cứu về chương trình phát thanh “Dành cho đồng bào Việt

Nam ở xa Tổ quốc” của Đài Tiếng nói Việt Nam có thể kể đến: Kỷ yếu

“Tiếng nói Việt Nam với đồng bào Việt Nam ở xa Tổ quốc” (Tài liệu lưu hành

nội bộ 1999) Mặc d chỉ là những bài phát biểu tham luận, được tập hợp lại nhưng đây là kết quả nghiên cứu đầu tiên, trực tiếp về chương trình phát

thanh “Dành cho đồng bào Việt Nam ở xa Tổ quốc” Kỷ yếu bước đầu cung

cấp cho người đọc một số thông tin về hoạt động thông tin đối ngoại của Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) đối với đối tượng thính giả và độc giả là người

Việt Nam sống xa Tổ quốc Đây là kết quả nghiên cứu đầu tiên trực tiếp về

chương trình này mặc d chỉ là những bài tham luận được tập hợp lại Đối với công trình nghiên cứu dưới dạng tổng kết l luận, có khóa luận tốt nghiệp

năm 2003, đề tài mang tên “Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng

chương trình phát thanh Dành cho đồng bào Việt Nam ở xa Tổ quốc” của tác

giả Phạm Thị Hồng Yến, Khoa Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền Khóa luận bước đầu đề xuất một vài giải pháp cơ bản, nhằm nâng cao chất lượng chương trình nhưng chưa đi sâu nghiên cứu nét đặc th của chương trình

Luận văn thạc sĩ báo chí “Chương trình phát thanh Dành cho đồng bào

Việt Nam ở xa Tổ quốc trên sóng Đài Tiếng nói Việt Nam (khảo sát từ năm

2002 đến 6/2004)” của tác giả Nguyễn Văn Trường, giảng viên Học viện Báo

chí và Tuyên truyền, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, được thực

hiện vào năm 2004 Luận văn của tác giả Nguyễn Văn Trường đã đề cập một

số vấn đề về nội dung và hình thức của chương trình Tuy nhiên, luận văn này mới dừng lại ở mức độ mô tả và dựng lại cấu trúc của chương trình cách đây gần 15 năm, thời điểm VOV vẫn c n sử dụng hệ thống kỹ thuật băng từ cũ kỹ

(c n gọi là băng cối), thời điểm các tiết mục chuyên sâu về kiều bào của

chương trình chưa được đăng lên trang web Năm 2008, VOV đưa vào sử dụng công nghệ số là phần mềm Netia và Dalet với nhiều tính năng ưu việt, từ ghi âm đến biên tập, dàn dựng sản xuất chương trình, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, khắc phục nhiều nhược điểm của phát thanh truyền thống Ngoài ra, sau hơn một thập kỷ, nhiều tiết mục trong chương trình đã có sự sắp xếp và thay đổi đáng kể so với trước để đáp ứng nhu cầu của thính giả trong bối cảnh truyền thông đa phương tiện hiện nay Việc chương trình được đăng trên trang web vovworld.vn năm 2012 cũng là một dấu mốc mới, một bước chuyển trong việc kết nối, tương tác với thính giả kiều bào

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Đài Tiếng nói Việt Nam “Nâng cao

chương trình phát thanh Dành cho đồng bào Việt Nam ở xa Tổ quốc” của tác

giả Lê Quốc Hưng, cán bộ Đài Tiếng nói Việt Nam, thực hiện năm 2008, có nhiều thông tin tư liệu thực tế tuy nhiên, nền tảng về l luận được thực hiện trong đề tài này hết sức sơ sài, tính l luận chưa cao Bên cạnh đó, các tư liệu thực tế được trình bày dàn trải, chưa khái quát thành các luận điểm rõ nét Đề tài của tác giả cũng chưa đặt chương trình trong bối cảnh truyền thông đa phương tiện

Trong chục năm trở lại đây, c ng với sự phát triển như vũ bão của công nghệ kỹ thuật số, tình hình truyền thông thế giới và Việt Nam đã có nhiều thay đổi Truyền thông Internet ra đời tạo ra xu hướng hội tụ truyền thông và

đa phương tiện, đánh dấu bước ngoặt trong sự phát triển của báo chí truyền thông hiện đại Với sự phát triển ồ ạt của báo điện tử, truyền hình mở rộng diện phủ sóng, phát thanh đang đứng trước những thách thức không nhỏ

C ng với đó, trong những năm gần đây, cộng đồng người Việt Nam ở nước

ngoài đang sinh sống trên khoảng 109 quốc gia và v ng lãnh thổ trên thế giới đang có những xu hướng biến đổi về bản sắc Việc tập hợp, thu hút kiều bào gắn bó xây dựng đất nước vẫn là một nhiệm vụ quan trọng, là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị và của toàn dân Cho đến nay, các chương trình

nghiên cứu mới nhất liên quan đến chương trình phát thanh “Dành cho đồng

bào Việt Nam ở xa Tổ quốc” cũng cách đây gần 10 năm Gần một thập kỷ đã

qua, chương trình có rất nhiều sự biến đổi và thay đổi về kết cấu, nội dung, hình thức, các tiết mục trong chương trình để ph hợp với bối cảnh cạnh tranh thông tin đang diễn ra rất khốc liệt Do vậy, chương trình phát thanh “Dành cho đồng bào Việt Nam ở xa Tổ quốc” của Đài Tiếng nói Việt Nam cũng cần

có những thay đổi để ph hợp với tình hình mới

Với đề tài Chương trình phát thanh Dành cho đồng bào Việt Nam ở xa

Tổ quốc của Đài Tiếng nói Việt Nam trong bối cảnh truyền thông đa phương tiện (khảo sát từ tháng 10 năm 2015 đến tháng 4 năm 2016), tác giả kế thừa

những yếu tố, tư liệu lịch sử của các công trình nghiên cứu đi trước nhưng chúng tôi nhìn nhận, đánh giá lát cắt hiện tại của chương trình, bổ sung nghiên cứu những vấn đề mà các công trình nghiên cứu trước đây chưa đề cập hoặc đã đề cập nhưng chưa sâu sắc Tác giả đề xuất những giải pháp cụ thể, thiết thực nhằm nâng cao chất lượng và vai tr , hiệu quả tác động của chương trình này trong bối cảnh cạnh tranh thông tin đang diễn ra rất quyết liệt trong thời đại công nghệ số hiện nay

3 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở hệ thống hóa những vấn đề l luận liên quan đến phát thanh

và thông tin đối ngoại trong bối cảnh truyền thông đa phương tiện, luận văn khảo sát chương trình phát thanh “Dành cho đồng bào Việt Nam ở xa Tổ

quốc” nhằm khẳng định thành công, chỉ ra những hạn chế của chương trình,

từ đó rút ra khuyến nghị giải pháp nhằm từng bước nâng cao chất lượng

chương trình phát thanh, giúp chương trình thực sự là người bạn tin cậy của đồng bào Việt Nam sống xa Tổ quốc

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là chương trình phát thanh “Dành cho đồng bào Việt Nam ở xa Tổ quốc” trong bối cảnh truyền thông đa phương tiện

4.2 Phạm vi nghiên cứu đề tài

Luận văn chỉ đề cập chương trình phát thanh “Dành cho đồng bào Việt Nam ở xa Tổ quốc” của Hệ phát thanh đối ngoại quốc gia, Đài Tiếng nói Việt Nam Thời gian khảo sát từ tháng 10 năm 2015 đến tháng 4 năm 2016, với tổng số 163 chương trình

5 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn này gồm: Phương pháp nghiên cứu tài liệu thứ cấp; Phương pháp phân tích nội dung thông điệp; Phương pháp phân tích, tổng hợp; Phỏng vấn sâu; so sánh đối chiếu

 Phương pháp nghiên cứu tài liệu thứ cấp:

- Hệ thống hóa l thuyết thông qua các kiến thức đã được học, được đọc, thông qua các giáo trình, tài liệu có liên quan tới báo chí và phát thanh

- Sử dụng các văn bản báo chí đồng thời kế thừa kết quả nghiên cứu trong lĩnh vực truyền thông trong sách báo và các công trình đã nghiên cứu trước đây về giải pháp nâng cao chất lượng các chương trình phát thanh nói chung và chương trình phát thanh “Dành cho đồng bào Việt Nam ở xa Tổ quốc” nói riêng Từ những tiền đề đó, tác giả rút ra những thông tin cần thiết

để phục vụ cho quá trình nghiên cứu của mình

 Tác giả sử dụng phương pháp phân tích nội dung thông điệp nhằm phân tích nội dung và hình thức của Chương trình phát thanh “Dành cho đồng bào

Việt Nam ở xa Tổ quốc” của Đài Tiếng nói Việt Nam, từ đó, đánh giá ưu

điểm và hạn chế của chương trình cũng như những vấn đề đặt ra trong bối cảnh cạnh tranh thông tin gay gắt như hiện nay

 Phương pháp phân tích, tổng hợp: được d ng để phân tích, đánh giá, tổng hợp những kết quả nghiên cứu nhằm đưa ra những luận cứ, luận điểm và khái quát

 Phương pháp phỏng vấn sâu được thực hiện trong luận văn này là 02 cuộc trao đổi giữa tác giả với ông Lê Quốc Hưng, Phó Giám đốc Hệ phát thanh đối ngoại quốc gia (VOV5) và ông Trần H a Phương, Phó Chủ nhiệm thường trực Ủy ban về người Việt Nam ở nước ngoài thành phố Hồ Chí Minh, 03 cuộc phỏng vấn thính giả nghe chương trình là Ngô Tiến Điệp, người Việt ở Liên bang Nga, Nguyễn Thanh Tâm, giáo viên người Việt ở CHLB Đức, Hà Văn Cảnh, doanh nhân ở CHDCND Lào về chương trình phát

thanh “Dành cho đồng bào Việt Nam ở xa Tổ quốc” Qua các cuộc phỏng

vấn, họ đã đưa ra những ý kiến trung thực, khách quan về chương trình Trên

cơ sở đó, những người thực hiện chương trình s tìm ra phương thức thông tin thích hợp, hấp dẫn, đáp ứng nhu cầu của cộng đồng người Việt Nam sống xa

Tổ quốc

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Ý nghĩa l luận khi nghiên cứu đề tài là đóng góp thêm luận điểm khoa

học về chương trình phát thanh “Dành cho đồng bào Việt Nam ở xa Tổ quốc”

trong bối cảnh truyền thông đa phương tiện hiện nay

Ý nghĩa thực tiễn của đề tài nghiên cứu là chương trình cụ thể hoá những nội dung của Nghị quyết 36 của Bộ Chính trị; Góp phần hoàn thiện từng bước việc truyền tải thông tin đối ngoại của Đài Tiếng nói Việt Nam; Đáp ứng nhu cầu thông tin của thính giả là cộng đồng người Việt sống xa Tổ quốc

Kết quả nghiên cứu của đề tài, những đề xuất giải pháp, khuyến nghị trong đề tài có thể ứng dụng để nâng cao chương trình phát thanh “Dành cho đồng bào Việt Nam ở xa Tổ quốc” của Đài Tiếng nói Việt Nam trong thời gian tới nhằm đáp ứng xu thế của phát thanh đa phương tiện

Đề tài cũng có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong học tập, giảng dạy chuyên ngành Báo chí và Truyền thông tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội; là tài liệu tham khảo đối với những người làm báo phát thanh đặc th dành cho đối tượng là đồng bào Việt Nam sống xa Tổ quốc

7 Kết cấu đề tài

Ngoài mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Thông tin đối ngoại dành cho người Việt Nam ở nước ngoài

và chương trình phát thanh “Dành cho đồng bào Việt Nam ở xa Tổ quốc”

Chương 2: Thực trạng chương trình phát thanh “Dành cho đồng bào Việt Nam ở xa Tổ quốc” của Đài Tiếng nói Việt Nam

Chương 3: Đánh giá thành công, hạn chế và đề xuất khuyến nghị giải pháp nâng cao chất lượng chương trình

Chương 1 THÔNG TIN DÀNH CHO NGƯỜI VIỆT NAM Ở NƯỚC NGOÀI VÀ CHƯƠNG TRÌNH PHÁT THANH “DÀNH CHO ĐỒNG

BÀO VIỆT NAM Ở XA TỔ QUỐC”

1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài

1.1.1 Thông tin đối ngoại

Đường lối đối ngoại của Đảng, Nhà nước ta là một bộ phận quan trọng trong đường lối chính trị của Đảng Đường lối, chính sách đối ngoại đổi mới của Đảng ta được khởi xướng từ Đại hội VI và được các Hội nghị Trung ương, Nghị quyết của Bộ Chính trị; Đại hội Đảng lần thứ VII, VIII, IX, X, XI

bổ sung, phát triển Việc tăng cường thông tin đối ngoại là chủ trương, chính sách quan trọng của Đảng và Nhà nước ta, được thể hiện trong văn kiện Đại hội Đảng các khóa, đặc biệt, được nêu cụ thể trong các văn bản như: Chỉ thị

số 11-CT/TW ngày 13/6/1992 của Ban Bí thư (khóa VII) về đổi mới và tăng cường công tác thông tin đối ngoại; Nghị quyết số 36/NQ-TW ngày 26/3/2004 của Bộ Chính trị ( khóa IX) về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài; Chỉ thị số 26-CT/TW ngày 10/9/2008 của Ban Bí thư (Khoá X)

về “Tiếp tục đổi mới và tăng cường công tác thông tin đối ngoại trong tình hình mới”

Ngày 26/4/2000, Thủ tướng chính phủ đã ra chỉ thị số 10/2000/CT-TTg

về tăng cường quản l và đẩy mạnh công tác thông tin đối ngoại Theo đó, Chỉ thị khẳng định: Thông tin đối ngoại là bộ phận rất quan trọng của công tác đối ngoại của Đảng, Nhà nước ta nhằm làm cho các nước, người nước ngoài (gồm cả người nước ngoài đang sinh sống, công tác tại Việt Nam), người Việt Nam đang sinh sống và làm việc ở nước ngoài hiểu về đất nước, con người Việt Nam, đường lối, chủ trương chính sách và thành tựu đổi mới của chúng ta trên cơ sở đó tranh thủ sự ủng hộ của nhân dân thế giới, sự đóng góp của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Cho đến nay, ở Việt Nam, chưa có định nghĩa thống nhất về thông tin đối ngoại Tuy nhiên, khái niệm thông tin đối ngoại của tác giả Phạm Minh Sơn, Học viện Báo chí và Tuyên truyền trong cuốn sách “Thông tin đối ngoại Việt Nam: Một số vấn đề l luận và thực tiễn” do Nhà xuất bản Chính trị - Hành chính phát hành năm 2011, sau đây, theo tác giả là tương đối đầy đủ:

“Thông tin đối ngoại là một bộ phận quan trọng trong công tác tư tưởng và

đối ngoại của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta nhằm làm cho thế giới hiểu rõ đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước, những thành tựu trong công cuộc đổi mới của Việt Nam, đất nước, con người, lịch sử, văn hóa, những giá trị vật chất và tinh thần của dân tộc Việt Nam; đấu tranh chống lại những luận điệu xuyên tạc, chống phá Việt Nam; làm cho nhân dân ta hiểu rõ về thế giới; đồng thời tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ, hợp tác, giúp đỡ của bạn bè quốc

tế, sự đồng thuận và đóng góp của đồng bào ta ở nước ngoài đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”[38]

Hiện nay, việc đưa thông tin trong nước đến với thế giới đã trở nên dễ dàng hơn nhờ mạng internet Tuy nhiên, làm thế nào để đồng bào ta ở nước ngoài, người dân và chính quyền các nước biết, tiếp nhận hoặc chủ động tiếp nhận thông tin từ nguồn chính thống trong nước đang là vấn đề đặt ra, đ i hỏi báo chí thông tin đối ngoại phải có sự đổi mới cả về nội dung và phương thức tuyên truyền

1.1.2 Phát thanh

Báo phát thanh được hiểu như một kênh truyền thông, một loại hình kênh điện tử hiện đại, nhờ sử dụng kỹ thuật sóng điện từ và hệ thống âm thanh để tác động vào thính giác người nghe

Có nhiều quan điểm về phát thanh của các nhà nghiên cứu về phát thanh của thế giới và Việt Nam Trả lời câu hỏi “Radio là gì”, tác giả Lois

Baid trong cuốn sách Hướng dẫn sản xuất chương trình phát thanh đã nêu và phân tích 11 đặc điểm của loại hình báo chí này Đó là: Radio hình ảnh; Radio là

thân mật riêng tư; Radio dễ tiếp cận và dễ mang; Radio có ngôn ngữ riêng của mình; Radio có tính tức thời; Radio không đắt tiền; Radio có tính lựa chọn; Radio gợi lên cảm xúc; Radio làm công việc thông tin và giáo dục; Radio là âm nhạc[31] Ý kiến này đã đề cập đến những đặc điểm của phát thanh truyền

thống ở tất cả các khía cạnh một cách toàn diện

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Dững trong giáo trình “Cơ sở lý luận báo

chí” thì: “Phát thanh là kênh truyền thông đại chúng sử dụng kỹ thuật sóng điện từ và hệ thống truyền dẫn truyền đi âm thanh tác động trực tiếp vào thính giác người tiếp nhận Chất liệu chính của phát thanh là nghệ thuật sử dụng lời nói, tiếng động và âm nhạc trong việc tái hiện cuộc sống hiện thực Thông điệp được mã hóa truyền qua kênh phát thanh và người nhận phải có máy thu thanh mới tiếp nhận được thông điệp”[7, tr111]

C n theo tác giả Đức Dũng trong giáo trình Lý luận báo phát thanh:

“Báo phát thanh được hiểu như một kênh truyền thông, một loại hình báo chí

điện tử hiện đại mà các đặc trưng cơ bản của nó là dung thế giới âm thanh phong phú, sinh động để chuyển tải thông điệp nhờ sử dụng kỹ thuật sóng điện tử và hệ thống truyền thông, tác động vào thính giác của công chúng Nhờ sử dụng lời nói, tiếng động và âm nhạc tác động vào tai người nghe cho nên báo phát thanh có những ưu thế đặc biệt và những hạn chế cố hữu”[6,

Như vậy, phát thanh là một loại hình truyền thông đại chúng, trong đó nội dung thông tin được chuyển tải qua âm thanh Âm thanh trong phát thanh bao gồm ba yếu tố: lời nói, tiếng động, âm nhạc

Thuật ngữ phát thanh truyền thống, xét từ góc độ phương tiện chuyển tải trong l luận truyền thông bao gồm cả hai loại hình là phát thanh qua làn sóng điện và truyền thanh qua hệ thống dây dẫn Trong đó, loại hình thứ nhất

là căn bản và là yếu tố quan trọng nhất tạo nên sức mạnh to lớn của phát thanh Phát thanh hiện đại c n có thể truyền dẫn qua internet

1.1.3 Chương trình phát thanh

Trong cuốn “Lý luận báo phát thanh”, tác giả Đức Dũng cho rằng:

“Chương trình phát thanh là sự liên kết, sắp xếp hợp lý tin, bài, bảng tư liệu

âm nhạc trong một thời lượng nhất định được mở đầu bằng nhạc hiệu, kết thúc với lời chào tạm biệt nhằm đáp ứng yêu cầu tuyên truyền của cơ quan báo phát thanh đồng thời mang lại hiệu quả cao nhất đối với người nghe” [6,

tr216]

Như vậy, với một cơ quan báo phát thanh, quá trình sản xuất bắt đầu bằng việc sáng tạo các tác phẩm phát thanh Một đài phát thanh thường bao gồm bốn bộ phận chính: lãnh đạo quản l , biên tập viên, phóng viên, kỹ thuật viên, trong đó phóng viên là người trực tiếp sáng tạo những tác phẩm báo phát thanh Các tác phẩm báo chí này thể hiện bản lĩnh chính trị, năng lực nghiệp

vụ và trách nhiệm xã hội của nhà báo phát thanh Tuy nhiên, tác phẩm tin, bài không trực tiếp đến với thính giả Bằng cách lựa chọn chương trình phát thanh các tác phẩm được sắp xếp, bố trí hợp l giúp thính giả tiếp nhận chương trình một cách đầy đủ, hệ thống, có chiều sâu Chương trình phát thanh được coi như một số báo Trong thực tế t y theo tiêu chí phân loại mỗi chương trình phát thanh có đối tượng tác động riêng, có nội dung phản ánh cũng như phương thức hoạt động riêng Sự phân công và chuyên môn hóa trong quá trình phản ánh hiện thực tạo cho các chương trình phát thanh có sự phân định

rõ ràng, tránh được tình trạng “lấn sân” hoặc “khung trời riêng” Quá trình

tiếp nhận của công chúng gắn liền với chương trình phát thanh “Người nghe

có thể nắm được thông tin thời sự một cách nhanh nhất qua chương trình phát thanh thời sự nhưng họ lại thực sự tin tưởng và chờ đợi những hướng dẫn cụ thể qua chương trình chuyên đề một cách tỷ mỉ hơn”[6, tr217]

Mỗi chương trình phát thanh đều ổn định về cấu trúc Với chương trình thời sự gồm có ba phần: trang tin, bài, tiết mục được phân chia bằng những đoạn nhạc cắt Chương trình chuyên đề thường có hai phần tiết mục trở lên được phân cách bằng những nhạc cắt Với các chương trình có thời lượng lớn,

số tiết mục có thể tăng vì vậy, số lượng nhạc cắt cũng tăng lên

Chương trình phát thanh thể hiện tính chất lao động của tập thể Hiệu quả đạt được của chương trình phát thanh luôn mang dấu ấn của một tập thể

Có thể hiểu, chương trình phát thanh là sự sắp xếp một cách hợp lý các thành

phần tin, bài, băng âm thanh trong một chỉnh thể với khoảng thời gian xác định nhằm đáp ứng nhiệm vụ tuyên truyền của cơ quan phát thanh và mang lại hiệu quả cao nhất đối với người nghe

1.1.4 Truyền thông đa phương tiện

PGS.TS Nguyễn Văn Dững đưa ra khái niệm về truyền thông trong

cuốn “Truyền thông lý thuyết và kĩ năng cơ bản” như sau: “Truyền thông là

quá trình liên tục trao đổi thông tin, tư tưởng, tình cảm… chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm giữa hai hoặc nhiều người nhằm tăng cường hiểu biết lẫn nhau, thay đổi nhận thức, tiến tới điều chỉnh hành vi và thái độ phù hợp với nhu cầu phát triển của cá nhân, của nhóm, của cộng đồng và xã hội”[8]

Đa phương tiện là thuật ngữ xuất phát từ một từ trong tiếng Anh

“multimedia” Khái niệm “đa phương tiện” xuất hiện từ khoảng giữa thế kỉ

XX Cho đến nay, khái niệm này đã dần trở nên phổ biến để chỉ nhiều loại sản

phẩm, phần mềm khác nhau trên máy vi tính và mạng Internet Thuật ngữ đa

phương tiện được Bob Goldstein đặt ra lần đầu tiên để quảng bá chương trình

biểu diễn của mình hồi tháng 7/1966 ở Southampton (Long Island, Mỹ)

Đa phương tiện (multimedia), theo tác giả hiểu, là một sự kết hợp phương tiện truyền thông (media) và các dạng nội dung (content) khác nhau Thuật ngữ này có thể được sử dụng như một danh từ (một phương tiện với nhiều hình thức nội dung) hoặc như một tính từ để mô tả một phương tiện có nhiều hình thức nội dung

Truyền thông đa phương tiện là việc d ng một số phương tiện khác nhau như văn bản, âm thanh, đồ họa, video và khả năng tương tác để chuyển tải thông tin Đa phương tiện, theo nghĩa rộng, là việc tổ hợp các phương tiện khác nhau để tạo nên một cách mô tả nhiều mặt tưởng, khái niệm hay tư tưởng Đa phương tiện đơn giản có nghĩa là có khả năng liên lạc, giao tiếp theo nhiều hơn một cách thức Như vậy, đa phương tiện thật ra là liên lạc, giao tiếp theo một số cách thức khác nhau

Như vậy, một sản phẩm thông tin đa phương tiện (multimedia) là sản phẩm được sản xuất với một số thành phần thông tin được lưu trữ với một số dạng dữ liệu là chữ viết (text), ảnh (image/ picture), đồ họa (graphics), âm thanh (audio), hình ảnh động (video)

Trong ngành báo chí truyền thông nói riêng, multimedia là một khái

niệm mới xuất hiện chục năm trở lại đây Định nghĩa “truyền thông đa

phương tiện” đang dần thay đổi và phát triển Nhưng nhìn chung, có thể hiểu:

“Truyền thông đa phương tiện” là sự kết hợp của ngôn ngữ viết, ảnh, video,

âm thanh, thiết kế đồ họa và các phương thức tương tác khác trên trang web nhằm truyền tải một câu chuyện/ vấn đề một cách đa diện, mỗi hình thức thể hiện góp phần tạo nên câu chuyện thuyết phục và đầy đủ thông tin nhất

Trong một xã hội hiện đại với sự b ng nổ thông tin, công chúng ngày càng có những nhu cầu cao hơn đối với nội dung cũng như chất lượng thông tin Phương thức truyền thông đa phương tiện cho phép công chúng thu nhận

thông tin bằng cả hình ảnh, âm thanh, văn bản làm thay đổi cách tiếp cận thông tin của công chúng, nhất là đối với thế hệ trẻ, thế hệ nhạy bén nhất đối với khoa học và công nghệ tạo ra sự phát triển của một lớp công chúng mới của truyền thông Trái lại, với các loại hình báo chí truyền thống, công chúng đang ngày càng bị phân tâm bởi nhiều hình thức cung cấp thông tin động, hấp dẫn, tiếp cận trên toàn bộ các giác quan, cảm quan: đọc, nghe, nhìn, đối thoại, tham gia trực tiếp Internet phát triển với sự ra đời của vô vàn các trang tin điện tử, các kênh truyền hình, phát thanh trực tuyến (online) và các giao thức liên lạc (Email, chat) và thoại (voice) được tích hợp làm thoả mãn tất cả các nhu cầu thông tin của công chúng, bao gồm cả nghe, nhìn, đọc, nói của công chúng

Internet với đặc trưng tương tác của nó, đã thu hẹp những giới hạn về không gian và thời gian trong việc tiếp cận thông tin trên quy mô toàn thế giới C ng với sự phát triển của hệ thống internet, hàng loạt sản phẩm công nghệ truyền thông mới được phát triển như công nghệ di động với các phương thức truyền dữ liệu tốc độ cao, hay các thiết bị đầu cuối được phát triển theo

xu hướng di động hoá, cá nhân hóa cao độ tạo nên một sức mạnh mới mà các loại hình truyền thông truyền thống khó cạnh tranh nổi

Sự phát triển của công nghệ truyền thông cũng đã tạo cho báo chí một hướng đi mới: tích hợp các phương tiện truyền thông Tính chất đa phương tiện được biểu hiện rõ ràng nhất qua sự tích hợp này Xu hướng phát triển này

là ph hợp với nhu cầu thông tin của xã hội, do vậy đi theo sự phát triển này

là sự lựa chọn đúng đắn của các nhà truyền thông Hay nói cách khác, truyền thông đa phương tiện là xu hướng phát triển mang tính khách quan đáp ứng nhu cầu thông tin của lớp công chúng mới

1.1.5 Người Việt Nam ở nước ngoài

Người Việt Nam định cư ở nước ngoài theo pháp luật Việt Nam được hiểu tương đối thống nhất Điều 3, khoản 3, Nghị định số 138/2006/NĐ-CP

quy định “Người Việt Nam định cư ở nước ngoài” là người có quốc tịch Việt Nam và người gốc Việt Nam đang cư trú, làm ăn, sinh sống lâu dài ở nước ngoài Khái niệm này được khẳng định lại tại Điều 3, khoản 3 Luật Quốc tịch

Việt Nam năm 2008 như sau: “Người Việt Nam định cư ở nước ngoài là công

dân Việt Nam và người gốc Việt Nam cư trú, sinh sống lâu dài ở nước ngoài”

[47] Như vậy, khái niệm người Việt Nam định cư ở nước ngoài bao gồm hai nhóm chủ thể là công dân Việt Nam định cư ở nước ngoài và người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài

Trong các văn kiện chính thức của nhà nước Việt Nam, cụm từ hay

được sử dụng nhiều nhất là “người Việt Nam ở nước ngoài”, chẳng hạn: “Ủy

ban Nhà nước về Người Việt Nam ở nước ngoài”, “Hội Liên lạc với người Việt Nam ở nước ngoài” Nghị quyết số 36/NQ-TW ngày 26/3/2004 của Bộ

Chính trị về người Việt Nam ở nước ngoài có ghi rõ “Đảng và Nhà nước ta luôn luôn coi cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là một bộ phận không tách rời của cộng đồng dân tộc Việt Nam”

Ngoài cụm từ “người Việt Nam ở nước ngoài” được sử dụng trên các văn bản chính thức, người dân trong nước c n sử dụng một số cụm từ như: Việt kiều, kiều bào, người Việt Nam sống xa Tổ quốc, người Việt xa xứ, người Việt xa quê, người Việt ly hương

1.2 Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài và quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài

1.2.1 Diện mạo cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài

Với khoảng 4,5 triệu kiều bào sinh sống tại 109 quốc gia và v ng lãnh thổ trên thế giới, Việt Nam được xếp vào nước có số lượng kiều dân đông nhất tính theo tỷ lệ với dân số trong nước, chỉ sau Trung Quốc Vào cuối thế

kỷ 20, khi dân Trung Quốc có khoảng 1,3 tỷ thì Hoa kiều có khoảng 55 triệu, chiếm tỷ lệ 4,23% C ng thời gian đó, Việt Nam có khoảng 68 triệu dân thì người Việt Nam ở nước ngoài có khoảng 2,6 triệu, chiếm 3,82% [21]

Có khoảng 2,2 triệu người Việt Nam ở nước ngoài hiện đang làm ăn sinh sống tại Mỹ; 98% tổng số người Việt Nam ở nước ngoài sống tại 21 nước có đông người Việt Nam (trên 10.000 người), tập trung tại 5 khu vực chính: đó là Bắc Mỹ, Tây - Bắc Âu, Nga và Đông Âu, Đông Nam Á – Đông Bắc Á, châu Öc Hiện có khoảng từ 70% kiều bào đã có quốc tịch nước sở tại Bên cạnh đó, thời gian qua hàng trăm nghìn người Việt Nam đã ra nước ngoài lao động, học tập, đoàn tụ gia đình, hình thành các cộng đồng người Việt Nam tại một số địa bàn như Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan, Malaysia

Số người ra đi khỏi đất nước diễn ra trong những giai đoạn và hoàn cảnh lịch sử rất khác nhau, do đó suy nghĩ, tình cảm, thái độ của họ với trong nước cũng rất khác nhau Thế kỷ 20 là thế kỷ có nhiều biến động nhất trong lịch sử, cũng là thế kỷ chứng kiến nhiều đợt di cư nhất của người Việt, mà mỗi một đợt di cư đó đều gắn liền với những biến cố trọng đại của dân tộc

Có thể kể đến 3 làn sóng di cư lớn: di cư trước năm 1954, di cư trước và sau 30/4 năm 1975, và đợt di cư những năm 1978, 1979, 1980

Cụ thể, những năm 30, 40 của thế kỷ XX, ngoài một số người ra đi tự phát sang các nước láng giềng như Lào, Thái Lan, Campuchia để kiếm sống, lánh nạn, thì một phần là do bị thực dân Pháp bắt lính Đông Dương sang châu Phi tham gia vào chiến tranh thuộc địa Pháp Một số khác đi du học, làm công chức trong chính quyền thực dân, và các nhân sĩ trí thức yêu nước đi tìm đường cứu nước hoặc do bị đàn áp khủng bố ở trong nước phải ra nước ngoài hoạt động Tính đến năm 1945, người Việt Nam di dân chủ yếu sang các nước láng giềng Lào, Campuchia, Trung Quốc, Thái Lan, sang Pháp và các thuộc địa của Pháp ở châu Phi, châu Đại Dương Sự kiện Pháp bị thất bại thảm hại tại Đông Dương và Việt Nam năm 1954 cũng kéo theo một làn sóng người Việt di cư sang Pháp và các nước khác

Tiếp sau đó, trong chiến tranh Mỹ xâm lược Việt Nam (từ 1954-1975), tại miền Nam Việt Nam số lượng người Việt tới các nước Âu, Mỹ, Australia cũng tăng nhanh Số người này chủ yếu là những người đi du học, đi làm ăn,

kinh doanh, tránh chiến tranh, trốn quân dịch hoặc là vợ con người Việt của những người nước ngoài tham gia phục vụ chiến tranh ở miền Nam Việt Nam hết hạn về nước Cũng bằng những con đường trên, nhiều người Việt Nam đã tới sinh sống ở nhiều nước khác ở châu Âu, châu Mỹ, châu Đại Dương Tại miền Bắc, từ năm 1952, có khoảng trên 150.000 lưu học sinh và công nhân kỹ thuật được gửi đi đào tạo tại Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa khác (một

số nước Đông Âu, Trung Quốc, Bắc Triều Tiên, Cuba Phần lớn những người này đã trở về để phục vụ đất nước, chỉ có một số ít ở lại Đến trước năm 1975,

số lượng người Việt Nam ở nước ngoài vẫn chỉ vào khoảng trên dưới 20 vạn người, sinh sống ở nhiều quốc gia trên thế giới

Làn sóng người Việt Nam ra đi ồ ạt diễn từ sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng Số người rời Việt Nam ngay trước hoặc sau ngày giải phóng

vì lo sợ về “một cuộc tắm máu” lên tới khoảng 131.000 người

Những năm 1978 – 1980, có khoảng 230.000 người Việt gốc Hoa vượt biên bằng đường biển (c n gọi là thuyền nhân – Boat People) do căng thẳng trong chiến tranh biên giới Việt – Trung Ngoài ra, cộng với những khó khăn chồng chất của đất nước sau cuộc chiến tranh kéo dài hơn 30 năm, sự xúi giục của các phần tử phản động đã khiến nhiều người hoang mang và rời bỏ đất nước

Tại Liên Xô và các nước Đông Âu, từ đầu những năm 1980, sau khi các Hiệp định về đào tạo công nhân kỹ thuật, hợp tác giáo dục và lao động được k kết đã có hàng chục vạn công dân Việt Nam đã được đưa sang lao động, học tập, thực tập Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, đa số đã trở về nước nhưng cũng có một bộ phận ở lại làm ăn, sinh sống Tiếp đó, cuộc khủng hoảng kinh tế chính trị dẫn đến sự sụp đổ của Liên Xô và Đông Âu đã khiến một số lượng lớn người Việt Nam ở đây không có khả năng trở về Những người ở lại định cư sau này c n làm cầu nối đưa một bà con họ hàng, bạn bè

từ Việt Nam sang làm ăn, hình thành nên cộng đồng người Việt khá đông và

đặc trưng ở Nga và các nước SNG Trong thời điểm biến động ở Đông Âu, một số người Việt ở Đông Âu chuyển sang các nước Tây Âu sinh sống

Từ năm 1990 đến nay, người Việt Nam ra nước ngoài cư trú chủ yếu là những người được thân nhân bảo lãnh, kết hôn với người nước ngoài, lao động xuất khẩu và du học sinh, ngoài ra c n có một số chuyên gia, người đi làm ăn, đi thăm thân, du lịch rồi ở lại, trẻ em Việt Nam được nhận làm con nuôi

Sau năm 1997, tình hình đất nước ta ngày càng ổn định và phát triển, chính sách xuất nhập cảnh cũng trở nên thông thoáng hơn, hàng năm đã có thêm hàng ngàn công dân của ta sang Nga, Séc, Ba Lan và một số nước Đông

Âu khác theo các hình thức du học, thăm thân, du lịch rồi ở lại định cư Trong thời gian từ năm 1998 -2005 đã có tổng cộng gần 400.000 lượt lao động Việt Nam ra nước ngoài làm việc theo hợp đồng tại các địa bàn Hàn Quốc, Đài Loan, Malaysia và ở một số quốc gia Trung Đông

Bên cạnh số lao động xuất khẩu, số phụ nữ Việt Nam lấy chồng người nước ngoài trong thời gian qua cũng tăng lên nhanh chóng Theo thống kê, từ 1995-2007 có khoảng 180.000 người Việt Nam kết hôn với người của 60 nước, trong đó phụ nữ chiếm tới 80% Năm 2014, đã có trên 100.000 phụ nữ lấy chồng Đài Loan [21] và khoảng 40.000 phụ nữ lấy chồng Hàn Quốc [44 – tr.28] Lượng lưu học sinh, sinh viên Việt Nam ở nước ngoài trong những năm gần đây cũng ngày một tăng, đưa tổng số người Việt Nam ở nước ngoài cho đến nay khoảng 4,5 triệu người C ng với thời gian, người Việt dần dần

ổn định cuộc sống ở nước ngoài, h a nhập tốt với cộng đồng sở tại và không quên hướng về đất nước

Ra đi dưới nhiều hoàn cảnh khác nhau như vậy, suy nghĩ, tình cảm, cách nhìn nhận về đất nước trong cộng đồng rất khác nhau, thái độ chính trị đối với trong nước cũng đa chiều thậm chí rất phức tạp

Đa phần người Việt ở nước ngoài là những người Việt yêu nước Bà con trong cộng đồng luôn duy trì mối quan hệ gần gũi với quê hương, mong

muốn đất nước phát triển và hội nhâp với quốc tế Đây là những môi trường thuận lợi để người Việt Nam ở nước ngoài tổ chức sinh hoạt cộng đồng như các lễ hội truyền thống, duy trì ngôn ngữ tiếng Việt nhằm giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam Trừ có một bộ phận đồng bào chưa hiểu đúng về tình hình đất nước nên c n thái độ tiêu cực hoặc dè dặt, thậm chí một số ít người

đi ngược lại lợi ích chung của dân tộc

Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài có nhu cầu lớn được thu nhận thông tin hàng ngày về tình hình đất nước, quê hương, về tình hình quốc

tế Bà con người Việt ở nước ngoài đều muốn nắm bắt các thông tin về tình hình phát triển kinh tế xã hội trong nước Hơn thế nữa, là những người Việt giàu tình cảm với quê hương, xứ sở, nhiều người ra đi do những biến cố lịch

sử nên người Việt Nam sống xa Tổ quốc lại càng có nhu cầu tiếp nhận thông tin từ trong nước

Người Việt xa quê hương thường khao khát được nghe tiếng nói của quê hương Ngoài ra, do thường xuyên tiếp xúc với ngôn ngữ của nước sở tại, tiếng Việt dễ bị mất đi nếu không biết giữ gìn Nên họ muốn nghe các chương trình tiếng Việt ở trong nước truyền sang để giữ gìn tiếng Việt đồng thời dạy tiếng Việt cho con cháu

Có một bộ phận người Việt Nam đã định cư ở nước ngoài vài chục năm nhưng khả năng ngôn ngữ của nước sở tại của họ rất hạn chế Nhiều người Việt ở Australia thú nhận: họ xem chương trình tivi Australia chủ yếu xem hình ảnh Chính vì vậy, nhu cầu tiếp nhận thông tin về thế giới, về Tổ quốc bằng tiếng Việt trong cộng đồng là rất lớn, đặc biệt là những nguồn thông tin qua báo chí chính thức của nước nhà

1.2.2 Chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài

Đảng và Nhà nước ta khẳng định người Việt Nam ở nước ngoài là một

bộ phận không thể tách rời của cộng đồng dân tộc Việt Nam Chính sách đại

đoàn kết mọi người Việt Nam ở trong nước và ở nước ngoài bắt nguồn từ truyền thống của dân tộc Việt Nam Đường lối này được thể chế hóa bằng các văn bản pháp luật như trong Hiến pháp năm 1992, Luật quốc tịch ban hành ngày 28/6/1988, Pháp lệnh lãnh sự ban hành ngày 13/11/1990, Pháp lệnh về

cơ quan đại diện nước Cộng h a xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài ban hành ngày 2/12/1993 và nhiều văn bản khác của Ủy ban thường vụ quốc hội, Chính phủ

Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ IX khẳng định: “Thực hiện nhất quán

đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, mở rộng đa phương hóa, đa dạng hóa các quan hệ quốc tế, Việt Nam sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế, phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển”

Chỉ thị số 11-CT/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng khoá VII, ngày 13/6/1992, về đổi mới và tăng cường công tác thông tin đối ngoại nêu rõ:

“Tăng cường đầu tư cho công tác thông tin đối ngoại, tăng thêm cơ sở vật chất kỹ thuật cho các cơ quan làm công tác thông tin đối ngoại” “Đài phát thanh Tiếng nói Việt Nam cần được tăng cường Tăng công suất phát sóng và nghiên cứu hình thức hợp tác để tiếp âm cho một số đối tượng; nâng cao chất lượng các chương trình phát thanh bằng tiếng nước ngoài của Đảng và chương trình phát thanh bằng tiếng Việt cho người Việt Nam ở nước ngoài”

Chính sách của Đảng và Nhà nước ta đối với người Việt Nam định cư ở nước ngoài thể hiện trên các phương diện sau:

- Tạo mọi điều kiện thuận lợi cho người Việt Nam sinh sống, làm ăn ở nước sở tại, giúp kiều bào nhanh chóng h a nhập vào xã hội nước sở tại, phát triển quan hệ hữu nghị giữa nước ta với các nước nơi kiều bào cư trú

- Giúp kiều bào hiểu rõ tình hình đất nước, phát huy khả năng đóng góp xây dựng đất nước trên nhiều lĩnh vực; khuyến khích và tạo điều kiện dễ dàng cho người Việt Nam ở nước ngoài chuyển giao trí thức, công nghệ và kinh nghiệm quản l cũng như đầu tư về nước

- Giải quyết thỏa đáng vấn đề quốc tịch và hồi hương; đơn giản hóa thủ tục xuất nhập cảnh, cư trú đi lại của kiều bào

Nhà nước ta cũng quan tâm đến công tác bảo hộ quyền lợi chính đáng của công dân Việt Nam ở nước ngoài Điều này xuất phát từ bản chất của Nhà nước ta là nhà nước của dân, do dân và vì dân Có thể nói, một trọng tâm hoạt động của các đại sứ quán, tổng lãnh sự quán Việt Nam ở nước ngoài là bảo hộ quyền lợi công dân Hiến pháp năm 1992, Luật quốc tịch, Pháp lệnh lãnh sự

và Pháp lệnh về cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đều có những quy định cụ thể về hoạt động này Ngoài ra, nước ta cũng tham gia Công ước Viên năm 1961 về quan hệ ngoại giao, Công ước Viên năm 1963 về quan hệ lãnh

sự, cũng như k nhiều hiệp định lãnh sự và các điều ước quốc tế khác để tạo

cơ sở pháp l quốc tế vững chắc cho hoạt động này

Nghị quyết 36 (NQ 36) của Bộ Chính trị ban hành tháng 3/2004 như một bước đột phá về công tác người Việt Nam ở nước ngoài Nghị quyết

khẳng định “người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không tách rời và là

một nguồn lực của cộng đồng dân tộc Việt Nam, là nhân tố quan trọng góp phần tăng cường quan hệ hợp tác, hữu nghị giữa nước ta với các nước” Ngoài ra, “công tác đối với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và của toàn dân” Tinh thần của NQ 36 là

củng cố và phát triển cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài với các mục tiêu: Đoàn kết, thành đạt, trở thành cộng đồng mạnh và luôn hướng về quê hương, đất nước Đây là nội dung cơ bản và nhất quán trong chính sách của Đảng và Nhà nước Việt Nam

Nghị quyết được triển khai tập trung trên 3 lĩnh vực: Thông tin tuyên truyền; Hoạch định chính sách; và Vận động cộng đồng Như vậy, có thể thấy, công tác thông tin tuyên truyền được coi là một nhiệm vụ trọng tâm

NQ 36 ban hành công khai là một biểu hiện tư duy đổi mới của Đảng

về công tác đối với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài Kể từ sau đó, các chính sách dành cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài theo hướng cởi

mở hơn Một số chính sách cụ thể cũng được ban hành, thể hiện qua các bộ Luật quốc tịch (cho phép người Việt Nam có hai quốc tịch), Luật đất đai, nhà

ở, Luật đầu tư, Luật doanh nghiệp, Pháp lệnh về ngoại hối, các quy định về miễn thị thực nhập xuất cảnh cho cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài,

về cư trú, hồi hương Công tác bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân ngày càng được các cơ quan chức năng ở trong nước và Cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam ở nước ngoài thực hiện một cách chủ động và hiệu quả Năm 2003, Quỹ hỗ trợ Cộng đồng do Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài điều phối đã ra đời Năm 2008, Quỹ bảo hộ Công dân Việt Nam ở nước ngoài trực thuộc Bộ Ngoại giao được thành lập Nếu Quỹ cộng đồng đóng góp hiệu quả cho công tác vận động cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, thì mục đích của Quỹ này là bảo trợ, giúp đỡ công dân Việt Nam trong các trường hợp khẩn cấp và khó khăn (ví dụ như các sự kiện đưa lao động Việt Nam về nước từ Lebanon, từ Libya trong thời gian vừa qua)

Công tác vận động cộng đồng đã được triển khai tích cực với nhiều hoạt động mang tính đột phá, nội dung phong phú, huy động được đông đảo kiều bào tham gia vào các sự kiện chính trị, xã hội lớn của đất nước; mở rộng nhiều hình thức giao lưu văn hoá giữa cộng đồng với cội nguồn; thu hút ngày càng nhiều sự hợp tác, đóng góp của kiều bào về khoa học-công nghệ, kinh doanh, đầu tư, từ thiện nhân đạo Lần đầu tiên, trong nước đã tổ chức một Hội nghị dành cho đại biểu kiều bào khắp nơi trên thế giới (năm 2010) Đến tháng 11 năm 2016, Hội nghị người Việt Nam ở nước ngoài toàn thế giới cũng được tổ chức Ngoài ra, mỗi năm có hàng chục hoạt động dành cho kiều bào do Uỷ ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài tổ chức, như các chương trình Xuân Quê hương, Giỗ tổ H ng Vương, Trại hè Việt Nam, Khóa tập huấn giảng dạy tiếng Việt cho các giáo viên người Việt Nam ở nước ngoài, các chương trình khuyến khích mời trí thức Việt kiều về làm việc trong nước cho thấy chính sách dành cho kiều bào ngày càng thiết thực hơn Đặc biệt, trong các cuộc tiếp xúc các cấp, các đại diện kiều bào đều nhấn mạnh

đến vai tr của các phương tiện truyền thông đại chúng trong nước tuyên truyền về hoạt động của kiều bào, coi đây như một nguồn động viên tinh thần đối với họ

Những năm gần đây, số bà con ta ở nước ngoài về nước thăm thân, du lịch, về đầu tư lên gần 400.000 lượt người mỗi năm Lượng kiều hối gửi về nước năm 2015 đạt 12,25 tỷ USD, một con số lớn hơn nhiều so với hơn chục năm trước là năm 2003 đạt gần 2,7 tỷ USD Kiều hối tiếp tục giữ mức tăng đều đặn trong hơn chục năm qua, đóng góp không nhỏ vào sự phát triển đất nước [44- tr.41] Hàng trăm lượt kiều bào trí thức đã về nước đóng góp tri thức và chuyển giao công nghệ cho các tổ chức, cơ quan, Viện nghiên cứu và trường đại học trong nước

Vượt lên trên những thành tựu kể trên, điều đáng nói là đã có một bước chuyển căn bản trong nhận thức giữa trong và ngoài nước về vấn đề người Việt Nam ở nước ngoài Sự cởi mở trong – ngoài ấy đang khiến những người con xa xứ d ra đi dưới hoàn cảnh nào cũng cảm thấy được xích lại gần với quê hương đất nước hơn, góp phần củng cố khối đại đoàn kết dân tộc Trong bước chuyển đó, không thể không kể đến những đóng góp mà báo chí trong nước đã làm được

1.3 Diện mạo các kênh đối ngoại dành cho đồng bào Việt Nam ở nước ngoài

1.3.1 Báo in

Theo Nghị quyết 36 của Bộ Chính trị Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá 9 về tăng cường một bước công tác vận động kiều

bào giai đoạn phát triển hội nhập của đất nước, “cộng đồng người Việt Nam ở

nước ngoài là một bộ phận không tách rời của cộng đồng dân tộc Việt Nam”,

do đó đã có nhiều sách báo, ấn phẩm từ trong nước được chuyển ra nước ngoài, đến đối tượng là đồng bào Việt Nam sống xa Tổ quốc Tuy nhiên, một

số cơ quan báo chí trong nước cũng được Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ

tuyên truyền các chính sách, thông tin của đất nước đến bà con người Việt ở nước ngoài Đó là các cơ quan sau:

* Tạp chí Quê Hương

Tạp chí Quê Hương là tạp chí của Uỷ ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài trực thuộc Bộ Ngoại giao Tạp chí xuất bản 1 số 1 tháng Đây là Tạp chí chuyên viết về kiều bào và phục vụ kiều bào, với những chuyên mục có bản sắc riêng, nội dung phong phú và bổ ích, hình thức ngày càng hấp dẫn

Tạp chí Quê Hương thành lập ngày 15/5/1993, mang tiếng nói của Đảng và Nhà nước ta đến với kiều bào và c n là tiếng nói của kiều bào, phản ánh trí tuệ, tâm tư, nguyện vọng của bà con đối với Đảng và Nhà nước ta trên tinh thần đại đoàn kết dân tộc

Việc thành lập Tạp chí Quê Hương đã bắc thêm nhịp cầu nối giữa trong nước với bà con kiều bào, góp phần gắn kết đồng bào đang làm ăn sinh sống

ở bên ngoài với quê hương đất nước

Các chính sách mới đối với kiều bào trên hàng loạt các lĩnh vực từ xuất nhập khẩu, miễn thị thực, quốc tịch (Luật Quốc tịch 2008 cho phép kiều bào được giữ quốc tịch Việt Nam trong khi vẫn có quốc tịch nước ngoài) tới các vấn đề tạo thuận lợi cho kiều bào mua nhà tại Việt Nam, cư trú, thường trú, hồi hương đã và đang được Tạp chí chuyển tải bằng nhiều hình thức tới bạn đọc, góp phần phát huy tác dụng gắn kết cộng đồng người Việt xa quê với đất nước

Trước đây, Tạp chí Quê Hương là tạp chí chủ lực về những thông tin liên quan đến cộng đồng người Việt ở khắp năm châu nhưng bây giờ Tạp chí này không c n giữ vị trí chủ lực nữa Nhiều báo và tạp chí khác ra đời đã vượt qua Tạp chí Quê Hương về sự nhanh nhạy trong truyền thông tin, nội dung cũng như sự phong phú và đa dạng trong hình thức thể hiện

* Báo Thế giới và Việt Nam

Báo Thế giới và Việt Nam là cơ quan trực thuộc Bộ Ngoại giao Tiền thân của báo Thế giới và Việt Nam là tạp chí Nghiên cứu Quốc tế và báo Quốc tế Báo Thế giới và Việt Nam ra đời năm 1989 Người sáng lập ra tờ báo là Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch, một chính khách và nhà ngoại giao để lại dấu ấn không phai mờ trong sự nghiệp cải cách, mở cửa của Việt Nam

Báo Thế giới và Việt Nam được xuất bản vào thứ 5 hàng tuần Tiết mục

“Người Việt năm châu” cung cấp những thông tin chính thống về tình hình khu vực và thế giới, đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước, phản ánh về cuộc sống của người Việt ở nước ngoài

Hiện nay, bên cạnh báo in và báo điện tử, báo Thế giới và Việt Nam

c n xuất bản nhiều đặc san, chuyên trang để phục vụ kịp thời các sự kiện đối ngoại và nhân dịp kỷ nhiệm quan hệ ngoại giao của Việt Nam với các nước

* Nhịp cầu đầu tư

Tạp chí Nhịp cầu đầu tư thuộc Hội Liên lạc với người Việt Nam ở nước ngoài Nhịp cầu đầu tư là tạp chí kinh doanh cung cấp cho giới doanh nhân, chuyên gia Việt Nam những thông tin, kiến thức sâu rộng về kinh doanh và đầu tư Bên cạnh đó, Tạp chí c n giúp họ cập nhật những tin tức kinh doanh, kinh tế trong nước và thế giới, các dự báo tài chính và các biện pháp biến các

dự báo đó thành hành động Tạp chí Nhịp cầu đầu tư cũng liên tục có những bài viết về các gương kiều bào đầu tư, kinh doanh thành công tại quê nhà

Ngày phát hành của tạp chí Nhịp cầu đầu tư là vào thứ hai hàng tuần

1.3.2 Phát thanh

Đài Tiếng nói Việt Nam là đài phát thanh quốc gia, là cơ quan thuộc Chính phủ, thực hiện chức năng thông tin, tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước Đài Tiếng nói Việt Nam là đầu tàu của

ngành phát thanh cả nước Công tác tuyên truyền về người Việt Nam ở nước ngoài là một trong những thế mạnh của Đài Tiếng nói Việt Nam

Đài Tiếng nói Việt Nam là cơ quan báo chí duy nhất của Đảng và Nhà

nước có chương trình phát thanh “Dành cho đồng bào Việt Nam ở xa Tổ

quốc” phát sóng hàng ngày ra nước ngoài trên Hệ phát thanh đối ngoại quốc

gia (VOV5) Chương trình phát thanh “Dành cho đồng bào Việt Nam ở xa Tổ

quốc” với thời lượng 60 phút, phát sóng ngắn ra nước ngoài theo các múi giờ

khác nhau, phục vụ kiều bào và bạn bè quốc tế ở hơn 100 nước và v ng lãnh thổ trên thế giới Các chương trình phát thanh c n được phát sóng trực tuyến trên trang thông tin điện tử vovworld.vn của VOV5 Đây là những chương trình bà con kiều bào cập nhật được thông tin về tình hình đất nước, hoạt động của kiều bào trên thế giới, đặc biệt là những chính sách liên quan đến kiều bào

Đài Tiếng nói Việt Nam c n có chương trình phát thanh “Người Việt ở nước ngoài với quê hương” có thời lượng 10 phút, phát 2 buổi mỗi tuần trên sóng Hệ Thời sự - Chính trị - Tổng hợp (VOV1) đề cập nội dung chủ yếu về tình cảm của người Việt xa xứ với trong nước thông qua hành động, việc làm của họ

Một số chương trình khác của Đài Tiếng nói Việt Nam như chương

trình: Theo dòng thời sự, Tầm nhìn UNESCO, Bạn bè với Việt Nam phát trên

Hệ VOV1 có nhiều thông tin liên quan đến kiều bào cũng thu hút được nhiều người Việt Nam ở nước ngoài quan tâm

1.3.3 Truyền hình

* VTV4 – Mang giá trị Việt ra khắp năm châu

VTV4 là kênh truyền hình hướng ra nước ngoài của Đài Truyền hình Việt Nam được phát sóng ở nhiều quốc gia và v ng lãnh thổ trên thế giới và chủ yếu dành cho người Việt ở nước ngoài Kênh được phát 24/24 giờ

Chương trình đầu tiên của VTV4 được phát sóng vào ngày 1/1/1995 Với những hiệu quả hoạt động của VTV4 trong công tác thông tin đối ngoại

và vận động cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, ngày 7/2/2002, Thủ tướng Chính phủ k quyết định số 29/2002/QĐ-TTg chính thức thành lập Ban Truyền hình đối ngoại trực thuộc Đài Truyền hình Việt Nam Ban Truyền hình đối ngoại có chức năng sản xuất, khai thác các chương trình truyền hình

để phát trên kênh đối ngoại đáp ứng yêu cầu thông tin, nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài và bạn bè quốc tế, những người quan tâm đến Việt Nam Các chương trình, tiết mục của VTV4

như Bản tin thời sự, Ngày trở về, Talk Việt Nam đã lay thức trái tim của

nhiều người Việt xa xứ, hướng họ về Tổ quốc

Hàng ngày, Hộp thư với khán giả VTV4 vẫn nhận được rất nhiều thư

phản hồi của khán giả Có những thư khen, có những thư góp về điểm này điểm kia chưa ph hợp

Là một kênh phủ sóng trên phạm vi toàn cầu, VTV4 gặp không ít khó khăn trong quá trình phát sóng Qua thư phản ánh của khán giả, cũng như cuộc khảo sát vừa qua cho thấy, việc mất tín hiệu hình ảnh khi đang xem tivi vẫn thường xuyên xảy ra Hình ảnh nhiễu, không rõ nét cũng là một nguyên nhân khiến công chúng “ngại” xem VTV4

* VTC10 – Kênh văn hóa Việt

VTC10 là kênh truyền hình văn hóa Việt của Đài Truyền hình Kỹ thuật

số VTC Tháng 8/2016, VTC10 trở thành Kênh truyền hình đầu tiên của Việt Nam phát sóng quảng bá tại California (Hoa Kỳ)

Ngay trong những ngày đầu thành lập là một kênh truyền hình “Văn hóa Việt”, VTC10 chọn con đường: lấy văn hóa làm nhịp cầu, lấy trái tim để nói với trái tim Do đó, một trong những đối tượng mà VTC10 quan tâm và hướng đến đó là người Việt ở nước ngoài Kênh VTC10 có một số chương trình dành cho bà con kiều bào Đó là chương trình “Kết nối cộng đồng” với

nhiệm vụ giải đáp các thắc mắc, tâm tư tình cảm của kiều bào Ngoài ra,

“Người Việt 4 phương” giới thiệu chân dung và cuộc sống bà con Việt kiều ở các nơi trên thế giới, để trong nước kết nối với kiều bào và kiều bào kết nối với kiều bào

số trang thông tin điện tử tổng hợp của các cơ quan báo chí được cấp phép là 248[3] Người Việt Nam ở nước ngoài theo dõi các thông tin trong nước qua rất nhiều trang báo điện tử như: vnexpress, vietnamnet, tuoitre, thanhnien Tuy nhiên có một số tờ báo được giao nhiệm vụ tuyên truyền thông tin cho đối tượng là kiều bào, cụ thể là:

* Tạp chí Quê Hương phiên bản điện tử:

Tại Việt Nam, tờ báo trực tuyến đầu tiên là tờ tạp chí Quê Hương điện

tử ra đời vào năm 1997 Đây là tờ tạp chí của Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, Bộ Ngoại giao Việt Nam, phát hành số đầu tiên vào ngày 6/2/1997, chính thức khai trương ngày 3/12/1997

Khác với Tạp chí Quê Hương (báo in) đi theo hướng phân tích sâu, Tạp chí Quê Hương điện tử với tên miền www.quehuongonline.vn hướng đến việc đưa tin cập nhật nhanh, kịp thời và chính xác để đáp ứng một cách tốt nhất nhu cầu thông tin của kiều bào

Tạp chí Quê Hương điện tử là trang có tôn chỉ mục đích dành cho cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài Trang web cung cấp một cái nhìn toàn

cảnh về Việt Nam, từ đất nước, con người đến bản sắc văn hóa Đặc biệt, trang web c n có 2 mục hữu ích là Học Tiếng Việt (có kèm file ghi âm) và Tìm người thân (dành cho những người muốn tìm lại thân quyến thất lạc) Ở những buổi đầu tiên, tạp chí Quê Hương đã thực hiện vai tr là cầu nối giữa cộng đồng công chúng Việt Nam với đất nước (có những thời điểm có tới 2 triệu lượt truy cập website này/tháng, phần lớn từ nước ngoài) Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy tờ báo điện tử này c n nhiều hạn chế như nội dung chưa phong phú, tin tức kém cập nhật, do đó đã không thu hút được sự quan tâm của số đông công chúng

* Báo Thế giới và Việt Nam phiên bản điện tử

Báo Thế giới và Việt Nam đã h a mạng phiên bản điện tử từ năm

2000 Tuy nhiên, nhằm đáp lại sự tin tưởng của độc giả cũng như nhu cầu mở rộng phạm vi thông tin, báo điện tử đã được phát triển trên nền trang tin điện

tử, chính thức ra mắt ngày 30/9/2016 tại hai địa chỉ: baoquocte.vn và tgvn.com.vn Trên trang web này, có một chuyên mục dành cho kiều bào là

mục “Người Việt năm châu” Những thông tin về hoạt động cộng đồng,

những tấm gương đẹp của người Việt xa xứ đã được chuyển tải nhanh chóng trên trang web này

* Website Phát thanh - Truyền hình Internet dành cho người Việt Nam