MỘT SỐ Ý KIẾN ĐỀ XUẤT NHẰM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC LẬP KẾ HOẠCH KIỂM TOÁN TRONG KIỂM TOÁN BCTC

Qua các năm hoạt động vừa qua, Công ty đã đạt được một số kết quả trong công tác lập kế hoạch kiểm toán như sau: 3.1.1 Đánh giá về quy định lập kế hoạch kiểm toán Theo quy định tại Công

MỘT SỐ Ý KIẾN ĐỀ XUẤT NHẰM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC LẬP KẾ HOẠCH KIỂM TOÁN TRONG KIỂM TOÁN BCTC

3.1 Đánh giá về công tác lập kế hoạch kiểm toán BCTC tại công ty.

Với trên 15 năm hoạt động, Công ty Dịch vụ Tư vấn Tài chính Kế toán

và Kiểm toán AASC đã khẳng định được vị thế của mình với một quy mô lớn

và bề dày kinh nghiệm trong lĩnh vực kiểm toán, kế toán và tư vấn tài chính tại Việt Nam Qua những gì Công ty đạt được, AASC đã chứng tỏ vai trò và

sự lớn mạnh của mình, đem lại những dịch vụ tốt nhất với chất lượng và hiệu quả công việc cao

Luôn nỗ lực hoàn thiện, nâng cao các dịch vụ của mình để đem lại sự hài lòng, tin tưởng cho KH là phương châm hoạt động của Công ty Trong đó, Công ty đặc biệt chú ý tới việc hoàn thiện quy trình kiểm toán, cũng như công tác lập kế hoạch kiểm toán Qua các năm hoạt động vừa qua, Công ty đã đạt được một số kết quả trong công tác lập kế hoạch kiểm toán như sau:

3.1.1 Đánh giá về quy định lập kế hoạch kiểm toán

Theo quy định tại Công ty AASC, mọi cuộc kiểm toán đều phải thực hiện công tác lập kế hoạch kiểm toán một cách đầy đủ Bởi vì, kế hoạch kiểm toán quyết định rất lớn tới kết quả của cuộc kiểm toán, phí kiểm toán Và việc lập kế hoạch kiểm toán cũng đã được quy định trong Chuẩn mực Kiểm toán hiện hành

Tại AASC, công tác lập hoạch kiểm toán luôn được khẳng định vai trò quan trọng của nó trong việc chi phối chất lượng và hiệu quả chung của cuộc kiểm toán Chất lượng của công tác lập kế hoạch kiểm toán sẽ chi phối tới công tác thực hiện kế hoạch kiểm toán, từ đó ảnh hưởng tớ kết quả kiểm toán

Từ những lý do đó, kế hoạch kiểm toán phải luôn phù hợp và giữ vững vai trò của nó trong suốt cuộc kiểm toán Nhằm tạo ra được một kế hoạch

kiểm toán phù hợp, AASC đã thực hiện công tác lập kế hoạch kiểm toán BCTC theo một trình tự logic sau:

- Gửi thư chào hàng và tiến hành soạn thảo hợp đồng kiểm toán

- Lập kế hoạch kiểm toán tổng thể

- Thiết kế chương trình kiểm toán

- Quá trình soát xét của Ban Giám đốc để giảm thiểu sai sót, nâng cao hiệu quả của cuộc kiểm toán

Trong giai đoạn chuẩn bị kiểm toán, AASC gửi thư chào hàng, nhận diện lý do kiểm toán của KH (hay chính là việc xác định người sử dụng và mục đích sử dụng BCTC), đánh giá ban đầu về các rủi ro kiểm toán và tiến hành ký kết hợp đồng kiểm toán Việc xác định này sẽ ảnh hưởng đến số lượng bằng chứng phải thu thập và mức độ chính xác của các ý kiến mà KTV đưa ra trong báo cáo kiểm toán Cụ thể nếu các BCTC cần được sử dụng rộng rãi thì mức độ trung thực và hợp lý của các thông tin trên BCTC đòi hỏi càng cao Do đó số lượng bằng chứng kiểm toán cần thu thập cũng như quy mô và mức độ phức tạp của cuộc kiểm toán sẽ tăng lên

Như vậy, qua giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán, nhóm kiểm toán đã thu thập được những thông tin cần thiết về đơn vị cũng như lập ra chương trình kiểm toán sao cho phù hợp với điều kiện của đơn vị So sánh quy trình lập kế hoạch kiểm toán về 2 KH, ta thấy cả 2 quy trình tại 2 công ty đều được thực hiện theo những quy định chung của AASC Tuy nhiên, tùy vào quy mô của

KH mà KTV tiến hành mở rộng phạm vi kiểm toán đến đâu Đối với Công ty

A, tuy là một công ty tư nhân nhưng quy mô của công ty cả về vốn và lao động đều lớn Do Công ty A là một công ty mới thành lập đồng thời cũng là lần đầu AASC kiểm toán nên quá trình tìm hiểu cũng như lập kế hoạch kiểm toán được rà soát kỹ hơn Đặc biệt, thủ tục phân tích đánh giá rủi ro và trọng yếu được tiến hành cẩn thận để xác định bản chất, thời gian và phạm vi của thủ tục kiểm toán cần thực hiện Việc xác định mức độ trọng yếu và rủi ro là

thủ tục phức tạp đòi hỏi trình độ cũng như xét đoán nghề nghiệp của KTV Đây cũng chính là căn cứ được công ty lưu vào hồ sơ làm căn cứ cho cuộc kiểm toán sau này Còn đối với KH thường niên như công ty B, quá trình kiểm toán cũng được giảm thiểu đi nhiều cả về thời gian và chi phí nhờ những tài liệu, thông tin được thu thập từ lần kiểm toán trước Qua đó, KTV đã có cái nhìn toàn diện về hoạt động kinh doanh cũng như bộ máy điều hành của công ty, những rủi ro và mức độ trọng yếu đối với các khoản mục, độ tin tưởng vào hệ thống KSNB của Công ty.Tuy nhiên, KTV vẫn cần tiến hành đầy đủ các bước trong công tác lập kế hoạch đồng thời cập nhật những thay đổi mới nhất của đơn vị để thấy được ảnh hưởng của những biến động ấy đến tình hình tài chính của đơn vị Chương trình kiểm toán được thiết lập cho Công ty B có thể tiến hành theo mẫu năm trước Riêng với Công ty A, chương trình kiểm toán đã được sửa đổi bổ sung cho phù hợp với ngành nghề kinh doanh của Công ty Công việc này đòi hỏi thời gian và chi phí kiểm toán lớn để giai đoạn thực hiện kiểm toán được diễn ra trôi chảy hơn

3.1.2 Giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán chiến lược và lập kế hoạch kiểm toán tổng thể

3.1.2.1 Tìm hiểu và đánh giá hệ thống KSNB

Trong giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán tổng thể, KTV thu thập thông tin về KH như cơ cấu tổ chức, ngành nghề kinh doanh, các thông tin về nghĩa

vụ pháp lý của KH Điều này giúp KTV đánh giá được các rủi ro đồng thời định hướng cho quá trình kiểm toán tập trung vào các vấn đề có rủi ro cao, nâng cao hiệu quả của cuộc kiểm toán Bên cạnh đó AASC tiến hành đánh giá

hệ thống KSNB của KH, hệ thống kế toán, quy trình hạch toán đang áp dụng,

cơ cấu tổ chức và hoạt động kiểm soát của đơn vị Đối với các KH thường niên, AASC lưu các thông tin này trong hồ sơ chung và luôn cập nhật những thay đổi qua các năm Công việc này giúp tiết kiệm chi phí và thời gian tìm

hiểu KH cho KTV và công ty kiểm toán, giúp nâng cao hiệu quả cho cuộc kiểm toán

Tại AASC, việc tìm hiểu hệ thống KSNB được tiến hành thông qua

việc lập Bảng câu hỏi về hệ thống KSNB, qua đó đánh giá tính hiệu quả của

hệ thống KSNB Trên cơ sở đó, KTV xác định mức độ tin cậy vào hệ thống KSNB trong việc ngăn ngừa các sai phạm Tuy nhiên, việc tiến hành đánh

giá hệ thống KSNB thông qua Bảng câu hỏi về hệ thống KSNB có hai điểm

hạn chế sau:

- Thứ nhất, Bảng câu hỏi được thiết kế sẵn, theo mẫu chung của AASC và được áp dụng chung cho tất cả các KH Tuy nhiên, KH của AASC rất đa dạng, kinh doanh trong nhiều lĩnh vực khác nhau và có đặc điểm khác nhau Vì vậy, việc áp dụng một mẫu Bảng câu hỏi cho tất cả các KH có thể sẽ làm cho quá trình tìm hiểu không đạt được mục tiêu hoặc bỏ sót các thông tin quan trọng phục vụ cho quá trình kiểm toán

- Thứ hai, việc đánh giá thông qua Bảng câu hỏi mang tính chủ quan của KTV Vì vậy có thể có những ý kiến trái ngược giữa các thành viên trong nhóm kiểm toán trong quá trình đánh giá

3.1.2.2 Đánh giá rủi ro

Đây là thủ tục quan trọng và phức tạp bởi nó dựa trên khá nhiều thông tin về DN cũng như ngành nghề, lĩnh vực kinh doanh của DN Vì vậy việc đánh giá rủi ro thường được tiến hành bởi KTV nhiều kinh nghiệm, có khả năng xét đoán tốt và có hiểu biết về đặc thù ngành nghề kinh doanh của DN

Tại AASC, thông thường việc đánh giá này được thực hiện bởi các KTV lâu năm, có nhiều kinh nghiệm, là các trưởng phòng hoặc các Phó Giám

đốc Công ty đã thiết kế một mẫu phân tích hiệu quả hiệu lực của hệ thống KSNB đối với hệ thống kế toán, số dư tài khoản và loại nghiệp vụ theo từng

cơ sở dẫn liệu trên BCTC Mẫu phân tích này làm giảm thiểu các ý kiến bất đồng giữa Ban Giám đốc công ty KH với KTV

3.1.2.3 Các thủ tục phân tích

Việc phân tích các số liệu, thông tin, các tỷ suất quan trọng nhằm tìm ra những xu hướng biến động và những mối quan hệ có mâu thuẫn với các thông tin liên quan khác hoặc có sự chênh lệch lớn so với giá trị dự kiến Thông thường, các thủ tục phân tích gồm hai loại cơ bản:

- Phân tích ngang (phân tích xu hướng)

- Phân tích dọc (phân tích tỷ suất)

Kết quả của thủ tục phân tích này sẽ đem lại những hiểu biết về nội dung các BCTC và những biến đổi quan trọng về kế toán và hoạt động kinh doanh của KH vừa mới diễn ra kể từ lần kiểm toán trước Hơn nữa, nó tăng cường sự hiểu biết của KTV về hoạt động kinh doanh của KH và giúp KTV xác định các vấn đề nghi vấn về khả năng hoạt động liên tục của công ty KH

Ngoài ra, thủ tục phân tích còn đánh giá được sự hiện diện của các sai

số có thể có trên BCTC của DN

Như vậy, qua việc thực hiện các thủ tục phân tích trong giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán, KTV có thể xác định được nội dung cơ bản của cuộc kiểm toán BCTC Mức độ và phạm vi cũng như thời gian áp dụng các thủ tục phân tích thay đổi tuỳ thuộc vào quy mô và tính phức tạp trong hoạt động kinh doanh của KH

Hiện nay, tại AASC các KTV thường chỉ tiến hành phân tích xu hướng biến động của các khoản mục trên Bảng cân đối kế toán, không thực hiện thủ tục phân tích các tỷ suất tài chính như: Tỷ suất lợi nhuận, Tỷ suất tự tài trợ,

Tỷ suất nợ… Điều này ảnh hưởng không được tốt trong việc thực hiện các mục tiêu nói trên Bởi vì, phân tích xu hướng biến động chỉ cho thấy những biến động bất thường, nguyên nhân của biến động của từng khoản mục, chỉ tiêu mà chưa chỉ ra được mối quan hệ giữa các khoản mục đó

3.1.3 Giai đoạn thiết kế chương trình kiểm toán

Tại AASC, chương trình kiểm toán được thiết kế và soạn thảo theo mẫu sẵn của Công ty Trong đó, các bước công việc được lập chi tiết cho từng khoản mục, từng nghiệp vụ

KTV sau khi thu thập thông tin cần thiết sẽ tiến hành thực hiện theo chương trình kiểm toán Chương trình kiểm toán theo mẫu sẵn sẽ giúp cho KTV định hướng được các bước công việc cần làm, đảm bảo được trình tự thực hiện kiểm toán Tuy nhiên với khung mẫu có sẵn, chương trình kiểm toán áp dụng với mọi loại hình KH nên sẽ thiếu sự linh hoạt khi áp dụng KTV cần bổ xung các thủ tục cần thiết cho phù hợp với đặc điểm của DN

Hiện nay, với đội ngũ KTV có trình độ và kinh nghiệm trong nhiều lĩnh vực như thẩm định giá, xây dựng cơ bản… cho nên với từng loại hình hoạt động DN của từng KH, công ty đều có những đội ngũ kiểm toán viên có kinh nghiệm trong ngành đó đảm nhận Do đó, chương trình kiểm toán của công ty cũng được linh hoạt cho từng KH

3.2 Một số ý kiến đề xuất nhằm hoàn thiện công tác lập kế hoạch kiểm toán BCTC tại Công ty.

3.2.1 Hoàn thiện công tác lập kế hoạch kiểm toán chiến lược và lập

kế hoạch kiểm toán tổng thể

Như đã trình bày trong quá trình đánh giá, AASC thường chỉ tiến hành phân tích xu hướng trong giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán đối với tất cả các

KH Điều này gây hạn chế trong việc thực hiện các mục tiêu của thủ tục phân tích, khiến KTV không thấy được mối quan hệ giữa các khoản mục mà chỉ thấy được sự biến động và nguyên nhân của nó Từ đó làm giảm khả năng phán đoán ra các sai sót tiềm tàng có thể xảy ra đối với các khoản mục trên BCTC

Qua việc phân tích các tỷ suất tài chính, KTV có thể thấy được rủi ro tài chính đối với KH như thế nào và ảnh hưởng đến khả năng tiếp tục hoạt

Nợ ngắn hạn

Hệ số khả năng thanh toán

Tài sản ngắn hạn

Nợ ngắn hạn

Hệ số khả năng thanh toán

Tiền + Tương đương tiền + Đầu tư tài chính ngăn hạn

Tổng các khoản phải thu

bình quân

Tỷ số vòng quay bình quân

các khoản phải thu =

Doanh thu thuần

Hàng tồn kho bình quân

Tỷ số vòng quay bình quân

hàng tồn kho =

Giá vốn hàng bán

động kinh doanh của KH Không những thế, với bất kỳ sự thay đổi nào trong chính sách quản lý, chính sách kế toán hoặc trong hoạt động kinh doanh, khi thực hiện thủ tục phân tích sẽ dễ dàng nhận ra bởi ưu điểm của thủ tục này là tính tương đối ổn định của chúng qua các thời kỳ

Do vậy, việc thực hiện các thủ tục phân tích là rất quan trọng Để thuận tiện cho việc chuẩn hoá các công việc kiểm toán, Công ty nên xây dựng một

hệ thống các tỷ suất tài chính cụ thể tương ứng với các ngành nghề kinh doanh Các tỷ suất tài chính thường dùng trong phân tích dọc là các tỷ suất về khả năng thanh toán, khả năng sinh lời

VD: Về khả năng thanh toán nợ ngắn hạn, ta có thể sử dụng các chỉ tiêu sau:

Phân tích khả năng hoán chuyển nhanh thành tiền mặt (khả năng thanh khoản), KTV có thể sử dụng các tỷ suất sau:

Hai tỷ suất trên rất hữu dụng với KTV Xu hướng của tỷ số vòng quay các khoản phải thu thường dùng để đánh giá tính hợp lý của mức dự phòng các khoản phải thu khó đòi Còn xu hướng của hệ số vòng quay hàng tồn kho được sử dụng trong việc nhận diện vấn đề về tính lỗi thời của hàng tồn kho

Ngoài ra, ta có thể sử dụng các tỷ suất để phân tích hiệu quả kinh doanh, phân tích hiệu quả sử dụng tài sản cố định

Song song với đó, Công ty nên tăng cường phân tích xu hướng chi tiết theo quý để có thể nhận diện rõ những rủi ro và sai sót trọng yếu trong từng thời kỳ, phạm vi và các thủ tục kiểm toán cần thiết để áp dụng

Đối với các thông tin thu thập để phân tích, KTV nên tăng cường lượng thông tin về nội bộ ngành cũng như các ngành có liên quan Việc phân chia các tiêu thức theo ngành và lĩnh vực hoạt động sẽ làm cơ sở để so sánh giữa thực tế tại DN với các chỉ tiêu trung bình theo ngành nhằm tìm ra những biến động bất hợp lý và xu hướng phát triển của DN

3.2.2 Hoàn thiện việc đánh giá hệ thống KSNB trong giai đoạn lập

kế hoạch kiểm toán

Để việc đưa ra kết luận về hệ thống KSNB của Công ty KH được rõ

ràng và thống nhất, AASC nên có tiêu thức đánh giá dựa trên Bảng câu hỏi đánh giá hệ thống KSNB đã được lập Với Bảng câu hỏi này, KTV có thể tiến

hành nhanh chóng và không bỏ sót các vấn đề quan trọng

Trong trường hợp hệ thống kiểm soát của KH được đánh giá là yếu, KTV không nên dựa vào hệ thống KSNB Điều này phải được trao đổi với Ban Giám đốc của công ty KH

Ngoài ra với Bảng thiết kế có sẵn có thể phù hợp với loại hình DN này

mà không phù hợp với loại hình DN khác, Công ty nên bổ sung các câu hỏi đối với các ngành nghề đặc thù và tuân theo các mục tiêu kiểm toán và nghiệp

vụ cụ thể

3.2.3 Hoàn thiện việc thiết kế chương trình kiểm toán

Tại AASC, chương trình kiểm toán được thiết kế và soạn thảo theo mẫu sẵn của Công ty Trong đó, các bước công việc được lập chi tiết cho từng khoản mục, từng nghiệp vụ

Tuy nhiên do đặc thù của mỗi DN khác nhau về ngành nghề kinh doanh, hình thức sở hữu cũng như cơ cấu tổ chức, KTV phải có sự linh hoạt khi áp dụng chương trình kiểm toán sao cho phù hợp với điều kiện thực tế của

KH Chương trình kiểm toán được thiết kế ngay trong giai đoạn đầu của cuộc kiểm toán và có thể phải sửa đổi do hoàn cảnh thay đổi Sự thay đổi chương trình kiểm toán ban đầu không phải là điều gì bất thường vì được dự kiến trước vì việc dự kiến trước tất cả các tình huống xảy ra là rất khó khăn

Nguyên nhân dẫn đến việc phải có những sửa đổi đáng kể trong kế hoạch hoặc chương trình kiểm toán cần phải được ghi rõ trong hồ sơ kiểm toán Trường hợp kiểm toán năm đầu tiên cho KH mới, KTV phải mở rộng quy trình lập kế hoạch kiểm toán dựa trên những nội dung đã được nêu

KẾT LUẬN

Trong điều kiện Việt Nam hiện nay, hoạt động kiểm toán nói chung cũng như hoạt động kiểm toán độc lập nói riêng là những hoạt động hết sức mới mẻ Trong khi đó, hành lang pháp lý cho hoạt động kiểm toán chưa đầy

đủ, nội dung, quy trình cũng như phương pháp vận dụng chưa đầyđủ, kiểm toán Việt Nam mới ở giai đoạn đầu, nguồn tài liệu thiếu cả về số lượng, tính đồng bộ và hạn chế về mặt số lượng Do vậy, kế hoạch kiểm toán cần được coi trọng để đảm bảo chất lượng và hiệu quả cuộc kiểm toán Thực tiễn hoạt động kiểm toán ở nước ta trong những năm vừa qua cho thấy kế hoạch kiểm toán được lập đầy đủ và chu đáo là một trong những nhân tố hàng đầu đưa đến sự thành công của cuộc kiểm toán cũng như dẫn đến sự thành công của các DN

Qua những phân tích trên ta thấy, lập kế hoạch có vai trò đặc biệt quan trọng đối với mỗi cuộc kiểm toán Nhận thức được vấn đề đó, trong những năm gần đây AASC không ngừng hoàn thiện quy trình kiểm toán nói chung

và công tác lập kế hoạch nói riêng.Từ những kiến thức được học tại trường cũng như thực tế tại công ty em xin mạnh dạn đưa ra một số ý kiến nhằm

"Hoàn thiện công tác lập kế hoạch kiểm toán trong kiểm toán BCTC do Công ty Dịch

vụ Tư vấn Tài chính kế toán và Kiểm toán-AASC thực hiện"

Mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng do hạn chế về thời gian cũng như hiểu biết nên chuyên đề không tránh khỏi những khiếm khuyết, em rất mong nhận được sự góp ý của các thấy cô để bài viết thêm hoàn thiện Một lần nữa

em xin chân thành cảm ơn Ban giám đốc cùng toàn thể các anh chị cán bộ công nhân viên trong Công ty đã nhiệt tình chỉ bảo giúp đỡ em trong thời gian vừa qua Đồng thời em xin trân trọng cảm ơn các thầy cô trong khoa đã tạo điều kiện để em hoàn thành tốt đợt thực tập đặc biệt là Thầy PGS.TS Ngô Trí Tuệ, người đã trực tiếp hướng dẫn em thực hiện đề tài này

Em xin chân thành cảm ơn !