Luận văn thạc sĩ kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố từ thực tiễn huyện quế sơn

Tuy nhiên, trước sự thay đổi của tình hình kinh tế xã hội, nhất là yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm trong tình hình mới thì công tác kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác về tộ

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN THỊ HƯỚNG

KIỂM SÁT VIỆC GIẢI QUYẾT TIN BÁO,

TỐ GIÁC TỘI PHẠM VÀ KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ

TỪ THỰC TIỄN HUYỆN QUẾ SƠN,

TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI, năm 2020

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN THỊ HƯỚNG

KIỂM SÁT VIỆC GIẢI QUYẾT TIN BÁO,

TỐ GIÁC TỘI PHẠM VÀ KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ

TỪ THỰC TIỄN HUYỆN QUẾ SƠN,

TỈNH QUẢNG NAM

Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự

Mã số: 838.01.04

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS NGUYỄN VĂN HIỂN

HÀ NỘI, năm 2020

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng của các cơ quan tiến hành tố tụng, là nguồn căn cứ để kịp thời phát hiện các hành vi phạm tội xảy ra; từ đó xác định hành vi đó có dấu hiệu tội phạm hay không để xem xét khởi tố hay không khởi

tố vụ án hình sự Đồng thời thông qua hoạt động này, CQĐT, VKS cũng như các cơ quan hữu quan sẽ nắm được tình hình tội phạm xảy ra trên thực tế để có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả

Theo quy định tại Điều 107 Hiến pháp năm 2013 và Điều 2 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 thì Viện kiểm sát nhân dân là một trong những cơ quan thuộc hệ thống bộ máy Nhà nước Theo đó, VKSND là cơ quan có chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp, góp phần bảo đảm cho pháp luật được thực hiện nghiêm chỉnh và thống nhất, bảo đảm mọi hành vi phạm tội đều được xử lý kịp thời, việc khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án phải đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, đảm bảo không làm oan người vô tội, không bỏ lọt tội phạm Chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp của Viện KSND được thực hiện ngay từ khi tiếp nhận nguồn tin về tội phạm và trong suốt quá trình giải quyết vụ án hình sự nói riêng

và các hoạt động tư pháp khác nói chung

Thực tiễn công tác đấu tranh phòng chống tội phạm trong những năm qua cho thấy, công tác kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố sẽ quyết định đến chất lượng thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử các vụ án hình sự Nhận thức được tầm quan trọng của khâu công tác này, trong những năm qua, ngành Kiểm sát nhân dân nói chung

và VKSND huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam nói riêng luôn quan tâm, chú

trọng đến khâu công tác này và đã đạt được những kết quả nhất định Tuy nhiên, trước sự thay đổi của tình hình kinh tế xã hội, nhất là yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm trong tình hình mới thì công tác kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố trên địa bàn huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam vẫn còn nhiều hạn chế từ các quy định của pháp luật cũng như trên thực tế áp dụng, dẫn đến hiệu quả việc giải quyết tin báo, tố giác tội phạm chưa cao, nhiều vụ việc có dấu hiệu tội phạm nhưng chưa được xử lý đúng quy trình, có những tố giác, tin báo tội phạm chưa được CQĐT kịp thời xác minh làm rõ dẫn đến việc thu thập tài liệu, chứng cứ chưa kịp thời làm ảnh hưởng đến quá trình giải quyết vụ án…

Từ thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm theo yêu cầu cải cách tư pháp và việc nghiên cứu, thực hiện các quy định mới của BLTTHS năm 2015 nói chung và nhất là việc nghiên cứu các quy định của BLTTHS năm 2015 về công tác kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố

sẽ làm sáng tỏ về mặt khoa học, nêu lên những kết quả đạt được, những bất cập, hạn chế từ những quy định của pháp luật cũng như việc thực hiện các quy định này trên thực tế Từ đó đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả việc áp dụng các quy định trên thực tiễn, có ý nghĩa lý luận, thực tiễn và pháp lý quan

trọng Vì vậy, tác giả quyết định lựa chọn đề tài: “Kiểm sát việc giải quyết tin

báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố từ thực tiễn huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam” để làm đề tài luận văn Thạc sĩ Luật học

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trong những năm qua đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về công tác kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố làm tiền đề cho việc nghiên cứu đề tài luận văn như: Bình luận khoa học

BLTTHS; Nông Xuân Trường, Vai trò, trách nhiệm của VKS trong giải quyết

tố giác, tin báo về tội phạm, thực trạng và một số giải pháp, (Trang tin điện tử

VKSNDTC); ThS Nguyễn Duy Giảng, Về nhiệm vụ, quyền hạn của VKS

trong công tác kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố theo yêu cầu cải cách tư pháp, Tạp chí kiểm sát số 18-20/2008;

ThS Lê Ra, Cần thống nhất nhận thức về các khái niệm tố giác, tin báo về tội

phạm, kiến nghị khởi tố và các nguồn thông tin về tội phạm, Tạp chí kiểm sát

số 20/2012; ThS Lê Minh Long, Một số giải pháp tháo gỡ vướng mắc, bất

cập trong giải quyết và kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm giết người, Tạp chí kiểm sát số 4/2011

Ngoài ra, còn có một số các Luận văn thạc sĩ luật học như: “Kiểm sát

tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố vụ án hình

sự từ thực tiễn tỉnh Quảng Ngãi” của tác giả Phan Văn Khai (Hà Nội-2018);

“Kiểm sát việc giải quyết các tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố

theo pháp luật TTHS Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Bình Định” của tác giả

Nguyễn Thị Hồng Loan (Hà Nội-2018); “Kiểm sát việc giải quyết các tố giác,

tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố từ thực tiễn tỉnh Tuyên Quang” của

tác giả Bé Thị Thảo (Hà Nội-2018)

Như vậy, vấn đề kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố đã được các nhà nghiên cứu lý luận cũng như những người làm công tác thực tiễn nghiên cứu Tuy nhiên, liên quan đến công tác kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố từ thực tiễn huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam thì chưa có một bài viết, một công trình nghiên cứu nào đề cập đến Đây là đề tài do bản thân tác giả tự nghiên cứu nên sẽ không trùng với bất kỳ đề tài hoặc công trình nghiên cứu nào đã được công bố

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Đề tài đi sâu nghiên cứu phân tích, làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và

thực tiễn áp dụng các quy định của BLTTHS năm 2015 liên quan đến công tác kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố từ thực tiễn huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam; từ đó đưa ra các giải pháp tiếp tục nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác kiểm sát việc giải quyết nguồn tin

về tội phạm

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Phân tích, làm rõ những vấn đề lý luận và các quy định theo pháp luật TTHS Việt Nam về công tác kiểm sát việc giải quyết các tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố

Phân tích, đánh giá thực trạng công tác kiểm sát giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố trên địa bàn huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2015 - 2019 Qua đó đánh giá những kết quả đã đạt được cũng như những tồn tại, vướng mắc trong thực tiễn áp dụng và tìm ra nguyên nhân của những tồn tại đó

Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiểu quả kiểm sát việc giải quyết các tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố trên địa bàn huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận và các quy định của

BLTTHS năm 2015 cũng như thực tiễn hoạt động của công tác kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố trên địa bàn huyện

Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Đề tài nghiên cứu trong phạm vi kiểm sát việc giải quyết

tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố từ khi CQĐT tiếp nhận đến khi ra các Quyết định khởi tố, không khởi tố và tạm đình chỉ

- Về thời gian: Đề tài nghiên cứu số liệu thực tế trong giai đoạn từ năm

2015 đến 2019, số liệu thống kê của VKSND huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam

- Về không gian: huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu như: Phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh, quy nạp, diễn dịch, phân tích quy phạm pháp luật để tổng hợp các tri thức khoa học luật TTHS và luận cứ các vấn đề tương ứng được nghiên cứu trong luận văn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Kết quả nghiên cứu luận văn có ý nghĩa quan trọng về mặt lý luận và thực tiễn liên quan đến công tác kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố của VKSND Luận văn tổng hợp các quan điểm khoa học về công tác kiểm sát việc giải quyết các tin báo, tố giác về tội phạm

và kiến nghị khởi tố từ đó xây dựng các khái niệm về kiểm sát việc giải quyết các tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố Bên cạnh đó, luận văn cũng chỉ ra những kết quả đạt được cũng như những bất cập, hạn chế liên quan đến khâu công tác này Từ đó đưa ra một số giải pháp để nâng cao hơn nữa hiệu quả thực hiện khâu công tác này

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn là tài liệu tham khảo cần thiết và bổ ích cho các nhà nghiên cứu, các cán bộ giảng dạy pháp luật, học viên, sinh viên và những người làm công tác thực tiễn

7 Kết cấu của luận văn

Kết cấu của luận văn gồm ba chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận và pháp luật về kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố

Chương 2: Thực trạng kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác tội phạm

và kiến nghị khởi tố từ thực hiễn huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam

Chương 3: Các giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ

KIỂM SÁT VIỆC GIẢI QUYẾT TIN BÁO, TỐ GIÁC TỘI PHẠM

VÀ KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ

1.1 Khái niệm, đặc điểm, đối tượng, phạm vi, trình tự, thủ tục kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố

1.1.1 Khái niệm tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố

Tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố là nguồn thông tin quan trọng giúp các cơ quan tiến hành tố tụng phát hiện dấu hiệu của tội phạm, trên cơ sở đó sẽ tiến hành các hoạt động kiểm tra, xác minh để xác định

có căn cứ để khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự Đây là tiền đề quan trọng bởi lẽ nếu kết quả kiểm tra, xác minh dẫn đến việc CQĐT ra quyết định khởi tố vụ án hình sự thì nó sẽ mở ra hoàng loạt các hoạt động tố tụng sau này Vì vậy, việc hiểu và đưa ra khái niệm chính xác về tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố sẽ giúp cho người THTT cũng như các Cơ quan THTT thuận lợi hơn trong việc phân loại, giải quyết các nguồn tin báo về tội phạm đảm bảo đúng quy định của pháp luật

Trên thực tế, hoạt động giải quyết tố giác tội phạm và tố cáo thường gây nhầm lẫn cho các chủ thể khi thực hiện nhiệm vụ vì giữa chúng có những điểm tương đồng, gây ra không ít khó khăn trong cách hiểu và cách xử lý dẫn đến việc phân loại không chính xác, làm cho hoạt động áp dụng pháp luật cũng như quy trình xử lý chưa thật sự phù hợp Vì vậy, cần phân biệt giữa

khái niệm “tố cáo” và “tố giác”

Thứ nhất, dưới góc độ ngôn ngữ:

Khái niệm “Tố cáo” được hiểu với hai nghĩa: thứ nhất, tố cáo là báo

cho mọi người hoặc cơ quan có thẩm quyền biết hoặc hành động phạm pháp

nào đó Thứ hai, tố cáo là vạch trần hành động xấu xa hoặc tội ác cho mọi người biết nhằm lên án, ngăn chặn [14]

Khái niệm “Tố giác” được hiểu là báo cho chính quyền biết người hoặc

hành động phạm pháp nào đó [14]

Thứ hai, dưới góc độ pháp lý:

Khoản 1, Điều 2 Luật Tố cáo năm 2018 quy định: “Tố cáo là việc cá

nhân theo thủ tục quy định của luật này báo cáo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật của bất kỳ cơ quan, tổ chức, cá nhân nào gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đến lợi ích Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân” [17] Như

vậy, xét về bản chất việc thực hiện quyền tố cáo thể hiện mối quan hệ giữa Nhà nước và các cơ quan, tổ chức, cá nhân mà trong đó bên đi tố cáo báo cáo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật của bất kỳ cơ quan, tổ chức, cá nhân nào gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội (lĩnh vực dân sự, hành chính ) theo những trình tự, thủ tục giải quyết khác nhau

Khoản 1, Điều 144 BLTTHS năm 2015 quy định: “Tố giác về tội phạm

là việc cá nhân phát hiện và tố cáo hành vi có dấu hiệu tội phạm với cơ quan

là nghĩa vụ của công dân Quan hệ pháp luật về tố cáo hành vi vi phạm pháp

luật phát sinh khi công dân thực hiện quyền tố cáo, còn quan hệ pháp luật về

tố giác tội phạm phát sinh ngay sau khi công dân biết về tội phạm Công dân

có quyền quyết định việc mình có tố cáo hay không một hành vi vi phạm pháp luật nhưng bắt buộc phải tố giác nếu biết rõ một trong các tội phạm được quy định tại Điều 389 BLHS năm 2015 đang được thực hiện hoặc chuẩn bị thực hiện Nếu không tố giác, công dân có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về

tội “Không tố giác tội phạm” theo quy định tại Điều 390 BLHS năm 2015

Khái niệm “Tin” cũng được hiểu theo hai nghĩa, một là, điều được truyền đi, báo đi cho biết sự việc, tình huống nào đó đã xảy ra Hai là, sự

truyền đạt, sự phản ánh dưới các hình thức khác nhau cho biết về thế giới

xung quanh và quá trình xảy ra trong nó.[14]

Khái niệm “Báo” được hiểu theo hai nghĩa: Một là, cho biết việc gì đó

đã xảy ra Hai là, báo cho người có trách nhiệm biết về việc xảy ra có thể hại đến trật tự an ninh chung , là dấu hiệu biết trước.[14]

Theo đó, tin báo về tội phạm được hiểu là những thông tin về hành vi

có dấu hiệu tội phạm do các cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp cho cơ quan

có thẩm quyền và những thông tin được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng có dấu hiệu tội phạm

Kiến nghị khởi tố được hiểu là những thông tin về hành vi có dấu hiệu tội phạm do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền kiến nghị bằng văn bản gửi kèm theo tài liệu, chứng cứ có liên quan cho CQĐT, VKS có thẩm quyền giải quyết

Qua các giai đoạn lịch sử khác nhau, quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về khái niệm tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi

tố về cơ bản là giống nhau nhưng chưa được cụ thể làm cho việc phân biệt giữa các khái niệm này còn khó khăn Đến Bộ luật TTHS năm 2015 thì khái niệm về tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố mới được quy định

một cách hoàn chỉnh, đầy đủ và cụ thể

Điều 144 BLTTHS năm 2015 quy định:

Tố giác về tội phạm là việc cá nhân phát hiện và tố cáo hành vi có dấu hiệu tội phạm với cơ quan có thẩm quyền

Tin báo về tội phạm là thông tin về vụ việc có dấu hiệu tội phạm do cơ quan, tổ chức, cá nhân thông báo với cơ quan có thẩm quyền hoặc thông tin

về tội phạm trên phương tiện thông tin đại chúng

Kiến nghị khởi tố là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền kiến nghị bằng văn bản và gửi kèm theo chứng cứ, tài liệu liên quan cho Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát có thẩm quyền xem xét, xử lý vụ việc có dấu hiệu tội phạm

1.1.2 Khái niệm kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố

Khái niệm “Giải quyết” được hiểu là làm cho một vấn đề không còn là vấn đề nữa.[14]

Theo quy định tại Điều 8 Luật Tổ chức CQĐT hình sự năm 2015 thì CQĐT có trách nhiệm giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố.[18]

Điều 145 BLTTHS năm 2015 quy định: CQĐT, VKS có trách nhiệm giải quyết các tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố thuộc thẩm quyền của mình; các cơ quan, tổ chức khác có trách nhiệm tiếp nhận các tố giác, tin báo về tội phạm; các cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra có trách nhiệm giải quyết các tin báo, tố giác tội phạm thuộc thẩm quyền điều tra của mình

Như vậy, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố là hoạt động tố tụng đầu tiên của quá trình giải quyết một vụ án hình sự, quá trình này được diễn ra xuyên suốt thông qua các hoạt động tố tụng từ khâu tiếp nhận, phân loại, thụ lý và giải quyết Qua kiểm tra, xác minh nguồn tin

chứng minh có hành vi phạm tội xảy ra hay không để ra quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự

Từ những phân tích nêu trên có thể hiểu: Giải quyết tố giác, tin báo về

tội phạm và kiến nghị khởi tố là việc CQĐT sử dụng các quyền năng pháp lý của mình được quy định trong BLTTHS để thực hiện nhiệm vụ tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố theo quy định của pháp luật

Hiện nay, khái niệm “Kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác tội phạm

và kiến nghị khởi tố” chưa có định nghĩa cụ thể và thống nhất, ở nước ta mới

chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu ở cấp độ kiểm sát các hoạt động tư pháp nói chung hay cụ thể là kiểm sát một giai đoạn nào đó trong quá trình tố tụng như kiểm sát việc khởi tố, kiểm sát điều tra

Ở nước ta, VKSND là cơ quan duy nhất trong hệ thống tổ chức bộ máy Nhà nước được Quốc hội quy định hai chức năng là thực hành quyền công tố,

kiểm sát hoạt động tư pháp

Chức năng của Viện KSND đã được cụ thể hóa tại Luật Tổ chức

VKSND năm 2014: “Viện kiểm sát nhân dân là cơ quan thực hành quyền

công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” [18] Trong chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp có chức năng kiểm

sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm, đây là hoạt động của VKKSND để kiểm sát tính có căn cứ và hợp pháp của các hành vi, quyết định tố tụng của

cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp nói chung và những người THTT nói riêng Công tác kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

và kiến nghị khởi tố được Ngành kiểm sát xác định là một trong những khâu công tác quan trọng, trọng điểm Thông qua khâu công tác này, Viện kiểm sát mới có cơ sở để đảm bảo các hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm và kiến nghị khởi tố của Cơ quan điều tra, cơ quan được giao

nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra là có căn cứ, đúng pháp luật; đảm bảo mọi hành vi phạm tội đều phải được phát hiện, khởi tố, điều tra và

xử lý kịp thời, không để bỏ lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội, đảm bảo CQĐT, những người THTT và những người tham gia

tố tụng đều tuân thủ đúng quy định của pháp luật trong quá trình giải quyết vụ

án Vì vậy, trong những năm qua nhất là từ khi BLTTHS năm 2015 ra đời, khâu công tác này luôn được sự quan tâm, chỉ đạo sâu sát của Viện KSND tối cao, của các cấp chính quyền địa phương

Chức năng kiểm sát của VKSND trong giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố là việc VKSND sử dụng những nhiệm vụ, quyền hạn được quy định trong BLTTHS và những quy định pháp luật có liên quan nhằm bảo vệ Hiến pháp, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế

độ XHCN, bảo vệ lợi ích Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân nhằm đảm bảo cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất trên thực tế

Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng tham gia “Kiểm tra việc chấp hành pháp

luật của Nhà nước” trong TTHS không chỉ có VKS mà còn có các chủ thể

khác như: người tham gia tố tụng, cá nhân công dân, đại biểu dân cử và toàn thể xã hội Các chủ thể này có quyền được kiểm tra việc chấp hành pháp luật của Nhà nước trong lĩnh vực TTHS xuất phát từ những chế định quan trọng của Hiến pháp và pháp luật, về tổ chức Bộ máy Nhà nước và địa vị pháp lý của công dân Về bản chất, hoạt động của các chủ thể này như theo dõi, yêu cầu cơ quan THTT báo cáo tình hình hoạt động, yêu cầu trả lời lý do ra các quyết định, yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, yêu cầu khắc phục vi phạm pháp luật Điều này, sẽ làm ảnh hưởng đến việc kịp thời phát hiện các hành vi

vi phạm pháp luật của các cơ quan THTT và loại trừ việc vi phạm pháp luật của những cơ quan hoặc cá nhân trong TTHS Nhưng không thể coi đây là

hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong TTHS mà chỉ là các hoạt động giám sát việc tuân theo pháp luật trong TTHS Sự khác nhau giữa hoạt động kiểm sát của VKS và hoạt động giám sát của các chủ thể nói trên chính

là một số quyền mà pháp luật cho phép chỉ có VKSND mới có khi thực hiện hoạt động kiểm sát như: Yêu cầu CQĐT tiếp nhận nguồn tin về tội phạm; yêu cầu kiểm tra, xác minh nguồn tin tội phạm; ra quyết định giải quyết nguồn tin

về tội phạm; yêu cầu CQĐT cung cấp tài liệu về vi phạm pháp luật trong việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm, phê chuẩn hoặc không phê chuẩn các lệnh, quyết định của CQĐT Những quyền này đồng thời cũng là nghĩa

vụ của VKSND, tạo nên sự khác biệt về phương thức hoạt động của Viện kiểm sát mà các chủ thể khác không có Quyền của VKSND khi kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong TTHS được thực hiện cụ thể qua các quyền của Viện trưởng, Phó Viện trưởng và Kiểm sát viên theo quy định tại các Điều 41,

42 BLTTHS năm 2015

Các quyền và nghĩa vụ của VKSND đặt trong mối quan hệ tổng thể tạo

ra một phương thức kiểm sát đặc trưng, riêng có của VKS, tạo sự phân biệt dễ dàng giữa hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật của VKS với hoạt động giám sát của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan Phương thức kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong TTHS thể hiện ở việc kiểm tra, giám sát một cách liên tục trong suốt quá trình giải quyết vụ án hình sự, VKS có quyền và nghĩa vụ có mặt trong tất cả các giai đoạn từ khởi tố - điều tra - truy tố - xét

xử - thi hành án Tính cụ thể của phương thức kiểm sát là việc VKS có quyền giám sát các hoạt động cụ thể như: khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm

tử thi, hỏi cung bị can, thực nghiệm điều tra, đối chất, nhận dạng VKS kiểm sát một cách trực tiếp các hoạt động tố tụng thể hiện ở việc VKS có mặt ở những hoạt động tố tụng bắt buộc phải có sự tham gia của KSV; thường xuyên nhắc nhở, đôn đốc kịp thời khi các cơ quan THTT thực hiện các hoạt

động giải quyết vụ án Tuy nhiên, VKSND không phải có mặt, theo dõi và giám sát mọi hoạt động, mọi lúc, mọi nơi mà còn phụ thuộc vào điều kiện thực tế về nhân sự, số lượng vụ án, tính chất từng vụ án và quy định của pháp luật TTHS mà VKS sẽ quyết định việc trực tiếp kiểm sát diễn biến của một hoạt động tố tụng hay chỉ cần kiểm sát thông qua kết quả của hoạt động tố tụng

Trên cơ sở các quy định của Hiến pháp, BLTTHS, Luật Tổ chức VKSND năm 2014 và những phân tích nên trên, có thể hiểu khái niệm như sau:

“Kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi

tố là việc Viện kiểm sát nhân dân sử dụng tổng hợp các quyền năng pháp lý của mình được pháp luật tố tụng hình sự quy định để kiểm sát tính hợp pháp của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố theo quy định của pháp luật”

Bên cạnh chức năng kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố, Viện kiểm sát còn có chức năng thực hành quyền công tố trong việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố Quá trình kiểm sát hoạt động của CQĐT trong quá trình giải quyết nguồn tin

về tội phạm chúng ta cần phân biệt rõ hai chức năng này để áp dụng pháp luật đúng đắn Thực hành quyền công tố của VKSND trong TTHS là việc VKSND thực hiện việc buộc tội của Nhà nước đối với cá nhân, pháp nhân thương mại phạm tội trong suốt quá trình giải quyết vụ án hình sự từ khi giải quyết nguồn tin tội phạm đến khi khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử Thực hành quyền công tố trong việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố là hoạt động của VKSND trong quá trình giải quyết những thông tin

về hành vi có dấu hiệu của tội phạm do cá nhân, cơ quan, tổ chức cung cấp theo quy định của pháp luật Các hoạt động thực hành quyền công tố trong

việc giải quyết nguồn tin về tội phạm của VKSND như: Phê chuẩn hoặc không phê chuẩn lệnh bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, gia hạn tạm giữ, hủy bỏ quyết định tạm giữ; đề ra yêu cầu kiểm tra, xác minh; trực tiếp giải quyết nguồn tin về tội phạm trong trường hợp có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng hoặc có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm mà VKS đã yêu cầu nhưng CQĐT không khắc phục Chức năng thực hành quyền công tố và chức năng kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố

là hai chức năng độc lập nhưng có mối liên hệ mật thiết với nhau Từ khi CQĐT tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm là đã phát sinh hoạt động thực hành quyền công tố của VKSND

1.2 Quy định của pháp luật về kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố

1.2.1 Về chủ thể thực hiện quyền kiểm sát

VKSND là cơ quan duy nhất được Hiến pháp trao cho chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp Chức năng này của VKS được kế thừa từ Hiến pháp năm 1959 đến nay Tuy qua các thời kỳ khác nhau, chức năng của VKSND có những thay đổi khác nhau nhưng về cơ bản Hiến pháp vẫn quy định cho VKSND hai chức năng cơ bản là thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp

Luật Tổ chức VKSND năm 2014 quy định về chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp như sau: Kiểm sát hoạt động tư pháp là hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân để kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của

cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp, được thực hiện ngay từ khi tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình giải quyết vụ án hình sự; trong việc giải quyết vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động; việc thi hành án, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư

pháp; các hoạt động tư pháp khác theo quy định của pháp luật [19] Như vậy,

một trong những nội dung đầu tiên trong công tác kiểm sát các hoạt động tư pháp của VKSND là kiểm sát việc giải quyết các tố giác, tin báo về tội phạm

và kiến nghị khởi tố

Trong tố tụng hình sự, VKS là cơ quan duy nhất tham gia đầy đủ các giai đoạn tố tụng Chức năng thực hành quyền công tố của VKS là những hoạt động trong việc xác định tội phạm, việc truy cứu trách nhiệm hình sự và việc buộc tội trước Tòa án Vì vậy, để bảo đảm mọi hành vi phạm tội được phát hiện, xử lý theo quy định của pháp luật, không để lọt người, lọt tội, không làm oan người vô tội, thì các hoạt động công tố phải được thực hiện ngay từ khi tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Đặc biệt trong tiến trình cải cách tư pháp và thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm, Đảng và Nhà nước luôn yêu cầu VKS phải tăng cường hơn nữa trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra, gắn công tố với hoạt động điều tra để bảo đảm các hoạt động tố tụng hình sự phải được kiểm tra, giám sát, kiểm soát chặt chẽ, bởi vì các hoạt động này đều có tác động, liên quan đến quyền con người, quyền công dân, thậm chí là sinh mệnh chính trị của con người đây là nguyên tắc tối thượng được Hiến pháp năm 2013 ghi nhận, bảo vệ Như vậy, việc giải

quyết tố giác, tin báo trở thành “một giai đoạn” của tố tụng hình sự, VKS

thực hành quyền công tố sớm hơn, ngay từ khi tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

Tại Điều 160 BLTTHS năm 2015 quy định: Viện kiểm sát kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm thông qua các hoạt động kiểm sát tuân theo pháp luật đối với cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền trong tố tụng hình sự thực hiện việc tiếp nhận, kiểm sát việc kiểm tra, xác minh và việc lập hồ sơ giải quyết nguồn tin về tội phạm của CQĐT; kiểm sát việc tạm đình chỉ, phục hồi giải quyết nguồn tin về tội phạm; kiểm sát việc phục hồi

giải quyết nguồn tin về tội phạm; yêu cầu CQĐT cung cấp tài liệu liên quan

để kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm Trường hợp khi phát hiện việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm không đầy đủ, vi phạm pháp luật thì yêu cầu CQĐT thực hiện các hoạt động, như: (1) tiếp nhận, kiểm tra, xác minh, ra quyết định giải quyết nguồn tin về tội phạm đầy đủ, đúng pháp luật; (2) kiểm tra việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm và thông báo kết quả cho VKS; (3) cung cấp tài liệu về vi phạm pháp luật trong việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm; (4) khắc phục vi phạm pháp luật

và xử lý nghiêm người vi phạm; (5) yêu cầu thay đổi Điều tra viên, Cán bộ điều tra; giải quyết tranh chấp về thẩm quyền giải quyết nguồn tin về tội phạm

và thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác trong kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm theo quy định của BLTTHS Trong Điều luật này cũng quy định VKS tiến hành trực tiếp các cuộc kiểm sát, là những hoạt động kiểm sát mang tính toàn diện, để kiểm tra, giám sát việc tuân thủ pháp luật của CQĐT… trong việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, đảm bảo cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh, thống nhất và ngăn ngừa các vi phạm, xử lý nghiêm tội phạm trong hoạt động tư pháp

Từ những quy định nêu trên, có thể thấy VKSND là cơ quan Nhà nước duy nhất được Hiến pháp và pháp luật trao cho quyền được thực hiện việc kiểm sát hoạt động giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi

tố Đây là chức năng đặc thù của VKSND cùng với chức năng thực hành quyền công tố, tạo cơ sở pháp lý vững chắc để VKSND thực hiện tốt nhiệm

vụ, quyền hạn của mình, bảo vệ pháp chế XHCN, bảo vệ quyền con người, quyền công dân

1.2.2 Về mục đích, đối tượng và phạm vi kiểm sát

1.2.2.1 Mục đích kiểm sát

Giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố là nhiệm vụ

mới của Viện kiểm sát được quy định trong BLTTHS năm 2015 Đây là khâu công tác hết sức quan trọng của ngành kiểm sát nói chung và của các hoạt động tố tụng nói riêng bởi lẽ đây là giai đoạn mở đầu cho các hoạt động tố tụng hình sự Có tiếp nhận và giải quyết tốt các nguồn tin về tội phạm, thì mới xác định được có tội phạm hay không có tội phạm xảy ra, để quyết định khởi

tố hay quyết định không khởi tố vụ án hình sự Vì vậy, VKS được giao nhiệm

vụ thực hiện khâu công tác này nhằm đảm bảo mọi tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố đều phải được tiếp nhận đầy đủ, kịp thời, không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội Đồng thời phải đảm bảo cho việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm được khách quan, toàn diện, đảm bảo đúng quy định của pháp luật

1.2.2.2 Đối tượng kiểm sát

Đối tượng của công tác kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố là hoạt động tuân theo pháp luật trong quá trình giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của các cơ quan có thẩm quyền theo quy định của BLTTHS Trách nhiệm giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố được quy định cụ thể tại Điều 145 BLTTHS và Thông tư liên tịch số 01/2017 Theo các quy định này thì mọi tố giác tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố phải được tiếp nhận đầy đủ, giải quyết kịp thời Cơ quan, tổ chức phải có trách nhiệm tiếp nhận, không được từ chối tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố nếu

thuộc thẩm quyền giải quyết của mình [15]

Theo quy định của pháp luật hiện hành, cơ quan có trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố theo trình tự TTHS được chia thành hai nhóm là cơ quan điều tra và cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra

Theo quy định tại Luật tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015 thì

CQĐT gồm ba hệ thống là: CQĐT của Công an nhân dân, CQĐT của quân đội nhân dân và CQĐT của VKSNDTC Đây là những cơ quan chuyên trách, được trao cho nhiệm vụ, quyền hạn điều tra trong hầu hết các vụ án hình sự nên cũng là các cơ quan chủ yếu tiến hành các hoạt động tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm

Các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra là

hệ thống các Cơ quan được quy định tại Điều 35 BLTTHS năm 2015 và Luật

Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015 như: Bộ đội biên phòng, Hải quan, Cảnh sát biển, Kiểm lâm Các cơ quan này là các cơ quan quản lý hành chính trong ngành, lĩnh vực mà mình quản lý, được pháp luật cho phép tiến hành một số hoạt động điều tra các vụ án hình sự xảy ra trên lĩnh vực đó Các

cơ quan này được tiến hành các hoạt động điều tra kể từ khi tiếp nhận nguồn tin về tội phạm đối với những vụ án đơn giản, bị can có lý lịch rõ ràng; đối với những vụ án phức tạp thì phải chuyển ngay cho CQĐT có thẩm quyền giải quyết

1.2.2.3 Phạm vi thực hiện các hoạt động kiểm sát

Điều 10 và 14 Thông tư liên tịch số 01/2017 quy định: Nhiệm vụ, quyền

hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố, kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố được thực hiện theo quy định tại Điều 159, Điều 160 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 Trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được Quyết định phân công giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố của Cơ quan điều tra, Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra theo quy định tại Điều 9 Thông tư liên tịch này, Viện trưởng Viện kiểm sát trực tiếp tổ chức, chỉ đạo hoạt động thực hành quyền công tố, kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, phân công Kiểm sát viên, Kiểm tra viên hoặc ra Quyết định phân công Phó Viện trưởng tổ chức, chỉ

đạo hoạt động thực hành quyền công tố, kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và gửi ngay một bản cho Cơ quan điều tra, Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra đã

ra Quyết định phân công giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố Đối với tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố đã rõ về dấu hiệu của tội phạm mà Cơ quan điều tra, Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra đã ra Quyết định khởi tố vụ án hình sự thì Viện trưởng Viện kiểm sát trực tiếp tổ chức, chỉ đạo hoạt động thực hành quyền công tố, kiểm sát việc khởi tố, điều tra, phân công Kiểm sát viên, Kiểm tra viên hoặc ra Quyết định phân công Phó Viện trưởng tổ chức, chỉ đạo hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát việc khởi tố, điều tra theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015

Khi kết thúc việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi

tố, cơ quan có thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố phải gửi kết quả giải quyết cho Viện kiểm sát đã thực hành quyền công tố và kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi

tố theo quy định tại các điều 148, 154, 158 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015

Từ đó có thể thấy, phạm vi công tác kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố được bắt đầu khi cơ quan có thẩm quyền điều tra tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm đến khi ra Quyết định khởi tố; Quyết định không khởi tố vụ án hình sự; Quyết định tạm đình chỉ việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và ban hành thông báo kết quả giải quyết theo quy định tại Điều 147 BLTTHS năm 2015

1.2.3 Trình tự, thủ tục, thời hạn kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố

1.2.3.1 Kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố

Theo quy định của BLTTHS năm 2015 và Luật tổ chức VKSND năm

2014, VKS có trách nhiệm kiểm sát việc giải quyết các tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra Hoạt động kiểm sát trong lĩnh vực này của VKS được thực hiện qua việc VKS trực tiếp kiểm sát, kiểm sát việc kiểm tra, xác minh, lập hồ sơ và kết quả giải quyết tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố của CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra để kịp thời phát hiện những sai sót trong giai đoạn này, yêu cầu cơ quan điều tra chấn chỉnh, khắc phục, đảm bảo việc giải quyết nguồn tin về tội phạm được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật VKS kiểm sát các quyết định khởi tố, không khởi tố vụ án hình sự, Quyết định tạm đình chỉ việc giải quyết nguồn tin về tội phạm, kiểm sát việc phục hồi giải quyết nguồn tin

về tội phạm

Sau khi tiếp nhận thông tin liên quan đến tội phạm, CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải tiến hành phân loại, xác minh sơ bộ ban đầu, nếu xác định thông tin đó là tố giác, tin báo về tội phạm thuộc thẩm quyền giải quyết của mình thì trong thời hạn 03 ngày làm việc, Thủ trưởng CQĐT phải ra Quyết định phân công Điều tra viên giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm đó và gửi ngay một bản đến VKS cùng cấp

để kiểm sát việc giải quyết theo quy định Sau khi nhận được quyết định phân công của CQĐT, trong thời hạn 03 ngày VKS phải ra Quyết định phân công KSV kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo tội phạm và gửi 01 bản cho CQĐT Đối với các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra khi thực hiện nhiệm vụ trong lĩnh vực mà mình quản lý có tiếp nhận

tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố thì khẩn trương tiến hành kiểm tra, xác minh, quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự, đồng thời phải thông báo cho VKSND có trách nhiệm kiểm sát việc tuân theo

pháp luật trong hoạt động điều tra của cơ quan mình

Hoạt động kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của cơ quan có thẩm quyền là hoạt động quan trọng VKSND với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình theo quy định của pháp luật sẽ tác động, trực tiếp theo dõi liên tục, xuyên suốt từ khi tiếp nhận, phân công người giải quyết, các hoạt động xác minh, lập hồ sơ cho đến kết quả giải quyết luôn được kiểm sát chặt chẽ Trong quá trình giải quyết nguồn tin về tội phạm, CQĐT sẽ tiến hành các hoạt động như thu thập thông tin, tài liệu, đồ vật của

cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan để kiểm tra, xác minh nguồn tin; khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi để xác định có dấu hiệu tội phạm xảy ra hay không để khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự

Trong giai đoạn tố tụng này, KSV được phân công giải quyết nguồn tin phải lập kế hoạch theo dõi, kiểm sát chặt chẽ các hoạt động của ĐTV, nắm được nội dung và tiến độ thực hiện của ĐTV Chủ động đề ra các yêu cầu xác minh ngay từ khi tiếp nhận, KSV phải nêu rõ những nội dung cần làm rõ để xác định tính xác thực của nguồn tin, văn bản này phải được lưu trong hồ sơ kiểm sát Trong trường hợp ĐTV không đồng ý với yêu cầu của KSV thì KSV có quyền yêu cầu ĐTV nêu rõ lý do Nếu lý do của ĐTV không có căn

cứ thì KSV báo cáo lãnh đạo đơn vị xem xét, kiến nghị với Thủ trưởng CQĐT Đồng thời với chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật, VKSND phải kịp thời phát hiện và yêu cầu khắc phục ngay những vi phạm của CQĐT trong quá trình xác minh tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố, bảo đảm các hoạt động của CQĐT tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật

Ngoài việc kiểm sát việc giải quyết nội dung, VKS còn phải kiểm sát chặt chẽ về thời hạn giải quyết nguồn tin BLTTHS năm 2003 quy định thời hạn tối đa để giải quyết nguồn tin về tội phạm là 02 tháng Tuy nhiên, khắc phục những khó khăn vướng mắc của BLTTHS năm 2003, BLTTHS năm

2015 đã có thay đổi lớn về thời hạn giải quyết nguồn tin về tội phạm Hiện nay theo quy định tại Điều 147 BLTTHS thì thời hạn tối đa để giải quyết nguồn tin về tội phạm là 04 tháng Sau khi hết thời hạn kiểm tra, xác minh nguồn tin về tội phạm, CQĐT, Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải ra một trong các quyết định: Quyết định khởi tố vụ án hình sự, Quyết định không khởi tố vụ án hình sự; Quyết định tạm đình chỉ

việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố.[15] Để kiểm

sát chặt chẽ thời hạn giải quyết, VKS phải nắm được nội dung thông tin cụ thể, nếu thông tin về tội phạm cụ thể, rõ ràng và có đủ các yếu tố cấu thành tội phạm thì có thể yêu cầu CQĐT ra quyết định giải quyết ngay mà không cần thiết phải chờ hết thời hạn giải quyết nguồn tin, nếu CQĐT vẫn để kéo dài thời hạn thì VKS sẽ kiến nghị, yêu cầu đảm bảo cho việc giải quyết nguồn tin được nhanh chóng, kịp thời Trường hợp đã hết thời hạn giải quyết mà chưa

có đủ căn cứ để khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự, thì sau khi nhận được thông báo của CQĐT, KSV cùng ĐTV nghiên cứu kết quả đã xác minh

và báo cáo lãnh đạo hai cơ quan để cùng thống nhất quan điểm xử lý

1.2.3.2 Kiểm sát kết quả giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố

BLTTHS năm 2015 quy định sau khi hết thời hạn kiểm tra, xác minh nguồn tin về tội phạm thì CQĐT, Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một

số hoạt động điều tra phải ra một trong các quyết định: Quyết định khởi tố vụ

án hình sự, Quyết định không khởi tố vụ án hình sự; Quyết định tạm đình chỉ việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố Do đó, KSV phải kiểm sát chặt chẽ kết quả giải quyết nguồn tin tội phạm của CQĐT Trong đó, tạm đình chỉ việc giải quyết tin báo, tố giác tội phạm là quy định hoàn toàn mới, lần đầu tiên được thể chế hóa vào BLTTHS Đây là một hướng giải quyết mới, hoàn toàn phù hợp với thực tiễn, mở ra cơ sở pháp lý

cho việc tạm ngừng hoạt động xác minh, giải quyết tin báo, tố giác tội phạm khi đủ những điều kiện luật định Điều đó đã chấm dứt câu chuyện thực tiễn đang còn thiếu thống nhất trong thực hiện khi phải giải quyết tin báo, tố giác tội phạm theo những quy định “ngoài vòng tố tụng” (tạm dừng xác minh) nếu thuộc trường hợp không đủ cơ sở để khởi tố hoặc không khởi tố vụ án như hiện nay Nhiệm vụ của VKS khi kiểm sát quyết định tạm đình chỉ giải quyết nguồn tin của CQĐT là kiểm sát các căn cứ tạm đình chỉ của CQĐT có đúng quy định tại Điều 148 BLTTHS hay không Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định tạm đình chỉ, CQĐT phải gửi quyết định và tài liệu có liên quan đến VKS cùng cấp để kiểm sát Nếu quyết định tạm đình chỉ không có căn cứ thì VKS ra quyết định hủy bỏ quyết định tạm đình chỉ yêu cầu CQĐT tiếp tục giải quyết nguồn tin tội phạm, nếu quyết định tạm đình chỉ là có căn cứ thì VKS có quan điểm thống nhất với ý kiến của CQĐT

Quá trình kiểm sát việc giải quyết nguồn tin tội phạm của CQĐT, KSV nếu phát hiện việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của CQĐT không được thực hiện đầy đủ, vi phạm pháp luật thì phải báo cáo với lãnh đạo Viện, yêu cầu Cơ quan điều tra thực hiện các hoạt động như: Kiểm tra việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và thông báo kết quả cho Viện kiểm sát; Cung cấp tài liệu về vi phạm pháp luật trong việc tiếp nhận nguồn tin; Khắc phục vi phạm pháp luật và xử lý nghiêm người vi phạm; Yêu cầu thay đổi Điều tra viên, Cán bộ điều tra; Hoặc ban hành văn bản kiến nghị

Tiểu kết chương 1

Chương 1 của Luận văn, tác giả đã nghiên cứu các vấn đề lý luận chung

và quy định của pháp luật về kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố của VKSND Từ đó, tác giả nêu ra các khái niệm,

đặc điểm về chủ thể, đối tượng, phạm vi cũng như trình tự, thủ tục, thời hạn kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố Phân tích các quy định của BLTTHS cũng như các văn bản pháp luật có liên quan đến công tác kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố

Đây là những cơ sở để tác giả nghiên cứu, khảo sát thực tiễn về hoạt động kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố trên địa bàn huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam (giai đoạn 2015-2019); nhằm đưa ra một số giải pháp để thực hiện có chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố của Ngành kiểm sát nói chung và VKSND huyện Quế Sơn nói riêng

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG KIỂM SÁT VIỆC GIẢI QUYẾT TIN BÁO, TỐ GIÁC TỘI PHẠM VÀ KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ TỪ THỰC TIỄN

HUYỆN QUẾ SƠN, TỈNH QUẢNG NAM

2.1 Tình hình giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi

tố tại huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam

2.1.1 Tình hình giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam

Quế Sơn là huyện trung du của tỉnh Quảng Nam Tổng diện tích tự nhiên của huyện 251,17 km2, nằm cách tỉnh lỵ Tam Kỳ 30 km về phía Tây Bắc, cách thành phố Đà Nẵng 40 km về phía Tây Nam Phía Bắc giáp huyện Duy Xuyên, phía Nam giáp huyện Hiệp Đức, phía Đông giáp huyện Thăng Bình, phía Tây giáp huyện Nông Sơn Toàn huyện có 13 đơn vị hành chính, dân số huyện Quế Sơn năm 2020 là 82.967 người, được phân bố như sau: thị trấn Đông Phú chiếm 9,7% dân số toàn huyện, các xã đồng bằng, trung du 83,6%, xã miền núi Quế Phong chiếm 6,7% Đường Quốc lộ 1A, chạy qua địa bàn huyện có chiều dài là 8,5km, trên địa bàn huyện có các danh lam, thắng cảnh đã và đang kêu gọi thu hút đầu tư như: Khu du lịch sinh thái Suối Tiên (Quế Hiệp), Khu du lịch sinh thái Suối Nước Mát-Đèo Le (Quế Long), Hồ Giang (Quế Long), Vũng nước nóng Bàn Thạch (Quế Phong) Đến nay đã có một nhà đầu tư vào đầu tư Khu du lịch sinh thái Suối Nước Mát-Đèo Le Có các khu di tích lịch sử: Tượng đài chiến thắng Cấm Dơi, Đền Tưởng niệm các Anh hùng liệt sỹ huyện…, bình quân hằng năm lượng khách đến tham quan các điểm du lịch trên địa bàn huyện ước khoảng 05-07 ngàn lượt người

Trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, huyện

Quế Sơn được đánh giá có vị trí, vai trò hết sức quan trọng trong sự phát triển kinh tế-xã hội của toàn tỉnh Đây là những điều kiện để nền kinh tế của huyện tăng trưởng và phát triển, quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, đời sống vật chất, tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao, quốc phòng ngày càng được củng cố, tình hình trật tự, an toàn xã hội luôn được giữ vững Tuy nhiên, dưới sự tác động của mặt trái của nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế đã, đang đặt ra những khó khăn, thách thức đối với sự ổn định của tình hình chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn huyện

Trong thời gian qua, Cơ quan CSĐT Công an huyện Quế Sơn đã thực hiện tốt các hoạt động nghiệp vụ thuộc chức năng tiếp nhận, giải quyết các tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố; đảm bảo công tác tiếp nhận, giải quyết các tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố được giải quyết nhanh chóng, kịp thời Công tác tiếp nhận, giải quyết các tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố được Cơ quan CSĐT thực hiện nghiêm túc, đầy đủ, đúng trình tự, thủ tục được quy định trong BLTTHS như tổ chức trực ban hình sự 24/24 giờ để tiếp nhận và vào sổ đầy đủ mọi tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố Trường hợp phát hiện tin báo không thuộc thẩm quyền giải quyết của mình thì tổ chức phân loại và chuyển ngay cho CQĐT có thẩm quyền giải quyết theo quy định

Trong những năm qua, VKSND, CQĐT, Tòa án, Hạt kiểm lâm, Thanh tra, Thuế, Quản lý thị trường đã ký kết quy chế phối hợp trong công tác tiếp nhận, giải quyết các tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố; đảm bảo 100% tố giác, tin báo về tội phạm được thụ lý, giải quyết theo đúng quy định của pháp luật Quy chế phối hợp đã tạo điều kiện thuân lợi cho Cơ quan điều tra cũng như các cơ quan tham gia ký kết quy chế trong việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố Việc xác minh, phân loại, giải quyết các thông tin đều tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật

về nội dung cũng như thủ tục Định kỳ hàng tuần, tháng và quý, giữa Điều tra viên và Kiểm sát viên chủ động phối hợp phân loại, xác định kết quả xử lý tin báo, tố giác Khi gặp những tin báo phức tạp, kéo dài thì lãnh đạo các cơ quan

có sự trao đổi, bàn bạc và tổ chức các cuộc giao ban liên ngành để thống nhất đưa ra hướng xử lý Các cơ quan liên ngành đã chủ động hơn trong việc chuyển nguồn thông tin về tội phạm, cũng như hồ sơ đến Cơ quan điều tra có thẩm quyền giải quyết và thông báo kịp thời cho Viện kiểm sát sát biết để kiểm sát theo luật định

Trong quá trình giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố, Cơ quan điều tra thường xuyên duy trì và thực hiện tốt mối quan hệ phối hợp với Viện kiểm sát Điều tra viên và Kiểm sát viên được phân công giải quyết thường xuyên trao đổi các thông tin liên quan, những vấn đề cần tập trung xác minh làm rõ nhằm đẩy nhanh tiến độ giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm và kiến nghị khởi tố Từ đó tránh được việc khởi tố oan sai, bỏ lọt tội phạm

Từ năm 2015-2019, CQĐT huyện Quế Sơn đã tiếp nhận, giải quyết 502

tố giác, tin báo về tội phạm CQĐT đã giải quyết 474 tin, trong đó khởi tố vụ

án là 251 tin, không khởi tố vụ án là 171 tin

Bảng 2.1 Số liệu tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố đã tiếp

nhận giải quyết từ năm 2015-2019

2.1.2 Tình hình kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm

và kiến nghị khởi tố của VKSND huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam

Trong tố tụng hình sự nước ta, VKS là cơ quan duy nhất tham gia đầy

đủ các giai đoạn tố tụng từ khi khởi tố vụ án đến khi thi hành án Chức năng thực hành quyền công tố của VKS là những hoạt động trong việc xác định tội phạm, việc truy cứu trách nhiệm hình sự và việc buộc tội trước Tòa án Do

đó, để bảo đảm mọi hành vi phạm tội được phát hiện, khởi tố, điều tra, xử lý theo pháp luật, không để lọt người, lọt tội, không làm oan người vô tội, thì các hoạt động công tố phải được thực hiện ngay từ khi tiếp nhận, giải quyết tố