Với mỗi câu, yêu cầu HS vận dụng quy tắc bàn tay trái nêu các bước: +Xác định chiều dòng điện chạy trong dây dẫn khi biết chiều đường sức từ và chiều lực điện từ.. +Xác định chiều đường[r]
Trang 1Ngày soạn: 22.11.2019
Ngày giảng: 25.11.2019
Tiết 28
BÀI 27 LỰC ĐIỆN TỪ
I Mục tiêu
1 Kiến thức:
- Mô tả được TN chứng tỏ tác dụng của lực điện từ lên đoạn dây dẫn thẳng có dòng điện chạy qua đặt trong từ trường
- Vận dụng được quy tắc bàn tay trái biểu diễn lực từ tác dụng lên dòng điện thẳng đặt vuông góc với đường sức từ, khi biết chiều đường sức từ và chiều dòng điện
2 Kỹ năng:
- Mắc mạch điện theo sơ đồ, sử dụng các biến trở và các dụng cụ điện
- Vẽ và xác định chiều đường sức từ của nam châm
3 Thái độ:
- Nghiêm túc, tự giác, có tinh thần hợp tác theo nhóm Yêu thích bộ môn
*Giáo dục đạo đức: Qua các thí nghiệm về sự xuất hiện của lực điện từ, chiều của lực điện từ, góp phần giáo dục HS thái độ tôn trọng, đoàn kết, hợp tác với mọi người, có tinh thần trách nhiệm, cẩn thận, trung thực trong công việc cũng như trong cuộc sống
4 Phát triển năng lực:
- Quan sát, tư duy, giao tiếp và hợp tác
II Câu hỏi quan trọng: Nam châm có tác dụng lên dòng điện hay không?
III Đánh giá
- Bằng chứng đánh giá: HS vận dụng được quy tắc bàn tay trái vào ba dạng bài tập điển hình
- Hình thức đánh giá:
+ Trong bài giảng: HS trả lời miệng, viết
+ Sau bài giảng: HS biết được một khung dây dẫn dạng bất kì, có dòng điện chạy qua bao giờ cũng chịu tác dụng của một cặp lực
IV Đồ dùng dạy học
*Đối với mỗi nhóm HS:
-1 nam châm chữ U -1 nguồn điện 6V đến 9V -1 đoạn dây dẫn AB bằng đồng Ф = 2,5mm, dài 10cm - 1 biến trở loại 20Ω - 2A -1 công tắc, 1 giá TN - 1 ampekế GHĐ 1,5A và ĐCNN 0,1A
*Cả lớp:
-Một bản vẽ phóng to hình 27.1 và 27.2 (SGK)
- Chuẩn bị vẽ hình ra bảng phụ cho phần vận dụng câu C2, C3, C4
V Các hoạt động hạy học
*Hoạt động 1: TỔ CHỨC TÌNH HUỐNG HỌC TẬP
- Mục tiêu: Đưa tình huống liên quan đến bài học
- Thời gian: 7 ph
- Phương pháp: Nêu vấn đề
- Phương tiện, tư liệu: Máy tính
Trang 2A N
N
S
●
- Kĩ thuật dạy học: Đặt câu hỏi
-GV gọi HS1 lên bảng: Nêu TN chứng tỏ
dòng điện có tác dụng từ
*ĐVĐ: Dòng điện tác dụng từ lên kim nam
châm, Vậy ngược lại nam châm có tác dụng
lực từ lên dòng điện hay không?
Gọi HS nêu dự đoán
-GV: Chúng ta sẽ cùng nghiên cứu bài học
ngày hôm nay để tìm câu trả lời→Bài mới
-HS1 lên bảng trình bày TN Ơ-xtét
HS khác nhận xét
-HS nêu dự đoán
*Hoạt động 2: TN VỀ TÁC DỤNG CỦA TỪ TRƯỜNG LÊN DÂY DẪN CÓ
DÒNG ĐIỆN
- Mục tiêu: Tìm hiểu về tác dụng của từ trường lên dây dẫn có dòng điện
- Thời gian: 10 ph
- Phương pháp: Thực nghiệm
- Phương tiện, tư liệu: *Đối với mỗi nhóm HS:
1 nam châm chữ U 1 nguồn điện 6V đến 9V
1 đoạn dây dẫn AB bằng đồng Ф = 2,5mm, dài 10cm
1 biến trở loại 20Ω - 2A; 1 công tắc, 1 giá TN; 1 ampekế GHĐ 1,5A và ĐCNN 0,1A
- Kĩ thuật dạy học: Giao nhiệm vụ; hoàn tất một nhiệm vụ
-GV: Yêu cầu HS nghiên cứu TN hình
27.1 (SGK-tr.73)
-HS:…
-GV treo hình 27.1, yêu cầu HS nêu dụng
cụ cần thiết để tiến hành TN
-HS:…
A B
C
K
I Tác dụng của từ trường lên dây dẫn có dòng điện
1.Thí nghiệm
-Mắc mạch điện như hình 27.1 Đoạn dây thẳng AB nằm trong từ trường của một nam châm
F I
Trang 3-GV giao dụng cụ TN cho các nhóm, yêu
cầu HS làm TN theo nhóm
-GV lưu ý cách bố trí TN, đoạn dây dẫn
AB phải đặt sâu vào trong lòng nam châm
chữ U, không để dây dẫn chạm vào nam
châm
-Gọi HS trả lời câu hỏi C1, so sánh với dự
đoán ban đầu để rút ra kết luận
- Khi đóng công tắc K, đoạn dây dẫn AB bị hút vào trong lòng nam châm chữ U (hoặc
bị đẩy ra ngoài nam châm) Như vậy từ trường tác dụng lực điện từ lên dây dẫn AB
có dòng điện chạy qua
*Hoạt động 3: TÌM HIỂU CHIỀU CỦA LỰC ĐIỆN TỪ.
- Mục tiêu: Tìm hiểu chiều của lực điện từ
- Thời gian: 16 ph
- Phương pháp: Thực nghiệm
- Phương tiện, tư liệu: Đối với mỗi nhóm HS:
1 nam châm chữ U; 1 nguồn điện 6V đến 9V;
1 đoạn dây dẫn AB bằng đồng Ф = 2,5mm, dài 10cm
1 biến trở loại 20Ω - 2A; 1 công tắc, 1 giá TN; 1 ampekế GHĐ 1,5A và ĐCNN 0,1A
- Kĩ thuật dạy học: Giao nhiệm vụ; hoàn tất một nhiệm vụ
*Chuyển ý: Từ kết quả các nhóm ta thấy dây
dẫn AB bị hút hoặc bị đẩy ra ngoài 2 cực của
nam châm tức là chiều của lực điện từ trong
TN của các nhóm khác nhau Theo các em
chiều của lực điện từ phụ thuộc vào yếu tố
nào?
-GV: Cần làm TN như thế nào để kiểm tra
được điều đó
-GV hướng dẫn HS thảo luận cách tiến hành
TN kiểm tra và sửa chữa, bổ sung nếu cần
-GV: Yêu cầu HS làm TN 2: Kiểm tra sự phụ
thuộc của chiều lực điện từ vào chiều đường
sức từ bằng cách đổi vị trí cực cuả nam châm
chữ U
-HS:…
Qua các thí nghiệm về sự xuất hiện của lực
điện từ, chiều của lực điện từ, góp phần giáo
dục HS thái độ tôn trọng, đoàn kết, hợp tác
với mọi người, có tinh thần trách nhiệm, cẩn
thận, trung thực trong công việc cũng như
trong cuộc sống
II Chiều của lực điện từ, quy tắc bàn tay trái
1.Chiều của lực điện từ phụ thuộc vào những yếu tố nào? (10 phút)
a) Thí nghiệm.(TN theo nhóm) +Đổi chiều dòng điện chạy qua dây dẫn AB, đóng công tắc
K quansát hiện tượng để rút
ra được kết luận: Khi đổi chiều dòng điện
chạy qua dây dẫn AB thì chiều lực điện từ thay đổi
-HĐ nhóm:
+Đổi chiều đường sức từ, đóng I công tắc K quan sát hiện tượng
để rút ra được kết luận:
Khi đổi chiềuđường sức từ thì chiều lực điện từ thay đổi
Trang 4-GV: Qua 2 TN, chúng ta rút ra được kết luận
gì?
*Chuyển ý: Vậy làm thế nào để xác định
chiều lực điện từ khi biết chiều dòng điện
chạy qua dây dẫn và chiều của đường sức từ?
-Yêu cầu HS đọc mục thông báo ở mục 2
Quy tắc bàn tay trái (tr.74-SGK)
-GV treo hình vẽ 27.2 yêu cầu HS kết hợp
hình vẽ để hiểu rõ quy tắc bàn tay trái
-Cho HS vận dụng quy tắc bàn tay trái để đối
chiếu với chiều chuyển động của dây dẫn AB
trong TN đã quan sát được ở trên
b.Kết luận: Chiều của lực điện từ tác dụng lên dây dẫn AB phụ thuộc vào chiều dòng điện chạy trong dây dẫn và chiều của đường sức từ
2.Quy tắc bàn tay trái.(8 phút) -Quy tắc bàn tay trái SGK/74
-Vận dụng quy tắc bàn tay trái để kiểm tra chiều lực điện từ trong TN đã tiến hành ở trên, đối chiếu với kết quả đã quan sát được
*Hoạt động 4: VẬN DỤNG-CỦNG CỐ-HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Mục tiêu: Vận dụng để khắc sâu kiến thức
- Thời gian: 12 ph
- Phương pháp: Luyện tập-Thực hành
- Phương tiện, tư liệu: Máy tính
- Kĩ thuật dạy học: Giao nhiệm vụ; hoàn tất một nhiệm vụ
-Chiều của lực điện từ phụ thuộc vào
yếu tố nào? Nêu quy tắc bàn tay trái
-Nếu đồng thời đổi chiều dòng điện
qua dây dẫn và chiều của đường sức từ
thì chiều của lực điện từ có thay đổi
không? Làm TN kiểm tra
-Hướng dẫn HS vận dụng câu C2, C3,
C4 Với mỗi câu, yêu cầu HS vận dụng
quy tắc bàn tay trái nêu các bước:
+Xác định chiều dòng điện chạy trong
dây dẫn khi biết chiều đường sức từ và
chiều lực điện từ
+Xác định chiều đường sức từ (cực từ
của nam châm) khi biết chiều dòng
điện chạy qua dây dẫn và chiều lực
điện từ tác dụng lên dây dẫn
Hướng dẫn về nhà:
-Học thuộc quy tắc bàn tay trái, vận
dụng vào làm bài tập 27 (SBT).
-Đọc trước bài: Động cơ điện 1
-Khi đồng thời đổi chiều dòng điện chạy qua dây dẫn AB và đổi chiều đường sức từ thì F
chiều lực điện từ không I thay đổi
C2: Trong đoạn dây dẫn AB, dòng điện có chièu đi từ B đến A
C3: Đường sức từ của nam châm có chiều đi
từ dưới lên trên
Trang 5chiều; tìm hiểu về hoạt động và tác
dụng của động cơ điện một chiều
trong thực tế cuộc sống
VI Tài liệu tham khảo: SGV.
VII Rút kinh nghiệm
………
………
………
Ngày soạn: 22.11.2019
Ngày giảng: 27.11.2019 Tiết 29
BÀI 28 ĐỘNG CƠ ĐIỆN MỘT CHIỀU
I Mục tiêu
1 Kiến thức:
- Mô tả được các bộ phận chính, giải thích được hoạt động của động cơ điện một chiều
- Nêu được tác dụng của mỗi bộ phận chính trong động cơ điện
- Phát hiện sự biến đổi điện năng thành cơ năng trong khi động cơ điện hoạt động
2 Kỹ năng:
- Vận dụng quy tắc bàn tay trái XĐ chiều lực điện từ, biểu diễn lực điện từ
- Giải thích được nguyên tắc hoạt động của động cơ điện một chiều
3.Thái độ:
- Thông qua việc tổ chức cho HS nghiên cứu nguyên tắc cấu tạo và hoạt động của động
cơ điện một chiều giúp HS hiểu việc ứng dụng kiến thức lí thuyết của bài để tạo ra các thiết bị điện ( như quạt, máy sấy tóc, máy xay sinh tố, máy sát tóc, máy xay bột, máy bơm nước…) phục vụ cho cuộc sống của con người nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống qua đó góp phần giáo dục học sinh có ý thức trách nhiệm trong học tập cũng như trong cuộc sống
4 Phát triển năng lực:
- Quan sát, tư duy, giao tiếp và hợp tác
II Câu hỏi quan trọng
Làm thế nào mà dòng điện có thể làm quay động cơ và vận hành cả một đoàn tàu hàng chục tấn?
III Đánh giá
-Bằng chứng đánh giá: HS xác định được chiều quay của khung dây; Giải thích được khi chế tạo động cơ điện có công suất lớn người ta dùng nam châm điện
-Hình thức đánh giá:
.Trong bài giảng: HS trả lời các câu hỏi từ C1-C7
.Sau bài giảng: HS biết được cấu tạo cơ bản của các dụng cụ đo điện
Trang 6IV Đồ dùng dạy học
+ Máy tính-máy chiếu
V Các hoạt động dạy học
*Hoạt động 1:KIỂM TRA BÀI CŨ-TỔ CHỨC TÌNH HUỐNG HỌC TẬP.
- Mục tiêu: Kiểm tra quy tắc bàn tay trái-Vận dụng
- Thời gian: 10 ph
- Phương pháp: Luyện tập-Thực hành; Nêu vấn đề
- Phương tiện, tư liệu: Máy tính
- Kĩ thuật dạy học: Đặt câu hỏi; giao nhiệm vụ
+Phát biểu quy tắc bàn tay trái?
+Chữa bài tập 27.3 Hỏi thêm có lực từ tác dụng lên cạnh
AB của khung dây không? Vì sao?
-HS lên bảng chữa bài HS khác chú ý lắng nghe, nêu nhận
xét
→GV lưu ý: Khi dây dẫn đặt song song với đường sức từ
thì không có lực từ tác dụng lên dây dẫn
-HS lưu ý: Trong trường hợp dây dẫn được đặt song song
với đường sức từ thì không có lực điện từ tác dụng lên dây
dẫn
ĐVĐ: Nếu đưa liên tục dòng điện vào trong khung dây thì
khung dây sẽ liên tục chuyển động quay trong từ trường
của nam châm, như thế ta sẽ có một động cơ điện→Bài
mới
*Hoạt động 2: TÌM HIỂU NGUYÊN TẮC CẤU TẠO CỦA ĐỘNG CƠ ĐIỆN
MỘT CHIỀU
- Mục tiêu: Tìm hiểu nguyên tắc cấu tạo của động cơ điện một chiều
- Thời gian: 10 ph
- Phương pháp: Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề
- Phương tiện, tư liệu: Máy tính
- Kĩ thuật dạy học: Giao nhiệm vụ; hoàn tất một nhiệm vụ
-GV phát mô hình động cơ điện một chiều
cho các nhóm
-GV: Yêu cầu HS đọc SGK phần 1 (tr.76),
kết hợp với quan sát mô hình trả lời câu hỏi:
Chỉ ra các bộ phận của động cơ điện một
chiều
-HS:…
-GV vẽ mô hình cấu tạo đơn giản lên
bảng.1
I Nguyên tắc cấu tạo và hoạt động của động cơ điện một chiều
1 Các bộ phận chính của động cơ điện một chiều
-Các bộ phận chính của động cơ điện một chiều:
+Khung dây dẫn
+Nam châm
+Cổ góp điện
Trang 7B C
A D
C2 C1
- +
*Hoạt động 3: NGHIÊN CỨU NGUYÊN TẮC HĐ CỦA ĐỘNG CƠ ĐIÊN MỘT
CHIỀU
- Mục tiêu: Nghiên cứu SGK để nắm được nguyên tắc hoạt động của động cơ điện một chiều
- Thời gian: 10 ph
- Phương pháp: Nghiên cứu SGK
- Phương tiện, tư liệu: máy tính
- Kĩ thuật dạy học: Đọc tích cực
-GV: Yêu cầu HS đọc phần thông báo và
nêu nguyên tắc hoạt động của động cơ
điện một chiều
-HS:…
-GV: Yêu cầu HS trả lời câu C1
-HS: Cá nhân HS thực hiện câu C1:
Vận dụng quy tắc bàn tay trái, xác định
cặp lực từ tác dụng lên hai cạnh AB, CD
của khung dây
-GV: Sau khi cho HS thảo luận kết quả
câu C1 GV gợi ý: Cặp lực từ vừa vẽ
được có tác dụng gì đối với khung dây?
-HS:…
-GV: Yêu cầu HS làm TN theo nhóm,
kiểm tra dự đoán câu C3
-HS tiến hành TN kiểm tra dự đoán câu
C3 theo nhóm Đại diện các nhóm báo
cáo kết quả, so sánh với dự đoán ban đầu
Thông qua việc tổ chức cho HS nghiên
cứu nguyên tắc cấu tạo và hoạt động
2 Hoạt động của động cơ điện một chiều
- Nguyên tắc hoạt động của động cơ điện một chiều là dựa trên tác dụng của từ trường lên khung dây dẫn có dòng điện chạy qua đặt trong từ trường
C2: Khung dây quay trong từ trường
3.Kết luận
a) Động cơ điện một chiều có hai bộ phận chính:
+Nam châm tạo ra từ trường
Khung dây dẫn cho dòng điện chạy qua
Bộ phận đứng yên gọi là stato, bộ phận quay được gọi là rôto
b)Khi đặt khung dây dẫn ABCD trong từ trường và cho dòng điện chạy qua khung thì dưới tác dụng của lực điện từ, khung dây sẽ quay
N
Trang 8của động cơ điện một chiều giúp HS
hiểu việc ứng dụng kiến thức lí thuyết
của bài để tạo ra các thiết bị điện
( như quạt, máy sấy tóc, máy xay sinh
tố, máy sát tóc, máy xay bột, máy bơm
nước…) phục vụ cho cuộc sống của con
người nhằm nâng cao chất lượng cuộc
sống qua đó góp phần giáo dục học sinh
có ý thức trách nhiệm trong học tập
cũng như trong cuộc sống.-> HS làm
được C7 phần vận dụng
-GV: Qua phần 1, hãy nhắc lại: Động cơ
điện một chiều có các bộ phận chính là
gì? Nó hoạt động theo nguyên tắc nào?
*Hoạt động 5: PHÁT HIỆN SỰ BIẾN ĐỔI NĂNG LƯỢNG TRONG ĐỘNG CƠ
ĐIỆN
- Mục tiêu: HS nắm được dòng điện chạy qua động cơ, diện năng chuyển hóa thành cơ năng
- Thời gian: 5 ph
- Phương pháp: Nêu vấn đề
- Phương tiện, tư liệu: Máy tính
- Kĩ thuật dạy học: Đặt câu hỏi
-GV: Khi hoạt động, động cơ điện
chuyển hoá năng lượng từ dạng nào sang
dạng nào?
-HS:…
-GV: Có thể gợi ý HS:
+Khi có dòng điện chạy qua động cơ điện
quay Vậy năng lượng đã được chuyển
hoá từ dạng nào sang dạng nào?
-HS:…
III Sự biến đổi năng lượng trong động cơ điện
-Nhận xét về sự chuyển hoá năng lượng trong động cơ điện: Khi động cơ điện một chiều hoạt động, điện năng chuyển hoá thành cơ năng
*Hoạt động 6: VẬN DỤNG-HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Mục tiêu: Vận dụng để khắc sâu kiến thức
- Thời gian: 10 ph
- Phương pháp: Luyện tập-Thực hành
- Phương tiện, tư liệu: Máy tính
- Kĩ thuật dạy học: Giao nhiệm vụ; hoàn tất một nhiệm vụ
Trang 9-Tổ chức cho HS làm việc cá nhân trả lời
câu hỏi C5, C6, C7 vào vở BT
-Cá nhân HS trả lời câu hỏi C5, C6, C7
vào vở, tham gia thảo luận trên lớp hoàn
thành các câu hỏi đó
-Hướng dẫn HS trao đổi trên lớp→đi đến
đáp án đúng
*HDVN: -Học bài và làm bài tập 28
(SBT)
-Trả lời báo cáo TH vào vở BT
O/
B C
A D
O
Hình 28.3
VI Tài liệu tham khảo: SGV.
VII Rút kinh nghiệm:
………
………
………
N