Nh÷ng phÈm chÊt tèt ®Ñp cña xe lu còng chÝnh lµ nh÷ng phÈm chÊt ®¸nh kÝnh träng cña ngêi c«ng nh©n lµm ®êng... C©u 31: Trong bµi Thî rÌn, nhµ th¬ Kh¸nh Nguyªn viÕt:[r]
Trang 1Cảm thụ văn học lớp 4 và 5
Phần 1 BDHSG lớp 4 Câu 1: Trong bài Cái trống trường em, nhà thơ Thanh Hào có viết:
Cái trống trường emMùa hè cũng nghỉSuốt ba tháng liềnTrống nằm ngẫm nghĩ
Buồn không hả trốngTrong những ngày hèBọn mình đi vắngChỉ còn tiếng ve?
Dựa và câu hỏi gợi ý dưới đây, hãy nêu những suy nghĩ của em khi đọc đoạn thơtrên
a) Đoạn thơ nói về tình cảm của bạn học sinh với đồ vật gì?
b) Bạn ngĩ về đồ vật đó ra sao( khổ thơ 1)? Lời trò chuyện của bạn với đồ vật( khổ thơ 2) thể hiện thái độ gì?
c) Qua đoạn thơ, em thấy bạn học sinh gắn bó với ngôi trường của mình như thếnào?
Gợi ý
Đoạn thơ nói về tình cảm của bạn hoạc sinh đối với cái trống trường thân yêu.Bạn nghĩ về trống trường trong những ngày hè, suốt 3 tháng liền, trống phải nằm yênnhư đang “ngẫm nghĩ” về điều gì đó Lời trò chuyệncủa bạn với cái trống trường ởkhổ thơ thứ hai thể hiện thái độ âncần, muốn chia sẻ nỗi buồn mà trống phải trải qua
Đó là nỗi buồn ngày hè vắng các bạn học sinh, trống phải nằm im cùng với tiếng vekêu buồn bã Qua đoạn thơ, em thấy bạn học sinh gắn bó với ngôi trường của mìnhnhư gắn bó với ngôi nhà thân yêu của mình
Câu 2: Trong bài Ngôi trường mới, nhà văn Ngô Quân Miện tả cảm xúc của
bạn học sinh trong lớp học như sau:
Dưới mái trường mới, sao tiếng trống rung động kéo dài! Tiếng cô giáo trangnghiêm mà ấm áp Tiếng đọc bài của em cũng vang vang đến lạ! Em nhìn ai cũngthấy thân thương Cả đến chiếc thước kẻ, chiếc bút chì sao cũng đáng yêu đến thế!
Em hãy cho biết: Ngồi trong lớp học của ngôi trường mới, bạn họa sinh cảm thấynhững âm thanh và sự vật có gì khác lạ? Vì sao bạn có những cảm xúc ấy?
Gợi ý
Những từ ngữ tả cảm xúc của bạn học sinh khi ngồi trong lớp học của ngôitrường mới thể hiện sự khác lạ: sao tiếng trống rung động kéo dài; tiếng cô giáo trangnghiêm mà ấm áp; tiếng đọc bài cũng vang vang đến lạ; nhìn ai cũng thấy thânthương; cả đến chiếc thước kẻ, chiếc bút chì sao cũng dáng yêu đến thế
Bạn học sinh có những cảm xúc ấy vì bạn rất trân trọng, yêu quý ngôi trường mới,yêu thương cô giáo cùng bạn bè đồng thời cũng rất yêu mém những đồ vật luôn gắn
bó với mình trong học tập
Trang 2Câu 3: Đọc đoạn trích trong bài Cháu dắt tay bà qua đường dưới đây, em hãy
nêu những suy nghĩ của mình về bạn học sinh giúp bà cụ qua đường:
Tan học về giữa trưaNắng rất nhiều mà bà chẳng thấyQua đường lắm xe, bà dò theo cái gậyCái gậy tre run run
Bà ơi, cháu tên là HươngCháu dắt tay bà qua đường…
Bà qua rồi lại đi cùng gậyCháu trở về, cháu vẫn còn thương
Tấm lòng nhân hậu của bạn học sinh được thể hiện qua hành động cụ thể: dắt tay
à đi qua đường Tấm lòng ấy càng đẹp hơn khi hình ảnh bà cụ khơi dậy trong tim mộttình thương sâu nặng đối với con người hoạn nạn:
Bà qua rồi lại đi cùng gậyCháu trở về, cháu vẫn còn thương
Câu 4: Trong bài Lời chào, nhà thơ Nguyễn Hoàng Sơn có viết:
Đi đến nơi nàoLời chào đi trướcLời chào dẫn bướcChẳng sợ lạc nhàLời chào kết bạnCon đường bớt xa
Đoạn thơ đã giúp em cảm nhận được ý nghĩa của lời chào trong cuộc sống củachúng ta như thế nào?
Gợi ý
Những câu thơ nói về ý nghĩa lời chào:
Lời chào dẫn bướcChẳng sợ lạc nhà
- ý nói: Lời chào giúp ta dễ làm quên và gần gũi với mọi người Dù đi đến nơinào xa lạ, nếu ta cất lời chào hỏi lịch sự, lễ phép, mọi người sẽ sẵn sàng chỉ dẫn cho ta
đến đúng nơi cần đến Lời chào có ý nghĩa đẹp đẽ như vậy nên đã được nhà thơ nhânhóa thành người bạn “dẫn bước” ta đi đến đích, “chẳng sợ lạc nhà”
Lời chào kết bạnCon đường bớt xa
- ý nói: Lời chào còn giúp ta “kết bạn” (sử dụng biện pháp nhân hóa) để cùng cóthêm niềm vui trên đường đi, làm cho ta thấy con đường như bớt xa
Trang 3Có thể nói: Lời chào có ý nghĩa thật đẹp đẽ trong cuộc sống chúng ta; lời chàoxứng đáng là người bạn thân thiết, gắn bó bên ta mãi mãi.
Câu 5: Nhà thơ Nguyễn Duy ca ngợi cây tre trong bài Tre Việt Nam như sau:
Nòi tre đâu chịu mọc congChưa lên đã nhọn như chông lạ thường
Lưng trần phơi nắng phơi sương
Có manh áo cộc tre nhường cho con
Hình ảnh cây tre trong đoạn thơ trên gợi cho em nghĩ đến phẩm chất gì tốt đẹpcủa con người Việt Nam?
Có manh áo cộc, tre nhường cho con
Gợi cho ta nghĩ đến những phẩm chất: sẵn sàng chịu đựng mọi thử thách ( “phơinắng phơi sương”), biết yêu thương, chia sẻ và nhường nhịn tất cả cho con cái,chođồng loại( “có manh áo cộc, tre nhường cho con”)
Câu 6: Đọc bài ca dao sau:
Con cò mà đi ăn đêm
Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao
Ông ơi, ông vớt tôi naoTôi có lòng nào ông hãy xáo măng
Có xáo thì xáo nước trong
Đừng xáo nước đục đau lòng cò con
Em hãy cho biết: Con cò gặp chuyện rủi ro như thế nào? Cò chỉ mong muốn điềugì? Điều mong muốn của cò có ý nghĩa ra sao?
Gợi ý
- Trong ca dao ngày xưa, hình ảnh con cò (loài chim cao cẳng, cổ và mỏ dài, haybắt tép) lặn lội kiếm ăn ở vùng sông nước thường tượng trưng cho người nghèo phảisống vất vả nhưng có tấm lòng trong sạch
- “Tôi có lòng nào” ý nói: tôi có lòng dạ (bụng dạ) nào khác “Xáo măng” là nấuthịt (cò) với măng và một vài gia vị khác, cho nhiều nước
=>Đọc bài ca dao “Con cò mà đi ăn đêm”, hình ảnh chú cò con cứ in sâu trongtâm trí em Cò phải đi ăn trong đêm khuya khoắt nên đã gặp chuỵen rủi ro: “Đậu phảicành mềm lộn cổ xuống ao” Dù được người vớt lên đem về xáo măng, cò chỉ mongmuốn một điều thật nhỏ bé: Có xáo thì xáo nước trong
Đữngáo nước đục đau lòng cò con
Trang 4Điều mong muốn của cò con tuy nhỏ nhưng lại chứa đựng ý nghĩa sâu xa và cảm
động: cò muốn chết trong sự trong sạch (“xáo nước trong”), không muốn đau lòng vìchết trong sự vẩn đục (“Chớ xáo nước đục đau lòng cò con”)
Câu 7: Bác Hồ kính yêu đã từng viết về các cháu thiếu nhi như sau:
Trẻ em như búp trên cànhBiết ăn, ngủ, biết học hành là ngoan
Em hiểu câu thơ trên như thế nào? Qua đó, em biết được tình cảm của Bác Hồdành cho thiếu nhi ra sao?
Gợi ý
Câu thơ của Bác Hồ cho thấy: Trẻ em thật trong sáng, ngây thơ và đáng yêu,giống như “búp trên cành” đang độ lớn lên đầy sức sống và hứa hẹn tương lai tươisáng, đẹp đẽ Vì vậy, trẻ em biết ăn, ngủ điều độ, biết học hành chăm chỉ đã được coi
là ngoan ngoãn Câu thơ cho em biết được tình cảm của Bác Hồ dành cho thiếu nhi làtình cảm tràn đầy yêu thương và quý mến
Câu 8: Đọc đoạn thơ dưới đây, em có suy nghĩ gì về ước mơ của người bạn nhỏ:
Bóng mây
Hôm nay trời nắng như nung
Mẹ em đi cấy phơi lưng cả ngày
Em che cho mẹ suốt ngày bóng râm
Đó là ước mơ không phải cho bạn mà dành cho mẹ Bởi vì người mẹ của bạnphải làm lụng vất vả dưới trời nắng như nung: “Mẹ em đi cấy phơi lưng cả ngày” Bạn
ước mong được góp phần làm cho mẹ đỡ vất vả trong công việc: “hóa” thành “đámmây” để che cho mẹ “suốt ngày bóng râm”, giúp mẹ làm việc trên đồng mát mẻ, khỏi
bị nắng nóng Ước mơ của bạn nhỏ chứa đựng tình yêu thương mẹ vừa sâu sắc vừa cụthể và thiết thực nên nó thật đẹp đẽ vàđáng trân trọng
Câu 9: Hãy nêu cảm nhận của em về đoạn thơ dưới đây của Mai Thị Bích Ngọc:
Em mơ làm mây trắngBay khắp nẻo trời caoNhìn non sông gấm vócQuê mình đẹp biết bao!
Em mơ làm nắng ấm
Đánh thức bao mầm xanhVươn lên từ đất mớiMang cơm no áo lành
Gợi ý
Trang 5Đoạn thơ nói vềững ước mơ đẹp đẽ của người bạn nhỏ Bạn mơ được làm mâytrắng bay khắp nẻo trời cao để ngắm nhìn non sông tươi đẹp Bạn mơ được làm ánhnắng ấm áp giúp cho bao mầm xanh vươn lên từ đấ mới, mang lại áo cơm no ấm chomọi người, Ước mơ của bạn giúp em thêm yêu quý vẻ đẹp của quê hương đất nước vàmong muốn được loàm những công việc có ích cho quê hương.
Câu 10: Bằng cách nhân hóa, nhà thơ Võ Quảng đã viế về anh Đom Đóm trong
bài “ Anh Đôm Đóm” như sau:
Mặt trời gác núiBóng tối lan dầnAnh Đóm chuyên cầnLên đèn đi gác
- Anh Đom Đóm đã làm việc rất chuyên cần, cẩn thận: “Đi rất êm” theo làn giómát; “đi suốt một đêm” để canh giấc ngủ cho mọi người, giúp mọi người yên tâm ngủngon
Từ những điều trên, ta thấy công việc của anh Đom Đóm mang ý nghĩa rất đẹp:luôn vì cuộc sống và hạnh phúc của mọi người
Câu 11: Trong bài Ông và cháu, nhà thơ Phạm Cúc có viết:
Ông vật thi với cháuKeo nào ông cũng thuaCháu vỗ tay hoan hô:
“Ông thua cháu, ông nhỉ!”
Bế cháu ông thủ thỉ:
“Cháu khỏe hơn ông nhiều!
Ông là buổi trời chiềuCháu là ngày rạng sáng.”
Theo em, bằng cách sử dụng các hình ảnh so sánh (khổ thơ 2), người ông muốnnói với cháu những điều gì sâu sắc?
Gợi ý
Bằng cách sử dụng hình ảnh so sánh (khổ thơ 2), người ông muốn nói với cháunhững điều sâu sắc:
Trang 6- Cháu khỏe hơn ông nhiều! (Ông muốn nói tới tương lai của cháu thật rạng rỡ:cháu là người sẽ lớn lên và khỏe hơn ông rất nhiều, đó cũng là điều ông mong mỏi và
hi vọng)
- Ông là buổi trời chiều ( Vì ông đã nhiều tuổi, cuộc sống không còn dài nữa,giống như “buổi trời chiều” đang báo hiệu một ngày sắp hết.)
- Cháu là ngày rạng sáng ( Vì cháu còn ít tuổi, đang lớn lên, cuộc sống còn đang
ở phía trước, giống như “trười rạng sáng” báo hiệu một ngày mới bắt đầu)
Câu 12: Đọc bài ca dao sau:
Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày
Ai ơi! Bưng bát cơm đầyDẻo thơm một hạt, đắng cay muôn phần
Em hiểu người nông dân muốn nói với ta điều gì? Cách diễn tả hình ảnh có sự
đối lập ở câu cuối bài đã nhấn mạnh được ý gì?
Gợi ý
- 2 dòng đầu: Người nông dân đang cày đồng vào buổi ban trưa Hình ảnh sosánh “Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày” (mồ hôi đổ ra, rơi nhiều như mưa trênruộng cày) ý nói: Công việc của người cày ruộng, làm đồng áng vô cùng vất vả, khókhăn;
- 2 dòng cuối: “Ai ơi…” Người nông dân muốn nhắn gửi: Hỡi người bưng bátcơm đầy trước khi ăn hãy nhớ: mỗi hạt gạo dẻo hơm đã chứa đựng muôn phần đắngcay, vất vả của người lao động làm ra nó
Cách diễn tả hình ảnh có sự đối lập ở câu cuối của bài ca dao “Dẻo thơm một hạt
đắng cay muôn phần” đã nhấn mạnh dược sự vất vả, khó nhọc, nhiều khi còn cả đắngcay, buồn tủi của người lao động chân tay cày đồng, làm ruộng, sản xuất ra lúa gạo đểnuôi sống con người, góp phần làm cho con người trở nên sung sướng và hạnh phúc
Câu 13: Em hiểu những câu thơ dưới đây của Bác Hồ muốn nói về điều gì? Nêu
một ví dụ mà em biết để làm rõ điều đó
Không có việc gì khóChỉ sợ lòng không bền
Đào núi và lấp biểnQuyết chí ắt làm nên
Gợi ý
Những câu thơ của Bác Hồ muốn nói về lòng kiên trì và ý chí quyết tâm của conngười Dẫu công việc có khó khăn, to lớn đến đâu (VD như “Đào núi và lấp biển”),nếu có ý chí quyết tâm cao và lòng kiên trì thì con người nhất định sẽ làm được
VD: Tấm gương anh Nguyễn Ngọc Ký bị liệt cả hai tay nhưng vẫn quyết tâm vàkiên trì tập luyện để viết được bằng chân, vươn lên đạt thành tích cao trong học tập(qua câu chuyện “Bàn chân kì diệu”); hoặc tấm gương “Vua tàu thủy” Bạch Thái Bưởi,
từ một cậu bé mồ côi cha, nhờ có ý chí cao đã làm nên sự nghiệp lớn, trở thành một
“ bậc anh hùng kinh tế” trong lịch sử Việt Nam,…
Câu14: đọc đoạn văn sau trong bài “Cánh diều tuổi thơ” của nhà văn Tạ Duy
Anh:
Trang 7Tuổi thơ của tôi được nâng lên từ những cánh diều.
Chiều chiều, trên bãi thả, đám trẻ mục đồng chúng tôi hò hét nhau thả diều thi.Cánh diều mềm mại như cánh bướm Chúng tôi vui sướng đến phát dại nhìn lên trời.Tiếng sáo diều vi vu trầm bổng Sáo đơn, rồi sáo kép, sáo bè,… như gọi thấp xuốngnhững vì sao sớm
Em hãy cho biết: Tác giả tả trò chơi thả diều hấp dẫn qua những hình ảnh, từ ngữnào? Vì sao tác giả nghĩ rằng “Tuổi thơ của tôi được nâng lên từ những cánh diều”?
Gợi ý
Tác giả tả trò chơi thả diều qua những từ ngữ và hình ảnh: hò hét nhau thả diều,vui sướng đến phát dại nhìn lên trời, thấy cánh diều mềm mại như cánh bướm, tiếngsáo diều vi vu trầm bổng… như gọi thấp xuống những vì sao sớm
Tác giả nghĩ rằng “Tuổi thơ của tôi được nâng lên từ những cánh diều” vì cánhdiều đã khơi gợi những ước mơ đẹp đẽ và bay bổng cho tuổi thơ của tác giả, làm chotuổi thơ của tác giả có nhiều niềm vui và kỉ niệm đáng nhớ
Câu 15: Trong bài “Quê hương”, nhà thơ Đỗ Trung Quân có viết:
Que hương mỗi người chỉ một
Đoạn thơ gợi những điều đẹp, sâu sắc:
- Mỗi người chỉ có một quê hương như là chỉ một mẹ đã sinh ra mình
- Nếu ai không nhớ quê hương, không yêu quê hương cũng như không nhớ,không yêu mẹ thì người đó dù to lớn về thân xác cũng không thể nói đã trưởng thành
và “lớn lên” với ý nghĩa là người có tâm hồn đẹp đẽ
Câu 16: Trong bài “Ngày hôm qua đâu rồi?”, nhà thơ Bế Quốc Kiến có viết:
Em cầm tờ lịch cũ:
- Ngày hôm qua đâu rồi?
Ra ngaòi sân hỏi bốXoa đầu em, bố cười…
- Ngày hôm qua ở lạiTrong vở hồng của conCon học hành chăm chỉ
Là ngày qua vẫn còn
Em hiểu câu trả lời của bố với con qua những câu thơ trên ý nói gì?
Gợi ý
Thời gian trôi qua đi là thời gian đã mất Nhưng người bố vẫn nói với con:
- Ngày hôm qua ở lạiTrong vở hồng của con
Trang 8Bởi vì: “Con học hành chăm chỉ” thì trong cuốn vở hồng của con sẽ được cô giáoghi những điểm tốt, cuốn vở sẽ ghi lại kết quả học hành chăm chỉ của con Như vậy,mỗi khi mở vở ra, nhìn thấy kết quả “học hành chăm chỉ”, con có thể cảm thấy “ngàyhôm qua” như vẫn còn in dấu trên trang vở hồng đẹp đẽ Đó là ý nghĩa sâu sắc màngười bố muốn nói với con trong đoạn thơ trên.
Câu 17: Đọc đoạn thơ dưới đây trong bài “ Khi mẹ vắng nhà” của nhà thưo Trần
Đăng Khoa, em có suy nghĩ gì về câu trả lời của tác giả đối với me?
Mẹ bảo em: Dạo này ngoan thế!
- Không, mẹ ơi! Con đã ngoan đâu!
áo mẹ chưa bạc màu
Đầu mẹ nắng cháy tóc
Mẹ ngày đêm khó nhọcCon chưa ngoan, chưa ngoan!
Gợi ý Câu trả lời của tác giả đối với mẹ trong đoạn thơ cho thấy: người con chưa thể
yên lòng nhận lời khen của mẹ, bởi vì sự cố gắng chăm ngoan của con dù to lớn đến
đâu cũng không thể sánh bằng công sức khó nhọc của mẹ dành cho con Một khi mẹvẫn còn ngày đêm vất vả, khó nhọc:
áo mẹ mưa bạc màu
Đầu mẹ nắng cháy tócTác giả luôn cảm thấy mình “chưa ngoan” vì chưa đền đáp được công ơn trờibiển của mẹ Qua câu trả lời, những suy nghĩ của tác giả đã cho thấy tình cảm yêuthương và lòng hiếu thảo của con đối với người mẹ kính yêu
Câu 18: Trong bài “Tiếng chim buổi sáng”, nhà thơ Định Hải viết:
Tiếng chim lay động lá cànhTiếng chi đánh thức trời xanhdậy cùng
Tiếng chim vỗ cánh bầy ongTiếng chim tha nắng rải đồng vàng thơm…Theo em, nhà thơ đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì để miêu tả tiếng chim buổisáng? Biện pháp nghệ thuật đó giúp em cảm nhận được tiếng chim buổi sáng có ýnghĩa như thế nào?
Gợi ý
Tác giả dùng biện pháp nhân hóa để miêu tả tiếng chim buổi sáng Các động từ
“lay”, “đánh thức” gợi cho ta nghĩ đến những hoạt động của con người Biện phápnhân hóa giúp ta cảm nhận được tiếng chim buổi sáng có ý nghĩa thật sâu săc: Tiếngchim không chỉ làm cho những vật xung quanh trở nên tràn đầy sức sống (lay động lácành, đánh thức chồi xanh) mà còn thôi thúc chúng đemlại những lợi ích thiết thực
cho con người (vỗ cánh bầy ong đi tìm mật cho đời, tha nắng rải dồng vàng thơm –
làm nên những hạt lúa nuôi sống con người)
Câu 19: Viết về người mẹ, nhà thơ Trần Quốc Minh có những hình ảnh so sánh
rất hay trong bài thơ “Mẹ” :
Những ngôi sao thức ngoài kiaChẳng bằng mẹ đã thức vì chúng con
Trang 9Đêm nay con ngủ giấc tròn
Mẹ là ngọn gió của con suốt đời
Hãy cho biết: Những hình ảnh so sánh trong đoạn thơ đã giúp em cảm nhận được
điều gì đẹp đẽ ở người mẹ kính yêu?
Gợi ý
Những hình ảnh so sánh:
Những ngôi sao thức ngoài kiaChẳng bằng mẹ đã thức vì chúng conCho thấy: Người mẹ rất thương con, mẹ có thể thức thâu đêm suốt sáng để canhcho con ngủ ngon giấc; hơn cả những ngôi sao “thức” (soi sáng) trong đem, bởi vì khitrời sáng thì sao cũng không thể “thức” được nữa
Hình ảnh so sánh:
Đêm nay con ngủ giấc tròn
Mẹ là ngọn gió của con suốt đời
Cho thấy: Mẹ còn đem đến ngọn gió mát trong đêm hè, giúp cho con ngủsay(giấc tròn); có thể nói: mẹ là người luôn đêm đến cho con những điều tốt đẹp trongsuốt cả cuộc đời – ngọn gió của con suốt đời
Câu 20: Đọc bài ca dao sau:
Trong đầm gì đẹp bằng denLá xanh, bông trắng, lại chen nhị vàng
Nhị vàng, bông trắng, lá xanhGần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn
Hình ảnh bông sen trong bài ca dao trên gợi cho emnghĩ đến điều gì sâu sắc?
Gợi ý
- Dòng thơ “Trong đầm gì đẹp bằng sen” có ý giới thiệu nhưng cũng đồng thờkhẳng định sen là loài hoa đẹp nhất (gì đẹp bằng sen”) trong đầm (đầm- khoảng trũng
to và sâu ở giữa đồng để giữ nước thường có nhiều bùn ở dưới đáy)
- Hai dòng thơ “Lá xanh, bông trắng, lại chen nhị vàng / Nhị vàng, bông trắng, láxanh” từ ngữ ở hai dòng hầu như giống nhau (lá xanh, bông trắng, nhị vàng) nhưngthứ tự diễn đạt trái ngược nhau, gợi cho người đọc liên tưởng đến vẻ đẹp trọn vẹn từngoài vào trong (Lá xanh, bông trắng, lại chen nhịvàng), từ trong ra ngoài (Nhị vàng,bông trắng, lá xanh) của loài sen
- Dòng thơ “Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn” là câu kết gợi cho ta nghĩ đếnmột diều sâu sắc: Hoa sen đẹp vươn lên từ bùn đất mà chẳng hề “hôi tanh mùi bùn”
Đó chính là vẻ đẹp của phẩm chất cao quý, thanh tao, không hề bị “vẩn đục” hay bị
ảnh hưởng bở những điều xấu xa ngay tại môi trường sống
Câu 21: Trong bài “ Bè xuôi sông La”, nhà thơ Vũ Duy Thông có viết:
Sông La ơi sông LaTrong veo như ánh mắt
Bờ tre xanh im mátMươn mướt đôi hàng miHãy cho biết: Đoạn thơ miêu tả những nét đẹp gì của dòng sông La Qua đoạnthơ, em thấy dược tình cảm của tác giả với dòng sông quê hương như htế nào?
Gợi ý
Đoạn thơ miêu tả những nét đẹp của dòng sông La:
Trang 10- Nước sông La “Trong veo như ánh mắt”: ý nói nước sông rất trong như ánh mắttrong trẻo và chứa chan tình cảm của con người.
- Bờ tre xanh mát bên sông “Mươn mướt đôi hàng mi”: ý nói bờ tre rất đẹp, đẹpnhư hàng mi “mươn mướt” (bóng láng và mỡ màng, nhìn thấy thích mắt) trên đôi mắtcủa con người
Qua đoạn thơ ta thấy được tình cảm yêu thương tha thiết và gắn bó sâu nặng củatác giả đối với dòng sông quê hương
Câu 22: Tả bãi ngô đến kì thu hoạch, nhà văn Nguyên Hồng viết:
Trời nắng chang chang, tiếng tu hú gần xa ran ran Hoa ngô xơ xác như cỏ may.Lá ngô quắt lại rủ xuống Những bắp ngô đã mập và chắc, chỉ còn chờ tay người đến
bẻ mang về
Theo em, cách dùng từ ngữ, hình ảnh của tác giả trong đoạn văn trên có đặcđiểmgì nổi bật?
Gợi ý
Nhữgn từ ngữ, hình ảnh nổi bật trong đoạn văn:
- Từ láy gợi tả sự vật, âm thanh một cách sinh động: (nắng) chang chang, (tiếng
tu hú) ran ran (hoa ngô) xơ xác
- Hình ảnh gợi tả sự vật một cách hấp dẫn: hoa ngô xơ xác như cỏ may; lá ngô
quắt lại rủ xuống;bắp ngô đã mập và chắc.
Ngoài ra, cách dùng nhiều từ láy còn tạo nên nhịp điệu câu văn nhịp nhàng, hấpdẫn VD: trời nắng chang chang, tiếng tu hú gần xa ran ran,…
Câu 23: Trong bài “Bài hát trồng cây”, nhà thơ Bế Kiến Quốc có viết:
Ai trồng câyNgười đó có tiếng hátTrên cành cây
Chim hót lời mê say
Ai trồng câyNgười đó có ngọn gióRung cành cây
Hoa lá đùa lay lay
Theo em, qua hai khổ thơ trên, tác giả muốn nói với chúng ta điều gì?
Gợi ý
Qua hai khổ thơ, tác giả muốn nói với chúng ta về những niềm vui, hạnh phúccủa người trồng cây Trước hết, người trồng cây sẽ được nghe tiếng chim reo vui trêncành lá như những lời hát say mê lòng người (Trên vòm cây- Chim hót lời mê say).Sau nữa, người trồng cây còn được tận hưởng những làn gió mát và được rung độngtrước cảnh gió về đùa vui cùng hoa lá ( Rung cành cây- Hoa lá đùa lay lay) Qua đó,tác giả muốn ca ngợi vẻ đẹp của việc trồng cây, làm cho ta thêm mến yêu và quýtrọng người trồng cây
Câu 24: Đọc đoạn thơ sau trong bài “Tiếng chổi tre” của nhà thơ Tố Hữu:
Nhớ em ngheTiếng chổi treChị quét
Trang 11Những đêm hè
Đêm đông gió rétTiếng chổi treSớm tối
Đi vềGiữ sạch lề
đông giá rét” Chị làm việc thầm lặng trong đêm, khi mọi người đã ngủ ngon hoặc
đang được sống những giây phút ấm cúng bên gia đình Công việc của chị tuy nhỏnhưng làm môi trường thêm sạch đẹp và góp phần đem hạnh phúc đến cho mọi người
Đó cũng là một vẻ đẹp đáng trân trọng trong cuộc sống của chúng ta
Câu 25: Trong bài “Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ”, nhà thơ
Nguyễn Khoa Điềm có viết:
Lưng núi thì to mà lưng mẹ nhỏ
Em ngủ ngoan em đừng làm mẹ mỏiMặt trời của bắp thì nằm trên đồiMặt trời của mẹ em nằm tren lưng
Hãy nêu những suy nghĩ của em về hình ảnh “ mặt trời” được diễn tả trong haicâu thơ cuối của đoạn thơ trên
- Trong câu “Mặt trời của mẹ, em nằm trên lưng”, hình ảnh “mặt trời” gợi cho taliên tưởng đến em bé (người con) đang nằm trên lưng mẹ Em bé được mẹ che chởbằng tình yêu thương Em bé là niềm hi vọng lớn lao và đẹp đẽ của người mẹ Vì vậy,
có thể nói: em là “mặt trời của mẹ”
Trong câu thơ cuối, “mặt trời” đượcdùng với phép ẩn dụ (so sánh ngầm)
Câu 26: Trong bài “Lượm”, nhà thơ Tố Hữu viết về chú bé liên lạc trong kháng
chiến chống Pháp như sau:
Chú bé loắt choắtCái xắc xinh xinhCái chân thoăn thoắtCái đầu nghênh nghênh
Ca lô đội lệch
Trang 12Mồm huýt sáo vangNhư con chim chíchNhảy trên đường vàng.
Em hãy cho biết: Đoạn thơ đã sử dụng những từ láy và hìnhảnh so sánh nào đểmiêu tả chú bé Lượm? Những từ láy và hình ảnh so sánh đó đã giúp thấy được những
điểm gì đáng yêu ở chú bé liên lạc?
Gợi ý
Đoạn thơ đã sử dụng những từ láy và hình ảnh so sánh để miêu tả chú bé Lượm:
- Từ láy: loắt choắt, xinh xinh, thoăn thoắt, nghênh nghênh
- Hình ảnh so sánh: (như) con chim chích nhảy trên đường vàng
Các từ láy giúp ta thấy được những điểm đáng yêu của chú bé liên lạc: Lượm làmột chú bé có thân hình rất nhỏ bé(loắt choắt), mang cái sắc cũng rất nhỏ (xinh xinh)nhưng đôi chân lại nhanh nhẹn (thoăn thoắt) và dáng đi thì lọ rõ vẻ hồn nhiên, tự tin(đầu nghênh nghênh) Hình ảnh so sánh (con chim chích nhảy trên đường vàng) cànglàm cho ta thấy rõ sự nhanh nhẹn, vẻ ngây thơ và đáng yêu của chú bé liên lạc
Câu 27: Đọc bài thơ sau:
Võ Thị SáuNgười con gái trẻ măngGiặc đem ra bãi bắn
Đi giữa hai hàng línhVẫn ung dung mỉm cười
Ngắt một đóa hoa tươiChị cài lên mái tóc
Đầu ngẩng cao bất khuấtNgay trong phút hi sinh
Bây giờ dưới gốc dươngChị nằm nghe biển hát
(Phan Thị Thanh Nhàn)Theo em, nhà thơ muốn ca ngợi điều gì ở người nữ anh hùng trẻ tuổi Võ Thị Sáu?Những từ ngữ, hình ảnh nào trong bài thơ cho em biết điều đó?
Câu 28: Trong bài “Hoa quanh lăng Bác”, nhà thơ Nguyễn Bao có viết:
Mùa đông đẹp hoa maiCúc mùa thu thơm mátXuân tươi sắc đào hoa
Trang 13Hè về sen tỏa ngát.
Như các chú đứng gácThay phiên nhau đêm ngàyHoa nở quanh lăng BácSuốt bốn mùa hương bay
Đoạn thơ đã giúp em cảm nhận được điều gì về hoa quanh lăng Bác?
Gợi ý
Cảm nhận về hoa quanh lăng Bác như sau:
- Hoa quanh lăng Bác nở rất đẹp suốt cả bốn mùa trong năm( xuân, hạ, thu,
đông):
Mùa đông đẹp hoa maiCúc mùa thu thơm mátXuân tươi sắc hoa đào
Hè về sưn tỏa ngát
- Hoa nở, hương bay bên lăng Bác suốt cả bốn mùa giống như các chiến sĩ đứngcanh bên lăng Bác để Bác “ngủ ngon”:
Như các chú đứng gácThay phiên nhau đêm ngàyHoa nở quanh lăng BácSuốt bốn mùa hương bay
Có thể nói: Hoa quanh lăng Bác cũng đ mãi như tấm lòng người Việt Nam đốivới Bác Hồ kính yêu
Câu 29: Trong bài “Tuổi ngựa”, nhà thơ Xuân Quỳnh có viết:
Tuổi con là tuổi NgựaNhưng mẹ ơi, đừng buồnDẫu cách núi, cách rừngDẫu cách sông, cách biểnCon tìm về với mẹ
Ngựa con vẫn nhớ đường
Hãy cho biết: Người con muốn nói với mẹ điều gì? Điều đó cho ta thấy tình cảmgì của người con đối với mẹ?
Gợi ý
Qua đoạn thơ, ta thấy người con muốn nói với người mẹ: Tuổi con là “tuổiNgựa” nên có thể chạy rất nhanh và đi rất xa Nơi con đến có thể rất xa mẹ (“cách núicách rừng”, “cách sông cách biển”) Nhưng mẹ đừng buồn, vì con vẫn luôn nhớ
đường để tìm về với mẹ (“Con tìm về với mẹ- Ngựa con vẫn nhớ đường”) Điều đócho thấy tình cảm yêu thương và gắn bó sâu nặng của người con đối với mẹ
Câu 30: Đọc bài thơ sau:
Chú bò tìm bạnMặt trời rúc bụi treBuổi chiều về nghe mát
Bò ra sông uống nướcThấy bóng mình, ngỡ ai
Trang 14Bò chào: “Kìa anh bạn!
Lại gặp anh ở đây!”
Nước đang nằm nhìn mâyNghe bò, cười toét miệng
“bạn” đi đâu mất nên cứ “ậm ò…” tìm gọi mãi Những điều đó cho thấy sự “ngâyngô” của chú bò nhưng lại càng chứng tỏ nét hồn nhiên của tuổi thơ và khát khaomuốn có bạn của chú bò, do vậy thật đáng yêu
Câu 31: Trong bài “Dòng sông mặc áo”, nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo có viết:
Sáng ra thơm đến ngẩn ngơ
Dòng sông đã mặc bao giừo áo hao
Ngước lên bỗng gặp la đàNgàn hoa bưởi đã nở nhòa áo ai
Những câu thơ trên đã giúp em phát hiện ra gì của dòng sông quê hương tác giả?
Gợi ý
Vẻ đẹp của dòng sông ở quê hương tác giả: Sông cũng như người, được mangtrên mình chiếc áo rất đặc biệt Đó là chiếc áo vừa có hương thơm (“thơm đến ngẩnngơ”) vừa có màu hoa đẹp và hấp dẫn (“Ngàn hoa bưởi đã nở nhòa áo ai”) Dòng sông
được mặc chiếc áo đó dường như cũng trở nên đẹp hơn và làm cho tác giả thấy ngỡngàng, xúc động
Câu 32: Nghĩ về Bác Hồ kính yêu, trong bài “Việt Nam có Bác”, nhà thơ Lê
Anh Xuân có viết:
Bác là non nước trời mây,Việt Nam có Bác mỗi ngày đẹp hơn
Còn cao hơn đỉnh Trường Sơn,Nghìn năm chung đúc tâm hồn ông cha
Điệu lục bát, khúc dân ca,Việt Nam là Bác, Bác là Việt Nam
Em hiểu cách nói có ý so sánh của câu thơ cuối (Việt Nam là Bác, Bác là ViệtNam) trong đoạn thơ trên như thế nào?
Gợi ý
Cách nói có ý so sánh của câu thơ cuối (VN là Bác, Bác là VN) trong đoạn thơcho thấy: BH là vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc VN Những truyền thống đẹp đẽ và
Trang 15cao quý của cha ông ta hàng nghìn năm đã chung đúc nên tâm hồn Bác Đất nước VNthân yêu gắn liền với hình ảnh BH vĩ đại và hình ảnh BH chính là hình ảnh tiêu biểucho đất nước VN.
Câu 33: Trong bài “Con chim chiền chiện”, nhà thơ Huy Cận có viết:
Chim bay, ,chim sàLúa tròn bụng sữa
Đồng quê chan chứaNhững lời chim ca
Bay cao, cao vútChim biến mất rồiChỉ còn tiếng hótLàm xanh da trời…Hãy nêu những nét đẹp của đồng quê Việt Nam được tác giả miêu tả qua hai khổthơ trên
Gợi ý
Những nét đẹp của đồng quê VN được tác giả miêu tả qua hai khổ thơ:
- Khổ thơ 1:Tả cánh chim chiền chiện tự do bay lượn và ca vang trên cánh đồnglúa đẹp (đang “tròn bụng sữa”) Hình ảnh cánh đồng “chan chứa những lời chim ca”gợi vẻ đẹp của niềm vui và sự ấm no của đồng quê VN
- Khổ thơ 2: Tả cánh chim chiền chiện bay cao, cao mãi như biến vào bầu trời,chỉ để lại tiếng hót “làm xanh da trời” Đó là hình ảnh gợi cho ta nghĩ đến một khônggian cao rộng, tràn ngập vẻ đẹp thanh bình của đồng quê VN
Câu 34: Trong bài “Tiếng ru”, nhà thơ Tố Hữu có viết:
Con ong làm mật, yêu hoaCon cá bơi, yêu nước; con chim ca , yêu trời
Con người muốn sống, con ơiPhải yêu đồng chí, yêu người anh em
Em hiểu nội dung những “lời ru” trên như thế nào? Qua “lời ru” đó, tác giả muốnnói lên điều gì?
Câu 35: Trong bài “Ngày em vào Đội”, nhà thơ Xuân Quỳnh có viết:
Màu khăn tuổi thiếu niênSuốt đời tươi thắm mãiNhư lời ru vời vợiChẳng bao giờ cách xa
Qua đoạn thơ trên,tác giả muốn nói với các em đội viên Đội Thiếu niên Tiềnphong Hồ Chí Minh điều gì?
Gợi ý
Trang 16Qua đoạn thơ, tác giả muốn nói với các em đội viên Đội TNTP HCM: Màukhăn quàng đỏ của Đội viên Đội TNTP HCM tượng trưng cho màu cờ của Tổ quốc sẽ
“tươi thắm mãi” trong cuộc đời của các em, giống như “lời ru vời vợi” chứa chan tìnhyêu thương của người mẹ luôn gần gũi bên em, tiếp thêm sức mạnh cho các em vươnlên trong cuộc sống
============
Phần II: Tuyển tập đề thi học sinh giỏi
Đề 36: Trong bài Dừa ơi, nhà thơ Lê Anh xuân có viết:
Dừa vẫn đứng hiên ngang cao vút,Lá vẫn xanh rất mực dịu dàng,
Rễ dừa bám sâu vào lòng đất,Như dân làng bám chặt quê hương
Em hãy cho biết: hình ảnh cây dừa trong đoạn thơ trên nói lên những đIều gì đẹp
đẽ của người dân mièn Nam trong kháng chiến chống Mĩ?
Gợi ý
- Câu Dừa vẫn đứng hiên ngang cao vút có ý ca ngợi phẩm chất kiên cường,
anh dũng, hiên ngang, tự hào trong chiến đấu
- Câu Lá vẫn xanh rất mực dịu dàng ý nói phẩm chất vô cùng trong sáng, thuỷ
chung, dịu dàng, đẹp đẽ trong cuộc sống
- Các câu: Rễ dừa bám sâu vào lòng đất/ Như dân làng bám chặt qu ê hương
ýnói phẩm chất kiên cường bám trụ, gắn bó chặt che xvới mảnh đất quê hương miềnNam
Đề 37 Tả cảnh đẹp ở Sa Pa nhà văn Nguyễn Phan Hách đã viết:
Thoắt cái, lác đác lá vàng rơi trong khoảnh khắc mùa thu Thoắt cá, trắng longlanh một cơn mưa tuyết trên những cành đào, lê, mận Thoắt cái, gió xuân hây hẩynồng nàn với những bông hoa lay ơn màu đen nhung hiếm quý
Em có nhận xét gì về cách dùng từ, đặt câu ở đoạn văn trên? Nêu tác dụng củacách dùng từ, đặt câu đó?
Gợi ý
- Nhận xét: Dùng 3 làn từ ngữ “thoắt cái” (điệp ngữ) ở đầu câu; câu 1 đảo bổ ngữ
“lác đác” lên trước; câu 2 đảo vị ngữ “trắng long lanh” lên trước
- Tác dụng: Điệp ngữ “Thoắt cá i ” gợi tả cảm xúc đột ngột ngỡ ngàng, nhấn mạnh
sự thay đổi nhanh chóng của thời gian, đến mức gây bất ngờ; dùng đảo ngữ để nhấnmạnh, làm nổi bật vẻ đẹp nên thơ của sự biến đổi về cảnh sắc thiên nhiên ở Sa Pa
Đề 38: Trong bài Bóc lịch, nhà thơ Bùi Kiến Quốc có viết:
Ngày hôm qua ở lạiTrong vở hồng của conCon học hành chăm chỉ
Là ngày qua vẫn còn
Nhà thơ muốn nói với em điều gì qua đoạn thơ trên:
Gợi ý
Trang 17Nhà thơ muốn nói: Kết quả học tập chăm chỉ của ngày hôm qua được thể hiện rõ
trên trang vở hồng đẹp đẽ của tuổi thơ;’ nó sẽ được lưu giữ mãi mãi cùng với thời gian Vì vậy có thể nói ngày hôm qua sẽ không bao giờ bị mất đi.
Đề 39:
Bóng mâyHôm nay trời nắng như nung
Mẹ em đi cấy phơi lưng cả ngày
Ước gì em hoá đám mây
Em che cho mẹ suốt ngày bóng râm
Đọc bài thơ trên, em thấy được những nét gì đẹp về tình cảm của người con đốivới người mẹ?
Gợi ý
Những nét đẹp về tình cảm của người con đối với mẹ qua bài thơBóng mây là:
- Thương mẹ phải làm việc vất vả: phơi lưng đi cấy cả ngày dưới trời nắng nóng
(nóng như nung)
- Ước mong được góp phần làm cho mẹ đỡ vất vả trong công việc: hoá thành
bóng mấy để che cho mẹ suốt ngày bóng râm, giúp mẹ làm việc trên đồng mát mẻ,
khỏi bị nắng nóng Đó là tình thương vừa sâu sắc vừa rất cụ thể và thiết thực củangười con đối với mẹ
Đề 40: Trong bài Vàm cỏ đông, nhà thơ Hoài Vũ có viết:
Đây con sông như dòng sữa mẹNước về xanh ruộng lúa vườn cây
Và ăm ắp như lòng người mẹChở tình thương trang trải đêm ngày
Đọc đoạn thơ trên, em cảm nhận được vẻ đẹp đáng quý của dòng sông quê hươngnhư thế nào?
Em hãy cho biết: khổ thơ trên đã sử dụng biẹn pháp nghệ thuật gì nổi bật? Biệnpháp nghệ thuật đó giúp em thấy được điều gì đẹp đẽ của các bạn học sinh?
Gợi ý
- Khổ thơ trên đã sử dụng biện pháp nghệ thuật nhân hoá
Trang 18- Tác dụng của biện pháp nghệ thuật nhân hoá là: cho thấy được tinh thần học tậprất chăm chỉ của các bạn học sinh (làm cho nắng như đứa trẻ nhỏ đang tung tăng chạynhả cũng muốn dừng lại ghé vào cửa lớp để xem các bạn học bài).
Đề 42: Trong bài Việt Nam thân yêu, nhà thơ Nguyễn Đình Thi có viết:
Việt Nam đất nước ta ơi!
Mênh mông biển lúa đâu trời đẹp hơnCánh cò bay lả rập rờn
Mây mờ che đỉnh Trường Sơn sớm chiều
Đọc đoạn thơ trên, em cảm nhận được điều gì về đất nước Việt Nam?
- Đất nước Việt Nam thật đáng tự hào với cảnh hùng vĩ mà nên thơ, thẻ hiện qua
hình ảnh đỉnh Trường Sơn cao vời cợi sớm chiều mây phủ.
Đề 43: Kết thúc bài Tre Việt Nam, nhà thơ Nguyễn Duy viết:
Mai sau,Mai sau,Mai sau,
Đất xanh tre mãi xanh màu tre xanh
Em hãy cho biết những câu thơ trên nhằm khẳng định điều gì? Cách diễn đạt củanhà thơ có những gì độc đáo, góp phần khẳng định điều đó?
Gợi ý
- Những câu thơ kết thúc của bài Tre Việt Nam nhằm khẳng định một màu xanhvĩnh cửu của tre Việt Nam, sức sống bất diệt của con người Việt Nam, truyền thốngcao đẹp của dân tộc Việt Nam
- Cách diễn đạt độc đáo của nhà thơ góp phần khẳng định điều đó:
+Thay đổi cách ngắt nhịp và ngắt dòng (Mai sau, / Mai sau, /Mai sau) vớibiệnpháp sử dụng đIệp ngữ “Mai sau” góp phần gợi cảm xúc về thời gian và khônggian như mở ra vô tận, tạo cho ý thơ âm vang bay bổng và đem đến cho người đọcnhững liên tưởng thú vị
+Dùng từ “xanh” ba lần trong một dòng thơ với những sự kết hợp khác nhau(xanh tre, xanh màu, tre xanh) tạo ra những nét nghĩa đa dạng, phong phú và khẳng
định sự trường tồn của màu sắc, của sức sống dân tộc
Đề 44: Trong bài Về thăm nhà Bác, nhà thơ Nguyễn Đức Mậu có viết:
Ngôi nhà thuở Bác thiếu thờiNghiêng nghiêng mái lợp bao đời nắng mưaChiếc giường tre quá đơn sơ
Võng gai ru mát những trưa nắng hè
Em hãy cho biết: đoạn thơ giúp ta cảm nhận được đIều gì đẹp đẽ, thân thương?
Gợi ý
Trang 19- Hình ảnh ngôi nhà của Bác lúc thiếu thời thật đơn sơ, giản dị như bao ngôi nhà
của làng quê Việt Nam: Mái nhà tranh nghiêng nghiêng từng trải bao mưa nắng, chiếc giường tre đơn sơ, chiếc võng gai ru mát những trưa nắng hè.
- Sống trong ngôi nhà đó, Bác Hồ được lớn lên trong tình thương yêu của gia
đình: võng gai ru mát những trưa nắng hè.
Đề 45: Trong bài thơ Con cò, nhà thơ Chế Lan Viên có viết:
Con dù lớn vẫn là con của mẹ
Đi hết đời, lòng mẹ vẫn theo con
Hai dòng thơ trên đã giúp em cảm nhận được ý nghĩa gì đẹp đẽ?
Gợi ý
Tình cảm yêu thương của mẹ dành cho con thật to lớn và không bao giờ vơi cạn
Dù con đã khôn lớn, dù có đi hết đời (sống trọn đời), tình thương của mẹ đối với connhư vẫn còn sống mãi, vẫn theo con để quan tâm lo lắng, giúp đỡ con, tiếp cho conthêm sức mạnh vươn lên trong cuộc sống Có thể nói tình thương của mẹ là tìnhthương bất tử!
Đề 46:
Quê hương là cánh diều biếcTuổi hơ con thả trên đồngQuê hương là con đò nhỏ
Êm đềm khua nước ven sông
(Quê hương của Đỗ Trung Quân)
Đọc đoạn thơ trên, em thấy được những ý nghĩ và tình cảm của nhà thơ đối vớiquê hương như thế nào?
Gợi ý
Tác giả bộc lộ những suy nghĩ về quê hương thông qua những hình ảnh rất cụ thể:
- Cánh diều biếc thả trên đồng đã từng in đậm dấu ấn tuổi thơ đẹp dẽ thơ mộng
Đề 47: Hãy ghi lại vài dòng cảm nhận của em về vẻ đẹp của rừng mơ Hương Sơn
được gợi tả qua đoạn thơ sau:
Rừng mơ ôm lấy núiMây trắng đọng thành hoaGió chiều đông gờn gợnHương bay gần bay xa…
Trang 20- Gió chiều đông nhẹ nhàng (gờn gợn) đưa hương hoa mơ lan toả đi khắp nơi.
Có thể nói: đoạn thơ đã vẽ ra bức tranh mang vẻ đẹp của đất trời hoà quyện trongrừng mơ Hương Sơn
Đề 48: Trong bai Tiếng hát mùa gặt, nhà thơ Nguỹen Duy có viết:
Gió nâng tiếng hát chói changLong lanh lưỡi hái liếm ngang chân trời
Tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì nổi bật ở hai câu thơ trên? Nhờ biệnpháp nghệ thuật nổi bật đó, em cảm nhận được nội dung, ý nghĩa gì đẹp đẽ?
Đề 49: Trong bài Phong cảnh Hòn Đất, nhà văn Nguyễn Anh Đức mieu tả cảnh
Hòn Đất như sau:
Xa quá khỏi Hòn một đỗi là bãi Tre Thấp thoáng những cây tre đằng ngà cao vút,vàng óng, những cây tre lâu nay vẫn đứng đấy, bình yên và thanh thản, mặc cho baonhiêu năm tháng đã qua đi, mặc cho bao nhiêu gió mưa đã thổi tới Sau rặng tre ấy,biển cả còn lâu đời hơn, vẫn đang giỡn sóng, mang một màu xanh lục
Theo em, ngoài vẻ đẹp của cảnh vật (tre đằng ngàa, biển cả), đoạn văn còn cho tathấy vẻ đẹp gì của cảnh vật quê hương? Biện pháp nghệ thuật nào giúp cho em nhậnbiết được điều đó?
Gợi ý
- Ngoài vẻ đẹp của cảnh vật (tre đằng ngà, biển cả), đoạn văn còn cho ta thấy vẻ
đẹp của con người trên quê hương
- Biện pháp nghệ thuật nhân hoá giúp ta nhận thắy được điều đó: cây tre vẫn
đứng đấy bình yên và thanh thản, biển cả vẫn đang giỡn sóng (tre và biển mang
những đặc điểm của con người) Nói đến cây tre hay nói đến biển cả cũng là nói đếncon người với vẻ đẹp nổi bật: sự bền bỉ, anh dũng, kiên cường trước mọi thử thách của
thời gian (mặc cho bao nhiêu năm tháng đã đi qua, mặc cho bao nhiêu gió mưa đã
thổi tới, biển cả còn lâu đời hơn, …).
Đề 50: Trong bài Hạt gạo làng ta, nhà thơ Trần Đăng Khoa có viết:
Hạt gạo làng ta
Có bão tháng bảy
Có mưa tháng baGiọt mồ hôI saNhững trưa tháng sáuNước như ai nấuChết cả cá cờCua ngoi lên bờ
Mẹ em xuống cấy…
Trang 21Đoạn thơ giúp em hiểu được ý nghĩa gì của hạt gạo? Hãy nêu rõ tác dụng của
điệp ngữ và hình ảnh đối lập được sử dụng trong đoạn thơ trên?
Gợi ý
- ý nghĩa của hạt gạo: Hạt gạo phải trải qua biết bao thử thách khó khăn của thiênnhiên với những cơn bão tháng báy (thường là bão to), những trận mưa tháng ba( thường là mưa lớn) Nhưng điều quan trọng hơn là hạt gạo còn có những giọt mồ hôicủa con người lao động cần cù trong những ngày nắng nóng (Nước như ai nấu/ Chếtcả cá cờ/ Cua ngoi lên bờ Mẹ em xuống cấy)
- Đoạn thơ sử dụng điệp ngữ có nhằm nhấn mạnh khó khăn của thiên nhiên; sử
dụng hình ảnh đối lập Cua ngoi lên bờ nhưng Mẹ em xuống cấy Nhằm gợi tả hình
ảnh lao động vất vả của người mẹ, đồng thời nhấn mạnh giá trị to llớn của hạt gạo
được làm ra
Đề 51: Trong bài Tiếng hát mùa gặt, khi tả cảnh bà con nông dân tuốt lúa dưới
đêm trăng sáng, nhà thơ Nguyễn Duy viết:
Mảnh sân trăng lúa chất đầyVàng tuôn trong tiếng máy quay xập xình
Theo em, ở dòng thơ thứ nhất, trong hai cách ngắt nhịp dưới đây:
- Mảnh sân/ trăng lúa chất đầy
- Mảnh sân trăng/ lúa chất đầy
Em chon cách ngắt nhịp nào? Vì sao?
Gợi ý
Mỗi cách ngắt nhịp có sức gợi tả, gợi cảm riêng Theo cách ngắt nhịp thứnhất(Mảnh sân / trăng lúa chất đầy),câu thơ được hiểu: trên sân, cả lúa, cả trăng đềuchất đầy, đều tràn ngập Cảnh tượng này vừa gợi sự no đủ, vừa gợi cảm giác thơ mộng.Cách ngắt nhịp thứ hai (Mảnh sân trăng / lúa chất đầy) thì gợi được ở người đọc vềmột mảnh sân tràn ngập ánh trăng, lung linh huyền ảo, trên đó lúa chất đầy Tuynhiên cách ngts nhịp thứ hai có phần khiên cưỡng, thiếu tự nhiên Do đó cách ngắtnhịp thứ nhất vẫn hợp lí hơn
Đề 53: Đoạn thơ Khúc hát ru của nhà thơ Nguỹen Khoa Điềm nói về tình cảm
của người mẹ miền núi vừa nuôi con vừa tham gia công tác kháng chiến có hai câu:
Mẹ giã gạo mẹ nuôi bộ độiNhịp chày nghiêng, giấc ngủ em nghiêng
Trang 22Em hiểu câu thơ “Nhịp chày nghiêng, giấc ngủ em nghiêng” như thế nào?
Gợi ý
Câu thơ “Nhịp chày nghiêng, giấc ngủ em nghiêng” gợi ở người đọc cảnh tượng:Khi cầm chàygiã gạo, theo mỗi nhịp chày, thân hình của người mẹ lại chao nghiêng
Em bé ngủ trên lưng mẹ nên giấc ngủ của em cũng dường như nghiêng theo dáng mẹ
Đó là hình ảnh rất thật nhưng cũng rất thơ qua ngòi bút tinh tế của tác giả Tấm lưnggầy của người mẹ miền núi rất vất vả qua lao động để nuôi con, nuôi bộ đội đánh Mĩlại chính là chiếc nôi êm để em bé ngủ ngon lành
Đề 54: Trong bài Cây dừa của nhà thơ Trần Đăng Khoa có đoạn:
Cây dừa xanh toả nhiều tàuDang tay đón gió, gật đầu gọi trăng
Thân dừa bạc phếch tháng năm,Quả dừa- đàn lợn con nằm trên cao
Đêm hè hoa nở cùng saoTàu dừa- chiếc lược chải vào mây xanh…Theo em, phép nhân hoá và so sánh được thể hiện trong những từ gnừ nào ở đoạnthơ trên? Thử phân tích cái hay của phép nhân hoá và phép so sánh trong đoạn thơtrên?
Gợi ý
- Phép nhân hoá được sử dụng trong các từ ngữ: Dang tay đón gió; gật đầu gọi
trăng Các từ ngữ này có tác dụng làm cho vật vô tri là cây dừa cũng có những biểu
hiện tình cảm như con người Dừa cũng mở rộng vòng tay đón gió, cũng gật đầu mờigọi trăng lên Qua cách nói nhân hoá, cảnh vật trở nên sống động, có đường nét, hìnhkhối, có hồn và có sức gợi tả, gợi cảm cao
- Phép so sánh được thể hiện trong các từ ngữ: quả dừa (giống như) đàn lợn con;
tàu dừa (giống như) chiếc lược Cách so sánh ở đây khá bất ngờ, thú vị, thể hiện sự
liên tưởng, tưởng tượng phong phú của tác giả Cách so sánh này cũng có tác dụnglàm cho cảnh vật trở nên sống động, có đường nét, có hình khối, có sức gợi tả, gợicảm cao
Đề 55: Trong bài Nghe thầy đọc thơ của nhà thơ Trần Đăng Khoa, có đoạn:
Em nghe thầy đọc bao ngàyTiếng thơ đỏ nắng xanh cây quanh nhàMái chèo nghe vọng sông xa
Êm êm nghe tiếng của bà năm xưaNghe trăng thở động tàu dừa…Theo em, cuộc sống xung quanh được gợi lên như thế nào trong tâm trí của cậuhọc trò khi nghe thầy giáo đọc thơ?
Gợi ý
Cuộc sống xung quanh được gợi lên trong tam trí của cậu học trò khi nghe thầy
đọc thơ bao gồm:
- Các hình ảnh: nắng chói chang, cây cối xanh tươI;
- Cácam thanh: tiếng mái chèo quẫy nước, khua nước vọng lại từ một dòng sônghiện về trong kí ức; tiếng ru ạ ời của người bà ru cháu trong những năm tháng cậu họctrò còn thơ bé; tiếng tàu dừa cựa mình dưới ánh trăng khuya…