Tiết 74_Ôn tập Tiếng Việt_GV Nguyễn Thị Vân

Nguyễn Thiếp trả lời rằng bấy giờ trong nước trống không, lòng người tan rã, quân Thanh ở xa tới, không biết tình hình quân ta yếu hay mạnh, không hiểu rõ thế nên đ[r]

TIẾT 74

ÔN TẬP TIẾNG VIỆT

KHỞI ĐỘNG

Có con chim vành khuyên nhỏ

Dáng trông thật ngoan ngoãn quá

Gọi “dạ” bảo “vâng” lễ phép ngoan nhất nhà

Chim gặp bác Chào mào “chào bác”!

Chim gặp cô Sơn ca “chào cô”!

Chim gặp anh Chích chòe “chào anh”!

Chim gặp chị Sáo nâu “chào chị”!

Có con chim Vành khuyên nhỏ

Sắc lông mượt như tơ óng

Gọn gàng, đẹp xinh cũng giống như chúng mình

( Hoàng Vân) 1.Tìm từ ngữ xưng hô của con chim vành khuyên

2 Cách xưng hô của con chim vành khuyên

đã thể hiện phương châm hội thoại nào?

bác cô

anh chị

“dạ” “vâng”

1 CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI

2 XƯNG HÔ TRONG HỘI THOẠI

3 CÁCH DẪN TRỰC TIẾP VÀ CÁCH DẪN GIÁN TIẾP

Các phương châm hội thoại

Phương châm quan hệ

Phương châm

về chất

Phương châm cách thức

Phương châm lịch sự

Phương

châm

về lượng

? Nối nội dung ở cột A với nội dung ở cột B để có

được nhận định đúng về các phương châm hội thoại?

Cột A- PCHT

1 Phương châm

về lượng

2 Phương châm

về chất

3 Phương châm

quan hệ

4 Phương châm

cách thức

5.Phươngchâm

lịch sự

Cột B- NỘI DUNG

a Nói ngắn gọn, rành mạch, tránh cách nói mơ hồ.

b Nói tế nhị và tôn trọng người khác.

c Nói không thiếu, không thừa.

d Nói đúng sự thật, có bằng chứng xác thực.

e Nói vào đúng đề tài giao tiếp, tránh nói lạc đề.

-Nhóm 1: Tìm tình huống có sự vi phạm phương châm

về lượng, chất, lịch sự trong thơ (có chủ ý sử dụng).

-Nhóm 2: Tìm tình huống có sự vi phạm phương châm

quan hệ, cách thức, lịch sự trong văn xuôi (có chủ ý sử dụng).

-Nhóm 3: Tìm tình huống có sự vi phạm phương châm

hội thoại trong đời sống (có chủ ý sử dụng).

-Nhóm 4: Tìm tình huống có sự vi phạm phương châm

hội thoại trong đời sống (không chủ ý sử dụng).

Số lượng: 4 nhóm

Thời gian: 3 phút

- Người nói vô ý, vụng về, thiếu văn hóa trong giao tiếp

- Người nói phải ưu tiên cho một phương châm hội thoại, một yêu cầu khác quan trọng hơn.

- Người nói muốn gây chú ý, để người nghe hiểu câu

nói theo một hàm ý nào đó.

* Những trường hợp không tuân thủ (vi phạm)

phương châm hội thoại

Tiếng Việt có một hệ thống từ ngữ xưng hô rất phong phú, tinh tế,

giàu sức biểu cảm.

Theo em, lời nhận xét ấy

có chính xác không? Cho ví dụ?

Bài tập nhanh: Nhóm từ nào sau đây không dùng làm từ ngữ xưng hô trong Tiếng Việt

A Các đại từ nhân xưng

B Các từ ngữ chỉ chức vụ, nghề nghiệp

C Các từ ngữ chỉ quan hệ gia đình

D Các danh từ làm tên riêng

E Các từ ngữ chỉ quan hệ xã hội

F Các động từ, tính từ, phó từ F

- Hai đội chơi, mỗi đội 6 học sinh

- Thời gian: 1 phút

- Nội dung: thi tìm từ xưng hô

- Viết vào bảng phụ

Đội nào tìm được nhiều từ hơn sẽ thắng

Chỉ quan hệ

gia đình:

Chỉ chức vụ,

nghề nghiệp:

Ông, bà, bố, mẹ,

cô, dì, chú, bác,

anh, chị…

Họa sĩ, giáo sư,

hiệu trưởng,

g:

tôi, c húng

tôi, c ậu, c

ác cậu, anh ấ

y, cô ấy, h

ọ…

Là tên riê ng:

Chỉ qua

n hệ

xã h ội:

Bạ n,

ng ài,

qu ý

ôn g,

qu ý b

à,

qu ý v

ị…

, M ai,

Tài …

Khi lựa chọn từ ngữ xưng hô, người Việt rất coi trọng

phương châm “xưng khiêm - hô tôn”.

Em hiểu phương châm đó như thế nào?

Hãy giải thích các từ Hán Việt trong cụm từ đó,

lấy ví dụ

- khiêm: khiêm tốn

- tôn: đề cao

 Người nói tự xưng khiêm nhường,

gọi người đối thoại một cách tôn kính.

Vì sao trong khi xưng hô, ta cần chú ý đến

sự lựa chọn từ ngữ?

…Ông Chủ tịch đã đến trước mặt thầy Sau mấy giây ngỡ

ngàng, ông Chủ tịch dang tay ôm chầm lấy thầy Miện

-Em thật có lỗi với thầy Biết thầy về quê, nhưng vì công việc

bận quá nên chưa có dịp đến thăm thầy được

Trong vòng tay của ông Chủ tịch, thầy Miện run lên vì xúc động:

- Mấy chục năm rồi nhỉ, hôm nay tôi mới được gặp đồng chí Chủ tịch.

- Thầy đừng gọi em là Chủ tịch Thầy cứ gọi em là thằng Khôi

- Lúc nào tôi cũng nhớ đến đồng chí Chủ tịch

- Em cũng vậy, không bao giờ em quên được thầy.

(Tâm huyết nhà giáo-NXB Giáo Dục)

- Cách xưng hô của ông chủ tịch: "em" - "thầy"- thể hiện thái độ kính cẩn và lòng biết ơn với thầy giáo của mình.

- Cách xưng hô của thầy giáo: "tôi" - " ông chủ tịch" - thể hiện

sự tôn trọng vị thế hiện tại của người học trò.

Nhận xét cách sử dụng từ ngữ xưng hô

của hai nhân vật trong câu chuyện trên?

Phân biệt cách dẫn trực tiếp

Và cách dẫn gián tiếp

Dẫn trực tiếp *Dẫn gián tiếp:

Nội dung Nhắc lại nguyên văn Thuật lại có điều

chỉnh nhưng đảm bảo đúng ý.

Hình thức - Đặt trong dấu ngoặc kép

- Lời thoại đặt sau dấu gạch ngang.

-Không đặt trong

dấu ngoặc kép

- Có thể dùng từ

“rằng”, “là”

Vị trí Đứng trước, giữa, sau lời dẫn Luôn đứng sau lời

*Giống đối tượng: Dẫn lời nói hay ý nghĩ của một người,

một nhân vật

*Khác:

Lời dẫn trực tiếp và lời dẫn gián tiếp

Vua Quang Trung tự mình đốc suất đại binh, cả thuỷ lẫn bộ

cùng ra đi Ngày 29 đến Nghệ An, vua Quang Trung cho vời

người cống sĩ ở huyện La Sơn là Nguyễn Thiếp vào dinh và hỏi: -Quân Thanh sang đánh, tôi sắp đem binh ra chống cự Mưu

đánh và giữ, cơ được hay thua, tiên sinh nghĩ như thế nào?

Thiếp nói:

-Bây giờ trong nước trống không, lòng người tan rã Quân

Thanh ở xa tới đây, không biết tình hình quân ta yếu hay mạnh, không hiểu rõ thế nên đánh hay giữ ra sao Chúa công ra đi

chuyến này, không quá mười ngày, quân Thanh sẽ bị dẹp tan

(Ngô gia văn phái, Hoàng Lê nhất thống chí)

Bài tập 2/190,191-sgk:

Hãy chuyển những lời đối thoại trong đoạn trích thành lời dẫn gián tiếp Phân tích những thay đổi về từ ngữ trong lời dẫn gián tiếp so với lời đối thoại?

Vua Quang Trung tự mình đốc suất đại binh, cả thuỷ lẫn bộ cùng ra đi

Ngày 29 đến Nghệ An, vua Quang Trung cho vời người cống sĩ ở huyện La

Sơn là Nguyễn Thiếp vào dinh và hỏi Nguyễn Thiếp là quân Thanh sang

đánh, nếu nhà vua đem binh ra chống cự thì khả năng thắng hay thua như

thế nào Nguyễn Thiếp trả lời rằng bấy giờ trong nước trống không, lòng

người tan rã, quân Thanh ở xa tới, không biết tình hình quân ta yếu hay

mạnh, không hiểu rõ thế nên đánh hay giữ ra sao, vua Quang Trung ra Bắc

không quá mười ngày quân Thanh sẽ bị dẹp tan.

Trong lời đối thoại Trong lời dẫn gián tiếp

Từ xưng hô

Từ chỉ địa điểm

Tôi (ngôi thứ nhất) Chúa công (ngôi thứ hai)

(tỉnh lược)

Nhà vua (ngôi thứ ba) Vua Quang Trung(ngôi thứ 3)

đây Những thay đổi từ ngữ:

Chuyển lời đối thoại thành lời dẫn gián tiếp

LUYỆN TẬP CỦNG CỐ

Viết một đoạn văn tự sự, thay lời người cháu kể lại kỉ niệm sống với bà dựa vào nội dung đoạn thơ trên Trong đoạn có sử dụng

Đọc đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi

“ Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi

Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh

Vẫn vững lòng, bà dặn cháu đinh ninh: “Bố ở chiến khu, bố còn việc bố

Mày có viết thư chớ kể này, kể nọ

Cứ bảo nhà vẫn được bình yên! ”

(Bếp lửa - Bằng Việt)