Đặc điểm sán dây thích nghi cao với đời sống kí sinh trong ruột người: cơ quan bám tăng cường (4 giác bám và có thêm một móc bám), dinh dưỡng bằng cách thẩm thấu chất dinh dưỡng qua thà[r]
Trang 1Ngày soạn:
Tiết 11- 12
CHỦ ĐỀ: NGÀNH GIUN DẸP
I/ Mục tiêu
1 Kiến thức
- Nêu được đặc điểm chung của các ngành giun Nêu rõ được các đặc điểm đặc trưng của mỗi ngành
- Trình bày được khái niệm về ngành Giun dẹp Nêu được những đặc điểm chính của ngành
- Mô tả được hình thái, cấu tạo và các đặc điểm sinh lí của một đại diện trong ngành Giun dẹp Ví dụ: Sán lá gan có mắt và lông bơi tiêu giảm; giác bám, ruột và cơ quan sinh sản phát triển
- Phân biệt được hình dạng, cấu tạo, các phương thức sống của một số đại diện ngành Giun dẹp như sán dây, sán bã trầu
- Nêu được những nét cơ bản về tác hại và cách phòng chống một số loài Giun dẹp kí sinh
-Học sinh nắm được đặc điểm hình dạng, cấu tạo, dinh dưỡng và cách sinh sản của sán lá gan đại diện cho ngành Giun dẹp
- Hiểu Giun dẹp đa dạng về loài, chủ yếu sống kí sinh
- Học sinh nhận biết được vai trò của ngành Giun dẹp trong tự nhiên và trong đời sống
Từ đó đề xuất biện pháp phòng chống bệnh giun sán cho người và gia súc
2 Kĩ năng
- Quan sát một số tiêu bản đại diện cho ngành Giun dẹp
- Quan sát một số đại diện của nghành Giun dẹp
- Rèn kĩ năng quan sát, thu thập kiến thức qua kênh hình
- Rèn kĩ năng quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp
- Kĩ năng hoạt động nhóm
- Biết được tác hại và cách phòng tránh bệnh Giun dẹp
3 Thái độ
- Giáo dục ý thức học tập, thái độ yêu thích môn học
- Giáo dục ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường, phòng chống giun sán kí sinh cho người và gia súc
4 Các năng lực hướng tới: Năng lực tự học, phát hiện và giải quyết vấn đề, tư duy sáng
tạo, quan sát , hợp tác
II/ Phương pháp và KTDH tích cực
- Phương pháp: Quan sát, vấn đáp tìm tòi, hoạt động nhóm, giải quyết vấn đề
- Kĩ thuật: Đặt câu hỏi, động não, hoạt động nhóm
III/ Chuẩn bị của GV và HS
1 GV: - Máy chiếu
- Tranh sán lông và sán lá gan
- Tranh vòng đời của sán lá gan
- Chuẩn bị tranh một số giun dẹp kí sinh
Trang 2- Tranh hình SGK phóng to
- Hệ thống câu hỏi và bài tập phù hợp với mức độ
2 HS:- Liên hệ thực tế và chuẩn bị tốt bài tập, cho những bài mới
- HS kẻ phiếu học tập vào vở
- HS kẻ bảng 1SGK vào vở
IV/ Tiến trình bài học
TIẾT 11: SÁN LÁ GAN
1 Kiểm tra bài cũ:
- Nêu đặc điểm chung và vai trò của ngành ruột khoang?
2 Bài mới
HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG
GV: Chiếu 1 đoạn video trong đó có đoạn ăn uống thức ăn gồm tiết canh, gỏi cá, thịt tái GV? em hãy cho biết trong đoạn video trên những loại thức ăn nào không hợp vệ sinh? HS: tiết canh, gỏi
GV: vậy ăn những thức ăn đó sẽ gây ra các bệnh gì?
HS: sẽ bị bệnh sán
GV: vậy trong chương này chúng ta sẽ tìm hiểu về sán thuộcngành giun dẹp, trước tiên chúng ta tìm hiểu về "bài sán lá gan"
Hoạt động 2: Sán lông và sán lá gan
Hoạt động của GV và HS Nội dung kiến thức
- GV yêu cầu HS quan sát hình trong SGK
trang 40; 41, đọc thông tin trong SGK, thảo
luận nhóm và hoàn thành phiếu học tập
- Cá nhân HS quan sát tranh và hình SGK,
kết hợp với thông tin về cấu tạo, dinh
dưỡng, sinh sản
- GV quan sát hoạt động của các nhóm,
giúp đỡ các nhóm yếu
- Trao đổi nhóm, thống nhất ý kiến và hoàn
thành phiếu học tập
- Yêu cầu nêu được:
+ Cấu tạo của cơ quan tiêu hoá, di chuyển,
giác quan
+ Cách di chuyển
+ ý nghĩa thích nghi
+ Cách sinh sản
- Đại diện các nhóm lên ghi kết quả vào
phiếu học tập trên bảng
- Các nhóm khác theo dõi, nhận xét và bổ
sung
- HS tự theo dõi và sửa chữa nếu cần
- GV yêu cầu HS nhắc lại:
- Sán lông thích nghi với đời sống bơi lội
I/ Sán lông và sán lá gan
1/Cấu tạo, di chuyển, sinh sản, thích nghi
*Kết luận:
HS hoàn thành phiếu học tập vào ở
Trang 3trong nước như thếnào?
- Sán lá gan thich nghi với đời sống kí sinh
trong gan mật như thế nào?
- Một vài HS nhắc lại và rút ra kết luận
-GV: Hoàn thiện kiến thức cho HS
Phiếu học tập: Tìm hiểu sán lông và sán lá gan
Đặc điểm
Đại diện
Mắt Cơ quan
tiêu hoá Sán lông Có 2
mắt ở đầu
- Nhánh ruột
- Chưa
có hậu môn
- Bơi nhờ lông bơi xung quanh cơ thể
- Lưỡng tính
- Đẻ kén có chứa trứng
- Lối sống bơi lội tự do trong nước
Sán lá gan Tiêu
giảm
- Nhánh ruột phát triển
- Chưa
có lỗ hậu môn.
- Cơ quan di chuển tiêu giảm
- Giác bám phát triển.
- Thành cơ thể có khả năng chun giãn.
- Lưỡng tính
- Cơ quan sinh dục phát triển
- Đẻ nhiều trứng
- Kí sinh
- Bám chặt vào gan, mật
- Luồn lách trong môi trường kí sinh.
Hoạt động 3: Vòng đời của sán lá gan
Hoạt động của GV và HS Nội dung kiến thức
- GV yêu cầu HS nghiên cứu SGK, quan sát
hình 11.2 trang 42, thảo luận nhóm và hoàn
thành bài tập mục : Vòng đời sán lá gan
ảnh hưởng như thế nào nếu trong thiên
nhiên xảy ra tình huống sau:
+ Trứng sán không gặp nước
+ Ấu trùng nở không gặp cơ thể ốc thích
hợp
+ Ốc chứa ấu trùng bị động vật khác ăn
mất
+ Kén bám vào rau bèo nhưng trâu bò
không ăn phải
- Cá nhân đọc thông tin, quan sát hình 11.2
và ghi nhớ kiến thức
- Thảo luận nhóm thống nhất ý kiến
Yêu cầu nêu được:
+ Không nở được thành ấu trùng
+ ấu trùng sẽ chết
2 Vòng đời của sán lá gan
- Vòng đời của sán lá gan Trâu bò trứng ấu trùng ốc ấu trùng có đuôi môi trường nước kết kén bám vào cây rau, bèo
Trang 4+ ấu trùng không phát triển
+ Kén hỏng và không nở thành sán được
-Yêu cầu HS viết sơ đồ biểu diễn vòng đời
của sán lá gan
- Dựa vào hình 11.2 trong SGK viết theo
chiều mũi tên, chú ý các giai đoạn ấu trùng
và kén
- Sán lá gan thích nghi với sự phát tán nòi
giống như thế nào?
- Muốn tiêu diệt sán lá gan ta phải làm gì?
GV: Hoàn thiện kiến thức cho HS
- HS liên hệ thực tế và trình bày
*Con đường truyền bệnh:
+ Trứng phát triển ngoài môi trường thông qua vật chủ
*Biện pháp phòng tránh:
+ Diệt ốc, xử lí phân diệt trứng, xử lí rau diệt kén
TIẾT 2:MỘT SỐ GIUN DẸP KHÁC
1 Bài cũ:
- Cấu tạo, di chuyển, sinh sản, thích nghi của sán lá gan?
- Nêu vòng đời phát triển của sán lá gan? (bằng sơ đồ)
2 Bài mới:
Hoạt động 4: Một số giun dẹp khác
Hoạt động của GV & HS Nội dung kiến thức
- GV yêu cầu HS đọc thông tin SGK, quan
sát hình 12.1; 12.2; 12.3, thảo luận nhóm và
trả lời câu hỏi:
- Kể tên một số giun dẹp kí sinh?
- Giun dẹp thường kí sinh ở bộ phận nào
trong cơ thể người và động vật? Vì sao?
- Để phòng giun dẹp kí sinh cần phải ăn
uống giữ vệ sinh như thế nào cho người và
gia súc?
- HS tự quan sát tranh hình SGK trang 44
và ghi nhớ kiến thức
- Thảo luận nhóm, thống nhất ý kiến và trả
lời câu hỏi, yêu cầu:
+ Kể tên
+ Bộ phận kí sinh chủ yếu là: máu, ruột,gan,
cơ
+ Vì những cơ quan này có nhiều chất dinh
dưỡng
+ Giữ vệ sinh ăn uống cho người và động
vật, vệ sinh môi trường
- Đại diện nhóm trình bày đáp án, các nhóm
khác nhận xét, bổ sung, yêu cầu nêu được:
II/Một số giun dẹp khác Kết luận:
- Một số sán kí sinh:
+ Sán lá máu trong máu người
+ Sán bã trầu trong ruột lợn + Sán dây trong ruột người và cơ ở trâu,
bò, lợn
*Biện pháp phòng tránh giun dẹp kí sinh: + Giữ vệ sinh ăn uống cho người và động vật
+Vệ sinh môi trường
Trang 5+ Sán kí sinh lấy chất dinh dưỡng của vật
chủ,làm cho vật chủ gầy yếu
+ Tuyên truyền vệ sinh, an toàn thực phẩm,
không ăn thịt lợn, bò gạo
- GV cho các nhóm phát biểu ý kiến
- GV cho HS đọc mục “Em có biết” cuối
bài và trả lời câu hỏi:
- Sán kí sinh gây tác hại như thế nào?
- Em sẽ làm gì để giúp mọi người tránh
nhiễm giun sán?
- GV cho HS tự rút ra kết luận
- GV giới thiệu thêm một số sán kí sinh: sán
lá song chủ, sán mép, sán chó
HOẠT ĐỘNG 5: LUYỆN TẬP, VẬN DỤNG
-GV lần lượt đưa ra các câu hỏi, hướng dẫn HS hoạt động trả lời
-Lần lượt gọi từng em trả lời.lớp nhận xét, bổ sung
-GV nhận xét, chốt lại đáp án (nếu cần)
*Hệ thống câu hỏi kiểm tra - Đánh giá:
Câu 1(Nhận biết).Hãy cho biết vòng đời sán lá gan sẽ bị ảnh hưởng như thế nào nếu
trong thiên nhiên xảy ra các tình huống sau:
+ Trứng sán lá gan không gặp nước
+ Ấu trùng nở ra không gặp cơ thể ốc thích hợp
+ Ốc chứa vật kí sinh bị động vật khác ăn thịt
+ Kén sán bám vào rau, bèo chờ mãi mà không gặp trâu bò ăn phải
Đáp án: Vòng đời sán lá gan sẽ bị gián đoạn
Câu 2(Nhận biết).Sán lá gan thích nghi với cách phát tán nòi giống như thế nào?
Đáp án
- Sán đẻ nhiều trứng
- Ấu trùng có cơ quan di chuyển và có khả năng sinh sản làm tăng số lượng sán Dù tỉ lệ chết rất cao nhưng chúng vẫn còn một tỉ lệ đáng kể để tồn tại và phát triển
Câu 3(Nhận biết).Sán dây có đặc điểm nào đặc trưng do thích nghi với kí sinh trong ruột
người?
Đáp án
Đặc điểm sán dây thích nghi cao với đời sống kí sinh trong ruột người: cơ quan bám tăng cường (4 giác bám và có thêm một móc bám), dinh dưỡng bằng cách thẩm thấu chất dinh dưỡng qua thành cơ thể, mỗi đốt đều có một cơ quan sinh sản lưỡng tính
Câu 4(Nhận biết).Sán lá gan, sán dây, sán lá máu xâm nhập vào cơ thể vật chủ qua các
con đường nào?
Đáp án
Sán lá gan, sán dây xâm nhập vào cơ thể vật chủ qua các đường ăn uống là chủ yếu Riêng sán lá máu, ấu trùng xâm nhập qua da
Câu 5(Nhận biết).Giun dẹp thường kí sinh ở bộ phận nào trong cơ thể người và động
vật? Vì sao?
Đáp án
Giun dẹp thường kí sinh ở máu, ruột, gan, cơ vì những nơi này có nhiều chất dinh dưỡng
Câu 6:(Nhận biết).Trình bày vòng đời của sán lá gan?
Đáp án:
Trang 6Gặp nước sinh sản
Trứng -> ấu trùng lông (kí sinh trong ốc) -> ấu
bám vào cây trâu, bò ăn
trùng có đuôi -> kén kén -> bệnh sán lá gan
Câu 7:(Thông hiểu)Cấu tạo của sán lá gan thích nghi với đời sống kí sinh như thế nào?
Đáp án:
-Cơ thể dẹp, đối xứng hai bên, ruột, mắt và lông bơi tiêu giảm, các giác bám phát triển -Cơ quan tiêu hoá phát triển giúp đồng hoá nhiều chất dinh dưỡng
-Cơ quan sinh dục phát triển, sán đẻ nhiều trứng, ấu trùng có cơ quan di chuyển và có khả năng sinh sản làm tăng số lượng sán
Câu 8(Thông hiểu).Sán kí sinh gây tác hại như thế nào cho vật chủ ?
Đáp án: Sán kí sinh lấy chất dinh dưỡng của vật chủ làm cho vật chủ gầy yếu
Câu 9 (Vận dụng).Vì sao trâu, bò nước ta mắc bệnh sán lá gan nhiều?
Đáp án:
Vì trâu, bò nước ta sống trong môi trường đất ngập nước, trong môi trường đó có rất nhiều ốc nhỏ là vật chủ trung gian thích hợp với ấu trùng sán lá gan Ngoài ra trâu, bò thường uống nước và ăn các cây cỏ thiên nhiên, các kén sán bám ở đó rất nhiều
Câu 10(Vận dụng).Để đề phòng giun dẹp kí sinh cần phải ăn uống, giữ gìn vệ sinh như
thế nào cho người và gia súc?
Đáp án
Giữ vệ sinh ăn uống cho người và gia súc: vệ sinh môi trường sống, ăn chín uống sôi, không ăn quả xanh, không ăn rau sống khi chưa rửa sạch để hạn chế con đường lây lan của của giun sán kí sinh qua gia súc và thức ăn của con người
3 Củng cố: đã lồng ghép trong các hoạt động
4 Hướng đẫn học sinh học ở nhà
- Học bài và trả lời câu hỏi SGK
- Tìm hiểu thêm về sán kí sinh
- Tìm hiểu về giun đũa
V Rút kinh nghiệm tiết dạy
………
……… ………
=======***=======