- YÙ nghóa: chieán thaéng Baïch Ñaèng maõi maõi ghi saâu vaøo lòch söû ñaáu tranh anh huøng cuûa daân toäc Vieät Nam, keát thuùc thaéng lôïi cuoäc khaùng chieán choáng quaân Moâng - Nguy[r]
Trang 1BÀI 15 : THỜI BẮC THUỘC VÀ CÁC CUỘC ĐẤU TRANH GIÀNH ĐỘC LẬP DÂN TỘC
(Từ thế kỷ II TCN đến đầu thế kỷ X)
I CHẾ ĐỘ CAI TRỊ CỦA CÁC TRIỀU ĐẠI PHONG KIẾN PHƯƠNG BẮC VÀ NHỮNG CHUYỂN BIẾN TRONG KINH TẾ, VĂN HÓA, XÃ HỘI VIỆT NAM
1 Chế độ cai trị:
a Tổ chức bộ máy cai trị:
- Các triều đại phong kiến phương Bắc từ nhà Triệu, Hán, Tùy, Đường đều chia nước ta theo đơn vị hành chính quận, châu, huyện, cử quan lại cai trị đến cấp huyện
- Mục đích: xóa bỏ đất nước, dân tộc Việt, sáp nhập Âu Lạc vào lãnh thổ của chúng.
b Chính sách bóc lột về kinh tế và đồng hóa về văn hóa:
- Kinh tế:
+ Thi hành chính sách bóc lột, cống nạp nặng nề
+ Cướp ruộng đất, thực hiện chính sách đồn điền, biến người Việt thành nơng nơ do chính quyền đơ hộ trực tiếp quản lí
+ Nắm độc quyền về muối và sắt
+ Quan lại đô hộ bạo ngược tham ơ ra sức bóc lột dân chúng để làm giàu
- Mục đích: nhằm hạn chế phát triển sản xuất, duy trì sự nghèo nàn, lạc hậu để dễ thống trị, sai khiến, hạn chế sự
phản kháng của nhân dân ta
- Văn hóa:
+ Truyền bá Nho giáo, mở lớp dạy chữ Nho
+ Đưa người Hán sang sinh sống cùng với người Việt
+ Bắt nhân dân ta thay đổi phong tục theo người Hán
- Nhận xét: nhằm đồng hóa dân tộc Việt, áp đặt bộ máy cai trị lâu dài
- Chính quyền đô hộ còn áp dụng luật pháp hà khắc, thẳng tay đàn áp các cuộc đấu tranh của nhân dân ta
Trang 2BÀI 16: THỜI BẮC THUỘC VÀ CÁC CUỘC ĐẤU TRANH GIÀNH ĐỘC LẬP DÂN TỘC ( Tiếp theo)
II Một số cuộc khởi nghĩa tiêu biểu:
1 Khởi nghĩa Hai Bà Trưng:
- Thời gian: 3/40 - Kẻ thù: nhà Đông Hán
- Địa bàn: Hát Môn (Phúc Thọ, Hà Tây) - Nguyên nhân: nợ nước, thù nhà
- Diễn biến: SGK Tr.84
- Ý nghĩa: mở đầu cho cuộc đấu tranh chống áp bức đô hộ của nhân dân Âu Lạc Khẳng định khả năng, vai trò của
người phụ nữ trong đấu tranh chống ngọai xâm
2 Cuộc khởi nghĩa Lý Bí và sự thành lập nhà nước Vạn Xuân:
- Thời gian: 542 - Kẻ thù: nhà Lương
- Địa bàn: Long Biên (Bắc Ninh), Tô Lịch (Hà Nội) - Nguyên nhân: chế độ bóc lột hà khắc
- Diễn biến: SGK Tr.85
- Ý nghĩa:
+ Giành được độc lập tự chủ trong một thời gian dài
+ Khẳng định sự trưởng thành của ý thức dân tộc, là bước phát triển của phong trào đấu tranh giành độc lập của nhân dân ta
3 Cuộc khởi nghĩa của Khúc Thừa Dụ:
- Thời gian: 905 - Kẻ thù: nhà Đường
- Địa bàn: Tống Bình (Hà nội) - Diễn biến: SGK Tr.85
- Ý nghĩa: đánh dấu thắng lợi cơ bản trong cuộc đấu tranh giành độc lập của nhân dân ta thời Bắc thuộc, tạo điều
kiện đi đến thắng lợi hoàn toàn vào năm 938
4 Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng năm 938:
- Thời gian: 938 - Kẻ thù: nhà Nam Hán
- Địa bàn: Sông Bạch Đằng, Đại La (Hà Nội) - Nguyên nhân: quân Nam Hán xâm lược nước ta lần 2
- Diễn biến: SGK Tr.85
- Ý nghĩa:
+ Bảo vệ vững chắc nền độc lập tự chủ
+ Kết thúc vĩnh viễn một ngàn năm đô hộ của phong kiến phương Bắc
+ Mở ra thời đại mới - thời đại độc lập tự chủ lâu dài của dân tộc ta
Trang 3BÀI 19: NHỮNG CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG NGỌAI XÂM Ở CÁC THẾ KỈ X - XV
I CÁC CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC TỐNG
1 Cuộc kháng chiến chống Tống thời Tiền Lê.
- Năm 980, được tin triều đình nhà Đinh gặp khó khăn, vua Tống cử quân sang xâm lược nước ta
- Thập đạo tướng quân Lê Hoàn được nhiều tướng lĩnh và bà Thái hậu họ Dương tôn làm vua, chỉ đạo cuộc kháng chiến
- Quân dân Đại Cồ Việt đã chiến đấu anh dũng, đánh tan quân xâm lược ở vùng Đông Bắc Nhà tống buộc phải rút quân, quan hệ Việt - Tống trở lại bình thường
- Ý nghĩa: thắng lợi to lớn này khiến vua Tống không dám nghĩ đến việc xâm lược nước ta nữa Nền độc lập được
củng cố vững chắc
- Nguyên nhân thắng lợi:
+ Ý chí quyết chiến bảo vệ nền độc lập
+ Vai trò của vua Lê Đại Hành và bà Thái hậu họ Dương: đặt quyền lợi đất nước lên trên quyền lợi dòng họ
II Cuộc kháng chiến chống Tống thời Lý (1075-1077):
* Hồn cảnh: giữa thế kỷ XI, nhà Tống ở phương Bắc suy yếu, khủng hoảng Để thốt khỏi bế tắc, Tể tướng Vương An
Thạch khuyên vua Tống xâm lược Đại Việt nhằm gây thanh thế, buộc các nước Liêu, Hạ phải kính nể
* Diễn biến:
- Để đánh Đại Việt, nhà Tống tập kết một lực lượng quân sự rất lớn ở biên giới, lập các căn cứ quân sự… để chuẩn bị xâm
lược Đại Việt
- Nhà Lý họp bàn kế sách chống giặc bảo vệ đất nước rất chủ động: Thái úy Lý Thường Kiệt quyết định tấn cơng trước
để giành thế chủ động của cuộc kháng chiến
- Giai đoạn 1: tấn cơng sang đất Tống
- Giai đoạn 2: chủ động lui về phòng thủ đợi giặc, tích cực chuẩn bị kháng chiến, tổ chức phản cơng.
* Kết quả: cuộc kháng chiến thắng lợi hồn tồn, âm mưu xâm lăng của quân Tống bị thất bại.
* Ý Nghĩa: thể hiện tinh thần yêu nước, ý chí và sức chiến đấu anh dũng của dân ta Cuộc kháng chiến thắng lợi khơng
chỉ cĩ ý nghĩa bảo vệ nền độc lập mà cịn tăng cường sức mạnh phát triển tồn diện cho quốc gia Đại Việt
** Nét độc đáo trong cách đánh của Lý Thương Kiệt ? HSTL
II CÁC CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG XÂM LƯỢC MÔNG - NGUYÊN Ở THẾ KỶ XIII
- Từ năm 1258 - 1288, quân Mông - Nguyên hung bạo 3 lần xâm lược nước ta: 1258, 1285, 1287 - 1288
- Dưới sự lãnh đạo của các vị vua Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông, Thái sư Trần thủ Độ cùng các vị tướng tài giỏi, đặc biệt là nhà quân sự thiên tài Trần Quốc Tuấn (Trần Hưng Đạo), quân và dân Đại Việt đã đoàn kết, cầm vũ khí đứng lên chống giặc giữ nước
- Những thắng lợi tiêu biểu:
+ Lần 1 và 2: trận Đông Bộ Đầu, Chương Dương, Hàm Tử, Tây Kết, Vạn Kiếp.
+ Lần 3: tiêu biểu nhất là trận Bạch Đằng năm 1288
- Ý nghĩa: chiến thắng Bạch Đằng mãi mãi ghi sâu vào lịch sử đấu tranh anh hùng của dân tộc Việt Nam, kết thúc
thắng lợi cuộc kháng chiến chống quân Mông - Nguyên
* Nguyên nhân thắng lợi:
- Khách quan: nội bộ quân Mơng Cổ lục đục, khi sang nước ta khác biệt về khí hậu, thời tiết nĩng nực bệnh tật nhiều, địa
hình nước ta khơng thuận lợi cho hoạt động của kị binh…
- Chủ quan:
+ Tài thao lược của bộ chỉ huy kháng chiến: nhà Trần có vua hiền, tướng tài …
+ Nhà Trần chăm lo cho sức dân, vốn được lòng dân …
+ Sức mạnh đại đồn kết tồn dân, xây dựng thế trận chiến tranh nhân dân …
+ Truyền thống yêu nước đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc …
* Ý nghĩa lịch sử của cuộc kháng chiến chống Mơng - Nguyên:
Đập tan tham vọng và ý chí xâm lược Đại Việt của đế chế Mơng, bảo vệ độc lập tồn vẹn lãnh thổ và chủ quyền quốc gia dân tộc
C PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MINH VÀ KHỞI NGHĨA LAM SƠN
- Năm 1407, cuộc kháng chiến chống quân Minh của nhà Hồ thất bại, nước ta rơi vào ách thống trị tàn bạo của nhà Minh
- Mùa xuân 1418, cuộc khởi nghĩa do Lê Lợi và Nguyễn Trãi lãnh đạo nổ ra ở Lam Sơn (Thanh Hóa)
* Diễn biến: SGK Tr.99
* Đặc điểm của KN Lam Sơn:
Trang 4- Diễn ra trong hoàn cảnh nước ta bị nhà Minh đô hộ tàn bạo.
- Từ một cuộc khởi nghĩa ở địa phương phát triển thành một cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc, khơi phục lại nền độc lập dân tộc
- Tư tưởng nhân nghĩa và phương châm “cơng tâm”, lấy ít địch nhiều, lấy yếu chống mạnh, mai phục, tập kích… là nghệ thuật đặc sắc được đề cao trong suốt cuộc khởi nghĩa
- Kết thúc độc đáo, cĩ sự kết hợp giữa thắng lợi quân sự với thắng lợi ngoại giao …