Nói về văn hóa ứng xử với môi trường tự nhiên thì có nhiều đề tài của nhiều nhà khoa học nổi tiếng đã nghiên cứu, qua đó, đã lột tả được thực trạng ô nhiễm môi trường tự nhiên ở các là[r]
Trang 1-iii-
TÓM TẮT
Xã Phú Tân, huyện Châu Thành được biết đến là nơi có nhiều loại trái cây đặc sản của tỉnh như bưởi năm roi, bưởi da xanh, cam sành và được xem là ngành kinh tế mũi nhọn của xã, góp phần nâng cao đời sống của người dân ở đây Bên cạnh đó, nơi đây còn được biết đến với làng nghề truyền thống than củi Làng nghề than củi xã Phú Tân được hình thành và phát triển đến nay khoảng 40 năm Toàn xã hiện có gần
300 hộ làm nghề, với trên 700 lò than Từ các lò than này, không chỉ tạo công ăn, việc làm cho người dân ở đây, mà còn nhiều người dân các xã lân cận, từ đó cải thiện đời sống, giảm tỷ lệ hộ nghèo Không chỉ vậy, từ làng nghề than củi còn góp phần đảm bảo an ninh trật tự, giữ gìn nghề truyền thống của tỉnh
Bên cạnh những lợi ích mà làng nghề mang lại, nó còn gây ảnh hưởng khá lớn đối với đời sống của người dân ở đây, đặc biệt về ô nhiễm môi trường Ô nhiễm môi trường của làng nghề than củi xã Phú Tân ảnh hưởng đến sức khỏe, đến sinh vật và
cả năng suất cây trồng của người dân
Bên cạnh đó, do sản xuất manh mún, không áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật, ngoài ra còn chủ quan trong việc sắp xếp, bố trí, hầm than, nên xảy ra không ít trường hợp hỏa hoạn, ảnh hưởng đến tài sản của người dân
Để làng nghề than củi được duy trì và phát triển, đặc biệt giảm tác hại đối với người dân, UBND tỉnh đã có nhiều biện pháp để ứng dụng vào sản xuất, nhưng đến nay vẫn chưa đạt yêu cầu đề ra
Qua đề tài này, người viết đã phân tích, dẫn chứng những số liệu cụ thể về tác hại của làng nghề than củi đến với đời sống của người dân, đồng thời nêu những giải pháp, kiến nghị để khắc phục tình trạng trên để làng nghề ngày càng phát triển
Trang 2-iv-
ABSTRACT
Phu Tan commune of Chau Thanh district is known as a place for many specialty fruits of the province such as Nam Roi and Green grapefruits, King orange, this is considered as a key economic sector of the commune, contributing to improvement of the lives of people here Furthermore, this area is also known as a traditional charcoal village The charcoal villages of Phu Tan commune has formed and developed for about 40 years In the whole of the commune there are nearly 300 households performing this job, with over 700 charcoal furnaces These charcoal furnaces not only create employment for the local people, but also for many people from neighboring communes, thereby improving their lives, reducing the poverty rates In addition, the charcoal village also contribute to security and preserve the traditional crafts of the province
Beside the benefits, this craft brings many disadvantage on the lives of local citizens, especially about the environmental pollution Environmental pollution in the charcoal village of Phu Tan commune affects human health, creatures and plant productivity of farmers
Besides, due to the fragmentary manufacture, non-application of sci technical development, subjective in arrangement and firing, many fires occurred, destroying the properties of people
To preserve and develop the charcoal village, especially to reduce harm for
people, the province people’s committee has taken many methods into manufacture
processes, but so far has not reached the requirements
Through this project, the author has analyzed, showed detail information about disadvantages of charcoal village, then mentioned the solutions and proposals to improve such situations for the development of craft village
Trang 3-v-
MỤC LỤC
Trang tựa
Quyết định giao đề tài
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
TÓM TẮT iii
ABSTRACT iv
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT ix
DANH SÁCH CÁC BẢNG x
MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Mục tiêu nghiên cứu 2
3 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2
4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài 2
5 Phương pháp nghiên cứu đề tài 2
6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 3
7 Bố cục luận văn 3
CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 4
1.1 Một số khái niệm 4
1.1.1 Văn hóa 4
1.1.2 Làng nghề 6
1.1.2.1 Khái niệm làng nghề 6
1.1.2.2 Tiêu chí làng nghề 7
1.1.2.3 Đặc điểm chung của làng nghề 8
1.1.3 Môi trường và ô nhiễm môi trường tự nhiên 10
1.1.3.1 Môi trường 10
1.1.3.2 Môi trường tự nhiên 11
1.1.4 Quản lý môi trường tự nhiên và những nhiệm vụ của nó 11
Trang 4-vi-
1.4.1.1 Quản lý môi trường tự nhiên 11
1.4.1.2 Mục tiêu quản lý môi trường tự nhiên 16
1.1.4.3 Các tiêu chí chung về quản lý môi trường tự nhiên 19
1.2 Làng nghề than củi xã Phú Tân 20
1.2.1 Vị trí địa lý xã Phú Tân 20
1.2.2 Lịch sử hình thành làng nghề than củi và làng nghề Hậu Giang 22
1.2.2.1 Lịch sử hình thành 22
1.2.2.2 Khái quát làng nghề truyền thống ở Hậu Giang 23
1.3 Hiệu quả 23
1.3.1 Giải quyết việc làm 23
1.3.2 Ổn định đời sống 26
1.3.3 Giữ vững an ninh trật tự 27
CHƯƠNG 2: VẤN ĐỀ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN Ở LÀNG NGHỀ THAN CỦI XÃ PHÚ TÂN 29
2.1 Đặc điểm làng nghề 29
2.1.1 Hiện trạng sản xuất than củi 29
2.1.1.1 Xây lò và kỹ thuật hầm than 29
2.1.1.2 Nguyên liệu 32
2.1.2 Đặc điểm môi trường 34
2.2 Ô nhiễm môi trường tự nhiên 35
2.2.1 Thực trạng ô nhiễm môi trường tại làng nghề than củi xã Phú Tân 35
2.2.2 Ô nhiễm môi trường nước 36
2.2.3 Ô nhiễm môi trường đất 38
2.1.4 Ô nhiễm môi trường không khí 39
2.3 Hệ quả của ô nhiễm môi trưởng 42
2.3.1 Đối với con người 42
2.3.1.1 Ảnh hưởng đến kinh tế - xã hội 42
2.3.1.2 Ảnh hưởng đến sức khỏe 44
2.3.1.3 Ảnh hưởng đến giao thông 45
Trang 5-vii-
2.3.1.4 Tiềm ẩn cháy nổ 46
2.3.2 Đối với sinh vật 46
2.3.3 Đối với sự phát triển của làng nghề 47
2.4 Những chính sách ưu đãi và quản lý hiện tại đối với nghề than củi xã Phú Tân 47
CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN ĐỐI VỚI LÀNG NGHỀ THAN CỦI XÃ PHÚ TÂN 50
3.1 Dự báo xu thế phát triển của làng nghề và tác động ô nhiễm môi trường 50
3.1.1 Những thuận lợi và khó khăn 50
3.1.1.1.Những thuận lợi 50
3.1.1.2 Những khó khăn 51
3.1.2 Định hướng phát triển làng nghề than củi xã Phú Tân 52
3.2 Các giải pháp chủ yếu phát triển làng nghề than củi xã Phú Tân 54
3.2.1 Nhóm giải pháp quản lý Nhà nước 54
3.2.1.1 Xây dựng và phát triển kết cấu hạ tầng 54
3.2.1.2 Khai thông mối liên kết kinh tế giữa các làng nghề trong tỉnh 56
3.2.1.3 Tạo lập và gắn kết các ngành du lịch, văn hoá với làng nghề 58
3.2.1.4 Hoàn thiện nội dung và tổ chức thực hiện cơ quan quản lý Nhà nước đốí với làng nghề 59
3.3.2 Nhóm giải pháp về phía làng nghề 61
3.3.2.1 Đổi mới nhận thức của người dân 61
3.3.2.2 Liên kết trong việc cung ứng và tiêu thụ sản phẩm 62
3.3 Kiến nghị 62
3.3.1 Tổ chức quy hoạch phát triển làng nghề 62
3.3.2 Phân công, giao nhiệm vụ cụ thể 63
3.3.3 Tăng cường bộ máy hoạt động khuyến công 66
3.3.4 Điều tra, khảo sát 66
3.3.5 Đảm bảo đủ nguồn vốn 67
3.3.6 Phát triển thị trường sản phẩm làng nghề 68
3.3.7 Phát triển làng nghề gắn với du lịch 71
Trang 6-viii-
3.3.8 Đào tạo nguồn nhân lực 71
3.3.9 Nâng cao nhận thức của người dân 74
3.3.10 Phát triển đa dạng hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh làng nghề 75
3.3.11 Cải thiện môi trường làng nghề 75
3.3.12 Phát triển kết cấu hạ tầng nông thôn 77
3.3.13 Hỗ trợ ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất 78
3.3.14 Bổ sung, hoàn thiện các cơ chế, chính sách phát triển làng nghề 79
KẾT LUẬN 82
PHỤ LỤC 86
PHỤ LỤC 1: BẢNG PHỎNG VẤN NGƯỜI DÂN TẠI LÀNG NGHỀ THAN CỦI XÃ PHÚ TÂN 86
PHỤ LỤC 2: HÌNH ẢNH 90
Trang 7-ix-
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
UBND: Ủy ban nhân dân
HTX: Hợp tác xã
KHCN: Khoa học công nghệ
Trang 8-x-
DANH SÁCH CÁC BẢNG
Số hiệu bảng Tên bảng Trang
Bảng 1.2 Mức sống của các gia đình làm nghề lò than xã Phú Tân 26 Bảng 2.1 Số hộ làm than củi đước và củi tạp ở xã Phú Tân 33
Trang 9-1-
MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Làng nghề là một trong những nét văn hóa đặc sắc của nước ta Hiện nay, Đảng và Nhà nước rất chú trọng, quan tâm phát triển làng nghề, nhằm tạo điều kiện phát triển kinh tế, văn hóa-xã hội, giải quyết việc làm cho người dân ở nông thôn, góp phần giữ gìn làng nghề không bị mai một
Được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, nhiều làng nghề ở nước ta đã và đang đầu tư, khôi phục và phát triển Sản phẩm của làng nghề đang đem lại thu nhập chính của nhiều gia đình trong khu vực làng nghề, từ đó góp phần cải thiện đời sống, thúc đẩy kinh tế địa phương ngày càng phát triển, bộ mặt nông thôn ở đây ngày càng thay đổi, xã Phú Tân, huyện Châu Thành, tỉnh Hậu Giang đang nằm trong số đó Nhiều năm qua, xã Phú Tân không chỉ được biết đến là nơi phát triển kinh tế vườn của huyện Châu Thành, mà còn cả tỉnh Hậu Giang, như: bưởi hồ lô, cam sành…mà còn biết với làng nghề than củi Đây là làng nghề nổi tiếng từ nhiều năm qua Việc sản xuất, kinh doanh sản phẩm làng nghề than củi ở đây góp phần tăng thu nhập cho người dân, đóng góp đáng kể vào sự phát triển chung của xã, đồng thời tạo công ăn việc làm cho người dân ở đây và một số xã lân cận, tạo động lực cho ngành kinh doanh dịch vụ phát triển
Bên cạnh những lợi ích trên thì vấn đề ô nhiễm môi trường đang là thực trạng đáng báo động ở đây Điều này đòi hỏi sự quan tâm của các ngành chức năng và cộng đồng dân cư trong việc khắc phục, xử lý để giảm tác hại ô nhiễm Tuy nhiên, hiện nay công tác văn hóa quản lý môi trường trên địa bàn làng nghề của xã Phú Tân còn nhiều bất cập, chưa giải quyết triệt để tình trạng trên Để hướng tới sự phát triển bền vững của làng nghề thì cần có hướng đi đột phá, đúng đắn trong tương lai, trong đó phải kể đến trước tiên là nâng cao năng lực văn hóa quản lý môi trường Xuất phát từ vấn đề trên, đề tài “Quản lý môi trường tự nhiên từ góc nhìn văn hóa (trường hợp làng nghề than củi xã Phú Tân, huyện Châu Thành, tỉnh Hậu Giang) được tôi chọn làm luận văn tốt nghiệp
Trang 10-2-
2 Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là phân tích thực trạng ô nhiễm môi trường và văn hóa quản lý môi trường tự nhiên tại làng nghề than củi xã Phú Tân, huyện Châu Thành Trên cơ sở đó, rút ra những thuận lợi, khó khăn đối với công tác văn hóa quản
lý môi trường tự nhiên tại đây, từ đó đưa ra những giải pháp, kiến nghị để hoạt động quản lý môi trường tự nhiên làng nghề đạt hiệu quả hơn
Song song đó, nhằm định hướng, hướng dẫn cách thức ứng xử, bảo vệ môi trường
tự nhiên của người dân ở đây, đặc biệt là đối với những người làm nghề than củi
3 Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Nói về văn hóa ứng xử với môi trường tự nhiên thì có nhiều đề tài của nhiều nhà khoa học nổi tiếng đã nghiên cứu, qua đó, đã lột tả được thực trạng ô nhiễm môi trường tự nhiên ở các làng nghề, đồng thời cũng chỉ ra các giải pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường tại đây Tuy nhiên, nói về quản lý môi trường tự nhiên từ góc nhìn văn hóa tại làng nghề, thì có rất ít tài liệu liên quan đến vấn đề này, đặc biệt, tại làng nghề than củi xã Phú Tân, huyện Châu Thành thì càng không có
Về làng nghề than củi xã Phú Tân, chúng tôi cũng chỉ có những báo cáo của UBND xã và một số báo cáo của phòng Tài nguyên và Môi trường, huyện Châu Thành về số lượng lò than, hộ dân làm nghề này… chứ không có tài liệu nào nói về quản lý môi trường tự nhiên từ góc nhìn văn hóa ở làng nghề
4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài
Đối tượng nghiên cứu ở đây là các vấn đề liên quan đến hoạt động văn hóa quản lý môi trường tự nhiên ở làng nghề than củi
Phạm vi nghiên cứu của đề tài: Đề tài nghiên cứu các vấn đề trong phạm vi văn hóa quản lý môi trường tự nhiên tại làng nghề than củi xã Phú Tân, huyện Châu Thành
5 Phương pháp nghiên cứu đề tài
Người nghiên cứu sẽ thu thập, tổng hợp các thông tin cần thiết có liên quan đến văn hóa quản lý môi trường tự nhiên tại làng nghề than củi ở xã Phú Tân, huyện Châu Thành Các thông tin có thể thu thập từ các cơ quan chức năng (số liệu thống
kê, văn bản pháp quy…) kết hợp với công tác điều tra thực địa, phỏng vấn các hộ gia
Trang 11-3-
đình ở địa phương để thu thập những thông tin chi tiết khác thông qua sử dụng bảng hỏi Ngoài ra, thông tin có thể thu thập qua sách, báo, đài… Trên cơ sở đó sẽ phân tích, đánh giá và chỉ ra những tác hại của việc ô nhiễm môi trường tại làng nghề than củi, định ra cách quản lý môi trường tự nhiên từ góc nhìn văn hóa
Bên cạnh đó, người nghiên cứu sẽ vận dụng những kiến thức về văn hóa học, văn hóa làng nghề để phân tích, định hướng về giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường tự nhiên tại làng nghề than củi xã Phú Tân Ngoài ra, người nghiên cứu sẽ tham khảo ý kiến nhận định những người am hiểu làng nghề, thu thập những thông tin cơ bản, khách quan
6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
Khi nghiên cứu đề tài này, người nghiên cứu sẽ chỉ ra được thực trạng của làng nghề than củi như: tăng thu nhập cho người dân ở làng nghề, tạo công ăn việc làm ở nông thôn, ô nhiễm môi trường gây ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt người dân như: sức khỏe, đời sống kinh tế… Trên cơ sở đó, đề xuất những giải pháp trong việc quản
lý môi trường tự nhiên từ góc nhìn văn hóa để khắp phục tình trạng ô nhiễm môi trường tại đây Bên cạnh đó, cần có hướng quy hoạch, hỗ trợ hợp lý để thúc đẩy làng nghề phát triển, đồng thời gắn với công tác quản bá du lịch làng nghề, góp phần thúc đẩy kinh tế địa phương ngày càng phát triển đa dạng, phong phú
Qua đề tài này, học viên sẽ tích lũy thêm nhiều kiến thức, cũng như bài học kinh nghiệm có liên quan đến việc đánh giá tác động môi trường, xác định mức độ ô nhiễm môi trường, quy hoạch bảo vệ môi trường, kiến thức về làng nghề cũng như các phương pháp nghiên cứu khoa học…
7 Bố cục luận văn
Luận văn gồm 3 phần:
Chương I: Một số vấn đề lý luận và thực tiển
Chương 2: Vấn đề ô nhiễm môi trường tự nhiên
Chương 3: Một số kiến nghị về công tác quản lý môi trường tự nhiên đối với làng nghề than củi xã Phú Tân
Trang 12-4-
CHƯƠNG 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1 Một số khái niệm
1.1.1 Văn hóa
Từ "văn hóa" có rất nhiều nghĩa Trong tiếng Việt, văn hóa được dùng theo nghĩa thông dụng để chỉ học thức (trình độ văn hóa), lối sống (nếp sống văn hóa); theo nghĩa chuyên biệt để chỉ trình độ phát triển của một giai đoạn (văn hóa Đông Sơn) Trong khi theo nghĩa rộng thì văn hóa bao gồm tất cả từ những sản phẩm tinh
vi hiện đại cho đến tín ngưỡng, phong tục, lối sống, lao động Tuy nhiên, ngay cả cách hiểu rộng này trên thế giới cũng có hàng trăm định nghĩa khác nhau về văn hóa
Để định nghĩa một khái niệm, trước hết cần xác định được những đặc trưng cơ bản của nó Đó là những nét riêng biệt và tiêu biểu, cần và đủ để phân biệt khái niệm (sự vật) ấy với khái niệm (sự vật) khác Phân tích các cách tiếp cận văn hóa thường dùng hiện nay (coi văn hóa như tập hợp, như hệ thống, như giá trị, như hoạt động, như ký hiệu, như thuộc tính nhân cách, như thuộc tính xã hội ), có thể xác định được các đặc trưng cơ bản mà tổng hợp lại, ta có thể nêu ra một số định nghĩa văn hoá như sau:
Trong cuốn “Văn hóa học” của tác giả Đỗ Minh Hợp và Nguyễn Kim Lai cho rằng: “Văn hóa là trình độ quan hệ đã hình thành trong tập thể, tức các chuẩn tắc và các khuôn mẫu ứng xử được truyền thống mang lại cho tính thiêng liêng, là bắt buộc đối với đại diện của một sắc tộc và các nhóm xã hội khác nhau Văn hóa thể hiện là hình thức chuyển tải kinh nghiệm xã hội thông qua việc mỗi thế hệ không những nắm bắt thế giới văn hóa vật thể, các thói quen và các thủ thuật quan hệ với tự nhiên về mặt công nghệ mà còn nắm bắt cả những giá trị văn hóa và những khuôn mẫu ứng xử…” [9, tr.28]
Trong cuốn “Giá trị văn hóa Việt Nam” của tác giả Ngô Đức Thịnh cho rằng:
“Văn hóa là hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo
và tích lũy trong quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với