Đa p h ần hành vi vi phạm p h áp luật của người chưa thành niên bị xử lý h ành chính, song tỷ lệ gia tăng số bị xử lý hình sự, trong khi tổng số vụ vi phạm p háp luật do người chưa[r]
Trang 1THựCTRẠNG NGƯỜI CHƯATHÀNH NIÊN
VI PHẠM PHÁP LUẬT HIỆN NAY• • • (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TRƯỜNG GIÁO DƯỠNG số 02 - BỘ CÔNG AN)
Đặng Thị Lệ Thu*
Tóm tắt: Theo thống kê của cơ quan Cảnh sát điều trci, diễn biến của tội phạm
do người chưa thành niên gây ra có nhiều điểm đáng lo ngại: "Ởgiai đoạn 2008- 2012: trong 5 năm đã phát hiện 49.235 vụ phạm tội do người chưa thành niên gây ra, gồm 75.594 người chưa thành niên vi phạm pháp luật hình sự (tăng 3.070 vụ = 6,7% so với 5 năm trước đó ( ) số vụ án do người chưa thành niên gây ra chiếm gần 20% so với tổng số vụ phạm pháp hình sự trong toàn quốc" [14, tập 2, trang 1463]. số liệu của Cơ quan công an đồng thời nhận định tình hình tội phạm trong lứa tuổi chưa thành niên diễn biến phức tạp và có chiều hướng gia tăng.
Những con số trên cho thấy, người chưa thành niên vi phạm pháp luật luôn là một vấn đề được quan tâm sâu sắc trong xã hội bởi những hậu quả, hệ lụy mà
nó đem lại.
Với mục đích tìm hiểu về thực trạng người chưa thành niên vi phạm pháp luật, nhóm nghiên cứu đã tiến hành điều tra xã hội học đối với toàn bộ 355 học sinh trường giáo dưỡng tại thời điểm điều tra (những người chưa thành niên vi phạm pháp luật bị xử lý hành chính bằng cách đưa vào trường giáo dưỡng) tại Trường Giáo dưỡng số 02- Bộ Công an (xã Mai Sơn - huyện Yên Mô - tỉnh Ninh Bình) Chúng tôi cho rằng, đây là cách khai thác dữ liệu khách quan, chuẩn xác nhất, do thông tin được lấy từ chính những người trong cuộc - những người chưa tìiành niên vi phạm pháp luật.
Từ khóa: Người chưa thành niên, vi phạm pháp luật
1 ĐẶT VẤN ĐẼ
H ơn 2.300 năm trước, n h à hiền triết Socrates đã m ô tả về n h ữ n g người trẻ h ư h ỏ n g n h ư sau: "Trẻ em bây giờ yêu thích sự xa hoa C h ú n g
* NCS, Khoa Xã hội học, Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQGHN
Trang 2THỰC TRẠ N G NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN VI PHẠ M P H Ấ P LUẬT HIỆN NAY 269
có thái độ không tốt, coi thường nh à chức trách C húng thể hiện sự
không tôn trọng đối với người già C húng cãi lại cha mẹ, nói leo trước
khách khứ a và vô lễ với thầy cô giáo" (Trường Đại học Luật, 2013: tr 37)
Nói n h ư vậy để th ấy ngay từ xa xưa, h àn h vi sai lệch xã hội ở n h ữ n g
người chưa th à n h niên đã xuất hiện và đ ã n h ận được sự q uan tâm của
các nhà n g h iên cứu, các n h à qu ản lý tro n g xã hội
Các công trình nghiên cứu đề cập đến nội dun g này khá phong phú,
đa dạng Trong đó, có thể đề cập đến hai khuynh hướng lý thuyết chính:
(1) K h u y n h h ư ớ n g tiếp cận y - sinh học với các học giả tiêu biểu
như c Baccaria, J Bentham , c Lombroso, w Sheldon, G aroíalo, Các tác giả cho rằng, tội phạm và tệ n ạ n xã hội thư ờ ng xuất hiện ở n h ữ n g người có đặc điểm sinh học khác biệt về đặc điểm gene, cấu tạo xương, cấu tạo n hiễm sắc th ể,
(2) K huynh hư ớng tiếp cận từ khía cạnh xã hội với các tác giả tiêu biểu n h ư s Freud, L.A.J Q uetelet, E Durkheim , R M erton,
T Thom berry, T Sellin, E Sutherland, T Hirschi, Các tác giả theo
k h u y n h h ư ớ n g này cho sự vô chuẩn của xã hội, hoặc khả n ăn g kiểm soát xã hội, hoặc cá n h ân bị đặt trong môi trường có nhiều biến đ ộng về kinh tế - xã hội m ạn h m ẽ là căn n g uyên dẫn đến tình trạng phạm tội và các h àn h vi lệch chuẩn gia tăng
ử Việt N am , các tác giả lại đặc biệt chú trọng đ ến các nghiên cứu thực n g h iệm về người chưa th à n h niên vi p h ạm p h áp luật Có thể kể
đ ến các n h à n g h iên cứu n h ư Đ ặn g C ảnh K hanh, Trần Đức Châm , Đ ặng
N g u y ên A nh, Vũ D ũng, N guyễn M inh Đức, Hồ Diệu Thúy, Phạm Đ ình
C h i, Các công trìn h nghiên cứu của họ được trìn h bày dưới d ạn g các bác cáo k hoa học, sách chuyên khảo, hoặc luận án tiến sỹ,
N ói n h ư vậy để thấy lịch sử lâu dài của việc n g h iên cứu về tội plham và h à n h vi lệch chuẩn tro n g xã hội Trong đó, người chưa th àn h niên vi p h ạ m p h á p luật luôn n h ậ n được sự q u an tâm đặc biệt từ các
n h à q u ả n lý, các n h à khoa học bởi họ là thế hệ tương lai của xã hội, và bởi n h ữ n g h ậu quả, hệ lụy m à h à n h vi của họ đem lại
Theo thống kê của cơ q uan C ảnh sát điều tra, diễn biến của tội pỉham do người chưa th àn h niên gây ra có nhiều điểm đ án g lo ngại: "Số
Trang 32 7 0 Đ ặ n g Thị Lệ T h u
vụ án do người chưa thành niên gây ra chiếm Ạ n 20% so với tông số vụ phạm pháp hình sự trong toàn quốc" (Nguyễn Xuân Yêm, 2012:tr.l463) số liệu của Cơ quan công an đồng thời n h ận định tình h ìn h tội p h ạm trong lứa tuổi chưa th àn h niên diễn biến phức tạp và có chiều hư ớng gia tăng
Với m ục đích tìm hiểu về thực trạng người chưa th à n h niên vi
p h ạm p h áp luật, ch ú n g tôi đã tiến hành điều tra xã hội học đối với toàn bộ 355 học sinh (n h ữ n g người chưa thành niên vi p h ạm p h áp luật
bị xử lý h àn h chính b ằng cách đưa vào trường giáo dư ỡng) ở trường Giáo d ư ỡ n g số 02- Bộ Công an (xã Mai Sơn - h u y ện Yên Mô- tỉnh N inh Bình) tại thời điểm điều tra (tháng 3/2015) C h ú n g tôi cho rằng, đây là cách khai thác d ữ liệu khách quan, chuẩn xác nhất, do th ô n g tin được lấy từ chính n h ữ n g người tro n g cuộc - n h ữ n g người chưa th à n h niên
vi p h ạm p h áp luật Bên cạnh đó, ch ú n g tôi có sử d ụ n g các số liệu thống
kê của C ông an th à n h p hố Hà Nội, Viện Kiểm sát n h â n d ân tối cao, Tòa
án n h â n dân tối cao N h ữ n g tài liệu thứ cấp này có thể xem là n h ữ n g
th ô n g tin tổng quát về tình h ìn h người chưa th àn h niên vi p h ạ m p h áp luật ở nước ta thời gian vừa qua
2 THỰC TRẠNG NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN VI PHẠM PHÁP LUẬT HIỆN NAY
Thực trạng người chưa thành niên vi phạm p h á p luật được chúng tôi xem xét dưới 3 chiều cạnh: (1)- số lượng, tỷ lệ người chưa th àn h niên
vi p h ạm p h áp luật; (2)- Loại hình vi p h ạm p háp luật (tội danh) của người chưa th àn h niên; (3)- Mức độ nghiêm trọng, tính chất n g u y hiểm của
h àn h vi vi phạm p h áp luật của người chưa th àn h niên Đây được xem là
3 nội d u n g bao quát n h ấ t n h ằm đ án h giá khách quan, chân thực về tình trạng người chưa th àn h niên vi phạm p háp luật hiện nay
2.1 Số lượng, tỷ lệ người chưa thành niên vi phạm pháp luật thời gian gần đây
C ăn cứ vào các số liệu th ố n g kê, các nhà p h ân tích hầu n h ư đ ều có
ch u n g n h ậ n đ ịn h rằn g số lượng người chưa th à n h n iên vi p h ạ m p háp luật trong thời gian qua có sự tăng, giảm tùy năm , song m ức biến động
k h ô n g lớn Tỷ lệ người chưa th àn h niên vi p h ạm p h á p lu ật tro n g cơ cấu các đối tư ợ ng có h à n h vi vi p h ạm p h áp luật h ầu n h ư ít có thay đổi
Trang 4THỰC T R Ạ N G NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN VI PHẠ M PH Á P LUẬT HIỆN NAY 271
Giai đoạn trước năm 2010:
Trong thời gian 2006-2010, số người chưa th àn h niên vi phạm
p háp lu ật lên tới 49.635 trư ờng hợp Trong đó, mốc cao n h ấ t thuộc về năm 2008 với 10.892 trường hợp vi phạm Trong 2 năm cuối giai đoạn (2009, 2010), m ức độ có suy giảm, lần lượt là 9484 và 8430 trường hợp Trong đó, đa p h ầ n các trư ờng hợp vi p h ạm bị xử lý h àn h chính, số bị xử
lý h ìn h sự chiếm tỷ lệ 31,7% (Bộ Tư p háp, Uniceí, 2014: tr 61)
Trong thời gian 10 năm (từ năm 2002-2012) có 21.836 người chưa
th àn h n iên bị xử lý h à n h chính b ằng h ìn h thức đưa vào trư ờng giáo dưỡng Trung bình m ột năm có khoảng hơ n 2.000 học sinh n h ậ p trư ờng giáo dư ỡng, tro n g đó, đa p h ầ n là nam giới (97,5%), chỉ 2,5% là n ữ giới (Tổng cục thi h à n h án h ìn h sự và hỗ trợ tư pháp, 2012)
Theo Báo cáo của Tòa án N hân dân tối cao: "N ếu lấy số người chưa thành niên bị áp d ụ n g biện p h áp đưa vào trường giáo dưỡng năm 1990
là 100% (338 em) thì cho tới năm 1996, số lượng người chưa thành niên bị
áp d ụ n g biện p h á p này tăng 156,8% (1.049 em) ( ) Từ năm 1995 đến năm
2003, số lượng người chưa th àn h niên bị áp dụn g biện p h áp h àn h chính đưa vào trư ờng giáo dưỡng tăng 9,4 lần Tổng số người chưa th àn h niên
bị áp d ụ n g biện p h á p này từ năm 1995 đến năm 2003 là 12.005 em ( )
Từ năm 2002 đến tháng 6 năm 2013, các trường giáo dư ỡng đã tiếp n hận 22.936 người chưa th àn h niên vi phạm p h áp luật (nam chiếm 97,52%, n ữ chiếm 2,48%) (Tòa án N h ân dân tối cao, 2013: tr 2)
N h ư vậy, tro n g thời gian 2006-2010, chúng ta chứ ng kiến sự giảm dần về số lư ợ ng người chưa th à n h niên vi phạm p h áp luật T hống kê của các cơ q u an chức n ăn g thời gian 2010-2016, tình h ìn h tương tự cũng đ a n g d iễn ra Điều này cho p h ép kết luận về nỗ lực của cơ quan chức n ă n g tro n g công tác đ ấu tranh, p h ò n g chống tội p h ạm nói chung, phòng, ch ố n g tội phạm ở người chưa th à n h niên nói riêng
Giai đoạn 2010-2016:
T heo báo cáo của Viện Kiểm sát N h ân d ân tối cao, từ năm 2010 đến n ăm 2015, tổng số người chưa th à n h niên bị khởi tố là 39.131 bị can Bị can là người đã bị khởi tố về h ìn h sự Theo quy đ ịn h tại điều 179
Trang 5272 Đ ặ n g Thị Lệ Thu
Bộ luật Tố tụ n g h ìn h sự thì "khi có đủ căn cứ để xác đ ịn h m ột người hoặc p h á p n h ân đã thực hiện h àn h vi m à Bộ luật hình sự qu y đ ịn h là tội p h ạm thì cơ q u an điều tra ra quyết định khởi tố bị can" (Bộ Luật tố
tụ n g h ìn h sự, 2015: tr 157)
Bảng 1: Tỷ lệ người chưa thành niên bị khởi tổ so với tổng số bị can bị khởi tố
m A ' A ' 4
N guồn: Viện Kiểm sát N h ân d ân tối cao (2015)
Từ 2010-2015, tỷ lệ bị can bị khởi tố là người chưa th à n h n iên đạt
tỷ lệ cao n h ất vào năm 2010 với 6,761% trong tổ n g số bị can bị khởi tố tro n g năm đó Tỷ lệ này th ấp n h ất vào năm 2014 với m ức 4,811% tổng
số bị can bị khởi tố
T hống kê số liệu công an các địa p h ư ơ n g đưa người chưa th à n h
n iê n v i p h ạ m p h á p lu ậ t v à o trư ờ n g g iá o d ư ỡ n g t h e o L uật x ử lý v i p h ạ m
h à n h chính từ năm 2014 đ ế n ngày 16/6/2016 n h ư sau:
- N ăm 2014:100 học sinh
- N ăm 2015: 179 học sinh
- N ăm 2016: 95 học sinh (Tổng Cục Thi h àn h án h ìn h sự và H ỗ trợ
tư p h áp , 2016)
Theo đó, từ năm 2014 đến 6 tháng đầu năm 2016, số người chưa thành niên vi phạm p háp luật được đưa vào trường giáo dưỡng chỉ là 374 trường hợp Tính đến hết tháng 6/2016 các trường giáo dưỡng của Bộ Công an quản
lý 281 học sinh (Tổng Cục thi hành án hình sự và H ỗ trợ tư pháp, 2016)
N hư vậy, ước tính trung bình, giai đoạn 2002-2012 số học sinh nhập trường giáo dưỡng cao hơ n gấp khoảng 17 lần so với giai đoạn 2014-2016
Trang 6THỰC TR Ạ N G NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN VI PHẠ M PHÁ P LUẬT HIỆN NAY 2 7 3
N hìn vào số liệu này, ta dễ n h ận xét số lượng người chưa thành niên vi phạm p h áp luật dường n h ư đang giảm mạnh N hưng thực tế lại không phải vậy Đ iều này được lý giải do n h ữ n g thay đổi lớn về chính sách Nếu
n h ư ở P h áp lệnh xử lý vi phạm h ành chính ban h ành ngày 02/07/2002, sửa đổi th á n g 04/2008, chủ tịch UBND quận/huyện quyết định về việc đưa người chưa thành niên vào trường giáo dưỡng dựa trên n h ữ n g sai phạm của người chưa th à n h niên trên địa bàn cư trú thì ở Luật xử lý vi
p h ạm h àn h chính có hiệu lực thi h ành từ 01/07/2013, việc làm này do Tòa
án n hân d ân cấp h uyện quyết định Trong quy định về đối tượng bị xử
lý h àn h chính bằng hình thức đưa vào trường giáo dưỡng, giữa hai văn bản cũng có sự khác biệt về mức độ nghiêm trọng của h ành vi vi phạm
p h áp luật và tình tiết cố ý hay vô ý của h àn h vi Theo đó, quy định tại Luật xử lý vi phạm h àn h chính chú trọng hơn đến việc áp d ụ n g biện
p h áp giáo dục tại xã, phường, thị trấn N ếu hình thức này không có tác dụng, đối tượng tiếp tục thực hiện h àn h vi vi phạm p háp luật, họ mới
bị đưa vào trư ờng giáo dưỡng C hính vì thế, đa p h ần người chưa thành niên có h à n h vi vi phạm p h áp luật chậm, hoặc thậm chí không được áp
d ụ n g biện p h áp đưa vào trường giáo dưỡng
Trong thực tế, các số liệu của cơ quan công an, Tòa án N h ân dân tối cao, Viện Kiểm sát N h ân dân tối cao đều cho thấy hiện tượng người
ch ư a th à n h n iê n vi p h ạ m p h á p luật tu y có n h ữ n g dấu h iệu giảm n h ẹ
thời gian gần đây, n h ư n g số bị xử lý hình sự lại gia tăng, trong khi đó,
số học sinh n hập trường giáo dưỡng lại suy giảm m ột cách trầm trọng
Do đó, ch ú n g ta không thể d ù n g chỉ báo số lượng học sinh giáo dưỡng
để đ á n h giá về tình h ìn h vi phạm p h áp luật của người chưa thành niên Điều này được m inh chứ ng bằng số liệu thống kê của Viện Kiểm sát
N h ân d ân tối cao năm 2015, ở m ột số tội d an h điển hình n h ư giết người,
cố ý gây thư ơ ng tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe người khác, hiếp dâm trẻ em , cướp tài sản, cướp giật tài sản, trộm cắp tài sản, h ủy hoại hoặc làm h ư hỏng tài sản, tàng trữ, m ua bán trái p h ép hoặc chiếm đoạt chất m a túy, vi p h ạm các quy định về điều khiển phư ơng tiện giao thông đường bộ, gây rối trật tự công cộng, số người chưa thành niên bị khởi tố bởi n h ữ n g tội d an h này là 4.857 trường hợp, chiếm 7,3% tổng số bị can bị khởi tố của cả nước (Viện Kiểm sát N h ân dân tối cao, 2015:tr 54)
Trang 7274 Đ ặng Thị Lệ Thu
Xét theo yếu tố độ tuổi, th ố n g kê của cơ q u an công an cho th ấy tro n g k h oảng thời gian từ 2006-2010, nhìn ch u n g ở cả 3 nhóm tu ổ i th ì tình trạn g người chưa th à n h niên vi p h ạm p h á p lu ật đ ề u có k h u y n h
h ư ớ n g giảm Xét c h u n g tro n g cả thời kỳ, người chưa th à n h n iê n vi
p h ạm p h áp lu ật ở n h ó m tuổi dưới 14 là 5.530 trư ờ n g hợp, chiếm 7,25%; độ tuổi từ 14 đ ến dưới 16 là 23.653, ứ n g với 31,0%; độ tu ổ i từ
16 đ ế n dưới 18 là 47.111, chiếm 61,75% (Viện Kiểm sát N hân d ân tối cao, 2015:tr 54)
Đến năm 2015, trong số các bị can bị khởi tố, th ố n g kê của Viện Kiểm sát N hân d ân tối cao về độ tuổi của bị can n h ư sau:
- Số bị can từ 14 đến dưới 16 tuổi: 421 người, chiếm 0,383% tổng số
bị can bị khởi tố của cả nước, chiếm 7,2% tổng số bị can là người chưa
th à n h niên bị khởi tố
- Số bị can từ 16 đ ến dưới 18 tuổi: 5.443 người, chiếm 4,954% tổng
số bị can bị khởi tố của cả nước, chiếm 92,8% tổ n g số bị can là người chưa th à n h niên bị khởi tố (Viện Kiểm sát N hân dân tối cao, 2015:tr 58)
N h ư vậy, xét tro n g giai đoạn 2006-2015, đa p h ầ n bị can chưa th à n h niên bị khởi tố ở độ tuổi từ 16 đến dưới 18 Tuy n h iên , dễ d àng n h ận thấy có sự suy giảm rõ rệt trong tỷ lệ số bị can là người chư a thành niên
ở độ tuổi từ 14 đến dưới 16 bị khởi tố: N ếu n h ư ở thời kỳ 2006-2010, số
bị can d ạng này bị khởi tố lên tới 14,0% thì ở giai đ o ạn 2010-2015, tỷ lệ chỉ còn 7,2% Điều này có thể được lý giải do n h ữ n g th ay đổi về chính sách, đặc biệt, Luật xử lý vi p h ạm h àn h chính có hiệu lực từ 1/7/2013 với việc m ở rộng diện đối tư ợ ng xử lý h à n h chính, th u h ẹp d iện đối tư ợ ng
xử lý h ìn h sự Do đó, số bị can bị khởi tố là người chư a th à n h niên ở độ tuổi 14 đ ến dưới 16 trong thời gian này có sự suy giảm
Xét theo yếu tố giới tín h của người chưa th à n h niên vi phạm p h áp luật: Từ 2006-2010, ghi n h ận có 2.720 trường hợp do người chưa th àn h niên là nữ giới vi p h ạm p h áp luật, số người chưa th à n h niên vi phạm
p h á p luật là nam giới tro n g thời gian này lên tới 72.883 trư ờ n g hợp, cao gấp 26,8 lần so với số người chưa th à n h niên vi p h ạ m p h á p luật là nữ giới (Bộ Tư p háp, Uniceí, 2014:tr 63-64)
Trang 8T H Ự C T R Ạ N G NGƯỜI C H Ư A T H À N H NIÊN VI PHẠM PHÁ P LUẬT HIỆN NAY 2 7 5
Tương tự n h ư vậy, khảo sát của chúng tôi tại Trường Giáo dư ỡng số
02 với toàn bộ 355 người chưa th àn h niên vi phạm p h áp luật tại Trường tại thời điểm đầu năm 2015 cho thấy: số nam : 342 em, chiếm 96,3%;
số nữ: 13 em , chiếm 3,7% N gày 31/8/2015, tổng cục VIII- Bộ Công an tiến h àn h khảo sát toàn bộ 336 học sinh các trư ờng giáo dưỡng, kết quả: nam giới chiếm 97,87% , n ữ giới chiếm 2,13% (Tổng cục thi hành
án hình sự và h ỗ trợ bộ tư p háp, 2015: tr 1) Các số liệu đã cho thấy đa
p h ần người chưa th à n h niên vi p h ạm p h áp luật là nam giới
T hống kê về người chưa th àn h niên vi phạm p h áp luật theo vùng lãnh thổ n h ư sau: Xét trong thời gian 2006-2010, Đ ông Nam Bộ là vùng
có số vụ việc vi p h ạm p háp luật do người chưa thành niên thực hiện cao nhất với 10.296 vụ; v ù n g có số vụ việc vi phạm p háp luật do người chưa
th àn h niên thực hiện thấp n h ất là Tầy Bắc với 1.087 vụ (Bộ Tư pháp, Uniceí, 2014:tr 63-65) Cách so sánh này chỉ có tính chất tương đối bởi để biết chính xác mức độ vi phạm p h áp luật của người chtra thành niên cần căn cứ vào tỷ lệ người chưa th àn h niên vi phạm p h áp luật ữ ê n tổng số người chưa th àn h niên và tổng số dân cư ở khu vực đó
T hống kê về m ột số địa p h ư ơ n g có người chưa th à n h niên bị khởi
tố cao n h ất và th ấ p nhất: 5 địa p h ư ơ n g có số bị can bị khởi tố là người chưa th à n h niên cao n h ấ t (Thành p h ố H ồ Chí M inh, Hà Nội, Bình Dương, Đ ăk Lăk, Gia Lai) có tổ n g cộng 1.420 bị can; 5 địa p h ư ơ n g có
số bị can bị khởi tố là người chưa th àn h niên thấp n h ất (Bắc Kạn, Điện Biên, Cao Bằng, Yên Bái, Tuyên Q uang) có tổng cộng là 121 bị can
K hoảng cách giữa hai nhóm này lên tới 11,74 lần cho thấy tìn h h ìn h tội phạm ở ngư ời chưa th àn h niên có diễn biến khác biệt ở các tỉnh, th àn h trên cả nước (Viện Kiểm sát N h ân dân tối cao, 2015: tr 50- 51)
N h ư vậy, các số liệu thống kê cho p hép n hận định rằng trong khoảng 10 năm trở lại đây, số lượng người chưa thành niên vi phạm pháp luật có tăng, giảm qua các năm n h ư n g mức độ biến động nhìn chung k h ông lớn Tuy nhiên, số lượng người chưa thành niên vi phạm
p h áp luật bị xử lý h àn h chính bằng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng lại suy giảm m ạnh trong cùng thời điểm, đặc biệt là từ năm 2013 đến nay N gười chưa th à n h niên vi phạm p háp luật thường là nam giới,
Trang 9276 Đ ặ n g Thị Lệ Thu
ở độ tuổi chủ yếu là 16 đến dưới 18 và có sự khác biệt giữa các địa p h ư ơ n g
về tình hình người chưa th àn h niên vi phạm pháp luật, theo đó, vùn g
có tình trạng người chưa th àn h niên vi phạm p háp luật phứ c tạp nhất là
Đ ông N am Bộ, diễn biến vi phạm p háp luật của người chưa th àn h niên thấp n h ất thuộc về vùn g Tây Bắc
2.2 Loại hình vi phạm pháp luật của người chưa thành niên
Theo số liệu thống kê của các cơ quan chức năng, trong giai đ oạn
10 năm trở lại đây, người chưa th àn h niên vi phạm p h áp luật tuy có giảm sút về số lượng vụ việc, song mức độ nguy hiểm trong h à n h vi của họ lại
có p hần gia tăng, biểu hiện qua chỉ báo về các tội d an h của họ
Trong thời gian từ 2006-2010, có ba n h ó m h à n h vi vi phạm p h á p luật ph ổ biến n h ấ t m à người chưa th àn h niên thực h iện là nhóm các tội xâm phạm sở hữu (đều chiếm tỷ lệ hơn 60,0% tro n g cơ cấu h à n h vi vi phạm p h áp luật m ỗi năm ) Theo quy đ ịn h của Bộ luật H ìn h sự nước ta tại chương XIV (từ điều 133 đ ến điều 145), n h ó m các tội xâm phạm sở
hữ u gồm m ột số tội p h ổ biến n h ư cướp tài sản, trộm cắp tài sản, cưỡ ng đoạt tài sản, cướp giật tài sản, ; nhóm các tội xâm p h ạ m tính m ạng, sức khỏe (đều chiếm xấp xỉ 20,0% tổng số vụ vi p h ạm p h á p lu ật mỗi năm) Theo quy đ ịn h tại Bộ luật H ình sự tại chư ơ ng XII (từ điều 93 đ ến
đ iề u 122), n h ó m tội d a n h n à y g ồ m các tội p h ổ b iế n k h iế n n g ư ờ i ch ư a
th à n h niên vi p h ạm p h á p luật thực h iện là tội giết người, tội vô ý làm chết người, cố ý gây thư ơ ng tích , n h ó m các tội xâm p h ạm trật tự , an toàn công cộng quy đ ịn h tại chư ơng XIX Bộ luật H ìn h sự (từ điều 202 đến điều 256) gồm các tội d a n h p hổ biến là tội vi p h ạ m q u y đ ịn h về điều khiển giao th ô n g đ ư ờ n g bộ, tội đ u a xe trái p h é p , tội gây rối trật
tự công cộng, N hóm tội d an h này chiếm k h o ản g 11,4% tổng số vụ
vi p h ạm p h áp luật trong cả thời kỳ Các loại tội d a n h khác chiếm tỷ
lệ trong cơ cấu h à n h vi vi p h ạm do người chưa th à n h niên thực hiện Trong đó, đ án g lư u ý có n h ó m các tội về m a túy có sự gia tàng n h ẹ tro n g thời gian 2006-2010) (Bộ Tư p háp, Uniceí, 2014:tr 71).
T hống kê của Tổng cục Thi h àn h án H ình sự và H ỗ trợ tư p h á p (tổng cục VIII- Bộ C ông an)- đ ơ n vị q u ản lý các trại giam , trư ờng giáo
Trang 10T H Ự C TRẠN G NGƯỜI CHƯA TH ÀN H NIÊN VI P H Ạ M PHÁ P LUẬT HIÊN NAY 2
dư ỡ n g , cơ sở giáo d ụ c, năm 2014 về các h ành vi vi phạm p h áp luật nổi bật n h ấ t của người chưa th à n h niên củng p h ả n ánh về lý do khiến
họ bị xử lý h àn h ch ín h b ằn g h ìn h thức đưa vào trường giáo dưỡng
T ổng cộng số người chưa th à n h n iên gây ra 8 tội d anh điển hình, nổi bật tín h từ ngày 20/11/2013 đ ế n ngày 20/11/2014 là 1.183 trư ờng hợp Trong đó, chiếm tỷ lệ cao n h ấ t là tội trộm cắp tài sản: 753 trư ờng hợp (63,7%); tội gây rối trật tự công cộng: 267 trường hợp (22,6%); cố ý gây
th ư ơ n g tích: 72 trư ờ n g hợp (6,1%), hiếp dâm : 47 trường hợp (4,0%) Các tội d a n h chiếm tỷ lệ th ấ p tro n g tổng số là cưỡng đoạt tài sản; lừa đảo; giết người; cướp, cướp giật tài sản (Tổng cục Thi h àn h án H ình sự
và h ỗ trợ tư p h áp , 2015)
Kết quả điều tra tổng thể đối với 355 học sinh giáo dư ỡng của
c h ú n g tôi tại Trường Giáo d ư ỡ n g số 02 vào đầu năm 2015 cho thấy,
tư ơ n g tự n h ư n h ữ n g p h ân tích ở trên, h àn h vi khiến người chưa th àn h
n iên bị đưa vào trư ờ n g giáo d ư ỡ n g ph ổ biến n h ất là trộm cắp tài sản: (84,8%) cho biết họ vào trư ờ n g giáo dư ỡng do h àn h vi trộm cắp tài sản; 10,4% vào trư ờ n g giáo d ư ỡ n g do gây rối trật tự công cộng Các tội
d a n h khác n h ư giết người, cướp của, cố ý gây thư ơ ng tích, hiếp dâm
tu y chiếm tỷ lệ th ấp , song cho th ấy m ức độ nghiêm trọng và tính chất
n gu y hiểm của h à n h vi của các em M ột số em thực hiện các h àn h vi
n g u y hiểm khác n h ư tổ chức, sử d ụ n g trái p h ép chất ma túy, ngược đãi cha m ẹ, đ á n h b ạ c , T hống kê tại các trường giáo dư ỡng cho thấy: "về
h à n h vi vi p h ạm p h á p luật của các em ( ) nhiều n h ất là h à n h vi trộm cắp chiếm 61,51%; gây rối trật tự công cộng 22,90%; cố ý gày thư ơ ng tích 4,30%; cướp, cướp giật, cư ỡ n g đoạt tài sản 4,87%; hiếp dâm 2,13%; giết người 0,26%'' (Tổng cục Thi h à n h án và Hỗ trợ tư p h áp , 2012: tr 8]
C ũng trong năm 2015, Viện Kiểm sát N hân dân tối cao đã thống kê
số người chưa th à n h niên bị cơ q uan này khởi tố theo m ột số tội danh Xét trên tổng số bị can bị khởi tố, n h ữ n g tội d anh có tỷ lệ người chưa
th à n h niên bị khởi tố lớn n h ấ t là tội hiếp dâm trẻ em với 27,422%; tội cướp tài sản: 20,699%; tội giết người: 12,571%; tội gây rối trật tự công cộng: 10,434% Các tội d an h có tỷ lệ bị can bị khởi tố là người chưa thành niên chiếm tỷ lệ th ấp so với tổ n g số bị can bị khởi tố là: tội tàng trữ,