Phân tích hiệu quả kinh tế của mô hình chuyên canh lúa và lúa - màu tại thị xã Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang

Hơn thế nữa để có cơ sở khoa học đề xuất các giải pháp phù hợp cho lãnh đạo tại địa phương trong việc áp dụng mô hình sản xuất kinh tế nào cho nông dân áp dụng, nên tôi chọn đề tài ngh[r]

iii

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Danh mục các bảng viii

Danh mục các hình ix

CHƯƠNG 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 SỰ CẦN THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1

1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2

1.2.1 Mục tiêu tổng quát 2

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 3

1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 3

1.4 ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT 3

1.5 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3

1.5.1 Giới hạn về nội dung nghiên cứu 3

1.5.2 Giới hạ4n về không gian nghiên cứu 3

1.5.3 Giới hạn về thời gian nghiên cứu 3

1.6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3

1.7 Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI 4

1.8 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN 4

1.9 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU ĐẾN ĐỀ TÀI 5

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 11

2.1 CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHUYÊN CANH VÀ LUÂN CANH 11

2.1.1 Chuyên canh và luân canh 11

2.1.1.1 Chuyên canh 11

2.1.1.2 Luân canh 11

2.1.1.3 Một số mô hình canh tác ở nước ta hiện nay 12

2.1.2 Khái niệm Hộ nông dân 13

2.1.3 Kinh tế nông thôn 15

2.1.4 Giá trị sản xuất và cơ cấu sản xuất 15

2.1.5 Khái niệm chuyển dịch cơ cấu trong sản xuất 16

2.1.6 Sự cần thiết chuyển dịch cơ cấu kinh tế 17

2.1.7 Các nhân tố ảnh hưởng tới quá trình chuyển dịch kinh tế trong sản xuất 18

2.2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HIỆU QUẢ KINH TẾ 18

2.2.1 Các khái niệm 18

2.2.2 Quan điểm của hiệu quả kinh tế 19

2.2.2.1 Quan điểm truyền thống 19

2.2.2.2 Quan điểm hiện đại 20

2.2.3 Khái niệm về chi phí, doanh thu, thu nhập 21

2.2.4 Các chỉ tiêu cơ bản đánh giá hiệu quả kinh tế 21

2.2.5 Lý thuyết về mô hình 22

2.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 23

2.3.1 Phương pháp thu thập số liệu 23

2.3.2 Khung tính toán các chỉ tiêu kinh tế 25

2.3.2.1 Các khoản chi phí liên quan đến 2 mô hình 25

2.3.2.2 Khung tính toán các khoản chi phí liên quan đến 2 mô hình 25

2.3.3 Phương pháp phân tích và xử lý số liệu 26

2.3.4 Lý thuyết về kiểm định trung bình mẫu độc lập 26

2.3.5 Sử dụng hàm hồi quy tuyến tính để tìm mối tương quan giữa thu nhập và các yếu tố ảnh hưởng 26

2.3.5.1 Mô hình hồi quy chuyên canh lúa 26

2.3.5.2 Mô hình hồi quy lúa - màu 27

2.3.6 Phân tích hồi quy 28

2.3.6.1 Các thông số cơ bản có trong hàm hồi quy 28

2.3.6.2 Hệ thống kiểm định 28

CHƯƠNG 3 TỔNG QUAN ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 30

3.1 GIỚI THIỆU VỀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 30

3.1.1 Sơ lược về tỉnh Hậu Giang 30

3.1.2 Giới thiệu về thị xã Long Mỹ 30

3.1.2.1 Vị trí địa lý kinh tế của thị xã Long Mỹ 31

3.1.2.2 Tổ chức hành chính của thị xã Long Mỹ 31

3.1.2.3 Địa hình thị xã Long Mỹ 31

3.1.2.4 Khí hậu, thời tiết thị xã Long Mỹ 32

3.1.2.5 Dân số lao động 32

v

3.1.2.6 Tình hình sử dụng đất của thị xã Long Mỹ 32

3.2 TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP CỦA THỊ XÃ LONG MỸ GIAI ĐOẠN NĂM 2012-2016 34

3.2.1 Lao động cho sản xuất nông nghiệp 34

3.2.2 Lao động trong sản xuất nông nghiệp 35

3.2.3 Kết quả sản xuất nông nghiệp 36

3.3 THỰC TRẠNG MÔ HÌNH SẢN XUẤT CHUYÊN CANH LÚA VÀ LÚA – MÀU GIAI ĐOẠN 2012-2016 37

3.3.1 Thực trạng sản xuất lúa tỉnh Hậu Giang năm (2012 – 2016) 37

3.3.2 Thực trạng trồng màu tỉnh Hậu Giang 2012-2016 38

3.3.3 Tình hình sản xuất các mô hình đạt hiệu quả tại thị xã giai đoạn (2012-2016) 38

3.3.4 Thực trạng sản xuất lúa chia theo mùa vụ 40

3.3.5 Thực trạng trồng màu của thị xã 2012-2016 42

3.3.6 Thuận lợi và khó khăn phát triển lúa – màu tại thị xã Long Mỹ 43

3.3.6.1 Thuận lợi 43

3.3.6.2 Khó khăn 43

CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 45

4.1 PHÂN TÍCH CƠ CẤU CHI PHÍ MÔ HÌNH CHUYÊN CANH LÚA, MÔ HÌNH LÚA - MÀU 45

4.1.1 Mô hình chuyên canh lúa 45

4.1.2 Mô hình lúa – màu 46

4.2 SO SÁNH HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH MÔ HÌNH CHUYÊN CANH LÚA, MÔ HÌNH LÚA – MÀU 48

4.2.1 So sánh giá trị trung bình tổng thể của mô hình chuyên canh lúa và mô hình lúa – màu 48

4.2.2 Kiểm định thống kê giá trị trung bình tổng thể của 2 mô hình 49

4.3 PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THU NHẬP CỦA TỪNG MÔ HÌNH 51

4.3.1 Các nhân tố ảnh hưởng đến sản xuất của mô hình chuyên canh lúa 51

4.3.1.1 Phân tích tương quan giữa các biến mô hình chuyên canh lúa 51

4.3.1.2 Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến của các biến độc lập 52

4.3.1.3 Kiểm định mức độ phù hợp mô hình 52

4.3.1.4 Kiểm định hệ hồi quy 52

4.3.1.5 Kết quả nghiên cứu mô hình chuyên canh lúa 54

4.3.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến sản xuất của mô hình lúa màu 55

4.3.2.1 Phân tích tương quan giữa các biến mô hình lúa màu 55

4.3.2.2 Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến của các biến 56

4.3.2.3 Kiểm định mức độ phù hợp mô hình lúa màu 56

4.3.2.4 Kết quả hồi quy mô hình lúa – màu 57

CHƯƠNG 5 KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH 60

5.1 KẾT LUẬN 60

5.2 HÀM Ý CHÍNH SÁCH 60

5.3 KIẾN NGHỊ 61

5.3.1 Đối với chính quyền các cấp 61

5.3.2 Hạn chế của đề tài 63

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 65 PHỤ LỤC

vii

DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

Khu vực I : Nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản

Khu vực II : Công nghiệp - Xây dựng

Khu vực III : Thương mại - dịch vụ

ĐBSCL : Đồng bằng sông Cửu Long

TN/CP : Thu nhập /Chi phí

TN/DT : Thu nhập/Doanh thu

DT/CP : Doanh thu /Chi phí

QĐ-UBND : Quyết định của Ủy Ban nhân dân

DANH MỤC CÁC BẢNG

Số hiệu bảng Danh mục bảng Trang

Bảng 3.1 Dân số trung bình phân theo thành thị và nông thôn 32

Bảng 3.3 Lao động đang làm việc trong các thành phần kinh tế 34

Bảng 3.5 Giá trị sản xuất ngành nông nghiệp theo giá hiện hành 36 Bảng 3.6 Kết quả sản xuất lúa tỉnh Hậu Giang năm (2012-2016) 37 Bảng 3.7 Thực trạng trồng màu tỉnh Hậu Giang giai đoạn 2012 – 2016 38 Bảng 3.8 Kết quả sản xuất lúa chung toàn thị xã giai đoạn (2012-2016) 40 Bảng 3.9 Thực trạng sản xuất lúa qua các vụ giai đoạn 2012 – 2016 41

ix

DANH MỤC CÁC HÌNH

CHƯƠNG 1 MỞ ĐẦU

1.1 SỰ CẦN THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Trong những năm qua, do ảnh hưởng của thời tiết khí hậu ngày càng thất thường cùng với những biến động to lớn của nền kinh tế trong nước nói chung và nền nông nghiệp nước ta nói riêng, đã gây tác động to lớn cho nền nông nghiệp nước nhà Đất đai trong nông nghiệp đang bị suy thoái nghiêm trọng, thiên tai bão lụt ở nhiều địa phương, nhiều diện tích đất trồng lúa bị nhiễm mặn gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới quy hoạch phát triển nông nghiệp của các địa phương này nói riêng và cả nước nới chung Chẳng hạn như nhiệt độ cao hơn nhiều năm, xuất hiện một số kỷ lục nắng nóng, dẫn đến tổng lượng mưa thiếu hụt so với trung bình nhiều năm như (Trung Bộ, Nam Bộ và Tây Nguyên thiếu hụt 30 – 50%, có nơi thiếu tới 80%) Sự tác động của biến đổi khí hậu, tài nguyên nước phải chịu thêm nguy cơ suy giảm do hạn hán ngày một tăng ở một số vùng mùa làm ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình sản xuất của nông dân, như ở Đắc Lắc 2.350

ha lúa phải dừng sản xuất, 4.758 ha lúa chuyển sang cây trồng cạn và 28.300 hộ thiếu nước sinh hoạt cảnh báo cháy rừng cấp IV, V Tình hình xâm nhập mặn đã ảnh hưởng đến khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long như sông Vàm cỏ 90 – 93km sâu hơn trung bình nhiều năm là 10 -15 km, các cửa sông Hậu 55 – 60 km sâu hơn 15 -20km, các cửa sông Tiền 45 – 65 km sâu hơn 20 – 25 km…đã gây ảnh hưởng đến quá trình trồng trọt như 182.700 ha lúa bị thiệt hại Thiếu nước sinh hoạt cho 194.000 hộ (900.000 người), lâm nghiệp cảnh báo cháy rừng, còn màu ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát sinh dịch bệnh của tôm [36] Hậu Giang đã và đang diễn biến phức tạp tình hình xâm nhập mặn,

do vị trí nằm ở trung tâm của vùng Tây Sông Hậu, địa hình trũng thấp, đặc biệt chịu ảnh hưởng của 2 chế độ thủy triều Biển Đông và Biển Tây, nên mặn xâm nhập vào địa bàn theo hướng từ biển Đông hướng từ sông Hậu qua Ngã Sông Cái Côn, Kênh Mái Dầm ảnh hưởng đến Huyện Châu Thành, thị xã Ngã Bảy và một phần của thị xã Long Mỹ

Để khắc phục tình trạng trên lãnh đạo UBND tỉnh Hậu Giang đã chủ động xây dựng các phương án phù hợp trong sản xuất phát triển kinh tế, chuyển đổi cơ cấu cây trồng và vật nuôi Cụ thể là UBND tỉnh đã ban hành Quyết định 1036/QĐ-UBND ngày

22 tháng 7 năm 2014 phê duyệt Đề án chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên địa bàn tỉnh Hậu Giang giai đoạn 2014 – 2016 và định hướng đến năm 2020 (đề án 1.000) Theo nội dung Đề án có 4 hợp phần (hợp phần 1 chuyển đổi 1.000 ha vườn tạp sang cây trồng khác có giá trị kinh tế; hợp phần 2 chuyển đổi 1.000 ha diện tích mía kém hiệu quả năng

2

suất thấp, không có đê bao ngăn lũ, diện tích manh mún, nhỏ lẻ sang cây trồng khác cho hiệu quả kinh tế cao hơn; kết hợp màu - màu - chăn nuôi,… tăng thu nhập cho dân; hợp phần 3 chuyển đổi 1.000 ha lúa 3 vụ sang 2 vụ lúa – 1 màu và 2 lúa 1 thủy sản; Hợp phần 4: chuyển đổi 1.000 hộ chăn nuôi heo, gà nhỏ lẻ sang chăn nuôi tập trung trên nền đệm lót sinh học, nuôi gà thả vườn theo hướng dẫn an toàn dịch bệnh gắn với bảo vệ

môi trường, tận thu khí sinh học… [29] Đề án 1.000 Tỉnh Hậu Giang đã triển khai từ

năm 2014 trên một số xã được chọn trên địa bàn tỉnh đã đạt hiệu quả tích cực Đến tháng 6/2016 tổng số hộ dân đăng ký tham gia thực hiện Đề án 1.000 trên địa bàn tỉnh là 2.960

hộ Trong đó: Hợp phần 3: được 264 hộ thực hiện chuyển đổi, với tổng diện tích trồng màu 219,59 ha và rau màu 50,51 ha chuyển đổi lúa 3 vụ sang 2 lúa-1 màu và 2 lúa-1 thủy sản Kết quả đạt được của mô hình ở hợp phần 3 chuyển đổi 2 lúa 1 màu hiệu quả đem lại cho nông dân gấp 1,54 lần so với trồng lúa vụ Hè Thu, chuyển đổi 2 lúa 1 màu hiệu quả đem lại gấp 2 lần so với trồng lúa vụ Thu Đông [28]

Thực hiện theo chủ trương của UBND tỉnh tại công văn 1450/UBND ngày 10/9/2015 cho chủ trương mở rộng địa điểm triển khai thực hiện đề án 1.000 đến tất cả

các xã trong toàn tỉnh Thị xã Long Mỹ có 187 hộ tham gia chuyển đổi, với tổng diện

tích là 55,48 ha, hiện nay thị xã đã và đang có nhiều giải pháp phát triển nông thôn theo hướng phát triển bền vững, nhiều mô hình đã được áp dụng theo Đề án 1.000 như mô hình lúa kết hợp nuôi cá trên ruộng, mô mình trồng lúa kết hợp trồng màu, mô hình chăn nuôi trên đệm lót sinh học, mô hình chuyển đổi mía kém hiệu quả …Trong đó có mô hình trồng lúa và kết hợp trồng màu đã đang được nhiều hộ nông dân và lãnh đạo địa phương quan tâm Tuy nhiên chưa có một nghiên cứu nào trên điạ bàn thị xã nghiên cứu

mô hình kinh tế chuyên canh lúa và lúa – màu, mô hình nào có hiệu quả kinh tế hơn Hơn thế nữa để có cơ sở khoa học đề xuất các giải pháp phù hợp cho lãnh đạo tại địa phương trong việc áp dụng mô hình sản xuất kinh tế nào cho nông dân áp dụng, nên tôi

chọn đề tài nghiên cứu khoa học: “Phân tích hiệu quả kinh tế của mô hình chuyên canh lúa và lúa – màu tại Thị xã Long Mỹ, Tỉnh Hậu Giang” làm đối tượng nghiên

cứu trong luận văn thạc sĩ kinh tế, chuyên ngành quản lý kinh tế

1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

1.2.1 Mục tiêu tổng quát

Nghiên cứu hiệu quả kinh tế của mô hình chuyên canh lúa và lúa – màu, để đề xuất ý tưởng góp phần định hướng phát triển mô hình canh tác phù hợp hơn tại thị xã Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

Mục tiêu 1: Đánh giá thực trạng sản xuất lúa chuyên canh và luân canh lúa – màu

tại thị xã Long Mỹ

Mục tiêu 2: Phân tích hiệu quả kinh tế của mô hình chuyên canh lúa và lúa - màu

tại thị xã Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang

Mục tiêu 3: Đề xuất một số hàm ý chính sách cơ bản nhằm giúp cải thiện hiệu quả của mô hình chuyên canh lúa và lúa - màu cho phù hợp, để mô hình có hiệu quả tiếp

tục được áp dụng rộng rãi trong và ngoài thị xã

1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những mô hình chuyên canh lúa qua các vụ

và những mô hình luân canh lúa - màu

1.4 ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT

Đối tượng khảo sát là những hộ nông dân tại thị xã Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang

1.5 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1.5.1 Giới hạn về nội dung nghiên cứu

- Mô hình lúa: các hộ trồng chuyên canh lúa

- Mô hình Lúa - Màu: các hộ trồng luân canh lúa – màu

- Không nghiên cứu đặc điểm kỹ thuật, chỉ nghiên cứu hiệu quả kinh tế phân tích các chỉ tiêu kinh tế thu nhập, doanh thu, chi phí của từng hộ trong các mô hình Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của các mô hình

- Giá bán sản phẩm đầu ra, giá mua nguyên liệu đầu vào thống nhất tính theo giá thực tế bình quân, quy đổi tương đương về một mặt bằng chung làm cơ sở so sánh

1.5.2 Giới hạ4n về không gian nghiên cứu

- Đề tài nghiên cứu trên phạm vi thực hiện tại thị xã Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang

và thu thập số liệu năm 2016 cho hai mô hình

1.5.3 Giới hạn về thời gian nghiên cứu

- Đề tài được thực hiện nghiên cứu từ tháng 06/2017- 12/2017

1.6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Phương pháp nghiên cứu định lượng: sử dụng phương pháp thống kê mô tả để đánh giá 2 mô hình Phương pháp kiểm định trung bình mẫu độc lập để kiểm định sự khác biệt của 2 mô hình về thu nhập, chi phí, doanh thu Sử dụng hàm hồi quy tuyến tính để tìm mối tương quan giữa thu nhập và các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của

4

từng mô hình, những yếu tố thuận lợi và khó khăn để đề ra các khuyến cáo phù hợp cho hộ nông dân và chính quyền địa phương nhằm gia tăng thu nhập của người dân

- Dữ liệu nghiên cứu để thực hiện cho đề tài bao gồm dữ liệu sơ cấp và thứ cấp

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua bảng câu hỏi bằng cách phỏng vấn trực tiếp các

hộ dân chuyên canh lúa và lúa – màu tại thị xã Long Mỹ Nguồn dữ liệu thu thập đảm bảo về độ tin cậy và phù hợp với các phương pháp nghiên cứu được áp dụng Dữ liệu thứ cấp tham khảo các tài liệu nghiên cứu đi trước cụ thể như ([6], [7], [8], [10], [11], [13], [14], [16]), các bài tạp chí đã công bố ([3], [17], [18], [22], [23], [24], [35]), niên giám thống kê và các báo cáo của UBND thị xã như ([2], [28], [29], [30], [31])

* Kỹ thuật phân tích và xử lý số liệu

Sử dụng Excel để thiết kế bản câu hỏi, nhập liệu và kiểm tra nhập liệu bảng câu hỏi, từ tập tin Excel để hiệu chỉnh làm sạch số liệu, đưa file Excel vào phần mềm SPSS được dùng trong nghiên cứu này để phân tích Từ Phầm mềm SPSS xuất ra Excel, Word

để xử lý phục vụ phân tích và in ấn

1.7 Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI

- Về mặt khoa học: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả để đánh giá hiện trạng của

2 mô hình Phương pháp kiểm định trung bình mẫu độc lập để kiểm định sự khác biệt của

2 mô hình về thu nhập, chi phí và doanh thu Sử dụng hàm hồi quy để tìm mối tương quan giữa thu nhập và các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của từng mô hình

- Về mặt thực tiễn:

Từ việc phân tích hiệu quả tài chính của mô hình chuyên canh lúa và lúa - màu tại địa bàn nghiên cứu, còn là nguồn khảo sát tốt cho Trạm Khuyến Nông, phòng Kinh

tế thị xã và hy vọng sẽ tìm ra những giải pháp cụ thể giúp người dân trên địa bàn tăng thu nhập trên một diện tích đất, lựa chọn mô hình canh tác phù hợp đảm bảo mục tiêu tăng thu nhập của hộ nông dân

1.8 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN

Luận văn được chia thành 5 chương cụ thể như sau:

Chương 1 Mở đầu nhằm giới thiệu về tính cấp thiết của đề tài, sự cần thiết

chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, đối tương nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và cấu trúc luận văn Tổng quan các tài liệu liên quan đến đề tài

Chương 2 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu giới thiệu cơ sở lý thuyết

về mô hình chuyên canh lúa và lúa - màu Các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình chuyển