Bài viết tiến hành nghiên cứu nhằm giúp phụ nữ tự đánh giá đúng vai trò của mình, hiểu được vấn đề bình đẳng giới, nhằm đưa vị trí của người phụ nữ miền biển lên ngang tầm với vai trò của họ mà không làm mất đi thiên chức của người phụ nữ.
Trang 1Khoa ðịa lý - 50 năm xây dựng và phát triển
SỰ KHÁC BIỆT GIỮA VAI TRÒ VÀ VỊ TRÍ CỦA NGƯỜI PHỤ NỮ
TRONG CÁC HỘ GIA ðÌNH LÀM NGHỀ CÁ
NGUYỄN MINH NGỌC
Khoa ðịa lý, Trường ðHSP Hà Nội
I ðẶT VẤN ðỀ
Phụ nữ trong các gia ñình Việt Nam nói chung, cũng như trong các gia ñình làm nghề cá nói riêng luôn ñóng một vai trò quan trọng trong ñời sống xã hội cũng như tinh thần của toàn bộ gia ñình Phụ nữ là người chăm lo cho con cái, trông coi nhà cửa, làm các công việc nội trợ Ngoài ra, họ còn tham gia vào công việc gián tiếp của nghề như ñan, vá lưới; chuẩn bị dầu, thực phẩm cho những chuyến ñi dài ngày Tại một số hộ, phụ nữ còn trực tiếp bán tôm, cá (của nhà ñánh ñược) ra chợ, tạo thêm thu nhập cho gia ñình Số ít nữ thanh niên trong hộ gia ñình phần ñông là phụ nữ trực tiếp tham gia vào việc ñánh bắt cá, ñi biển như nam giới Tuy nhiên, vai trò ñó không ñược ñánh giá một cách ñúng mức Phụ nữ vẫn chỉ ñược coi như cây tầm gửi, hoàn toàn phụ thuộc vào người ñàn ông, cho dù thời gian bỏ ra cho công việc thường không thua kém gì so với nam giới ðể khắc phục tình trạng này, cần phải có một quãng thời gian dài Quãng thời gian ấy không những ñể nam giới hiểu rõ hơn về vai trò của phụ nữ trong gia ñình, mà còn ñể chính phụ nữ tự ñánh giá ñúng vai trò của mình, hiểu ñược vấn ñề bình ñẳng giới, nhằm ñưa vị trí của người phụ nữ miền biển lên ngang tầm với vai trò của họ mà không làm mất ñi thiên chức của người phụ nữ
II VAI TRÒ CỦA NGƯỜI PHỤ NỮ TRONG CÁC HỘ GIA ðÌNH LÀM NGHỀ CÁ
1 Chăm sóc con cái và làm công việc nội trợ
Phụ nữ trong gia ñình không chỉ là người luôn chăm lo cho con cái, làm các công việc nội trợ; mà còn ñược xem như người nắm giữ hòa khí và hạnh phúc của gia ñình Ở các gia ñình nghề cá, trẻ nhỏ thường ít ñi nhà trẻ, mẫu giáo Việc chăm sóc trẻ trước tuổi ñến trường dường như ñược coi là công việc của người phụ nữ ðối với các hộ gia ñình thu nhập thấp, vấn ñề không cho con ñến trường một phần còn là do không muốn trả một khoản chi phí nào ðiều này ảnh hưởng không nhỏ ñến tư duy của trẻ, không ñược chuẩn bị kỹ lưỡng khi vào tiểu học Mặt khác, gánh nặng ấy ñược trút sang vai người phụ nữ Họ không những chỉ nuôi nấng mà ñương nhiên phải ñảm nhiệm cả việc dạy dỗ con trẻ Trong những gia ñình mà người phụ
nữ ít học thì ñây là một thiệt thòi lớn cho con cái ðối với những gia ñình có con trong ñộ tuổi ñến trường thì người mẹ cũng là người ñưa ñón con (nếu là bậc tiểu học) Vì các trường học thường không gần với nơi cư trú nên việc ñưa ñón con cũng mất khá nhiều thời gian ðây cũng là một trong số nguyên nhân mà trẻ trong ñộ tuổi
Trang 2Nghiên cứu khoa học và ựổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy ựịa lý
ựến trường ở miền biển thường bỏ học khi hết tiểu học, ựiển hình là trường hợp xã Ninh Ích
Bên cạnh việc chăm lo cho con cái, phụ nữ còn ựảm ựương toàn bộ công việc nội trợ trong gia ựình và dọn dẹp, trông coi nhà cửa Họ bỏ ra một thời gian ựáng kể cho những công việc không tạo thu nhập này
Ngoài ra, trong những trường hợp gia ựình có người ựau ốm (ựột xuất hoặc triền miên), phụ nữ cũng là người chịu trách nhiệm chăm sóc
2 Lao ựộng gián tiếp trong hoạt ựộng nghề cá
Trong một số hộ gia ựình, phụ nữ còn tham gia vào các công việc gián tiếp của nghề như ựan, vá lưới đối với những hộ gia ựình khá giả ựôi chút thì phụ nữ trong
hộ trực tiếp làm công việc này cho gia ựình mình; còn ựối với những hộ nghèo hoặc cận nghèo thì ựan vá lưới thuê cũng là một nghề tạo thêm thu nhập cho gia ựình Phải nói rằng, nếu có ựan vá lưới thuê thì những phụ nữ trong các hộ gia ựình này vẫn ựảm ựương toàn bộ công việc chăm sóc con cái, nhà cửa cũng như nội trợ đôi khi, phụ nữ trong gia ựình trực tiếp ựi bán những sản phẩm ựánh bắt ựược
từ biển Công việc này cũng làm tăng ựôi chút thu nhập vì bán thẳng ra chợ cho người dùng sẽ ựược giá hơn so với bán lại cho các chủ hàng
Công việc chuẩn bị cho một chuyến ra khơi (ựối với những hộ gia ựình có tàu
ựi khơi) phần lớn cũng do người phụ nữ ựảm nhiệm Họ lo từ dầu máy cho tàu, thuốc men, ựến ựồ ăn thức uống cho một chuyến ựi dài ngày
Thời gian mà phụ nữ dành cho tất cả những công việc họ phải làm chiếm gần hai phần ba thời gian trong ngày Thời gian rảnh rỗi của những phụ nữ này hầu như không có
Bên cạnh ựó, phụ nữ còn là người luôn mang lại tình thương yêu, hòa khắ trong gia ựình Chắnh họ là những người làm dịu các cơn nóng giận của cánh mày râu, cũng chắnh họ là người mang lại tiếng cười vui vẻ sau những ngày ựi biển mệt nhọc Vai trò quan trọng của người phụ nữ trong gia ựình là ựiều không thể phủ nhận Nhưng vai trò ấy luôn không ựược ghi nhận một cách ựúng mức
III VỊ TRÍ CỦA NGƯỜI PHỤ NỮ TRONG CÁC HỘ GIA đÌNH LÀM NGHỀ CÁ
- Những truyền thống văn hóa lâu ựời, với tâm ựiểm dựa trên những quy tắc mang tắnh gia trưởng về gia ựình và vị trắ của nam giới hiện vẫn ựang chiếm ưu thế ựối với các gia ựình Việt Nam nói chung, cũng như các gia ựình làm nghề cá nói riêng
Theo báo cáo tham luận hội thảo khoa học về chăm sóc sức khỏe sinh sản của
TP Nha Trang cho biết: ỘViệc chăm sóc sức khỏe phụ nữ khi mang thai và sau khi ựẻ vẫn chưa ựược chia sẻ và quan tâm của người chồng một cách ựúng mứcỢ đây cũng
là tình trạng chung của các hộ gia ựình làm nghề cá Bên cạnh ựó, những suy nghĩ của các ngư dân từ ựời này sang ựời khác là làm sao ựẻ ựược càng nhiều con trai
Trang 3Khoa ðịa lý - 50 năm xây dựng và phát triển
càng tốt ñể có nhiều người ñi biển là một gánh nặng tinh thần ảnh hưởng tới sức khỏe cho phụ nữ Bản thân người phụ nữ cũng tự cho rằng mình phải có trách nhiệm sinh nhiều con trai Chính vì vậy mà các hộ gia ñình làm nghề cá thường rất ñông con Chưa kể ñến những vấn ñề về kinh tế, chúng ta cũng dễ dàng nhận thấy rằng ñây là một trong những nguyên nhân làm hao tổn sức khoẻ của người phụ nữ Việc sinh ñẻ nhiều, kèm theo là việc chăm lo cho con cái nhiều ñã lấy ñi sức khỏe cũng như thời gian của người phụ nữ, khiến họ càng ít có thời gian rỗi, không còn thời gian ñể tự chăm sóc cho bản thân mình về ñời sống tinh thần cũng như xã hội Có một thực trạng là nếu như người phụ nữ trong gia ñình ốm thì họ phải vừa tự chữa chạy cho bản thân, vừa hoàn thành mọi công việc trong gia ñình như khi khoẻ mạnh Như trên ñã nêu, thời gian mà người phụ nữ phải bỏ ra cho công việc chiếm gần hai phần ba thời gian trong ngày Tuy nhiên, họ vẫn mang tiếng là ở nhà, không phải lao ñộng chính và hoàn toàn phụ thuộc vào người ñàn ông trong gia ñình
Trình ñộ học vấn thấp của phần ñông phụ nữ càng làm cho họ trở nên thiếu tự tin Trong các gia ñình nghề cá, học vấn của tất cả các thành viên nói chung không cao Phần ñông các gia ñình cho con cái ñi học chỉ cần ñể biết chữ, nhất là con gái Tình trạng này kéo dài sẽ làm cho nhận thức của người phụ nữ những thế hệ tiếp theo cũng sẽ không khác ñược thế hệ trước
- Tư tưởng phong kiến trọng nam khinh nữ vẫn còn tồn tại không những chỉ trong tâm tưởng của nam giới mà trong chính bản thân nữ giới Người phụ nữ ở ñây hoàn toàn bằng lòng với vị trí thấp kém của mình trong gia ñình cũng như trong xã hội Họ luôn phục tùng nam giới một cách tuyệt ñối
Cũng phải nói thêm rằng, ñối với những người phụ nữ miền biển, việc tìm cho mình một công việc khác nghề biển, mang lại thu nhập không dễ Người dân ở ñây nói chung không có nhu cầu cao về mọi vấn ñề trong cuộc sống, ngoại trừ bữa ăn hàng ngày của người ñi biển Vì thế, việc tìm kiếm công việc mang tính chất dịch vụ
là rất khó khăn ðơn cử một thí dụ, như ở thôn Tân Thành thuộc xã Ninh Ích, huyện Ninh Hòa với số nhân khẩu là 1202 (năm 2005, số liệu do xã Ninh Ích cung cấp) chỉ
có 1 quán nước, 2 quầy hàng tạp hóa nhỏ, không có tiệm cắt may Vì thế, người phụ
nữ ở ñây lại càng cảm thấy vị trí của mình giống như cây tầm gửi Nếu thiếu vắng người ñàn ông trong gia ñình, họ như không còn chỗ dựa
- Bản thân người phụ nữ cũng không ñánh giá ñược tầm quan trọng của mình trong gia ñình Chính ñiều ñó cũng là một nguyên nhân dẫn ñến sự bất bình ñẳng, và như vậy mà bất bình ñẳng giới cứ tồn tại và có ñất ñể sống ngay trong mỗi gia ñình
ðể khắc phục tình trạng này, cần phải có một quãng thời gian dài Quãng thời gian ấy không những ñể nam giới hiểu rõ hơn về vai trò của phụ nữ trong gia ñình, mà còn ñể chính phụ nữ tự ñánh giá ñúng vai trò của mình, hiểu ñược vấn ñề bình ñẳng giới, nhằm ñưa vị trí của người phụ nữ miền biển lên ngang tầm với vai trò của họ
Trang 4Nghiên cứu khoa học và ựổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy ựịa lý
IV KẾT LUẬN
Hiện nay, các tổ chức xã hội như Hội Phụ nữ ựã và ựang làm hết sức mình ựể làm giảm dần bất bình ựẳng giới Tuy nhiên, cánh tay của Hội Phụ nữ chưa ựủ dài ựể vươn tới mọi ngõ ngách trong các làng chài lưới Vì vậy, ựể thực hiện ựược mục tiêu nhằm nâng cao trình ựộ mọi mặt, cải thiện ựời sống vật chất, tinh thần của phụ nữ, thực hiện nam nữ bình ựẳng, xây dựng hình ảnh người phụ nữ miền biển yêu nước, có trắ thức, có sức khỏe, năng ựộng, sáng tạo, có lối sống văn hóa, có lòng nhân hậu và quan tâm ựến lợi ắch của xã hội, nên có những hành ựộng cụ thể như sau:
- Thành lập thêm nhiều chi Hội Phụ nữ cấp cơ sở hơn nữa
- Trên cơ sở hoạt ựộng của các Chi hội Phụ nữ, tắch cực ựẩy mạnh công tác tuyên truyền trên mọi lĩnh vực đưa tuyên truyền lên hàng ựầu trong các hoạt ựộng của chi hội
- Lồng ghép các chương trình về sức khoẻ sinh sản và tắn dụng ngay sau khi chi hội hoạt ựộng
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] đánh giá ban ựầu về xã hội dân sự tại Việt Nam Dự án CIVICUS-SAT, UNDP 1-2006
[2] Nguyễn Thị Hoà Vai trò của phụ nữ trong các hộ nghèo., Tạp chắ khoa học về Phụ nữ Số 1 (39), 2000
[3] UNDP Khác biệt giới trong nền kinh tế chuyển ựổi ở Việt Nam, 7.2002
[4] Vũ Mạnh Lợi, Trần Thị Vân Anh, Naila Kabeer Chuẩn bị cho tương lai: Các chiến lược ưu tiên nhằm thúc ựẩy bình ựẳng giới ở Việt Nam", WB & UNDP 12-2005 [5] Báo cáo ựánh giá ựói nghèo và quản lý nhà nước có sự tham gia Vùng ven biển miền Trung và Tây nguyên ADB 10-2003
[6] Ahmad S Abbasi Rural women in fishing communities: An overview of CIRDAP action research programme experiences in selected CIRDAP member countries, Action Research Fellow, CIRDAP, Dhaka, Bangladesh 1994