Trên cơ sở lý luận và phương pháp dạy học Địa lý, căn cứ vào tầm quan trọng của bản đồ hiển thị trong dạy học địa lý, tác giả cho thấy một thực tế là những vấn đề chung về xây dựng một hệ thống bản đồ hoàn chỉnh có chất lượng cao và sử dụng chúng có hiệu quả là thực sự thiết thực để nâng cao công tác giảng dạy Địa các trường học.
Trang 1EducationalSci., 2008, Vol.53, N
◦
8,pp 73-76
NHÚNG VN CHUNG V X Y DÜNG V SÛ DÖNG
H THÈNG BN Ç GIO KHOA THEO TINH THN ÊI MÎI
PH×ÌNG PHP DY HÅC ÀA L Ð CC TR×ÍNG PHÊ THÆNG
L¥m Quang Dèc
Tr÷íng ¤i håc S÷ ph¤m H Nëi
Mëttrong nhúng i·u ki»n º thüc hi»n ph÷ìngph¡p t½ch cüc trong d¤y håc
àal½ l c¦nph£i câ ¦y õ nhúngph÷ìngti»nthi¸t bàd¤yhåcthuªnti»n £mb£o
ch§t l÷ñng cho håc sinh thüc hi»n c¡c cæng t¡c ëc lªp ho°c c¡c ho¤t ëng nhâm
H¼nh thùc tê chùc lîphåcph£i d¹ d ng thay êi linhho¤t phòhñp vîi d¤y håc c¡
thº, d¤y håc hñp t¡c X²t theo c¡c ti¶u ch½ tr¶n th¼ h» thèng b£n ç gi¡o khoa câ
¦y õ ph©m ch§t º thüc thiph÷ìng ph¡p d¤y håct½ch cüc
D¤y håc àal½l d¤y nhúngki¸nthùc v·nhúngvòng l¢nhthê n¬mngo it¦m
mt quan s¡t cõa gi¡o vi¶n v håc sinh, n¸u khæng câ ph÷ìng ti»n trüc quan nh÷
c¡c b£n ç, sì ç, l÷ñc ç, tranh£nh, h¼nh v³v b£ng biºu, th¼ håcsinh v gi¡o
vi¶n khæng thº t÷ðng t÷ñng v c ng khæng thº l¾nh hëi ÷ñc nhúng ki¸n thùc â
Nâinh÷ cèthõ t÷îng Ph¤m V«n çng l :[ ] D¤y håc àa l½ m khæng câ b£n ç
th¼ khæng thº d¤y ÷ñc Nh÷ v y b£n ç dòng ð tr÷íng phê thæng (gåi chung l
b£n ç gi¡o khoa) l ph÷ìng ti»n ¤i di»n cho c¡c ph÷ìng ti»n, thi¸t bà trüc quan
àa l½ (v¼ nâ chi¸m sè l÷ñng lînnh§t trong d¤y håc àa l½) v nh§t thi¸t ph£i ÷ñc
trang bà ¦y õ Vª b£n ç gi¡okhoa bao gçm nhúng lo¤ih¼nh n o? Vai trácõa
chóng trong d¤y håc àa l½ rasao? ¥y l nëi dung b ib¡o muèn · cªp ¸n
Do ch÷a câ nhi·u ng÷íi tªp trung nghi¶n cùu v l m s¡ng tä kh¡i ni»m n¶n
b£n çgi¡okhoadòngtrong d¤yhåc àa l½tøtr÷îctîinay bàhiºu mët c¡chchung
chung v mìhç Trong khuæn khê b ib¡o chóng tæich÷a thº gi£iquy¸t ¦y õ v·
m°t l½ luªnv thüc ti¹n, ch¿xin n¶u l¶nmët c¡ch tâm ttc¡c nëi dung sau:
-H» thèng b£n çgi¡okhoa dòng ð c¡c tr÷íng phê thæng nh÷ th¸ n o ÷ñc
cho l ¦y õ?
-X¥y düng b£n çgi¡okhoa theo tinh th¦n êimîil nh÷ th¸ n o?
-V ph÷ìngh÷îng sûdöng b£n ç gi¡okhoanh÷ th¸ n o º câ hi»u qu£?
V§n · thù nh§t,c«n cù v oc¡c t ili»utrongn÷îcv n÷îcngo i ¢cæng bè,
h» thèng b£n ç gi¡o khoa dòng ð tr÷íng phê thæng ÷ñc gåi l ¦y õ bao gçm
Trang 2+ B£n ç àa l½ trong s¡chgi¡okhoa,
+ B£n ç àa l½ gi¡okhoatreo t÷íng,
+ t l¡t àa l½ gi¡okhoa,
+ Mæ h¼nh àa l½gi¡o khoa,
+ B£n çc¦m dòng cho gi¡ovi¶n(treo t÷íng) v håcsinh ( º b n)
Méilo¤ih¼nhb£n çgi¡okhoacâmëtchùc n«ngri¶ngv vaitrácõanâtrong
méich÷ìng tr¼nh công kh¡c nhau:
- Thº lo¤ib£n ç trong s¡ch gi¡okhoa: câtrong c¡c s¡ch gi¡okhoa tø lîp 5
¸n lîp 12, tuy nëi dung trong méi b£n ç khæng nhi·u do khuæn khê cuèn s¡ch
gi¡okhoanhä,sèl÷ñngm u½tv ch§t l÷ñnginch÷acao, songnâgiópchohåcsinh
t÷ duy àa l½ gn li·n vîi l¢nh thê ¥y l t÷ duy khæng gian cö thº gn vîi ki¸n
thùc v· c¡c èit÷ñng v hi»n t÷ñng àa l½
- Lo¤ih¼nh b£n çgi¡okhoatreo t÷íngdòngchung chogi¡ovi¶nv håcsinh
ðtr¶n lîp: gi¡ovi¶n gi£ngd¤y nhúng ki¸nthùc àa l½,håcsinh lng nghe, quan s¡t
tr¶nb£n çv ghich²pc¡c ki¸nthùcm gi¡ovi¶ntruy·n ¤t ¥y l ph÷ìngph¡p
d¤y håc trüc quan Ph÷ìng ph¡p n y ÷ìc ¡nh gi¡ r§t cao trong d¤y håc, bði v¼
c¡c cæng tr¼nh nghi¶n cùu cõa c¡c nh t¥m l½ ¢choth§y: nghe v t÷ duy l÷ñng
thæng tin håc sinh ti¸p thu ÷ñc 50.000 b½t/gi¥y, cán nghe, quan s¡t v t÷ duy
l÷ñng thæng tin håc sinh câ thº ti¸p thu ÷ñc l 5.000.000 b½t/gi¥y (b½t l ìn và
thængtin)
- Lo¤i h¼nh ¡t l¡t gi¡o khoa câ sùc chùa nëi dung bao tròm l¶n c£ ch÷ìng
tr¼nh àa l½ cõa mët lîp håc, cõa cuèn s¡ch gi¡o khoa àa l½ T§t c£ c¡c y¸u tè àa
l½v b£n ç trong cuèn s¡ch gi¡okhoa câ ÷ñc thº hi»n hay khæng ðhai lo¤ih¼nh
tr¶n ·u ÷ñc ph£n ¡nh mët c¡ch ¦y õ v lægic trong cuèn ¡t l¡t gi¡okhoa V¼
v y l÷ñngthængtintrong cuèn¡tl¡tphöc vöchoc¡c ch÷ìngtr¼nh àa l½l v còng
phongphóv ad¤ng.C¡c b£n çtrongc¡c ¡tl¡tl ms¡ng tämåiv§n · m s¡ch
gi¡okhoa · cªp ¸n, gióp håc sinh câ thº tü tracùu, tü håc tªp ki¸n thùc àa l½
Hìn núa, t½nh thèng nh§t nëi t¤i trong méicuèn ¡t l¡t gi¡o khoa biºu hi»n trong
c¡c mèi quan h» t÷ìng hé, bê sung l¨n cho nhau, câ sü phò hñp v so s¡nh ÷ñc
giúa c¡c b£n ç trong ¡t l¡t, gióp håc sinh khæng ch¿ tra cùu nhúng ki¸n thùc àa
l½câtrong ch÷ìngtr¼nh, m cán câthº ph¥n t½chc¡c mèiquan h» º t¼m ra nhúng
ki¸nthùc mîi, l½ gi£inhi·u quy luªt câtrong ch÷ìng tr¼nh àa l½
- Lo¤i h¼nh mæ h¼nh àa l½ gi¡okhoa bao gçm qu£ c¦u àa l½, mæ h¼nh àa l½
àa ph÷ìng, b£n çnêi Lo¤ih¼nh n y r§t quan trång èivîic¡c ch÷ìng tr¼nh àa
l½ ¦u c§p Qu£ c¦u àa l½ l h¼nh £nh thu nhä cõa Tr¡i §t m trong â t§t c£
c¡c y¸u tè cõanâ nh÷ b¡nk½nh Tr¡i §t,h» thèng kinh,v¾ tuy¸n, di»n t½chc¡c löc
àa, £o v ¤id÷ìng ·u gi£m theo mët t¿ l»nh§t ành Qu£ àa c¦u biºu hi»n
óngc¡c èit÷ñngquan trångtr¶n b·m°tTr¡i §tv giú ÷ñct½nhch§t àal½cõa
chóng Kho£ngc¡ch v di»nt½ch, gâcv h¼nh d¤ng èit÷ñng khæng câsai sèchi¸u
h¼nh.Qu£ c¦u cho takh¡ini»m g¦n óng v trüc quan v· h¼nh d¤ng Tr¡i §t Mæ
h¼nh àa ph÷ìng l mët ph¦n m°t §t thu nhä l¶n b£n ç àa h¼nh nêi theo mët
t¿l» nh§t ành Nâ biºu hi»n ba chi·u khæng gian, l m hi»n l¶nb· m°t lçi lãmcõa
Tr¡i §t Mæh¼nh àa l½ gi¡okhoa âng vai trách½nh trong vi»ch¼nh th nh nhúng
Trang 3biºu t÷ñng v kh¡i ni»m r§t cì b£n chohåc sinh c¡c lîp ¦u c§p.
- Lo¤i h¼nh b£n çc¥m cán ÷ñc gåi l b£n ç cæng tua, b£n ç trèng (b£n
ç ch÷a câ nëidung): tr¶n b£n ç th÷íng ch¿ câ l÷îi b£n ç, ÷íng ranh giîicõa
c¡c l¢nh thê, m¤ng l÷îi thu v«n, h» thèng ÷íng giaothæng v c¡c iºm d¥n c÷
quan trång Tr¶n b£n ç khæng ghi àa danh B£n çtrèng cât¿ l» lînhìn th÷íng
÷ñc gi¡ovi¶n àa l½ dòng trong c¡c gií håc; d¤y ¸n ¥u gi¡ovi¶n i·n nëidung
¢chu©n bàðnh v o ¸n â T÷ìngùng vîib£n çc¥mtreo t÷íng dòngchogi¡o
vi¶n l b£n ç c¥m dòng cho håc sinh Håc sinh vøa nghe gi¡o vi¶n gi£ng b i vøa
ghich²p,chuyºn nhúngnëidungm gi¡ovi¶n i·ntr¶nb£n çc¥mv ob£n çcõa
m¼nh Sü phèi hñp nhàp nh ng giúa th¦y v trá khi sû döng c¡c lo¤i b£n ç c¥m
ð tr¶n lîp l ph÷ìng ph¡p h¼nh th nh biºu t÷ñng v kh¡i ni»m àa l½ cho håc sinh
mët c¡cht½ch cüc v vúng chc
C¡c lo¤i h¼nh b£n ç tr¶n ¥y khæng thº thay th¸ cho nhau Bði v¼ méilo¤i
h¼nh £m nhi»m mët ph÷ìng di»n h¼nh th nh ki¸n thùc àa l½ trong håc sinh Vîi
ch÷ìng tr¼nh àa l½ phê thæng th¼ khæng thº bä qua mët lo¤i h¼nh n o, hìn núa
cán ph£i ch þ ¸n t½nh ¦y õ v çng bë cõa chóng Ngh¾a l tòy theo nëidung
ch÷ìng tr¼nhm x¥y düng cho õ c¡c lo¤ih¼nh c¦n thi¸t V½dö: ngo i lîp6 (th¶m
mæh¼nh qu£ c¦u, b£n ç nêi, ) v lîp9 (th¶m mæh¼nh àa ph÷ìng), lîp10(mæ
h¼nh H» M°t Tríiv Tr¡i §t), cán c¡c lîphåc àa l½ tø lîp 5 ¸n lîp 12 c¦n ¦y
õ 4lo¤ih¼nh b£n çl :b£n çtrongs¡chgi¡okhoa,b£n çgi¡okhoatreo t÷íng,
¡tl¡t v b£n çc¥m
V§n · thùhai, bi¶ntªp b£n çgi¡okhoatheotinh th¦n êimîingh¾al c¡c
s£n ph©m b£n çgi¡o khoaph£i phò hñp ho n to n vîi ch÷ìng tr¼nh v s¡ch gi¡o
khoa Méich÷ìngtr¼nh àa l½ph£i câ ¦y õ c¡c lo¤ib£n çgi¡okhoa º gi¡ovi¶n
v håcsinhsûdöngtronggi£ngd¤yv håctªp Nhi·um£ngnëidungtrongch÷ìng
tr¼nh v s¡chgi¡okhoa cán bä trèng,khæng câb£n ç º gi£ng d¤y v håc tªp
V§n · thù ba, sûdöngb£n çc¦n ph£icâ ki¸nthùcb£n çtèithiºu.Nhúng
ki¸nthùcn y ¢ ÷ñcthi¸tk¸trongc¡c ch÷ìng tr¼nh àa l½ho°cd÷îi d¤ngb ihåc
àa l½,ho°c d÷îid¤ng b£n ç; trongtøng b ihåc àa l½gi¡ovi¶nn¶n th÷íngxuy¶n
sûdöngt½chhñpki¸nthùc àa l½v b£n ç,nh§t thºhâa ki¸nthùc àal½v b£n ç,
phèi hñp sûdöng c¡c lo¤i h¼nh b£n ç º h¼nh th nh ki¸nthùc àa l½cho håcsinh
¥y l nëi dung cì b£n cõa ph÷ìng ph¡p d¤y håc t½ch cüc N¸u khæng câ ¦y õ
c¡c lo¤ih¼nhb£n çtr¶n ¥y th¼ d¤y håc àa l½s³m§t imët ph¦n lînc¡c b ihåc
trüc quan v mët ph¦nthüc h nh cìb£n, ch÷ìng tr¼nh àa l½thi¸u chóng s³khæng
thº câch§t l÷ñng
Khi x¥y düng v sû döng b£n çc¦n ch þ:
1 X¥y düng mët tí b£n ç gi¡o khoa treo t÷íng ph£i düa v o nëi dung àa
l½ cõa mët b ihåc cö thº, do â b£n çn y ch¿ dòngd¤y chob i håc àa l½ m nâ
x¥y düng thæi
2.Khængdòng mëtb£n çtreo t÷íngd¤y chohaib ihåc àa l½kh¡c nhauv·
nëidung V½dö: b£n çbiºu hi»nsüph¡t triºnv ph¥nbènæng nghi»p dòng cho
lîp9khæng thº dòng º gi£ng d¤y b iv§n · ph¡t triºn v ph¥n bè nængnghi»p
ðlîp 12 ÷ñc
Trang 4ch÷ìngtr¼nh àa l½,mëtcuèn s¡chgi¡okhoacö thº, do â¡tl¡t ÷ñcbi¶ntªp tr¶n
¥y ch¿dòng º d¤y håcchomët ch÷ìng tr¼nh àa l½ m nâx¥y düng V½ dö: ¡tl¡t
bi¶n tªp theo ch÷ìng tr¼nh lîp9 ch¿ dòng cholîp 9 Khæng ÷ñc dòng mët tªp ¡t
l¡td¤y cho nhi·uch÷ìng tr¼nh àa l½,nh§t l ch÷ìng tr¼nh àa l½kh¡c c§p håc,bªc
håc Bði v¼ hai c§p håc, bªc håc khæng còng tr¼nh ë, khæng còng nëi dung àa l½
chodò haich÷ìng tr¼nh n y còng h÷îng nëi dung.V½ dö: t l¡t àa l½kinh t¸- x¢
hëiVi»t Namkhæng dòng º d¤y chung cho: àa l½kinh t¸ - x¢ hëi lîp 9, àa l½
kinht¸ -x¢ hëi lîp12, àa l½ kinht¸ -x¢ hëi lîp ¤i håc v Cao ¯ng
4 Khængthº dòng mët b£n çch½nh trà, h nhch½nh d¤y chonhi·u b i àa l½
Vi»t Nam v th¸ giîi B£n ç ch½nh trà th¸ giîich¿ dòng º d¤y b iCh½nh trà th¸
giîi,b£n ç ch½nh trà - h nhch½nh Vi»tNam th¼ dòng º d¤y b iH nh ch½nh Vi»t
Nam, khæng dòng d¤y c¡c b i àa l½v làch sûkh¡c
3 K¸t luªn
Th nh lªp v sû döng b£n ç l ph÷ìngph¡p nhªn thùc mët khæng gian cö
thº cõa èit÷ñng, hi»n t÷ñng àa l½ ÷ñc · cªp ¸n trong c¡c ch÷ìng tr¼nh v b i
håc àa l½. ¥y l nëi dungcì b£n cõa ph÷ìng ph¡p b£n ç
N«m lo¤i h¼nh b£n ç tr¶n ¥y l ph÷ìng ti»n húu hi»u trong d¤y håc àa l½
ph£n¡nh trånvµn ph÷ìngph¡p nhªn thùcb£n çtrongnghi¶n cùuv håctªp àa
l½.Sû döng b£n ç c¥m º th nh lªpb£n çv sû döng bènlo¤ih¼nh b£n ç kh¡c
cán l¤i l º ph¥n t½ch, khai th¡c ki¸n thùc, nhªn thùc c¡c èi t÷ñng àa l½ ¢ ·
cªp ¸n trong c¡c b ihåc àa l½ Sû döng b£n ç ch¿ ¤t ÷ñck¸tqu£ cao nh§tkhi
n«m lo¤ih¼nh b£n çtrð th nhmët h» thèng thèngnh§t
TI LIU THAM KHO
[1] H B Malakhov, 1979 Thi¸t k¸ v bi¶n tªp b£n ç gi¡o khoa kinh t¸ - x¢
hëi Matxcìva,(nguy¶n b£n ti¸ng Nga)
[2] I.V usina, A P.Privorov, A.N Busnhev, N.A Kyrbxki v Nnk,2003
t l¡t àa l½ gi¡okhoa c¡c lîp 6, 7, 8, 9, 10 Matxcìva, (nguy¶n b£n ti¸ng Nga)
[3] L¥mQuang Dèc, 2003 B£n ç gi¡o khoa Nxb ¤i håcS÷ ph¤m H Nëi
[4] Tr¦n B¡ Ho nh, 2003 L½ luªn cì b£n v· d¤y v håc t½ch cüc (t i li»ubçi
d÷ïnggi¡o vi¶n THCS)
ABSTRACT
General issues of making and using display map system
in the spirit of inovating methods
of teaching Geography in general school network
Based on the theories and teaching method of Geography, based on the
im-portance of display maps in teaching geography, the author shows the fact that
generalissues ofmakingacompletemappingsystemofhigh qualityandusingthem
effectively is reallypraticalto improve Geography teaching in schools