Thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở - một giải pháp cơ bản khắc phục điểm nóng Thái Bình

Qua nghiên cứu thực tế điểm nóng Thái Bình cũng như một số địa phương khác, các nhà nghiên cứu đã đưa ra những phân tích về quá trình diễn biến của điểm nóng Thái Bình, nguy[r]

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẶNG THỊ MINH PHƯƠNG

THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ- MỘT GIẢI PHÁP CƠ BẢN KHẮC PHỤC ĐIỂM NÓNG THÁI BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

Hà Nội – 2008

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẶNG THỊ MINH PHƯƠNG

THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ - MỘT GIẢI PHÁP CƠ BẢN KHẮC PHỤC ĐIỂM NÓNG THÁI BÌNH

Chuyên ngành: Chính trị học

Mã số: 60 31 20

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

GS TS LƯU VĂN SÙNG

Hà Nội – 2008

MỤC LỤC

I.PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài……… 1

2 Tình hình nghiên cứu……… 2

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu……… 5

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu……… 6

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu……… 6

6 Đóng góp của luận văn……… … 7

7 Kết cấu của luận văn……… 7

II PHẦN NỘI DUNG 8

Chương I: Những yêu cầu được đặt ra từ điểm nóng Thái Bình và chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước về việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở……… 8

1.1.Điểm nóng Thái Bình, những yêu cầu được đặt ra cần giải quyết từ điểm nóng 8

1.1.1 Đặc điểm tình hình kinh tế xã hội của tỉnh……… 8

1.1.2 Diễn biến, nguyên nhân phát sinh điểm nóng, và tác động của nó tới đời sống kinh tế xã hội 11

1.2 Dân chủ và dân chủ ở cơ sở là mục tiêu của sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, là đòi hỏi bức xúc từ thực tiễn……… 18

Chương II: Quá trình thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở tại tỉnh Thái Bình , những bài học kinh nghiệm……… 27

2.1 Quá trình triển khai thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở tại tỉnh Thái Bình……….27

2.1.1 Tổ chức Đảng ở cơ sở lãnh đạo thực hiện Quy chế dân

chủ…… 27

2.1.2.Chính quyền cơ sở với việc thực hiện Quy chế dân chủ ……….38 2.1.3 Mặt trận tổ quốc và các tổ chức đoàn thể nhân dân tham gia thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ

sở……….………45

2.1.4 Nhận thức của người dân với việc thực hiện Quy chế dân chủ ………54

2.2 Những bài học kinh nghiệm ……… 60

III KẾT LUẬN……….…………83 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 86

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện luận văn, tôi đã nhận được

sự động viên giúp đỡ tận tình của GS.TS Lưu Văn Sùng Tôi xin bày tỏ lòng biết

ơn sâu sắc về sự giúp đỡ quý báu này

Tôi xin chân thành cám ơn các thầy cô giáo trong bộ môn Khoa học Chính trị đó dạy bảo tôi trong suốt những năm học cao học, để tôi được những kiến thức như ngày hôm nay và cụ thể là qua những kết quả luận văn này đó phần nào thể hiện

Tôi xin chân thành cám ơn gia đình, bạn bè đã giúp đỡ tôi rất nhiều trong học tập tạo điều kiện cho tôi hoàn thành luận văn này

Hà Nội: Ngày 9 tháng 11 năm 2008

Học viên: Đặng Thị Minh Phương

PHẦN MỞ ĐẦU

1.Tính cấp thiết của đề tài

Thái Bình là một tỉnh thuộc đồng bằng sông Hồng, mặc dù ra đời muộn hơn so với các tỉnh đồng bằng châu thổ sông Hồng khác nhưng vùng đất Thái Bình có lịch sử hàng ngàn năm, là một vùng đất giàu truyền thống cách mạng

Từ khi có Đảng ra đời và lãnh đạo cách mạng, nông dân Thái Bình đi tiên phong trong phong trào nông dân cả nước đấu tranh chống áp bức bóc lột mà đỉnh cao

là phong trào nông dân Tiền Hải Trong cuộc kháng chiến chống Pháp và chống

Mỹ, Thái Bình là một trong những tỉnh đứng đầu cả nước về đóng góp sức người sức của cho kháng chiến Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, Thái Bình được Bác Hồ tặng 8 chữ vàng “quân dân một lòng tiêu diệt địch” Trong kháng chiến chống đế quốc Mĩ, với tinh thần “thóc thừa cân, quân vượt mức, Thái Bình đã đồng thời vừa chiến đấu, vừa sản xuất làm nên “bài ca 5 tấn anh hùng” Mảnh đất và con người Thái Bình đã có những đóng góp xứng đáng cùng với cả nước thực hiện thắng lợi cách mạng dân tộc, dân chủ, thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Tuy nhiên cũng chính trên mảnh đất Thái Bình kiên cường lại nổ ra phong trào đấu tranh của nông dân chống lại bộ phận cán bộ địa phương tham nhũng, quan liêu, mất dân chủ

Điểm nóng Thái Bình xảy ra vào giai đoạn 1996-1997 Nhân dân ở các xã trong tỉnh đã tổ chức khiếu kiện, biểu tình dưới hình thức tụ tập thành những nhóm từ ít đến đông người, kéo lên trụ sở UBND xã, huyện, tỉnh để khiếu kiện Việc khiếu tố đông người từ một xã đã mau chóng lan ra cả huyện Quỳnh Phụ

và cũng lan rất nhanh ra cả tỉnh Đến tháng 12 năm 1997, cả 8/8 huyện của tỉnh

có khiếu kiện tập thể đông người Đây là phong trào của người dân đòi dân chủ, công bằng, chống quan liêu, tham nhũng Từ phong trào này có thể thấy, nguyên nhân chính là do việc thực hiện dân chủ không được coi trọng đúng mức,

phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” đã bị vi phạm Chính

từ thực tiễn này, Bộ chính trị khóa VIII đã ra chỉ thị số 30/CT-TU về việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở Quy chế dân chủ ở cơ sở được ban hành góp

phần giữ vững ổn định chính trị, thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội, bảo đảm các quyền về mặt chính trị của người dân Sau khi điểm nóng nổ ra, tỉnh Thái Bình đã áp dụng nhiều giải pháp để khắc phục hậu quả, một trong những giải pháp căn bản đó là thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở Chỉ sau hai năm, tình hình nông thôn Thái Bình đã ổn định và từ đó đến nay không còn tái phát điểm

nóng Vì vậy, chúng tôi chọn đề tài: “Thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở - Một

giải pháp cơ bản khắc phục điểm nóng Thái Bình" làm đề tài luận văn thạc sĩ

chuyên ngành chính trị học, nhằm vận dụng những kiến thức đã được học để nghiên cứu những vấn đề từ thực tiễn

2 Tình hình nghiên cứu

Xử lý điểm nóng và những giải pháp khắc phục điểm nóng, về thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở là những vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu lý luận

quan tâm

- Trong cuốn tập bài giảng Chính trị học “Hệ cao cấp lý luận chính trị” có

bài giảng về xử lý tình huống chính trị của Giáo sư - Tiến sĩ Lưu Văn Sùng Bài giảng của Giáo sư đã trang bị những kiến thức về xử lý tình huống chính trị, xử

lý các điểm nóng chính trị xã hội trong đó gồm có khái niệm và phương pháp tiếp cận điểm nóng chính trị xã hội, những yêu cầu và quy trình giải pháp xử lý điểm nóng chính trị xã hội

- Ban chủ nhiệm đề tài khoa học tiềm lực “Xử lý điểm nóng chính trị- xã

hội” của Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh có báo cáo tổng kết về Điểm

nóng Thái Bình, những bài học kinh ngiệm và những vấn đề lý luận Qua nghiên cứu thực tế điểm nóng Thái Bình cũng như một số địa phương khác, các nhà nghiên cứu đã đưa ra những phân tích về quá trình diễn biến của điểm nóng Thái Bình, nguyên nhân và bài học kinh ngiệm và những vấn đề lý luận rút ra về xử

lý điểm nóng chính trị xã hội

- TS Nguyễn Văn Sáu và GS Hồ Văn Thông, Học viện Chính trị Quốc

gia Hồ Chí Minh chủ biên cuốn: “Cộng đồng làng xã Việt nam hiện nay”, NXB

Chính trị Quốc gia, 2001 Cuốn sách là kết quả nghiên cứu khảo sát của tập thể

các nhà khoa học của Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và của một số cơ quan trung ương, địa phương tiến hành trên 11 tỉnh, thành của cả nước Các tác giả có những bài viết phong phú về việc xây dựng thực hiện Quy chế dân chủ ở

cơ sở và vấn đề làng xã Việt nam hiện nay, có nhiều bài viết tổng kết về quá trình thực hiện Quy chế dân chủ ở một số địa phương trong cả nước như: xã An Đồng - huyện Quỳnh Phụ - Thái Bình , xã An Tây -huyện Bến Cát - tỉnh Bình Dương, xã Đất Mũi - huyện Ngọc Hiển - tỉnh Cà Mau…

- TS Lương Gia Ban chủ biên cuốn: “Dân chủ và việc thực hiện Quy chế

dân chủ ở cơ sở”, NXB Chính trị Quốc gia 2003 Tác giả phân tích những khía

cạnh cơ bản của vấn đề dân chủ theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và của Đảng ta, đồng thời nêu rõ những nguyên tắc lý luận cũng như quan điểm của Đảng về xây dựng cơ chế thực hiện dân chủ, những yếu

tố bảo đảm cho quá trình thực hiện dân chủ hiện nay

Một số luận văn cử nhân chính trị, thạc sĩ chính trị cũng đã viết về vấn đề

xử lý điểm nóng và đưa ra các giải pháp khắc phục hậu quả:

- Luận văn Thạc sĩ chính trị học của Nguyễn Thị Mai Anh:“Điểm nóng

chính trị xã hội ở đồng bằng sông Hồng - Đặc điểm, nguyên nhân và những bài học kinh nghiệm”- Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh 2002

- Luận văn của cử nhân Lê Xuân Dung: “Điểm nóng chính trị xã hội quy

trình và giải pháp của lực lượng công an tham gia giải quyết điểm nóng” Học

viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh 2000

- Luận văn của cử nhân Vũ Đức Hằng:“Điểm nóng chính trị ở nông thôn

huyện Tiền hải, tỉnh Thái Bình Quy trình xử lý và một số giải pháp chủ yếu để

ổn định tình hình và phát triển”- Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

2002

- Luận văn của cử nhân Tô Văn Cường: “Ba năm khôi phục hậu quả điểm

nóng Thái Bình, những bài học kinh ngiệm”- Học viện Chính trị Quốc gia Hồ

Chí Minh 2002

Các luận văn nói trên đã đưa ra các giải pháp chung, những bài học kinh ngiệm để khắc phục hậu quả điểm nóng

- Việc thực hiện Quy chế dân chủ cũng là hướng đề tài được một số học viên của học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh và một số trường đại học lựa chọn nghiên cứu Trong đó hướng nghiên cứu chủ yếu được lựa chọn là quá trình thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở tại một số địa phương, một vùng, hoặc tổng kết chung trong cả nước, qua các số liệu cũng như tình hình thực tiễn, các tác giả tổng kết những bài học kinh nghiệm, đưa ra những khuyến nghị để tình hình thực hiện Quy chế dân chủ được tốt hơn

Trên các website như:

- Website của Đảng cộng sản ( www.cpv.org.vn

- Website của UBND tỉnh Thái Bình ( www.thaibinh.org.vn)

- Website của báo Nhân dân (www.nhandan.org.vn)

Ở các website này đều có các bài viết phản ánh tình hình thực hiện Quy chế dân chủ ở một số địa phương dưới hình thức bài báo tổng hợp dạng ngắn, điểm tin

Như vậy, có thể thấy, có hai hướng chính để các nhà lý luận, các tác giả nghiên cứu, tìm hiểu, một là Điểm nóng và hai là Thực hiện Quy chế dân chủ

Trong luận văn này, tác giả muốn tập trung nghiên cứu vào một giải pháp chính của việc khắc phục điểm nóng tại một địa phương cụ thể là tỉnh Thái Bình, đó là thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở (ở xã) Đây là hướng đề tài mà chưa có học viên thuộc chuyên ngành chính trị học đi vào nghiên cứu

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Phân tích rõ ý nghĩa của việc triển khai Quy chế dân chủ ở cơ sở trong việc hạn chế quan liêu, tham nhũng, bảo đảm các quyền dân chủ của người dân, góp phần ổn định tình hình các địa phương nói chung và tỉnh Thái Bình nói

riêng Rút ra những bài học kinh ngiệm từ thực tiễn khắc phục hậu quả điểm nóng của tỉnh Thái Bình, một trong những tỉnh từng nổ ra điểm nóng về tình

trạng khiếu nại, tố cáo, biểu tình của nhân dân

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Khái quát về điểm nóng Thái Bình, tìm ra nguyên nhân chủ yếu dẫn tới

điểm nóng

- Khái luận về dân chủ, dân chủ tư sản, dân chủ xã hội chủ nghĩa, và ý

nghĩa của việc thực hành dân chủ trong đời sống chính trị

- Phân tích, làm rõ những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước

về việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ (1998), Tài liệu nghiên cứu Nghị quyết

06-NQTƯ của Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh:" Về những chủ trương, giải pháp ổn

định tình hình trong tỉnh", Thái Bình

2 Lương Gia Ban (chủ biên) (2003), Dân chủ và việc thực hiện Quy chế dân

chủ ở cơ sở, NXB Chính trị Quốc gia , Hà Nội

3.Ban chỉ đạo thực hiện Quy chế dân chủ tỉnh uỷ Thái Bình (2005), Báo cáo

tình hình thực hiện Quy chế dân chủ năm 2005 và nhiệm vụ chủ yếu năm 2006,

Thái Bình

4 Bộ chính trị ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam khoá

VIII(1998), Chỉ thị số 30 CTTW về xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ

sở , Hà Nội

5.Ban tổ chức chính quyền, UBND tỉnh Thái Bình (2002), Tài liệu bồi

dưỡng cán bộ thôn, Thái Bình

6.Ban tư tưởng văn hoá trung ương (2007), Một số lời dạy và mẩu chuyện

về tấm gương đạo đức của chủ tịch Hồ Chí Minh, NXB chính trị Quốc gia , Hà

Nội

7.Ban dân vận, tỉnh uỷ Thái Bình (2005)

- Báo cáo công tác dân vận , tình hình thực hiện Quy chế dân chủ 6 tháng đầu

năm, nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2005

-Báo cáo tổng kết công tác dân vận , tình hình thực hiện Quy chế dân chủ năm 2005, phương hướng nhiệm vụ năm 2006

8 Báo cáo tham luận về việc xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở xã (2006)

- Tham luận của đồng chí Trần Thắng, Bí thư Đảng uỷ xã Lô Giang, huyện Đông Hưng , tỉnh Thái Bình

-Tham luận của đồng chí trưởng thôn Phú Vinh, xã Đồng Phú, huyện Đông Hưng

-Tham luận của đồng chí Bí thư Đảng uỷ xã Đông Vinh, huyện Đông Hưng -Tham luận của đồng chí Bí thư Đảng uỷ xã Phong Châu, huyện Đông Hưng -Tham luận của đồng chí Chủ tịch UBND xã Đông Hoàng, Đông Hưng -Tham luận của đồng chí trưởng thôn Đông An, Đông Lĩnh , Đông Hưng

9 Ban chủ nhiệm đề tài khoa học tiềm lực "xử lý điểm nóng chính trị xã hội"

(2002), Học viện Chính trị Quốc gia, Điểm nóng Thái Bình, những bài học kinh

nghiệm và lý luận, Hà Nội

10.Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh Thái Bình (1999), Lịch sử Đảng bộ Thái

Bình (1927-1954), Nhà xuất bản chính trị Quốc gia , Hà Nội

11.Chính Phủ (1998), Nghị định số 29/1008/NĐCP về việc ban hành Quy

chế thực hiện dân chủ ở xã

12.Chính phủ (2003), Nghị định số 79/2003/NĐCP về việc ban hành Quy

chế thực hiện dân chủ ở xã

13.Chu Viết Luân (2007), Thái Bình thế và lực mới trong thế kỉ XXI, Nhà

xuất bản chính trị Quốc gia, Hà Nội

14.Công an tỉnh Thái Bình (1998), Tình hình và một số giải pháp để góp

phần sớm ổn định tình hình an ninh trật tự trong tỉnh, Thái Bình

15.Đảng Cộng sản Việt Nam (1995), Một số văn kiện của Đảng về công

tác quần chúng(1976-1994), NXB chính trị Quốc gia ,Hà Nội

16.Huyện uỷ Đông Hưng (2001), Báo cáo sơ kết 3 năm thực hiện chỉ thị

ủa Bộ chính trị và các Nghị định của Chính Phủ về xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ

17.Hồ Chí Minh toàn tập (1998), Nhà xuất bản chính trị Quốc gia, các tập: 5,6,7,10,12, Hà Nội

18.Quốc hội nước công hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam

- Luật số 35 -L/CTN ngày 5/7/1994 về tổ chức HĐND và UBND

-Luật số 11/2003/QH11 ngày 26/11/2003 về tổ chức HĐND và UBND

19.Trung tâm thông tin công tác tư tưởng Thái Bình (1998), Tin tham khảo,

Thái Bình

20.Tỉnh uỷ Thái Bình ,Đề án củng cố Đảng, chính quyền và các đoàn thể ở

cơ sở xã, phường, thị trấn theo tinh thần nghị quyết 06 ban chấp hành Đảng bộ Tỉnh, Thái Bình

21.Nguyễn Văn Sáu, Hồ Văn Thông(2001), Cộng đồng làng xã Việt Nam

hiện nay, Hà Nội

22.Trung tâm thông tin công tác tư tưởng và vụ tuyên truyền(2006) Tài liệu

tuyên truyền chống tham nhũng, lãng phí, Ban tư tuởng văn hoá trung ương, Hà

Nội

23 Lưu Văn Sùng (chủ biên)(2002), Tập bài giảng xử lý tình huống chính

trị, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh , Hà Nội

24.V.I Lê nin toàn tập (1980), NXB tiến bộ, các tập 30, 37, Matxcova

25 Các Website:

- Website Đảng Cộng sản: http://cpv org.vn