(luận án tiến sĩ) tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở việt nam

Thứ nhất, tổ chức PCCC tuy đa dạng nhưng chưa thực sự phù hợp, nhiều nơi thành lập tổ chức PCCC mang tính hình thức, hoạt động không hiệu quả; số lượng biên chế của Cảnh sát PCCC và cứu

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VŨ THỊ THANH THUỶ

TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC TỔ CHỨC PHÒNG CHÁY, CHỮA CHÁY Ở VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2021

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VŨ THỊ THANH THUỶ

TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC TỔ CHỨC PHÒNG CHÁY, CHỮA CHÁY Ở VIỆT NAM

Ngành: Luật hiến pháp và Luật hành chính

Mã số: 9.38.01.02

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

1 GS, TS NGUYỄN MINH ĐOAN

2 TS NGUYỄN TUẤN KHANH

HÀ NỘI - 2021

LỜI CAM ĐOAN

Đề tài “Tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy” được tác giả nghiên cứu trong một thời gian dài, dưới sự hướng dẫn khoa học trực tiếp của GS.TS Nguyễn Minh Đoan và TS Nguyễn Tuấn Khanh Để thực hiện đề tài này, tác giả có tham khảo và kế thừa một số nội dung nghiên cứu của các tác giả khác và trích rõ nguồn Các quan điểm, ý kiến của tác giả đưa ra là hoàn toàn độc lập, số liệu mà tác giả nêu trong luận án là hoàn toàn trung thực và không sao chép

từ các công trình nghiên cứu trước đây

Hà Nội, ngày….tháng… năm 2021

LỜI CẢM ƠN

“Tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam” là đề tài có phạm vi, đối tượng nghiên cứu rộng, cả về mặt lý luận cũng như thực tiễn Để hoàn thành luận án này, bên cạnh sự nỗ lực cố gắng của bản thân, Nghiên cứu sinh (NCS) xin được gửi lời cảm ơn chân thành nhất của mình tới GS.TS Nguyễn Minh Đoan và TS Nguyễn Tuấn Khanh – người hướng dẫn khoa học trực tiếp đã rất tận tình hướng dẫn, động viên

về mặt tinh thần và đồng hành cùng NCS trong suốt quá trình nghiên cứu, hoàn thành luận án

NCS cũng xin được gửi lời cảm ơn của mình đến Học viện Khoa học Xã hội

- Viện Hàn lâm Khoa học và Xã hội Việt Nam đã tạo điều kiện thuận lợi cho NCS trong việc hoàn thành luận án NCS xin cảm ơn tất cả các thầy giáo, cô giáo tham gia giảng dạy lớp Nghiên cứu sinh ngành luật – Khoá VIII, đã truyền đạt cho NCS những kiến thức vô cùng quý báu trong suốt thời gian học tập tại đây NCS xin cảm ơn Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, các đồng chí, đồng nghiệp đã giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để NCS nghiên cứu Sau cùng, NCS xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới gia đình, người thân đã luôn đồng hành, ủng hộ, động viên và tạo mọi điều kiện tốt nhất để NCS có thể hoàn thành luận án tiến sỹ này NCS xin chân thành cảm ơn

Tác giả

Vũ Thị Thanh Thuỷ

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án 3

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án 4

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án 6

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án 6

7 Cấu trúc của luận án 7

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 8

1.1 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài Luận án 8

1.2 Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 24

1.3 Những vần đề đặt ra cần được luận án tiếp tục nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu 28

Tiểu kết Chương 1 30

Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC TỔ CHỨC PHÒNG CHÁY, CHỮA CHÁY 31

2.1 Khái niệm, đặc điểm, vị trí, vai trò của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy 31

2.2 Điều chỉnh pháp luật về tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy 49

2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức và hoạt động của tổ chức phòng cháy, chữa cháy 55

Tiểu kết Chương 2 62

Chương 3: ĐẶC ĐIỂM TÌNH HÌNH VÀ THỰC TRẠNG TỔ CHỨC, HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC TỔ CHỨC PHÒNG CHÁY, CHỮA CHÁY Ở VIỆT NAM 63

3.1 Khái quát quá trình hình thành, phát triển các tổ chức phòng

cháy, chữa cháy ở Việt Nam và tình hình cháy, nổ hiện nay 63

3.2 Cơ sở pháp lý tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam 68

3.3 Thực trạng tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam 75

3.4 Đánh giá chung về tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam 98

Tiểu kết Chương 3 116

Chương 4: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC TỔ CHỨC PHÒNG CHÁY, CHỮA CHÁY Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 117

4.1 Quan điểm đổi mới tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam hiện nay 117

4.2 Giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam 122

Tiểu kết Chương 4 146

KẾT LUẬN 147

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ 149

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 150

PHỤ LỤC 162

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

ANTT An ninh trật tự BCA

CBCS

Bộ Công an Cán bộ, chiến sĩ CAND Công an nhân dân CNCH Cứu nạn, cứu hộ HĐND Hội đồng nhân dân PCCC Phòng cháy, chữa cháy TTATXH

UBND

Trật tự an toàn xã hội

Uỷ ban nhân dân

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1: Tình hình cháy ở Việt Nam từ 2012 đến hết năm 2020 66

Biểu đồ 3.2 Nguyên nhân cháy từ năm 2012 đến hết năm 2020 67

Biểu đồ 3.3: Số lượt kiểm tra, xử phạt vi phạm và kiến nghị về PCCC 92

Biểu đồ 3.4: Số cơ sở bị tạm đình chỉ, đình chỉ hoạt động 93

Biểu đồ 3.5: Tỷ lệ số vụ cháy được dập tắt bởi các tổ chức phòng cháy, chữa cháy tại chỗ và Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy 95

08 Số lớp huấn luyện nghiệp vụ PCCC cho đội viên đội dân phòng, đội

PCCC cơ sở và số cơ sở, hộ gia đình ký cam kết bảo đảm an toàn PCCC

từ năm 2001 đến hết năm 2020

09 Số vụ cháy được dập tắt bởi các tổ chức PCCC tại chỗ và Cảnh sát PCCC

và CNCH từ năm 2012 đến hết năm 2020

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Phòng cháy và chữa cháy (PCCC) là vấn đề tất yếu của mọi quốc gia Đảm bảo an toàn về phòng cháy, đồng thời chữa cháy có hiệu quả góp phần không nhỏ vào công tác đảm bảo an ninh trật tự, tạo môi trường sống an toàn cho người dân, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế, xã hội nói chung

và ngược lại Trong những năm vừa qua, tình hình kinh tế - xã hội của đất nước

có nhiều chuyển biến tích cực, cơ sở hạ tầng phát triển nhanh chóng, cộng với tình hình khí hậu, thời tiết khắc nghiệt và diễn biến phức tạp, xác suất xảy ra cháy cao hơn đã tác động đến tình hình cháy, nổ Theo báo cáo của Cục Cảnh sát PCCC và CNCH – Bộ Công an, từ năm 2012 đến hết năm 2020, trên cả nước đã xảy ra 27.513 vụ cháy ở các nhà máy, xí nghiệp, kho tàng, cơ quan, trường học, bệnh viện, nhà dân… và 2.956 vụ cháy rừng, làm chết 729 người, bị thương 1.603 người; thiệt hại về tài sản ước tính trị giá 13.409,771 tỷ đồng và 12.064,94

ha rừng Tính trung bình mỗi năm xảy ra 3.057 vụ cháy, gây thiệt hại lớn về người và tài sản Bên cạnh đó, những thiệt hại về môi trường sống, môi trường sản xuất kinh doanh và những tác động đến sự ổn định an ninh, trật tự an toàn xã hội (ANTTXH) đã đặt ra cho nhà nước những yêu cầu, nhiệm vụ cấp bách trong công tác PCCC, trong đó việc đầu tư trong công tác xây dựng và đảm bảo hoạt động tổ chức phòng cháy, chữa cháy được xem là yếu tố quan trọng hàng đầu, quyết định đến hiệu quả của công tác này

Trong những năm qua, công tác xây dựng và hoạt động của các tổ chức PCCC đã được quan tâm, đầu tư đáng kể, cụ thể: Việc bổ sung, hoàn thiện các các quy định của pháp luật về xây dựng các tổ chức PCCC đã được chú trọng; Hoạt động của các tổ chức PCCC tập trung vào việc thực hiện các quy định của pháp luật

về nhiệm vụ của các tổ chức PCCC đã từng bước nâng cao nhận thức, ý thức của người dân trong PCCC, ngăn chặn, loại trừ, hạn chế các nguyên nhân, điều kiện phát sinh cháy, nổ, góp phần đảm bảo an toàn PCCC Tuy nhiên, thực tế tổ chức và hoạt động PCCC của các tổ chức PCCC ở Việt Nam hiện nay còn nhiều hạn chế, bất cập, cụ thể là:

Thứ nhất, tổ chức PCCC tuy đa dạng nhưng chưa thực sự phù hợp, nhiều nơi

thành lập tổ chức PCCC mang tính hình thức, hoạt động không hiệu quả; số lượng biên chế của Cảnh sát PCCC và cứu nạn, cứu hộ (CNCH) trực tiếp thực hiện công tác nghiệp vụ còn hạn chế, bán kính hoạt động của các đơn vị PCCC chuyên nghiệp quá lớn, ảnh hưởng đến thời gian tiếp cận đám cháy nên hiệu quả chữa cháy có trường hợp còn thấp; việc phân công, phân cấp trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ

quản lý nhà nước về PCCC chưa thực sự phù hợp; Thứ hai, một số hoạt động của

các tổ chức PCCC như: hoạt động tuyên truyền còn thiếu tính đa dạng về hình thức, phạm vi đối tượng hạn chế; hoạt động kiểm tra, xử phạt vi phạm quy định về PCCC còn chưa đủ sức răn đe; thi hành các quyết định xử phạt chưa dứt điểm; các nguy cơ cháy, nổ chưa được khắc phục triệt để; công tác chữa cháy, điều tra nguyên nhân vụ cháy hiệu quả chưa cao, vẫn còn nhiều vụ cháy lớn, gây hậu quả thiệt hại đặc biệt

nghiêm trọng; Thứ ba, điều kiện giao thông, hạ tầng; trang thiết bị, phương tiện, chế

độ chính sách cho các tổ chức PCCC chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn đã tác động đến hoạt động của các tổ chức PCCC

Bên cạnh đó, hiện nay hoạt động quản lý nhà nước về phòng cháy và chữa cháy, trong đó tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy và chữa cháy là vấn đề đã được đề cập đến trong các đề án triển khai công tác PCCC cũng như một

số công trình nghiên cứu khoa học, luận án tiến sĩ, bài tạp chí khoa học…Tuy nhiên, những nghiên cứu hiện chưa hình thành một nền tảng lý luận, pháp lý hoàn chỉnh của hoạt động xây dựng các tổ chức PCCC cũng như chưa giải mã đầy đủ về thực tiễn hoạt động của các tổ chức PCCC Các giải pháp đưa ra chưa đánh giá đầy

đủ, kịp thời về xu hướng phát triển và tính hiệu quả, khả thi, nhất là trước yêu cầu thực tiễn công tác cải cách hành chính nhà nước hiện nay và những yêu cầu trong công tác PCCC nói riêng và giữ gìn an ninh, trật tự, an toàn xã hội nói chung trong thời gian tới

Chính vì vậy, tôi chọn nghiên cứu đề tài: “Tổ chức và hoạt động của các tổ

chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam” làm đề tài luận án Tiến sĩ là cấp thiết

trên cả hai phương diện lý luận và thực tiễn

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích nghiên cứu

Luận án đề ra giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC

ở Việt Nam

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, đề tài cần giải quyết các nhiệm vụ cơ bản sau: Thứ nhất, Luận án luận giải và làm rõ những vấn đề lý luận về tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy;

Thứ hai, Luận án nghiên cứu thực trạng tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam;

Thứ ba, Luận án đề xuất một số giải pháp góp phần đổi mới tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận án nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: phạm vi đề tài nghiên cứu lý luận về tổ chức, hoạt động của

các tổ chức PCCC; điều chỉnh pháp luật về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC nói chung và thực hiện các quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam nói riêng

Luận án nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC trong công tác phòng cháy và chữa cháy, không nghiên cứu nội dung về cứu nạn, cứu hộ

- Về chủ thể: Phạm vi đề tài nghiên cứu tổ chức và hoạt động của:

+ Tổ chức PCCC chuyên nghiệp ở Việt Nam hiện nay là Cảnh sát PCCC và CNCH;

+ Tổ chức thực hiện PCCC tại chỗ bao gồm: Lực lượng dân phòng; lực lượng phòng cháy và chữa cháy cơ sở; lực lượng phòng cháy và chữa cháy chuyên ngành;

- Về thời gian: Từ năm 2012 đến hết năm 2020, có so sánh, đánh giá với giai

đoạn từ năm 2001 đến hết năm 2011

- Về địa bàn: phạm vi cả nước

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án

4.1 Phương pháp luận

Luận án được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng phương pháp luận duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin, kết hợp hài hoà với các học thuyết, quan điểm, tư tưởng Hồ Chí Minh có liên quan đến công tác

tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy và chữa cháy làm kim chỉ nam trong toàn bộ cấu trúc nghiên cứu của luận án

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng một số phương pháp nghiên cứu phù hợp với nội dung, yêu cầu của từng chương, cụ thể như sau:

- Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Tại Chương 1, Luận án sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp: hệ thống hoá các công trình khoa học có liên quan đến tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC; tình hình nghiên cứu cơ sở lý luận, thực trạng, phương hướng và giải pháp hoàn thiện các tổ chức PCCC Trên cơ sở đó, rút ra những vấn đề đặt ra cần được Luận án tiếp tục nghiên cứu

- Chương 2: Những vấn đề lý luận về tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy

+ Phương pháp phân tích, tổng hợp: Trên cơ sở phân tích các tài liệu có liên

quan đến tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC, rút ra những nội dung có liên quan đến đề tài, làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về công tác tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC;

+ Phương pháp trường hợp: Trên cơ sở phân tích thực trạng xây dựng mô hình

và hoạt động của các tổ chức phòng cháy và chữa cháy ở một số quốc gia trên thế giới, lựa chọn một số quốc gia có nền PCCC phát triển và có các hình thức tổ chức PCCC khác nhau để rút ra những kinh nghiệm thực tiễn trong xây dựng các tổ chức PCCC ở Việt Nam;

+ Phương pháp khái quát hoá: Qua nghiên cứu, đánh giá các hình thức tổ chức

PCCC của một số quốc gia trên thế giới, Chương 2 của Luận án khái quát các nhóm hình thức tổ chức PCCC và phân loại các tổ chức PCCC ở Việt Nam

Chương 3: Thực trạng tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam

+ Phân tích, tổng hợp: Trên cơ sở phân tích các tài liệu, các văn bản quy

phạm pháp luật có liên quan đến tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy

và chữa cháy, đánh giá về thực trạng các quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC, làm cơ sở so sánh, đánh giá việc thực hiện các quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC

+ Phương pháp khảo sát, tổng kết thực tiễn: Phân tích, đánh giá; khái quát

thực trạng việc thực hiện công tác tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy

và chữa cháy ở Việt Nam, đánh giá những kết quả đạt được, những tồn tại, hạn chế trong tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam, từ đó làm cơ sở để đưa ra dự báo và đề xuất các giải pháp có tính khoa học và khả thi nhằm hoàn thiện

tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy và chữa cháy ở Việt Nam đáp ứng yêu cầu của công tác phòng cháy, chữa cháy trong tình hình hiện nay

+ Phương pháp thống kê: Thu thập, tổng hợp, trình bày số liệu về thực hiện

công tác tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy và chữa cháy ở Việt Nam; các Quyết định, các văn bản chỉ đạo của các cấp, các ngành về công tác tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy và chữa cháy… để có được hệ thống

về vấn đề mà đề tài cần nghiên cứu

- Chương 4: Quan điểm, giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của các

tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam

+ Phương pháp khái quát: Trên cơ sở thực trạng tổ chức và hoạt động của

các tổ chức PCCC ở Việt Nam và quan điểm của Đảng và Nhà nước về phòng cháy, chữa cháy, Chương 4 của Luận án khái quát thành quan điểm về tổ chức và nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam;

+ Phương pháp phân tích, diễn giải: Trên cơ sở đánh giá những kết quả, tồn

tại của tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC và chỉ ra những nguyên nhân, Chương 4 của luận án đã đưa ra giải pháp kiện toàn về tổ chức và nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam Các giải pháp đưa ra được phân tích, luận giải trên cơ sở lý luận và thực tiễn đảm bảo tính lô gic, khoa học

và có tính khả thi

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

Luận án là công trình nghiên cứu chuyên sâu ở trình độ tiến sĩ những vấn đề lý luận về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC; đã làm rõ thực trạng về tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy và chữa cháy ở Việt Nam; các quan điểm, giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam hiện nay

Luận án đưa ra quan điểm về đổi mới tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam như: Bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng, bảo đảm nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa; tính đồng bộ, thống nhất trong tổ chức và hoạt động, đặc biệt

là quán triệt phương châm “bốn tại chỗ”, nguyên tắc “lấy phòng ngừa là chính” trong tổ chức hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam

Luận án đã đưa ra các giải pháp cụ thể về đổi mới tổ chức PCCC: bao gồm giải pháp cụ thể về đổi mới tổ chức, quản lý đối với các tổ chức PCCC tại chỗ thông qua bổ sung, hoàn thiện một số quy định pháp luật về tổ chức, quản lý, thẩm quyền quản lý; chế độ huấn luyện, bồi dưỡng cho các tổ chức PCCC tại chỗ Đồng thời đưa ra giải pháp đối với tổ chức Cảnh sát PCCC, giải quyết vấn đề về đội ngũ chữa cháy là chiến sĩ nghĩa vụ; đưa ra gợi mở đối với tổ chức Cảnh sát PCCC tại các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và một số địa bàn trọng điểm, yêu cầu đặc biệt về PCCC; Một số giải pháp gắn với các hoạt động cụ thể của các tổ chức PCCC được luận giải đầy đủ và gắn liền với điều kiện thực tiễn PCCC ở nước ta

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

- Về lý luận: Luận án là công trình nghiên cứu chuyên sâu và toàn diện về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC theo pháp luật Việt Nam, góp phần củng

cố, làm rõ về mặt lý luận về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam hiện nay

- Về mặt thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của luận án cung cấp những luận cứ khoa học giúp các cơ quan và tổ chức trong hoạch định chủ trương, chính sách, hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam Đồng thời, đề xuất các giải pháp quan trọng, có tính khả thi trong đổi mới tổ chức

và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam trong thời gian tới

Bên cạnh đó, luận án còn có giá trị tham khảo trong công tác nghiên cứu, giảng dạy ở các cơ sở đào tạo có lĩnh vực liên quan đến đề tài

7 Cấu trúc của luận án

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, Danh mục các từ viết tắt, Danh mục biểu

đồ, Danh mục công trình nghiên cứu của tác giả đã công bố liên quan đến luận án

và Danh mục tài liệu tham khảo, luận án gồm có 4 Chương:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 2: Những vấn đề lý luận về tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy

Chương 3: Đặc điểm tình hình và thực trạng tổ chức, hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam

Chương 4: Quan điểm, giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của các tổ

chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài Luận án

1.1.1 Tình hình nghiên cứu những vấn đề lý luận về tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy

- Nghiên cứu khái niệm, vai trò của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy

Khái niệm “tổ chức”, “tổ chức PCCC” đã có nhiều nghiên cứu đề cập như:

“Từ điển Tiếng Việt” của Viện Ngôn ngữ học, năm 2006 [101, tr 1149]; Cuốn sách

“Khoa học tổ chức và quản lý: một số vấn đề lý luận và thực tiễn” của Nguyễn Văn Bình - tổng chủ biên, năm 1999 [5, tr 24]; Sách tham khảo “Thuật ngữ hành chính” của Bùi Thế Vĩnh, năm 2002 [99, tr 175]; Luận án Tiến sĩ “Nghiên cứu hệ thống tổ

chức lực lượng Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ chuyên nghiệp đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình hiện nay” của Nguyễn Thành Long, năm

2017 [71, tr 29] Những nghiên cứu trên đã góp phần làm rõ về mặt lý luận, qua đó cho thấy có nhiều cách giải thích, quan niệm về “tổ chức”, tuy nhiên về bản chất, các nghiên cứu giải thích đều thống nhất: Tổ chức với cách hiểu như một động từ, chỉ hoạt động; tổ chức với cách hiểu như một danh từ chỉ một tập hợp những cá nhân

có chung mục đích hoạt động Các nghiên cứu đều chỉ ra rằng: “khi thiết kế tổ chức, người ta không chỉ chú ý đến thiết kế cấu trúc, mà còn chú ý đến phương thức hoạt động và đặc biệt chú ý việc bố trí cán bộ - người vận hành bộ máy tổ chức đó” [5, tr 25] Những quan điểm, định nghĩa được các nghiên cứu rút ra có thể được luận án kế thừa và phát triển về mặt lý luận đáp ứng yêu cầu của đề tài luận án tiến sĩ

Về khái niệm các tổ chức PCCC, hiện nay tổ chức PCCC với nhiều tổ chức khác nhau như: Lực lượng Cảnh sát PCCC; lực lượng tình nguyện; lực lượng dân phòng; lực lượng PCCC cơ sở đã được một số giáo trình, tài liệu trong và ngoài

nước nghiên cứu như: “Giáo trình Luật PCCC” của Đào Hữu Dân – Hoàng Ngọc Hải, năm 2020 [39, tr 167]; “Giáo trình Quản lý nhà nước về PCCC” của Đào Hữu

Dân, năm 2020 [40, tr 141] Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu nào khái quát về khái niệm “tổ chức PCCC” dưới góc độ như một thiết chế của nhà nước Đây đồng thời cũng là một trong những vấn đề về lý luận mà luận án cần tập trung làm rõ

Luận văn: “Xác định vai trò và trách nhiệm của lực lượng phòng cháy và

chữa cháy trong vấn đề an ninh quốc gia” (Defining the Role and Responsibitly of the Fire Servicewithin Homeland Security), của Dennis D Jones, trường sau đại học

Hải Quân, năm 2010 [112] Trong đó luận văn đã chứng minh tầm quan trọng của các lực lượng PCCC tác động đến vấn đề an ninh quốc gia Từ đó có kế hoạch chuẩn bị

có hiệu quả về nguồn lực và công tác đào tạo phù hợp cho các đơn vị cung cấp dịch

vụ chữa cháy (fire service providers - FSPs) với quy mô, thẩm quyền, nguồn ngân sách, nhân sự để tạo ra dịch vụ an ninh nội địa hiệu quả Để thực hiện mục tiêu này,

luận án đặt ra và trả lời hai câu hỏi nghiên cứu chính: 1: Chiến lược/ mô hình của an

ninh quốc gia cho dịch vụ PCCC bao gồm ở cấp quốc gia, cấp vùng và địa phương? 2: Những chính sách an ninh quốc gia nào mà lực lượng PCCC sẽ phát triển? Qua

đó, luận án đã làm rõ: không thể tạo ra một khuôn mẫu cho một FSP để đảm bảo cho

an ninh quốc gia, tuy nhiên có thể bắt đầu nhận thức về vai trò của các FSPs như một nhu cầu không thể thiếu để giải quyết an ninh quốc gia với các đối tác truyền thống

và phi truyền thống, cụ thể: cung cấp các dịch vụ về chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ, đồng thời cần xác định trách nhiệm trong các vụ tấn công khủng bố Như vậy, luận

án đã xác định rõ về vai trò, tầm quan trọng của các nhà cung cấp lực lượng PCCC trong công tác đảm bảo an ninh quốc gia nói chung Xác định phạm vi nhiệm vụ của các nhà cung cấp lực lượng PCCC phải thực hiện Đây là cơ sở lý luận tham khảo cho việc xác định vai trò, trách nhiệm của các tổ chức PCCC ở Việt Nam, đồng thời

là căn cứ để xây dựng chức năng, nhiệm vụ của của từng tổ chức PCCC ở nước ta

Luận án “Vai trò của lực lượng phòng cháy và chữa cháy trong tương lai an

ninh quốc gia” (Future role of fire service in homeland security Master’s thesis, Naval Postgraduate School, Monterey, CA.) của Cloud Rosemary Roberts, năm

2008 [107] Trong đó đã đánh giá vai trò, nhiệm vụ của lực lượng PCCC sau ngày 11/9/2001 với những mối đe doạ mới và yêu cầu phát triển chiến lược mới trong tổ chức và thực hiện các nhiệm vụ trong PCCC Câu hỏi nghiên cứu của luận án:

“Những lực lượng chữa cháy có thể thay đổi như thế nào để phát triển lâu dài; kế hoạch chiến lược để tăng cường và hỗ trợ các nhiệm vụ quan trọng được xác định trong Chiến lược Quốc gia cho An ninh Quốc gia trong 5 đến 10 năm tới?; Làm thế nào có thể các nhà lãnh đạo trong lực lượng PCCC dự đoán và lập kế hoạch chiến

lược thay đổi để hỗ trợ việc phòng ngừa và bảo vệ - và phản ứng và phục hồi từ các hành động khủng bố trong tương lai?; Chiến lược nào có thể kích hoạt các nhà lãnh đạo lực lượng phát triển để quản lý lãnh đạo và thách thức về tổ chức đối với nhu cầu an ninh trong nước tương lai? Làm thế nào có thể mở rộng vai trò của lực lượng chữa cháy để hỗ trợ cho tương lai vấn đề an ninh trong nước trong một môi trường

có sự thay đổi mối đe dọa? Hành động nào mà lực lượng PCCC cần phải làm để xây dựng hợp tác lâu dài, liên kết phụ thuộc lẫn nhau với các lĩnh vực khác trong cơ quan an ninh quốc gia? Những vấn đề đang nổi lên có thể tạo ra lực lượng chữa cháy trong tương lai là gì?” Đây là cơ sở để nghiên cứu xây dựng nguyên tắc lãnh đạo, chiến lược, năng lực, thách thức về văn hoá, xây dựng đội ngũ nhân viên… áp dụng cho lực lượng chữa cháy Như vậy, với hướng nghiên cứu của luận án như trên có thể sử dụng làm căn cứ xác định vai trò, tổ chức cũng như xác định các nhiệm vụ của các tổ chức PCCC ở Việt Nam trong tình hình công tác PCCC đang

có nhiều diễn biến phức tạp như hiện nay

Luận án: “Xác định vai trò và trách nhiệm của lực lượng phòng cháy và

chữa cháy trong vấn đề an ninh quốc gia” (Defining the Role and Responsibitly of the Fire Servicewithin Homeland Security) của Dennis D Jones, trường sau đại học

Hải quân, năm 2010 [110]

Thông qua việc sử dụng phương pháp nghiên cứu điển hình, công trình nghiên cứu đã lựa chọn các nhà cung cấp các đơn vị PCCC (FSPs) tại NewYork và LonDon – hai thành phố lớn để đánh giá về vai trò cũng như việc thực hiện công tác PCCC của họ trong công tác đảm bảo an ninh quốc gia nói chung Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng để phát triển các chiến lược, mô hình, chính sách dẫn đến việc xác định vai trò, trách nhiệm của FSPs trong an ninh quốc gia cần xem xét những vấn đề như:

1 Khả năng thích ứng của tổ chức: Nhanh chóng thích ứng với các kế hoạch

và hoạt động phức tạp của an ninh quốc gia

2 Khả năng đáp ứng: Củng cố và tăng cường năng lực cốt lõi của Bộ tạo thành nền tảng cho các phản ứng các FSP

3 Phòng ngừa và bảo vệ: Tối đa hoá sự đóng góp của các đơn vị cung cấp dịch vụ PCCC để ngăn chặn sự khủng bố, giảm tính dễ tổn thương của thành phố đối với các vụ tấn công trong tương lai

4 Phối hợp và hợp tác: Tăng cường khả năng của đơn vị cung cấp dịch vụ PCCC trong phối hợp và hợp tác về các nỗ lực về an ninh nội địa với các cơ quan nhà nước và tư nhân khác

Bên cạnh đó, luận án đã làm rõ: Mỗi quốc gia có những đặc điểm chính trị, kinh tế, xã hội khác nhau do vậy việc xác định vai trò của lực lượng PCCC trong an ninh quốc gia của mỗi quốc gia có sự khác nhau Mặt khác, ngay trong phạm vi một quốc gia như Hoa Kỳ - do đặc điểm về chính trị - xã hội nên Hoa Kỳ có nhiều Bộ

và cơ quan ngang Bộ phụ trách công tác PCCC và CNCH Nhưng do có sự phân cấp và phân quyền rõ ràng nên không có sự chồng chéo Tuy vậy, việc sử dụng phương pháp nghiên cứu điển hình để xác định nghiên cứu vai trò của các lực lượng PCCC sẽ khó có thể áp dụng hoạt động của những lực lượng này trên toàn lãnh thổ quốc gia

Luận án “Vai trò của lực lượng PCCC trong tương lai an ninh quốc gia”

(Future role of fire service in homeland security Master’s thesis, Naval Postgraduate School, Monterey, CA) của Cloud Rosemary Roberts, năm 2008

[107] Trong đó, luận án đã nhận định vai trò của các tổ chức PCCC đang thay đổi

do sự gia tăng các mối đe doạ khủng bố, các đại dịch tiềm ẩn, thiên tai đã thay đổi

sứ mệnh của các lực lượng PCCC Do vậy để giải quyết vai trò tương lai của lực lượng chữa cháy, luận án đã sử dụng phương pháp Delphi để lấy ý kiến chuyên gia

để khám phá vai trò tương lai của dịch vụ chữa cháy trong an ninh quốc gia trong tương lai Quá trình nghiên cứu này yêu cầu sử dụng một cuộc khảo sát đa vòng với

sự tham gia của 3 nhóm: Bốn thành viên của Hiệp hội Chữa cháy Quốc tế và năm thành viên đoàn hệ NPS của lực lượng PCCC và 06 nhân viên PCCC có kinh nghiệm trong lực lượng PCCC được lựa chọn Thông tin được thu thập thông qua phản hồi qua email, mặt đối mặt và phỏng vấn qua điện thoại Các nhóm chuyên gia

đã được hỏi những câu hỏi bằng cách sử dụng kết thúc mở trong các câu hỏi để thu thập thông tin về kinh nghiệm, nhận thức, ý kiến, cảm xúc và kiến thức liên quan đến an ninh quốc gia Thông tin phản hồi, kiến nghị được kiểm tra, phân tích và tổng hợp để xác định các vấn đề chính mà lực lượng PCCC sẽ phải đối mặt Nghiên cứu đã cung cấp cái nhìn sâu sắc có giá trị về vai trò tương lai của nhân viên cứu hỏa trong an ninh quốc gia Phương pháp nghiên cứu cũng như kết quả nghiên cứu

của luận án cho thấy cách tiếp cận trực tiếp, có chiều sâu đến vai trò, các yếu tố ảnh hưởng cũng như những chiến lược của PCCC trong an ninh quốc gia Đây hoàn toàn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong việc xác định phương pháp nghiên cứu của luận án

Luận án: “Những chuẩn bị hàng đầu cho các cơ quan chữa cháy địa

phương” (Leading preparedness for local fire agencies, master’s thesis) của Goble

Steve R, năm 2014 [111] Nghiên cứu đã chỉ ra rằng lực lượng PCCC đã đáp ứng các nhu cầu ứng phó khẩn cấp của Hoa Kỳ Tuy nhiên, trong thế giới hậu 11/9, giới hạn và ranh giới của vai trò lực lượng chữa cháy đôi khi không được xác định rõ ràng Sứ mệnh an ninh nội địa vượt quá khả năng đáp ứng và lực lượng PCCC phải hiểu được vai trò trong mối quan hệ với những nhiệm vụ mới này Do đó, nghiên cứu này đã tập trung làm rõ vai trò của lực lượng PCCC trong lĩnh vực an ninh quốc gia và chiến lược chuẩn bị của quốc gia cũng như các vấn đề mà các cơ quan PCCC ở địa phương gặp phải do những nhận định chưa đầy đủ, rõ ràng về vai trò của họ liên quan đến an ninh quốc gia Luận án đã tập trung trả lời hai câu hỏi nghiên cứu chính:

1 Các chính sách của Tổng thống Barack Obama được gọi chung là hướng dẫn phòng ngừa/ chuẩn bị của quốc gia (PPD-8) và chiến lược thực hiện có liên quan và có tác dụng tích cực cho các đơn vị PCCC địa phương?

2 Mức độ liên quan và lợi ích được xác định trong bối cảnh này như thế nào Qua đó, luận án đã làm rõ các chiến lược PCCC xây dựng dựa trên nguyên lý của PPD-8 và cách thức tổ chức thực hiện đối với các đơn vị PCCC ở địa phương

có thể được tham khảo trong việc hoạch định các chính sách phát triển các tổ chức PCCC ở Việt Nam hiện nay

- Nghiên cứu cơ sở lý luận thành lập, hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ: “Cơ sở lý luận và thực tiễn để xác định

và bố trí mạng lưới các đội PCCC ở các thành phố lớn” của Đỗ Ngọc Cẩn, năm

2004 [23] Trong đó, đề tài đã làm rõ cơ sở để tính toán, xác định số lượng PCCC,

xe chữa cháy cơ bản cần thiết đối với các thành phố lớn đáp ứng yêu cầu tổ chức chữa cháy kịp thời, có hiệu quả Trong đó, cơ sở lý luận được xác định từ hoạt động chiến đấu của lực lượng Cảnh sát PCCC Đồng thời nghiên cứu cũng liệt kê các tiêu

chuẩn xác định đội Cảnh sát PCCC trong các tiêu chuẩn Việt Nam; xem xét một số tiêu chuẩn nước ngoài về bố trí mạng lưới các đội chữa cháy Nghiên cứu chỉ rõ về

lý luận: nhu cầu thành lập các đội PCCC là rất lớn, tuy nhiên không thể dùng mô hình chung miêu tả hoạt động của lực lượng PCCC được Từ đó đặt vấn đề sử dụng

mô hình toán học trong các trường hợp cụ thể Kết quả nghiên cứu là một trong những tài liệu tham khảo có giá trị về lý luận và thực tiễn cao có thể tham khảo trong quá trình nghiên cứu về phương pháp, cơ sở khoa học của luân án

Luận án: “Kế hoạch về nhân sự hiệu quả cho Sở chữa cháy Poquonnock

Bridge” (An effective staffing plan for the Poquonnock Bridge Fire Department)

của Curt Floyd – Sở chữa cháy Poquonnock Bridge thuộc Học viện PCCC Hoa Kỳ, năm 2010 [108] Nghiên cứu đã xác định một kế hoạch nhân sự hiệu quả và an toàn cho PCCC và các dịch vụ khẩn cấp cho Sở chữa cháy Poquonnock Bridge Trong đó,

để làm rõ cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu kế hoạch nhân sự cho Sở chữa cháy Poquonnock Bridge Fire Department, luận án tập trung giải quyết những câu hỏi sau:

1 Tiêu chuẩn của nhân viên chữa cháy? Tiêu chuẩn ngành cho các Sở chữa cháy?

2 Những yếu tố tác động đến việc thay đổi số lượng nhân viên trong đơn vị? Trên cơ sở nghiên cứu, xem xét các dữ liệu, các quy định tiêu chuẩn hiện hành trên phạm vi quốc gia, luận án đã xác định những căn cứ để xây dựng kế hoạch về nhân sự như: Diện tích; dân số; bán kính phục vụ; các trang thiết bị, phương tiện, kĩ năng, kinh nghiệm làm việc và các yếu tố liên quan đến việc đảm bảo an toàn cho các đội chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ… đảm bảo đáp ứng được mục tiêu của chính quyền để “cải thiện khả năng đáp ứng và phục hồi từ mọi mối nguy hiểm” Với những luận điểm được làm rõ là cơ sở để luận án phát triển chính sách hiệu quả hơn cho việc xây dựng bộ máy nhân sự của Sở chữa cháy Poquonnock Bridge, từ đó thực hiện “cải thiện tình trạng chuyên nghiệp của các dịch vụ khẩn cấp ở cấp địa phương” Kết quả nghiên cứu lý luận của đề tài luận án có thể được sử dụng tham khảo khi bố trí về vị trí, mật độ các đơn vị PCCC và các tiêu chuẩn đối với nhân viên các tổ chức PCCC đảm bảo phù hợp với điều kiện về kinh tế, xã hội ở Việt Nam

Luận án: “Cơ sở phương pháp luận thiết kế cấu trúc tổ chức của các cơ

quan quản lý trong lực lượng phòng cháy chữa cháy” (Методологические основы

Государственной противопожарной службы) của Glukhovenko Yurii

Mikhailovich, thành phố Mátxcơva, năm 2002 [112] Trong đó, luận án đã chỉ ra cơ

sở lý luận để xây dựng mô hình tổ chức PCCC bao gồm các yếu tố khách quan như:

Số dân, mật độ dân số; tình trạng khu đô thị, các khu công nghiệp; tình trạng cơ sở

hạ tầng như: giao thông, nguồn nước, mức tiêu thụ điện năng, khí đốt Một số yếu

tố chủ quan như: trình độ dân trí, số lượng cơ sở thuộc diện quản lý về PCCC; trình

độ nghiệp vụ của các tổ chức PCCC và CNCH… Những căn cứ luận án xây dựng được xác định dựa trên nhu cầu thực tiễn trong công tác PCCC và CNCH Mặc dù mỗi quốc gia, địa phương có những đặc điểm khác nhau về kinh tế, xã hội, tuy nhiên về bản chất những căn cứ để xây dựng mô hình và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ trong công tác PCCC cơ bản giống nhau Do vậy, nghiên cứu cơ sở lý luận của luận án là cơ sở để nghiên cứu sinh tham khảo trong nghiên cứu lý luận của đề tài cũng như xác định các tiêu chí tổ chức, hoạt động đối với các tổ chức PCCC một cách phù hợp và hiệu quả nhất

Luận án: “Nghiên cứu hệ thống tổ chức lực lượng Cảnh sát phòng cháy,

chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ chuyên nghiệp đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình hiện nay” của tác giả Nguyễn Thành Long, năm 2017 [71], trong đó đã tập

trung nghiên cứu cơ sở lý luận xây dựng hệ thống tổ chức lực lượng Cảnh sát PCCC

và CNCH chuyên nghiệp Trong đó tập trung hai vấn đề: (1) Cơ sở lý luận về hệ thống tổ chức lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH, (2) Cơ sở pháp lý quy định hệ thống tổ chức lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH chuyên nghiệp Qua đó nghiên cứu chỉ ra rằng, việc xây dựng, hoàn thiện hệ thống tổ chức lực lượng Cảnh sát PCCC cần dựa vào các yếu tố và điều kiện tác động trực tiếp đó là cơ chế quản lý, vận hành; nguồn nhân lực, cơ sở vật chất kỹ thuật và dự báo tình hình cháy nổ Những căn cứ nghiên cứu xác định có thể sử dụng tham khảo làm căn cứ xây dựng

tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam

Luận án: “Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao lực lượng Cảnh sát

PCCC ở Việt Nam hiện nay” của Nguyễn Ngọc Quỳnh, năm 2015 [86] Luận án đã

lý giải về cơ sở lý luận phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao Cảnh sát PCCC ở Việt Nam hiện nay, hệ thống những đặc điểm của nguồn nhân lực chất lượng cao:

Về vai trò, tầm quan trọng; về số lượng; về chất lượng và về cơ cấu Trên cơ sở đó xây dựng các tiêu chí của nguồn nhân lực chất lượng cao Cảnh sát PCCC Việt Nam

và xác định những yếu tố tác động đến phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao Cảnh sát PCCC Việt Nam như: Các yếu tố khách quan bao gồm: tác động của cách mạng khoa học và công nghệ và kinh tế tri thức; tác động của quá trình đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế; tác động của tình hình an ninh, chính trị khu vực và trên thế giới; các yếu tố chủ quan như: Tác động của quan điểm, chính sách về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của quốc gia và ngành Công an Kết quả nghiên cứu về mặt lý luận của luận án có thể tham khảo trong quá trình nghiên cứu xây dựng mô hình tổ chức và hoạt động của lực lượng Cảnh sát PCCC ở Việt Nam, nhất là trong nghiên cứu nâng cao hiệu quả hoạt động của lực lượng Cảnh sát PCCC

- Nghiên cứu yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy

Đề tài nghiên cứu khoa học: “Nghiên cứu tương quan về tính cách cá nhân

của nhân viên chữa cháy và sự quá tải về cảm xúc” (A Correlational Study of Firefighter Personality Traits and Emotional Exhaustion) Luận án tiến sĩ, Đại học

George Fox của McCall, Jeffrey, năm 2001 [113] Nghiên cứu đã chỉ sự tác động bởi yếu tố tâm lý tới hoạt động của nhân viên chữa cháy, cụ thể: Có hơn một triệu lính chữa cháy Hoa Kỳ phục vụ các cộng đồng đô thị và nông thôn bằng cách thường xuyên mạo hiểm cuộc sống của họ, chịu đựng tổn thương cơ thể và căng thẳng tâm lý Nhân viên chữa cháy được kỳ vọng sẽ hành động theo cách như người anh hùng bằng cách chịu đựng những rủi ro vật lý, trong khi cũng có thái độ tâm lý

và cảm xúc khi đối mặt với chấn thương và các căng thẳng khác Trên cơ sở đó, nghiên cứu đã làm rõ về mặt lý luận những căn cứ xác định rằng: Sự căng thẳng nghề nghiệp của nhân viên cứu hoả gia tăng có thể tạo điều kiện cho sự khởi phát của vấn đề về những tai nạn nghề nghiệp và đưa ra khảo sát 81 lính cứu hoả ở một

Sở Cảnh sát PCCC được phân chia theo độ tuổi, năm phục vụ, tình trạng hôn nhân, dân tộc để xác định mối tương quan giữa bản đánh giá về tính cách cá nhân và kinh

nghiệm có thể ứng phó với những tai nạn nghề nghiệp Trên cơ sở đó, đánh giá về các yếu tố cảm xúc theo các thang đo tương quan như: Lo lắng; rối loạn lo âu, trầm cảm, căng thẳng… Kết quả nghiên cứu có thể làm cơ sở khi đánh giá, nghiên cứu xây dựng lực lượng PCCC, nhất là trong việc bố trí con người thực hiện các nhiệm

Luận án “Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của lực lượng Cảnh sát

PCCC ở Việt Nam hiện nay” của Nguyễn Ngọc Quỳnh, năm 2015 [85] Nghiên cứu

đã chỉ ra rằng: sự phát triển kinh tế, kéo theo sự thay đổi nhanh về cơ sở hạ tầng, các cơ sở có nguy hiểm cháy nổ… từ đó đặt ra yêu cầu đối với các tổ chức PCCC Mặt khác, sự phát triển của cách mạng khoa học kỹ thuật và kinh tế tri thức có tác động làm gia tăng nhanh các trang thiết bị PCCC hiện đại đã đặt ra yêu cầu gia tăng

số lượng, trình độ của nhân viên PCCC đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ PCCC

Bài viết “Xu hướng xã hội hoá nguồn tài chính trong công tác phòng cháy

chữa cháy” [78, tr 38-39] của Phạm Văn Năm đã làm rõ sự chi phối của nguồn tài

chính tác động đến xây dựng tổ chức, các chế độ chính sách cho nhân viên PCCC (bao gồm cả lực lượng chuyên nghiệp và lực lượng tình nguyện) Minh chứng cụ thể của nghiên cứu qua việc sử dụng nguồn tài chính cho hoạt động này tại Hoa Kỳ cho thấy không thể phụ thuộc vào ngân sách của nhà nước cho công tác PCCC Xã hội hoá nguồn tài chính là một trong những nội dung quan trọng trong xã hội hoá công tác PCCC

Bài viết “Vấn đề đặt ra đối với lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH đáp ứng

yêu cầu, nhiệm vụ đảm bảo an toàn PCCC và CNCH cho các đô thị thông minh” [1,

tr 533-546] của Nguyễn Đức Ánh đã nghiên cứu, làm rõ vấn đề tổ chức công tác PCCC và CNCH đáp ứng các chỉ số trong tiêu chuẩn quốc tế và tiêu chuẩn Việt

Nam trong khi xây dựng các đô thị thông minh Trong đó, làm rõ những yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống đô thị theo thời gian, trong đó có chất lượng dịch

vụ công về PCCC và CNCH Đây là một trong những cơ sở xem xét trong quá trình quy hoạch mạng lưới các tổ chức PCCC, đặc biệt là các tổ chức PCCC chuyên nghiệp và những vấn đề đặt ra đối với hoạt động của những tổ chức này

1.1.2 Tình hình nghiên cứu về thực trạng tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy

Đề tài nghiên cứu khoa học: “Nghiên cứu các biện pháp hoàn thiện hoạt

động của các đơn vị trong lực lượng phòng cháy, chữa cháy nước Cộng hoà Tazikistan” (Разработка мероприятий по совершенствованию деятельности оперативных подразделений государственной противопожарной службы Республики Таджикистан) của Dzhangiev Rustam Nazarovich, luận án tiến sĩ

khoa học kỹ thuật thành phố Moscow năm 2005 [114]

Nghiên cứu đã đánh giá thực trạng hoạt động của các đơn vị trong lực lượng PCCC, qua đó chỉ ra những yếu tố tác động trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của lực lượng này như: Tổ chức lực lượng; nhân sự hiệu quả và các trang thiết bị phương tiện phục vụ cho hoạt động… Đồng thời, đây cũng căn cứ quan trọng của nghiên cứu khi đề ra những giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của lực lượng PCCC tại Tazikistan

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ: “Cơ sở lý luận và thực tiễn để xác định

và bố trí mạng lưới các đội phòng cháy và chữa cháy ở các thành phố lớn” của Đỗ

Ngọc Cẩn, năm 2004 [23] Trong đó, nghiên cứu đã làm rõ thực trạng hoạt động chiến đấu của lực lượng Cảnh sát PCCC tại các thành phố lớn: Cơ cấu tổ chức, biên chế của lực lượng Cảnh sát PCCC; khảo sát mạng lưới các đội Cảnh sát PCCC ở các thành phố lớn: Số lượng các đội Cảnh sát PCCC; đặc điểm địa bàn, thành phần kinh tế; phạm vi bán kính hoạt động và quy mô của từng đơn vị; đặc điểm tình hình cháy, nổ và công tác tổ chức chữa cháy, từ đó đưa ra nhận xét, đánh giá về thực trạng về mạng lưới các đội Cảnh sát PCCC Chỉ ra một số tồn tại, hạn chế trong PCCC Những kết luận rút ra từ nghiên cứu thực trạng của đề tài đã đánh giá tương đối đầy đủ, cặn kẽ hoạt động bố trí các đơn vị Cảnh sát PCCC ở các thành phố lớn tại thời điểm năm 2004, tuy đến thời điểm hiện tại, tình hình kinh tế, xã hội cũng

như công tác PCCC đã có nhiều thay đổi, song lý luận bố trí mạng lưới các đội PCCC ở các thành phố lớn vẫn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo của luận án trong việc xác định những vấn đề trọng tâm cần khảo sát trong thực tiễn tổ chức của các tổ chức PCCC ở Việt Nam

Luận án: “Kế hoạch về nhân sự hiệu quả cho Sở Cảnh sát PCCC

Poquonnock Bridge” (An effective staffing plan for the Poquonnock Bridge Fire Department) của Curt Floyd tại Học viện phòng cháy chữa cháy quốc gia, năm

2010 [108] Trong đó, luận án đã chỉ ra những tồn tại trong tổ chức và thực hiện nhiệm vụ của Sở Cảnh sát PCCC Poquonnock Bridge và đưa ra một số đề xuất bao gồm: Xác định vai trò trong công tác PCCC và đảm nhiệm vai trò cung cấp các dịch

vụ y tế cơ bản Thống kê số vụ việc cần trợ giúp qua các năm, từ đó xác định số nhân viên cần thiết đáp ứng yêu cầu công việc cần tăng Đồng thời xây dựng các tiêu chuẩn cụ thể đối với nhân viên chữa cháy phù hợp theo cấp, tối thiểu ở mức đào tạo sĩ quan PCCC (NFPA 1021) và tiếp tục các lớp chỉ huy ở cấp cao hơn; Lập

kế hoạch quản lý rủi ro và đề cao triết lý thực hiện hiệu quả giai đoạn chữa cháy ban đầu; Đảm bảo nguồn kinh phí duy trì hoạt động, nhất là đối với hoạt động của lực lượng tình nguyện viên, mở rộng đối mới tình nguyện viên được đưa vào nhân viên

sự nghiệp Có thể thấy, nghiên cứu đã chỉ ra những yêu cầu, điều kiện cơ bản trong vấn đề nhân sự làm công tác PCCC cũng như các điều kiện đảm bảo cho việc xây dựng nhân sự cho đơn vị Đây có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho luận án về vấn đề xây dựng, đào tạo và bố trí nhân viên PCCC

Luận án: “Nghiên cứu hệ thống tổ chức lực lượng Cảnh sát phòng cháy,

chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ chuyên nghiệp đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình hiện nay” của Nguyễn Thành Long, năm 2017 [71] Nghiên cứu đã xác định cơ

sở thực tiễn xây dựng mô hình của lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH ở Việt Nam được được xác định qua thực trạng hệ thống tổ chức lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH chuyên nghiệp: Thực trạng tình hình cháy, nổ; thực trạng mô hình tổ chức của lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH chuyên nghiệp; thực trạng hoạt động chỉ huy, quản lý kỹ thuật; thực trạng nguồn nhân lực và công tác đào tạo hệ thống tổ chức lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH chuyên nghiệp Theo đánh giá của luận

án, cần có hướng mở rộng mô hình tổ chức của lực lượng Cảnh sát PCCC Đây là một trong những vấn đề nghiên cứu sinh xác định tập trung luận giải trong luận án

Luận án “Quản lý nhà nước về phòng cháy và chữa cháy ở Việt Nam theo

chức năng của lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy” của tác giả Trần Anh

Dũng, năm 2016 [43] Luận án đã đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về PCCC ở Việt Nam của Cảnh sát PCCC, trong đó khái quát về thực trạng công tác tổ chức lực lượng, phương tiện, thiết bị về PCCC của lực lượng Cảnh sát PCCC nói chung và việc thực hiện các hoạt động cụ thể trong công tác quản lý nhà nước về PCCC như: quy hoạch tổng thể hệ thống cơ sở PCCC trên toàn quốc đến 2030; thực trạng công tác tham mưu đề xuất xây dựng hệ thống văn bản quản lý nhà nước trong lĩnh vực PCCC; công tác kiểm tra, xử lý vi phạm về PCCC… Kết quả đánh giá thực trạng là

cơ sở để đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước về PCCC

Luận án “Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao lực lượng Cảnh sát

PCCC ở Việt Nam hiện nay” của Nguyễn Ngọc Quỳnh, năm 2015 [85] Luận án đã

làm rõ về thực trạng và một số vấn đề đặt ra trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao Cảnh sát PCCC Trong đó, chỉ ra những thành tựu về phát triển nguồn nhân lực cao về số lượng, chất lượng, trí lực, trình độ học vấn, chuyên môn nghiệp

vụ và cả yếu tố thể lực, bản lĩnh chính trị, tư tưởng của cán bộ chiến sĩ…; những tồn tại, hạn chế trong công tác đào tạo, huấn luyện, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ

và tổ chức bộ máy, phân bố nguồn nhân lực chất lượng cao còn nhiều bất cập, chưa

có sự thống nhất giữa các địa phương Những tồn tại hạn chế được nghiên cứu xác định nguyên nhân bởi: Các vấn đề liên quan đến chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao Cảnh sát PCCC chưa bám sát với yêu cầu thực tiễn; sự thiếu hụt trong đầu tư ngân sách; chưa có nhiều chính sách khuyến khích thu hút nhân tài; công tác lãnh đạo chỉ đạo còn hạn chế… Những đánh giá về thực trạng nguồn nhân lực chất lượng cao Cảnh sát PCCC là một tham khảo hữu ích cho luận án trong nghiên cứu cơ sở thực tiễn và giải pháp tổ chức, hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam Ngoài ra, Luận án đã luận giải về nhu cầu, thực trạng nguồn nhân lực của lực lượng Cảnh sát PCCC, tuy nhiên theo quan điểm của nghiên cứu sinh luận

giải về nguồn nhân lực chất lượng cao cần dựa trên nhu cầu thực tiễn của hoạt động của lực lượng Cảnh sát PCCC nói riêng và của các tổ chức PCCC nói chung Nguồn nhân lực được đào tạo đáp ứng hiệu quả nhiệm vụ công tác sẽ tạo nên chất lượng trong đội ngũ Với cách luận giải như vậy, cơ sở đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ căn cứ theo yêu cầu vị trí, tính chất công việc, vừa đảm bảo hiệu quả, vừa tránh lãng phí trong công tác đào tạo, huấn luyện

Bài viết “Vấn đề đặt ra đối với lực lượng Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy và

cứu nạn cứu hộ đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ đảm bảo an toàn phòng cháy chưa cháy

và cứu nạn, cứu hộ cho các đô thị thông minh” [1, tr 533-546] của Nguyễn Đức

Ánh đã nghiên cứu, làm rõ vấn đề tổ chức công tác PCCC và CNCH đáp ứng các chỉ số trong tiêu chuẩn quốc tế và tiêu chuẩn Việt Nam trong khi xây dựng các đô thị thông minh; đánh giá thực trạng công tác PCCC và CNCH theo các chỉ số của

đô thị thông minh bao gồm các chỉ số cốt lõi: Số nhân viên chữa cháy chuyên nghiệp trên 100.000 dân; số người tử vong vì hoả hoạn trên 100.000 dân; số người

tử vong vì thảm hoạ thiên nhiên trên 100.000 dân và các chỉ số hỗ trợ: Số nhân viên chữa cháy tình nguyện và không chuyên nghiệp trên 100.000 dân; thời gian phản hồi các dịch vụ ứng phó khẩn cấp khi nhận được cuộc gọi đầu tiên; thời gian phản hồi của đơn vị chữa cháy khi nhận cuộc gọi đầu tiên Từ đó đặt ra yêu cầu và nhiệm

vụ đối với lực lượng Cảnh sát PCCC đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ đảm bảo an toàn PCCC và CNCH cho các đô thị thông minh

1.1.3 Tình hình nghiên cứu về phương hướng và giải pháp hoàn thiện tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam

- Phương hướng và giải pháp đối với tổ chức các lực lượng PCCC

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ: “Cơ sở lý luận và thực tiễn để xác định

và bố trí mạng lưới các đội PCCC ở các thành phố lớn” của Đỗ Ngọc Cẩn, năm

2004 [23] Nghiên cứu xác định số lượng đội PCCC ở các thành phố lớn hiện nay thông qua các thông số để tính toán số lượng đội PCCC và xe chữa cháy cơ bản ở các thành phố lớn với các tiêu chí: Cường độ (tần suất) xe chữa cháy; thời gian đến đám cháy và thời gian chữa cháy; vận tốc của xe chữa cháy trong thành phố; phân tích mức độ sử dụng xe ô tô chữa cháy Trên cơ sở phần mềm tính toán số lượng đội

PCCC ở các thành phố lớn, tác giả đưa ra tính toán xây dựng các đội Cảnh sát PCC trên địa bàn TP Hà Nội, TP Hải Phòng, TP Hồ Chí Minh, đồng thời đề xuất giải pháp bố trí mạng lưới các đội PCCC và một số đề xuất nâng cao hiệu quả hoạt động của lực lượng Cảnh sát PCCC

Về bố trí mạng lưới: Thực hiện theo mô hình 3 cấp: Đội PCCC khu vực; Đội Cảnh sát PCCC vệ tinh; Đội PCCC cơ sở Đồng thời đưa ra phương án về diện tích, bán kính hoạt động và dự kiến vị trí đặt các đơn vị PCCC của 3 cấp và các trang thiết bị, phương tiện cần thiết Ưu điểm của giải pháp tác giả đưa ra là các đội Cảnh sát PCCC vệ tinh có quy mô nhỏ, diện tích chiếm ít, dễ bố trí, tiết kiệm chi phí xây dựng Với số lượng được bố trí nhiều, rải rác, phạm vi hoạt động không lớn nên thời gian tiếp cận đám cháy sẽ nhanh chóng, kịp thời, hiệu quả chữa cháy sẽ cao hơn Tuy nhiên, với việc xây dựng tăng đột biến các đội Cảnh sát PCCC như vậy, nghiên cứu chưa làm rõ về vấn đề nguồn nhân lực trong đào tạo, chương trình đào tạo áp dụng đối với từng cấp cũng như kiểm tra, giám sát đối với hoạt động của các đơn vị nêu trên

Về nâng cao hiệu quả hoạt động của lực lượng Cảnh sát PCCC ở các thành phố lớn, nghiên cứu tập trung một số giải pháp: Sửa đổi tiêu chuẩn xác định số lượng các đội chữa cháy chuyên nghiệp ở các thành phố; xây dựng mô hình đội chữa cháy trên sông nước hoạt động theo cơ chế hỗn hợp cả trên bờ và trên sông, biển; xây dựng các trung tâm huấn luyện chữa cháy tập trung ở các thành phố lớn; xây dựng quy định về cấp báo động cháy thống nhất ở mỗi thành phố; nghiên cứu xây dựng thống nhất về chế độ thường trực chiến đấu của các đơn vị chữa cháy chuyên nghiệp Các giải pháp đưa ra tương đối chi tiết và dựa trên cơ sở khoa học đáng tin cậy, tuy nhiên nghiên cứu mới chỉ tập trung vào giải pháp nâng cao hiệu quả công tác chữa cháy, chưa có các giải pháp cụ thể trong thực hiện các nhiệm vụ liên quan trực tiếp đến công tác phòng ngừa, như: Thanh tra, kiểm tra, thẩm duyệt về PCCC, nghiệm thu về PCCC, học tập nâng cao trình độ và công tác hợp tác quốc tế

Luận án “Nghiên cứu hệ thống tổ chức lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa

cháy và cứu nạn, cứu hộ chuyên nghiệp đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình hiện nay” của Nguyễn Thành Long, năm 2017 [71] Trong đó, luận án đã đưa ra

một số giải pháp hoàn thiện hệ thống tổ chức lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH chuyên nghiệp ở Việt Nam Tiêu chí xây dựng dựa trên kết quả hoạt động của 20 Cảnh sát PCCC trên cả nước và yêu cầu thực tiễn, tác giả đề xuất đến năm 2020 thành lập thêm 20 Cảnh sát PCCC, đến 2025 các Cảnh sát PCCC được thành lập trên cả nước và có kế hoạch thành lập các Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH khu vực theo địa bàn hành chính cấp huyện dựa trên những tính toán về bán kính phục vụ trên đặc điểm về kinh tế - xã hội trên những địa bàn khác nhau Giải pháp đề tài luận án đưa ra là có cơ sở thực tiễn, khoa học, tuy nhiên theo quan điểm của NCS, xây dựng mô hình của lực lượng Cảnh sát PCCC không chỉ dựa trên các thực tiễn công tác PCCC, thực tiễn tổ chức của lực lượng Cảnh sát PCCC, mà cần đặt trong thực tế tổ chức bộ máy của các cơ quan nhà nước; thực tế tổ chức của các tổ chức PCCC khác Qua đó, đánh giá được yêu cầu trong tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC nói chung và của Cảnh sát PCCC nói riêng

- Về hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ: “Giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý

nhà nước về PCCC của lực lượng Cảnh sát PCCC trong giai đoạn hiện nay” của

tác giả Đào Hữu Dân, năm 2010 [38] Đề tài đã đánh giá tương đối bao quát về hoạt động thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về PCCC, từ đó đưa ra một số giải pháp

cơ bản nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về PCCC của lực lượng này, trong đó có giải pháp về kiện toàn tổ chức bộ máy, nâng cao năng lực tổ chức thực hiện nhiệm

vụ quản lý nhà nước về PCCC của lực lượng Cảnh sát PCCC Kiện toàn tổ chức bộ máy theo hướng nâng cấp thành Tổng cục Cảnh sát PCCC; thống nhất mô hình tổ chức cấp Sở theo hướng là cơ quan quản lý toàn diện về PCCC trên địa bàn tỉnh; xây dựng mạng lưới các đội PCCC ở các thành phố lớn theo 3 cấp: Đội PCCC khu vực; đội PCCC vệ tinh; đội PCCC cơ sở Đồng thời tập trung nâng cao năng lực chuyên môn cho cán bộ chiến sĩ; từng bước đầu tư đảm bảo trang thiết bị đáp ứng yêu cầu PCCC

Những giải pháp đề tài nghiên cứu đề xuất tương đối chi tiết, cụ thể và có cơ

sở khoa học Một số giải pháp đã được chứng minh hiệu quả qua thực tiễn công tác quản lý nhà nước về PCCC Tuy nhiên, hiện nay thực tế công tác PCCC có nhiều thay đổi Tình hình kinh tế, xã hội phát triển kéo theo thay đổi về quy mô, phạm vi,

tính chất của các cơ sở thuộc diện quản lý về PCCC Sự tác động của tình hình chính trị, kinh tế trong và ngoài nước đã đặt ra những nhiệm vụ mới trong công tác quản lý nhà nước về PCCC Với đề tài luận án nghiên cứu, NCS mong muốn đánh giá một cách toàn diện thực tiễn công tác PCCC để đưa ra những giải pháp tổ chức

và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam hiệu quả, tinh gọn

Đề tài khoa học cấp Bộ: “Những cơ sở lý luận và thực tiễn để xác định nhu

cầu nhân lực và tổ chức đào tạo cán bộ PCCC cho các ngành, đoàn thể và các tổ chức kinh tế - xã hội” của tác giả Đào Quốc Hợp năm 2006 [57] Nghiên cứu đã

phân tích những nhiệm vụ cơ bản của lực lượng dân phòng, lực lượng PCCC cơ sở

do pháp luật quy định để phân tích kết quả điều tra, khảo sát, đánh giá thực trạng lực lượng PCCC cơ sở để từ đó xác định như cầu đào tạo nguồn nhân lực PCCC Sau đó, đề xuất một số giải pháp phù hợp để tổ chức đào tạo cán bộ PCCC trình độ đại học, trung học cho các ngành, đoàn thể và các tổ chức kinh tế - xã hội Nghiên cứu đã đưa ra dự báo về nhu cầu nguồn nhân lực PCCC, và đến nay một số nội dung trong dự báo là đúng so với thực tế, nhu cầu đào tạo đối với hệ dân sự (trình

độ trung cấp – đại học) tăng Tuy nhiên, nghiên cứu chưa dự báo hết sự phát triển của lĩnh vực kinh doanh dịch vụ về PCCC đang là xu hướng hướng tới của học viên

hệ đào tạo dân sự, do vậy nguồn nhân lực cho lực lượng PCCC tại chỗ cũng bị ảnh hưởng Đây là vấn đề khi nghiên cứu luận án cần xem xét để đảm bảo phát triển lực lượng PCCC tại chỗ cả về số lượng và chất lượng

Bên cạnh những công trình luận án, đề tài nghiên cứu từng góc độ trong hệ thống tổ chức, hoạt động của các tổ chức PCCC, cũng có nhiều bài viết đăng trên các tạp chí, đặc biệt là tạp chí chuyên ngành PCCC có liên quan đến lĩnh vực này

như: “Quan điểm, chính sách của Nhà nước về xây dựng lực lượng Cảnh sát

PCCC” của tác giả Đỗ Ngọc Cẩn, Tạp chí PCCC số 90-91, năm 2017 [28, tr.6]; và

“Những vấn đề đặt ra đối với công tác xây dựng lực lượng Cảnh sát PCCC trong

tình hình hiện nay” của tác giả Đỗ Ngọc Cẩn, Tạp chí PCCC số 22, năm 2011 [25]

Bài viết đã đặc biệt làm rõ sự quan tâm chỉ đạo của Nhà nước đối với công tác PCCC nói chung và lực lượng Cảnh sát PCCC nói riêng, trong đó đặt ra yêu cầu xây dựng lực lượng Cảnh sát PCCC đáp ứng mục tiêu chính quy, tinh nhuệ, từng

bước hiện đại, đáp ứng yêu cầu của công tác PCCC Đồng thời bài viết cũng nêu ra một số định hướng trọng tâm trong phát triển lực lượng trong công tác tổ chức bộ máy, đào tạo, bồi dưỡng huấn luyện, thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn

Bài viết: “Một số giải pháp nâng cao hiệu quả phương châm “4 tại chỗ”

trong công tác PCCC” của tác giả Đinh Ngọc Khoa [62, tr 20-22]; bài viết: “Xây

dựng lực lượng tại chỗ đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong công tác phòng cháy, chữa cháy trong bối cảnh của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0” của tác giả Đỗ Ngọc Cẩn – Phạm Khắc Lịch [29, tr 20-22] Các nghiên cứu đã đánh giá tầm quan trọng của quần chúng nhân dân tham gia vào công tác PCCC cũng như vai trò của lực lượng PCCC tại chỗ Trên cơ sở đó đưa ra một số giải pháp phát huy sức mạnh của lực lượng này như: Thực hiện công tác tuyên truyền, bồi dưỡng, huấn luyện nghiệp về PCCC, đảm bảo về chế độ chính sách, kinh phí hoạt động và đầu tư trang thiết bị, phương tiện PCCC

1.2 Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

1.2.1 Về lý luận tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy

- Đã có nhiều đề tài, luận án, bài viết liên quan đến vấn đề này Điều đó cho thấy đây là vấn đề rất được các quốc gia quan tâm, coi trọng Bên cạnh những nghiên cứu về chức năng, nhiệm vụ của các tổ chức PCCC, các nhà khoa học ở nước ngoài rất quan tâm nghiên cứu chuyên sâu về vai trò của các lực lượng PCCC trong đảm bảo an ninh nội địa, nhất là trước các mối đe doạ về an ninh phi truyền thống; nghiên cứu đánh giá những căn cứ tác động đến tổ chức và hoạt động của lực lượng PCCC, trong đó đặc biệt lưu ý các tác động về tình hình chính trị, an ninh quốc phòng và các vấn đề liên quan đến văn hoá của dịch vụ PCCC Trong khi đó, các tác giả trong nước quan tâm nhiều đến nghiên cứu mô hình tổ chức, bố trí mạng lưới của các tổ chức PCCC, trong đó tập trung vào lực lượng Cảnh sát PCCC và các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của lực lượng này

- Những vấn đề lý luận về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC đã có những công trình đóng góp ở những mức độ khác nhau Một số công trình đã đưa ra quan điểm, luận giải tương đối nhất quán về “tổ chức”, “hoạt động” nói chung Tuy nhiên chưa có công trình nào đưa ra khái niệm về “tổ chức PCCC”

- Các công trình nghiên cứu đều chỉ ra vai trò của các tổ chức PCCC, vai trò của tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC Tuy nhiên, do sự khác nhau về thể chế chính trị, kinh tế, truyền thống văn hoá cũng như sự khác nhau về các quy định của pháp luật, khác nhau trong thực tiễn tổ chức hoạt động của các tổ chức PCCC nên một số vấn đề lý luận còn có quan điểm chưa thống nhất Ví dụ như: Quan điểm nhiệm vụ PCCC không thuộc nhiệm vụ của lực lượng vũ trang mà là nhiệm vụ của lực lượng phòng vệ dân sự, PCCC và CNCH được coi như loại hình dịch vụ dân sự

- Các công trình nghiên cứu đã đề cập đến các yếu tố tác động đến tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC, tuy nhiên nghiên cứu những yếu tố tác động mới chỉ dừng lại ở liệt kê, chưa có sự phân tích, đánh giá thấu đáo, rõ nét về những ảnh hưởng mang tính chất tích cực hay tiêu cực tác động trực tiếp đến hoạt động này Chưa có sự phân tích về mối quan hệ tác động qua lại giữa các yếu tố chính trị - kinh tế - văn hoá – xã hội đối với tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC nói chung và ở Việt Nam nói riêng

1.2.2 Về thực trạng tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy

- Nghiên cứu tổ chức của các tổ chức PCCC

Đã có một số công trình luận án tiến sĩ, đề tài nghiên cứu khoa học, luận văn thạc sĩ, bài viết đề cập đến mô hình tổ chức PCCC Tại một số nước phát triển, việc

bố trí mạng lưới các đơn vị PCCC dày đặc như: Hoa Kỳ, Nga… có tính đan xen rõ rệt giữa lực lượng chuyên nghiệp và cơ sở Đây là điểm khác so với thực tiễn tổ chức các tổ chức PCCC ở Việt Nam Một số nghiên cứu trong nước đã nghiên cứu

về tổ chức lực lượng PCCC, tuy nhiên thường tập trung vào tổ chức của lực lượng Cảnh sát PCCC Tuy nhiên các công trình nghiên cứu chưa giải mã được hết những căn cứ liên quan đến công tác tổ chức bộ máy trong xu thế cải cách hành chính nhà nước, chưa đưa ra được mô hình hợp lý đảm bảo yếu tố tinh gọn, hiệu quả trong công tác PCCC; chưa xây dựng hệ thống lý luận đầy đủ về các tổ chức PCCC tại chỗ ở Việt Nam trong khi đây là lực lượng đóng vai trò quan trọng trong công tác PCCC, quyết định hiệu quả của công tác chữa cháy ở giai đoạn chữa cháy ban đầu

- Nghiên cứu hoạt động của các tổ chức PCCC

Các nghiên cứu trong và ngoài nước chỉ ra sự khác nhau về chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội tác động không nhỏ đến thực tiễn hoạt động của các tổ chức PCCC: bởi những quy định của pháp luật về PCCC và các quy định của pháp luật quản lý nhà nước trong PCCC; trình độ nhận thức, ý thức của công dân trong PCCC… Các nghiên cứu hoạt động của các tổ chức PCCC thường dựa trên việc thực hiện những nhiệm vụ cụ thể của các tổ chức PCCC và kết quả thực hiện những hoạt động đó Qua đó đã đánh giá khái quát về thực trạng hoạt động của các tổ chức PCCC Tuy nhiên đối với việc đánh giá hiệu quả hoạt động của các tổ chức PCCC còn tồn tại nhiều quan điểm chưa đồng nhất trong việc xác định các tiêu chí đánh giá hiệu quả: dựa trên số lượng các vụ cháy, thiệt hại các vụ cháy, số lượng các hành vi vi phạm pháp luật, hay nhận thức, ý thức của người dân, các chi phí nhà nước đầu tư cho tổ chức và hoạt động của lực lượng PCCC chuyên nghiệp…

1.2.3 Về giải pháp hoàn thiện tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam

Liên quan đến các công trình nghiên cứu, đánh giá về giải pháp tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam, nghiên cứu sinh khái quát thành các nhóm như sau:

- Nhóm công trình nghiên cứu kiến nghị các giải pháp mở rộng mô hình lực lượng Cảnh sát PCCC theo địa bàn và trên cả nước dựa trên phân tích, công thức tính toán căn cứ về mật độ dân cư, diện tích, thành phần kinh tế… từ đó xác định bán kính hoạt động ở mức độ lý tưởng, an toàn, đảm bảo hiệu quả trong tổ chức thực hiện công tác chữa cháy Những luận giải về căn cứ bố trí mạng lưới lực lượng chữa cháy chuyên nghiệp được đúc rút là có căn cứ khoa học, tuy nhiên với vai trò như một thiết chế nhà nước, nhóm nghiên cứu này chưa giải mã các vấn đề liên quan đến tổ chức lực lượng Cảnh sát PCCC trong mối liên hệ với tổng thể tổ chức

bộ máy của lực lượng Công an nhân dân; Các giải pháp đưa ra chủ yếu tập trung vào hướng mở rộng về quân số và công tác đào tạo, huấn luyện, đầu tư trang thiết

bị, phương tiện, tuy nhiên chưa thực sự phù hợp trong điều kiện kinh tế - xã hội ở Việt Nam hiện nay, đồng thời chưa có giải pháp khai thác tối đa hiệu quả hoạt động

của các tổ chức PCCC Mặt khác xây dựng mở rộng tổ chức lực lượng cần tính toán đến mức độ khả thi về điều kiện ngân sách, kinh phí của nhà nước cũng như ngân sách của từng địa phương về diện tích bố trí, trang thiết bị và chế độ chính sách cho cán bộ chiến sĩ Mặt khác, chưa phát huy, tận dụng hết vai trò và khả năng thực hiện nhiệm vụ của các tổ chức PCCC tại chỗ, chưa có cái nhìn rõ nét, thấu đáo về mối quan hệ của lực lượng Cảnh sát PCCC (lực lượng chuyên nghiệp) với lực lượng PCCC tại chỗ Mặc dù vậy, nhóm công trình nghiên cứu này đã cung cấp cho nghiên cứu sinh những kinh nghiệm quý báu trong xác định những căn cứ, cơ sở khoa học trong tính toán, xây dựng mạng lưới các đơn vị PCCC chuyên nghiệp phù hợp với các thành phố lớn, khắc phục vấn đề về điều kiện cơ sở hạ tầng còn nhiều hạn chế tại các thành phố lớn của nước ta

- Nhóm công trình nghiên cứu giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của lực lượng PCCC mang tính chuyên môn nghiệp vụ Các nghiên cứu đã đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức PCCC, chủ yếu tập trung vào hoạt động của lực lượng Cảnh sát PCCC, trong đó có vấn đề đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho Cảnh sát PCCC Các nghiên cứu đã xác định vai trò về các tiêu chí liên quan đến đào tạo, tuyển dụng và bố trí lực lượng Tuy nhiên, với yêu cầu chuyên môn hoá cao như hiện nay, nghiên cứu sinh cho rằng, các tiêu chí xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho lực lượng Cảnh sát PCCC đã được nghiên cứu khá rộng nhưng chưa chi tiết Tiêu chí cần phải được xác định theo từng lĩnh vực chuyên môn nhất định: như theo nhiệm vụ: thẩm duyệt thiết kế về PCCC; nghiệm thu về PCCC; kiểm tra an toàn PCCC; chữa cháy; cứu nạn, cứu hộ; tiêu chí theo vị trí, chức vụ như: chỉ huy chữa cháy, chỉ huy cứu nạn, cứu hộ… từ đó xây dựng khung chương trình đào tạo, bồi dưỡng, huấn luyện phù hợp

Các giải pháp nghiên cứu đưa ra thường gắn với trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan tổ chức và chính quyền địa phương; chưa lý giải gốc rễ sự phối hợp hoạt động của lực lượng này đối với lực lượng PCCC chuyên nghiệp Những tồn tại các nghiên cứu chỉ ra đã gợi mở cho NCS giải pháp trong công tác đào tạo, huấn luyện và phối hợp chặt chẽ với lực lượng chuyên nghiệp trong thực hiện nhiệm vụ, xây dựng

sự chuyên nghiệp, nâng cao chất lượng trong hoạt động

Trên cơ sở tình hình nghiên cứu, việc lựa chọn đề tài luận án là hợp lý và có giá trị trong hoàn thiện về mặt lý luận cũng như thực tiễn tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam

1.3 Những vần đề đặt ra cần đƣợc luận án tiếp tục nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu

1.3.1 Những vấn đề đặt ra cần luận án tiếp tục nghiên cứu

Thứ nhất, về lý luận:

+ Làm rõ khái niệm, đặc điểm, vị trí, vai trò của “tổ chức PCCC”, điều chỉnh pháp luật về tổ chức, hoạt động của các tổ chức PCCC, trong đó làm rõ về đối tượng, phạm vi, nguyên tắc tổ chức, hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam

+ Làm rõ các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC

Thứ hai, về thực trạng:

+ Nghiên cứu quá trình hình thành, phát triển của tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam qua các thời kỳ, đặc biệt là giai đoạn hiện nay Làm

rõ cơ sở pháp lý của tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam Trên

cơ sở việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ cũng như nhu cầu của xã hội để đánh giá kết quả, hạn chế và nguyên nhân

- Nghiên cứu giải pháp

+ Nghiên cứu giải pháp đổi mới tổ chức PCCC đảm bảo thực hiện hiệu quả chức năng, nhiệm vụ, phù hợp với yêu cầu tinh gọn về tổ chức bộ máy; thực hiện bảo toàn theo mô hình tổ chức hiện tại hay học tập kinh nghiệm xây dựng mô hình hoặc xây dựng mô hình hỗn hợp

+ Nghiên cứu giải pháp đổi mới hoạt động của các tổ chức PCCC: Về pháp luật, về định hướng thực hiện nhiệm vụ trước những mối đe doạ an ninh phi truyền thống, về tính chất hoạt động như một loại hình dịch vụ công

1.3.2 Câu hỏi nghiên cứu

- Câu hỏi nghiên cứu trọng tâm: Làm thế nào để đổi mới tổ chức và nâng cao

hiệu quả hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam?

- Nhóm các câu hỏi nghiên cứu cụ thể để làm rõ câu hỏi trọng tâm:

+ Tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC là gì? Tổ chức PCCC có vị trí, vai trò như thế nào? Điều chỉnh pháp luật về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC quy định như thế nào? pháp luật Việt Nam quy định như thế nào về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các tổ chức PCCC? Tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam chịu sự tác động, ảnh hưởng bởi các yếu tố nào?

+ Thực trạng tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam thời gian qua như thế nào?

+ Quan điểm, phương hướng và giải pháp đổi mới tổ chức và nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức PCCC là gì? Việt Nam có học tập kinh nghiệm xây dựng các

tổ chức PCCC theo một hình mẫu tổ chức PCCC của quốc gia nào trên thế giới không?

1.3.3 Giả thuyết nghiên cứu

Các giả thuyết nghiên cứu của luận án:

- Việc xây dựng nền tảng cơ sở lý luận, pháp lý của tổ chức và hoạt động PCCC có ý nghĩa quan trọng để đánh giá thực trạng quy định của pháp luật và thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam

- Xây dựng, bố trí các tổ chức PCCC ở Việt Nam hiện nay chưa phù hợp, hoạt động của các tổ chức PCCC chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn nhiệm vụ PCCC

- Các quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC còn nhiều điểm chưa phù hợp, còn tồn tại những khoảng trống pháp lý

- Các giải pháp đổi mới về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC cần phải thông qua việc hoàn thiện các quy định của pháp luật, đảm bảo tính khả thi, hiệu quả, phù hợp với thực tiễn PCCC; điều kiện kinh tế, xã hội và đáp ứng yêu cầu PCCC

Tiểu kết Chương 1

Tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC nói chung và tổ chức PCCC ở Việt Nam nói riêng có vai trò quan trọng đến hiệu quả công tác PCCC Điều đó được thể hiện thông qua những nghiên cứu trong và ngoài nước về vấn đề này Tuy nhiên, do thực tiễn điều kiện về chính trị, kinh tế, xã hội cũng như thực trạng tổ chức, hoạt động của các tổ chức ở mỗi quốc gia có sự khác nhau, hay những nghiên cứu trong nước nhưng ở những bối cảnh lịch sử khác nhau, điều kiện kinh tế, xã hội thay đổi nên cách tiếp cận, giải quyết vấn đề có nhiều điểm khác biệt Chính vì vậy, nghiên cứu tổng quan tình hình nghiên cứu và những vấn đề đặt ra trong luận án giúp NCS có cách nhìn bao quát nhất về vấn đề nghiên cứu

Thứ nhất, dưới góc độ lý luận: Nghiên cứu tổng quan về tình hình nghiên cứu luận án được tiếp cận những tổng kết về mặt lý luận về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC của các công trình nghiên cứu trước, tìm hiểu những kết quả

đã đạt được có thể kế thừa, tiếp tục nghiên cứu, phát triển Phát hiện những luận điểm chưa được thống nhất, mâu thuẫn hoặc tồn tại, hạn chế chưa được đề cập giải quyết hoặc giải quyết chưa được thoả đáng, qua đó định hướng, gợi mở về những nhiệm vụ trọng tâm luận án cần nghiên cứu

Thứ hai, dưới góc độ thực tiễn: Các công trình nghiên cứu vấn đề liên quan đến tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC dưới nhiều cách tiếp cận khác nhau

và sử dụng phương pháp nghiên cứu đa dạng Với chương Tổng quan tình hình nghiên cứu, NCS sẽ có cách nhìn khái quát, sinh động về phương pháp luận, phương pháp nghiên cứu được các nhà khoa học sử dụng, tiếp thu những kinh nghiệm thực tiễn trong tổ chức, quản lý Có nhận định, đánh giá chính xác về kết quả và tồn tại các nghiên cứu đã thực hiện, so sánh với thực tiễn tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam Đây có thể là những tham khảo cho luận

án nghiên cứu đưa ra những giải pháp xây tổ chức các tổ chức tinh gọn, hoạt động hiệu quả

Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG

CỦA CÁC TỔ CHỨC PHÒNG CHÁY, CHỮA CHÁY

2.1 Khái niệm, đặc điểm, vị trí, vai trò của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy

2.1.1 Khái niệm tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy

- Khái niệm phòng cháy

Như chúng ta đã biết, “lửa” đóng vai trò quan trọng đối với đời sống của con người bên cạnh các yếu tố như: Đất, nước, không khí Dưới sự kiểm soát của con người, lửa là một yếu tố không thể thiếu cho nền tảng của sự phát triển đời sống kinh tế, xã hội Tuy nhiên, vượt ra khỏi sự kiểm soát đó, đây lại là yếu tố tiềm ẩn khả năng gây thiệt hại rất lớn Người xưa có câu “nhất thuỷ, nhì hoả” để chỉ mức độ tàn phá, nguy hiểm của nước, ở đây là lũ lụt, mưa bão… và lửa ở đây là các tai nạn gây cháy như cháy nhà, cháy rừng… Khi có cháy xảy ra, hậu quả thiệt hại là điều khó tránh khỏi: đó có thể là thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ của con người, thiệt hại

về tài sản, ảnh hưởng đến môi trường sống, an ninh trật tự… nhất là cháy xảy ra tại các cơ sở nhà máy, khu công nghiệp, nơi sản xuất hoá chất, xăng dầu… Nhiều trường hợp để lại hậu quả lâu dài và trở thành gánh nặng của xã hội Những thiệt hại về người, tài sản hay những ảnh hưởng tới môi trường là một trong những nguyên nhân có thể gây ra sự mất ổn định về an ninh, trật tự an toàn xã hội Con người không thể yên tâm sinh sống trong một môi trường kém an toàn, với những nguy cơ về cháy, nổ luôn hiện hữu Vai trò của các cơ quan chức năng không được khẳng định khi tình trạng mất an toàn PCCC gia tăng Do đó, trong bảo đảm an ninh trật tự an toàn xã hội, hoạt động phòng cháy để loại trừ các nguyên nhân, điều kiện xảy ra cháy không để cháy xảy ra cũng như triển khai có hiệu quả công tác chữa cháy là yêu cầu không chỉ riêng đối với các cơ quan quản lý nhà nước về PCCC mà còn đặt ra đối với các cơ quan, tổ chức, hộ gia đình và đối với từng cá nhân

Thực tế đã chứng minh, khi kinh tế, xã hội phát triển, như một quy luật tất yếu sẽ kéo theo các nguy cơ tiềm ẩn xảy ra cháy, nổ tăng cao Quá trình đô thị hoá nhanh chóng, kèm theo sự bùng nổ dân số thế giới dẫn đến việc hình thành những khu vực dân cư đông đúc, mật độ dân số lớn và khoảng cách giàu – nghèo gia tăng,