Thi hành quy định về Đảng Cộng sản Việt Nam trong Hiến pháp 2013

Đảng cũng đã xác định nhiệm vụ xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp, phẩm chất đạo đức, nhân văn, năng lực phục vụ người dân và xã hội theo những tiêu chí cơ bản như: (1) Thể chế hóa,[r]

THI HÀNH QUY ĐỊNH VỀ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM TRONG HIẾN PHÁP 2013

GS TS Hoàng Thị Kim Quế - PGS TS Vũ Trọng Lâm

1 Cơ sở hiến định về Đảng cộng sản Việt Nam

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự nghiệp cách mạng của dân tộc ta đã đạt được nhiều thắng lợi to lớn trên tất cả các lĩnh vực đối nội và đối ngoại, kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội Xây dựng nhà nước pháp quyền là con đường phát triển tất yếu của đất nước ta, phù hợp với xu thế chung của thời đại, không chỉ là nguyện vọng mà đã và đang trở thành nhu cầu hiện thực và khả năng hiện thực.100 Sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng là nhân tố quyết định thắng lợi sự nghiệp đổi mới đất nước, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, của dân, do dân và vì dân

Hiến pháp năm 2013 đã xác lập cơ sở chính trị - pháp lý về vai trò, trách nhiệm của Đảng cộng sản Việt Nam đối với nhà nước và xã hội vì mục tiêu dân giầu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Hiến pháp năm 2013 không chỉ đơn thuần là quy định vị trí, vai trò lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước và xã hội mà còn xác định rõ ràng, toàn diện

về trách nhiệm của Đảng đối với quốc gia, dân tộc trong việc thực hiện vai trò lãnh đạo với

tư cách là một đảng duy nhất cầm quyền Sự lãnh đạo của Đảng đã được quy định trong điều

4 và trong Lời nói đầu của Hiến pháp năm 2013 Từ năm 1930, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập và rèn luyện, Nhân dân ta tiến hành cuộc đấu tranh lâu dài, đầy gian khổ, hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc, vì hạnh phúc của Nhân dân

Cách quy định về Đảng cộng sản Việt Nam trong điều 4 Hiến pháp năm 2013 đã thể hiện

sự kế thừa và phát triển nhận thức lý luận sâu sắc của Đảng ta về sứ mệnh lãnh đạo xã hội và nhà nước của Đảng cầm quyền trong điều kiện nhà nước pháp quyền, hội nhập và phát triển

Điều 4

1 Đảng Cộng sản Việt Nam - Đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam, đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc, lấy chủ nghĩa Mác - Lê-nin và tư tưởng

Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội

2 Đảng Cộng sản Việt Nam gắn bó mật thiết với Nhân dân, phục vụ Nhân dân, chịu sự giám sát của Nhân dân, chịu trách nhiệm trước Nhân dân về những quyết định của mình

3 Các tổ chức của Đảng và đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật

Bằng việc hiến định vị trí, vai trò, trách nhiệm lãnh đạo nhà nước và xã hội, Hiến pháp năm 2013 " đã khẳng định và làm sâu sắc hơn sự hiện diện chính đáng, hợp hiến, hợp pháp của Đảng với tư cách vừa là hạt nhân lãnh đạo, vừa là bộ phận hợp thành của hệ thống chính trị nước ta "101 So với các quy định trong các bản Hiến pháp trước đây, quy định về sự lãnh đạo của Đảng trong Hiến pháp năm 2013 đã thể hiện đầy đủ, minh bạch hơn về vai trò, trách nhiệm của Đảng trong đời sống quốc gia, dân tộc

Hiến pháp tiếp tục khẳng định vai trò, vị thế lãnh đạo, cầm quyền của Đảng trong thời

100 Xem, Nguyễn Duy Quý, bài viết trên báo Nhân dân số 29/11/1001

101 Đào Trí Úc, bài viết trong sách Bình luận khoa học Hiến pháp nước Cọng hòa xã hội chủ nghĩa Việt nam năm

2013, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà nội, năm 2016, tr 72

kỳ hội nhập, xây dựng nhà nước pháp quyền Đảng là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội

và chịu trách nhiệm trước nhân dân về các chính sách, quyết định của mình So với Hiến pháp năm 1992, Điều 4 HPSĐ đã thể hiện đầy đủ hơn bản chất của Đảng theo tinh thần Cương lĩnh (bổ sung, phát triển năm 2011) Bản chất của Đảng đã được xác định một cách công khai, Đảng Cộng sản Việt Nam vừa là đội tiên phong của giai cấp công nhân, vừa là đội tiên phong của Nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã từng khẳng định: "Đảng ta là Đảng của giai cấp, đồng thời cũng là của dân tộc, không thiên

tư, thiên vị"; "Ngoài lợi ích của nhân dân, Đảng không có lợi ích nào khác"102

Hiến pháp năm 2013 có một điểm mới đặc biệt quan trọng trong việc xác định rõ ràng mối quan hệ giữa Đảng và Nhân dân, tại khoản 2 Điều 4, trách nhiệm của Đảng phải gắn bó mật thiết với Nhân dân, phục vụ Nhân dân và chịu sự giám sát của Nhân dân; phải chịu trách nhiệm trước Nhân dân về những quyết định của mình Sức mạnh, uy tín, sự đúng đắn trong đường lối lãnh đạo xã hội của Đảng được đảm bảo bằng chính sự tham gia xây dựng đảng và

sự giám sát của nhân dân, nhất là trong điều kiện một đảng duy nhất cầm quyền “Phải tạo ra những cơ chế dân chủ, công khai, minh bạch để nhân dân giám sát cán bộ, đảng viên trong việc thực hiện đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, những quy định của Điều lệ Đảng và quy định của Ban Chấp hành Trung ương về những điều đảng viên không được làm "Dựa vào nhân dân để xây dựng Đảng" phải trở thành một nguyên tắc xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam trong điều kiện Đảng cầm quyền”103

Hiến pháp năm 2013 đã xác định trách nhiệm tôn trọng, tuân thủ pháp luật của các tổ chức của Đảng và đảng viên, mọi hoạt động của các tổ chức đảng và cá nhân mỗi đảng viên phải trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật Quy định này vừa là lẽ đương nhiên xét từ góc

độ nghĩa vụ tôn trọng, tuân thủ pháp luật của mỗi cá nhân, đồng thời cũng hàm ý nhấn mạnh đến nguyên tắc thượng tôn Hiến pháp, pháp luật của các tổ chức đảng và mọi đảng viên khi

đã ở vào vị thế của một đảng cầm quyền Như vậy, sự giám sát của nhân dân cũng được thực hiện trên các tiêu chí tôn trọng, tuân thủ pháp luật của các tổ chức đảng và các đảng viên

2 Cách tiếp cận vấn đề thi hành quy định về Đảng cộng sản Việt Nam trong Hiến pháp năm 2013

Trên bình diện tổng thể, bản thân phạm trù thi hành Hiến pháp năm 2013 có nội hàm rộng lớn, đối với các quy định, các nguyên tắc và tinh thần của Hiến pháp Thi hành Hiến pháp năm 2013 được tiếp cận theo nhiều tiêu chí, cấp độ, lĩnh vực khác nhau Diễn đạt một cách khác, thi hành Hiến pháp hay nói cách khác là thực hiện Hiến pháp, đưa các quy định, các nguyên tắc và tinh thần Hiến pháp vào đời sống nhà nước, pháp luật đời sống xã hội

Việc thi hành các quy định của Hiến pháp về Đảng cộng sản cần được xem xét, đánh giá trên những phương diện cơ bản sau đây:

- Thi hành quy định/ nguyên tắc Đảng lãnh đạo đối với nhà nước và xã hội

- Thi hành quy định/ nguyên tắc trách nhiệm của Đảng đối với nhân dân thông qua các đường lối và hoạt động cụ thể của Đảng

- Thi hành quy định/ nguyên tắc tôn trọng, tuân thủ Hiến pháp, pháp luật, hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp, pháp luật của các tổ chức đảng và mọi đảng viên

- Thi hành quy định/nguyên tắc nhân dân giám sát hoạt động của đảng

102 Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội, 2009, t.10, tr.467, 462

103 Lê Hữu Nghĩa, Hiến định vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong Hiến pháp sửa đổi,

http://www.nhandan.com.vn/chinhtri/tuyentruyenhienphap/item/21947502-hien-dinh-vai-tro-lanh-dao-cua-dang-cong-san-viet-nam-trong-hien-phap-sua-doi.html

Xét về chủ thể có nghĩa vụ thi hành Hiến pháp năm 2013 thì các tổ chức đảng và mỗi đảng viên cũng là một trong những chủ thể bên cạnh các chủ thể khác Nhưng so với các chủ thể khác, Đảng cộng sản VN nói chung và mỗi tổ chức đảng lại có những đặc trưng, trách nhiệm riêng trong việc thi hành Hiến pháp

Thứ nhất là các tổ chức đảng và đảng viên phải có nghĩa vụ tôn trọng, tuân thủ các quy định Hiến pháp và pháp luật Nguyên tắc bình đẳng, công bằng trước pháp luật và trước toà àn theo đó cần được tôn trọng, tuân thủ đối với mọi tổ chức đảng và mọi đảng viên

Thứ hai là Đảng thi hành hiến pháp với tư cách là một đảng cầm quyền, lãnh đạo nhà nước và xã hội Đảng thực hiện trách nhiệm này bằng việc đề ra các chủ trương, nhiệm vụ và kiểm tra việc thực hiện vai trò lãnh đạo của đảng đối với nhà nước và xã hội

Ở đây có một nguy cơ tiềm ẩn là sự vi phạm nguyên tắc phân định rõ ràng chức năng lãnh đạo của đảng và chức năng quản lý, điều hành xã hội theo Hiến pháp, pháp luật của nhà nước Đảng lãnh đạo nhà nước song không được xâm phạm đến nguyên tắc thượng tôn hiến pháp và pháp luật nói chung, xâm phạm các nguyên tắc phân công, phối hợp và kiểm soát lẫn nhau giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp nói riêng

3 Đánh giá tổng quan việc thi hành quy định về Đảng cộng sản Việt Nam trong Hiến pháp năm 2013

Thực hiện vai trò lãnh đạo đối với nhà nước và xã hội Đảng ta đã ban hành nhiều văn bản chính trị quan trọng về triển khai thi hành hiến pháp năm 2013 Ngày 28-11-2013, tại kỳ họp thứ 6, Quốc hội khóa XIII đã thông qua Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, có hiệu lực thi hành từ ngày 1-1-2014 Ban Bí thư đã ban hành Chỉ thị số 32-CT/TW

về việc triển khai thi hành Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

- Tiếp theo sau đó, Đảng cũng đã ban hành nhiều văn bản về công tác cán bộ, xây dựng và hoàn thiện bộ máy nhà nước, hệ thống pháp luật, đổi mới hệ thống hệ thống chính trị, đấu tranh phòng chống tham nhũng, xử lý cán bộ, đảng viên vi phạm Điều lệ Đảng và pháp luật, về xây dựng, phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội; về đổi mới, chỉnh đốn đảng trong tình hình mới

Trong thời gian gần đây, Đảng đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo về đổi mới tổ chức, hoạt động của hệ thống chính trị, về công tác cán bộ, phòng chống tham nhũng, tiêu biểu như: Nghị quyết 18- NQ/TW ngày 25/10/2017 về: «Một số vấn đề tiếp tục đổi, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả «; Nghị quyết Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương Khóa XII về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ (Nghị quyết số 26-NQ/TW)

Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư đã ban hành nhiều nghị quyết, chỉ thị, quy định để tăng cường công tác xây dựng Đảng, hệ thống chính trị và phòng, chống tham nhũng, nhất là các Nghị quyết Trung ương 4, 6, 7 (khóa XII) về xây dựng, chỉnh đốn Đảng, tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức, bộ máy của hệ thống chính trị, xây dựng đội ngũ cán

bộ các cấp; các quy định về kiểm tra, giám sát, xử lý kỷ luật đảng, kiểm soát tài sản của cán

bộ, thẩm quyền và trách nhiệm của ủy ban kiểm tra đảng trong công tác phòng, chống tham nhũng, về phân cấp quản lý và bổ nhiệm, giới thiệu cán bộ ứng cử

Đảng đoàn Quốc hội tập trung lãnh đạo, chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ, nâng cao chất lượng xây dựng luật, pháp lệnh, nghị quyết, thể chế hóa tương đối đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về kinh tế - xã hội và phòng, chống tham nhũng; khắc phục những sơ hở, bất cập trong các quy định của pháp luật là nguyên nhân phát sinh tiêu cực,

tham nhũng, “lợi ích nhóm" Ban cán sự đảng Chính phủ xác định xây dựng, hoàn thiện thể chế về kinh tế - xã hội và phòng, chống tham nhũng là một nhiệm vụ trọng tâm trong xây dựng “Chính phủ kiến tạo, hành động và liêm chính”; kiên quyết gỡ bỏ các rào cản, loại trừ các quy định pháp luật không rõ ràng, không minh bạch, có biểu hiện “lợi ích nhóm”, gây khó khăn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống nhân dân

Đảng ta đã nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của công tác cán bộ, thực trạng và nguyên nhân chủ yếu dẫn đến những thành công và hạn chế, yếu kém trong các hoạt động của nhà nước, các tổ chức xã hội Nội dung công tác cán bộ đã được tập trung xác định trong Nghị quyết Hội nghị lần thứ bảy của Ban Chấp hành Trung ương Khóa XII về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ (Nghị quyết số 26-NQ/TW)

Nghị quyết 26 – NQ/ TW đã xác định mục tiêu của công tác cán bộ với những chỉ tiêu theo các lộ trình cụ thể đến năm 2020, 2015 và 2030 Đảng cũng đã xác định nhiệm vụ xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp, phẩm chất đạo đức, nhân văn, năng lực phục vụ người dân và xã hội theo những tiêu chí cơ bản như: (1) Thể chế hóa, cụ thể hóa Nghị quyết thành các quy định của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về công tác cán bộ, xây dựng

và quản lý đội ngũ cán bộ; (2) Hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực; kiên quyết xóa bỏ tệ chạy chức, chạy quyền; ngăn chặn và đẩy lùi tình trạng suy thoái, "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" trong cán bộ, đảng viên; (3) Đẩy mạnh thực hiện chủ trương bố trí bí thư cấp ủy cấp tỉnh, cấp huyện không là người địa phương; (4) Hoàn thành việc xây dựng vị trí việc làm và

rà soát, cơ cấu lại đội ngũ cán bộ các cấp gắn với kiện toàn tổ chức bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; (5 )Xây dựng được đội ngũ cán bộ các cấp đáp ứng tiêu chuẩn chức danh, vị trí việc làm và khung năng lực theo quy định…

Kiểm soát chặt chẽ quyền lực trong công tác cán bộ; chống chạy chức, chạy quyền Xây dựng, hoàn thiện thể chế để kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ theo

nguyên tắc mọi quyền lực đều phải được kiểm soát chặt chẽ bằng cơ chế; quyền hạn, phải được ràng buộc bằng trách nhiệm; thực hiện công khai, minh bạch tiêu chuẩn, quy trình, thủ tục và hồ sơ nhân sự; cung cấp, trao đổi thông tin và giải trình khi có yêu cầu

Về phòng chống tham nhũng

Sự chỉ đạo của Đảng là rất quyết liệt, rõ ràng đối với công tác phòng chống tham nhũng Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng đã tổ chức 31 Đoàn kiểm tra, giám sát việc thanh tra các vụ việc, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử các vụ án tham nhũng, kinh tế tại 63 tỉnh, thành phố Qua kiểm tra, giám sát đã kiến nghị chỉ đạo xử lý 452 vụ việc,

vụ án tham nhũng, kinh tế Công tác kiểm tra, giám sát, thanh tra, kiểm toán được chỉ đạo quyết liệt, chặt chẽ, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm minh các sai phạm, siết chặt kỷ luật,

kỷ cương góp phần đắc lực nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng Ban Chỉ

đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng đã tổ chức 31 Đoàn kiểm tra, giám sát việc thanh tra các vụ việc, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử các vụ án tham nhũng, kinh tế tại 63 tỉnh, thành phố Qua kiểm tra, giám sát đã kiến nghị chỉ đạo xử lý 452 vụ việc, vụ án tham nhũng, kinh tế

"Không có vùng cấm, không có đặc quyền"

Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Ban Chỉ đạo đã lãnh đạo, chỉ đạo kiên quyết; xử lý nghiêm minh một số cán bộ cấp cao cả đương chức và đã nghỉ hưu, có

vi phạm liên quan các vụ án tham nhũng, kinh tế đặc biệt nghiêm trọng, phức tạp, dư luận xã hội quan tâm Thực hiện đúng quan điểm chỉ đạo của Đảng và Tổng bí thư "không có vùng cấm, không có ngoại lệ, không có đặc quyền, bất kể người đó là ai" Riêng các vụ án, vụ việc thuộc diện Ban Chỉ đạo theo dõi, chỉ đạo, đến nay đã kết thúc điều tra, truy tố và đưa ra xét

xử sơ thẩm 35 vụ án/440 bị cáo, với 11 án tử hình cho 10 bị cáo; 20 án chung thân cho 19 bị cáo; 7 bị cáo bị phạt tù với mức án 30 năm; hơn 39 bị cáo bị phạt tù từ 12 tháng đến dưới 30 năm Trong đó, nhiều vụ án tham nhũng, kinh tế đặc biệt nghiêm trọng, phức tạp được điều tra, truy tố, xét xử nghiêm khắc, đúng pháp luật, được nhân dân đồng tình, ủng hộ, đánh giá cao như các vụ án Dương Chí Dũng; Vũ Quốc Hảo; Huỳnh Thị Huyền Như; Phạm Công Danh; vụ án Hà Văn Thắm; vụ án Giang Kim Đạt; vụ án Đinh La Thăng; vụ án Trịnh Xuân Thanh; vụ án Phan Văn Anh Vũ (Vũ Nhôm)…

Về xây dựng pháp luật nhằm thi hành hiến pháp năm 2013:

Xác định nhiệm vụ triển khai thi hành Hiến pháp năm 2013, trong hai năm 2014 -

2015 và cho đến kỳ họp cuối nhiệm kỳ khóa XIII, Quốc hội tập trung cho công tác lập pháp, xem xét, thông qua gần 80 luật nhằm cụ thể hóa tinh thần và nội dung của Hiến pháp Các văn bản luật quan trọng trên ba lĩnh vực then chốt: tổ chức bộ máy nhà nước, quyền, nghĩa

vụ con người, công dân và phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, bao gồm: Luật Tổ chức Quốc hội, Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, Luật Tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân, Luật Tổ chức Chính quyền địa phương; Luật Giám sát của Quốc hội, các luật Tố tụng dân sự, Tố tụng hình sự, Tố tụng hành chính ; các luật bảo đảm dân chủ, quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân: Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân; Luật Tiếp cận thông tin, Luật Trưng cầu ý dân, Luật về hội, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo; Luật Báo chí ; các luật về kinh tế, xã hội: Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp, Luật Bảo hiểm xã hội

Ngày 22-6-2015 tại kỳ họp thứ chín, Quốc hội khóa XIII đã thông qua Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, có hiệu lực từ ngày 1-7-2016 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 tạo lập cơ sở pháp lý cho hoạt động xây dựng pháp luật với quy trình, thủ tục chặt chẽ và đảm bảo sự tham gia của xã hội vào hoạt động xây dựng pháp luật Theo các nhà khoa học, Luật năm 2015 cũng mở ra không gian hiến định rộng lớn cho sự tham gia, phản biện và giám sát của nhân dân trong quá trình xây dựng và thực thi pháp luật thống nhất, đồng bộ, minh bạch, khả thi, dễ tiếp cận, hiệu lực và hiệu quả

Thi hành hiến pháp năm 2013 từ góc độ phổ biến, giáo dục hiến pháp cũng đã đạt được một số thành tựu quan trọng Trong các năm 2015 - 2017, Chính phủ đã tổ chức tuyên truyền, phổ biến, giới thiệu tập huấn về nội dung và ý nghĩa của Hiến pháp, cơ bản đã hoàn thành việc biên soạn các tài liệu, giáo trình, bài giảng chuyên đề về Hiến pháp; tổ chức rà soát, lập danh mục đề xuất văn bản quy phạm pháp luật cần bãi bỏ, sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới phù hợp với quy định của Hiến pháp 2013 Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ có nhiệm

vụ xây dựng, ban hành 225 văn bản quy định chi tiết các luật, pháp lệnh Việc xây dựng, ban hành văn bản quy định chi tiết trong thời gian qua đã được thực hiện đúng thẩm quyền, trình

tự, thủ tục theo quy định của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật

4 Những vấn đề đặt ra trong việc tổ chức thi hành quy định của Hiến pháp năm

2013 về Đảng cộng sản Việt Nam

Đảm bảo việc thi hành Hiến pháp trong đời sống xã hội là một nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa mang tầm chiến lược lâu dài Đối với Việt Nam điều này lại càng có tầm quan trọng hơn bao giờ hết trong điều kiện một Việt Nam hội nhập ngày càng sâu rộng, toàn diện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng đã xác định: “Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa do Đảng lãnh đạo là nhiệm vụ trọng tâm của đổi mới

hệ thống chính trị”, “Hoàn thiện thể chế, chức năng, nhiệm vụ, phương thức và cơ chế vận hành, nâng cao hiệu lực, hiệu quả của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa” 104

104 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2016, tr 175

Vị thế, vai trò lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước và xã hội là một thực tế lịch sử đã được kiểm nghiệm và thừa nhận Đồng thời với những quy định cụ thể của Hiến pháp như trên đã đề cập, vai trò, trách nhiệm lãnh đạo nhà nước và xã hội của đảng cộng sản Việt Nam

có tính hợp hiến, chính danh, chính đáng được nhân dân ủy quyền chính trị

Xét trên bình diện tổng thể, cần xây dựng khung lý thuyết cơ bản về thi hành điều 4 của Hiến pháp năm 2013 về Đảng cộng sản Việt Nam Cũng như đối với bất kỳ một hoạt động nào của xã hội, hoạt động của đảng cũng không thể là ngoại lệ, thì việc thi hành đúng, đầy đủ quy định Hiến pháp về Đảng cộng sản Việt Nam cũng cần được đo lường, đánh giá theo những tiêu chí, tiêu chuẩn nhất định

Theo đó, cần làm rõ nội dung cụ thể theo 3 khoản của điều 4, cũng tức là làm rõ nội hàm của sự lãnh đạo/ nguyên tắc đảng lãnh đạo nhà nước và xã hội Ba nội dung của điều 4 như trên đã đề cập, bao gồm: vai trò, trách nhiệm lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước và xã hội, trách nhiệm của đảng đối với nhân dân, phục vụ Nhân dân, chịu sự giám sát của Nhân dân, chịu trách nhiệm trước Nhân dân về những quyết định của mình; các tổ chức của Đảng

và đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật

Đặc biệt là đối với khoản 3 của điều 4 trong Hiến pháp năm 2013, hiện tại cách quy định như vậy xét về nội dung, ý nghĩa là đúng đắn, minh bạch, vừa phù hợp nguyên tắc nhà nước pháp quyền, vừa tạo lập niềm tin chính trị - pháp lý đối với nhân dân Song để có cơ sở đánh giá, nhận diện và kiểm soát trong thực tiên thì rât cần được cụ thể hơn, bởi khái niệm

“trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật” chưa thật sự tường minh Sẽ là hợp lý, tường minh nếu được quy định:” Các tổ chức đảng và mọi đảng viên phải tôn trọng, tuân thủ Hiến pháp, pháp luật hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật”

Cần xây dựng Luật về Đảng cộng sản theo đúng nguyên tắc, tinh thần của Hiến pháp năm 2013 Vấn đề này cũng đã được đề cập, bàn luận nhiều trước và sau khi Hiến pháp năm

2013 được ban hành

Vấn đề đặt ra là cần xác định rõ ràng hơn về phạm vi “thi hành hiến pháp về quy định vai trò lãnh đạo của đảng đối với nhà nước và xã hội “trên nguyên tắc đảng lãnh đạo toàn diện, thống nhất và đảm bảo nguyên tắc tập trung, dân chủ Xuất hiện cùng lúc nhiều tuyến thi hành: thi hành hiến pháp, thi hành luật, thi hành văn bản pháp luật của cấp trên; thi hành mệnh lệnh, chỉ đạo của các cấp của đảng và của nhà nước theo nguyên tắc tập trung dân chủ Trong cả một chuỗi thi hành như vậy, sự chồng chéo, sự cản trở, mâu thuẫn, thậm chí

có thể vi hiến, vi luật là điều khó tránh khỏi

Để thực hiện đầy đủ, đúng đắn điều 4 trong đó có vai trò, trách nhiệm lãnh đạo của đảng và trách nhiệm phục vụ nhân dân, chịu sự giám sát của nhân dân và chịu trách nhiệm trước nhân dân thì cần đảm bảo sự tương xứng giữa vai trò, trách nhiệm và năng lực lãnh đạo của đảng, của các tổ chức đảng và mỗi đảng viên Xét trên phương diện toàn bộ hệ thống chính trị thì cũng cần xác định đầy đủ hơn về mối quan hệ giữa đảng cộng sản và các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức nghề nghiệp

Về lãnh đạo công tác cán bộ cần mở rộng hơn chứ không chỉ tập trung và đấu tranh phòng chống tham nhũng Trong công tác này đảng cần lãnh đạo về nhiệm vụ tăng cường năng lực xây dựng và thực thi chính sách, pháp luật của công chức Năng lực công chức cần phải có để tham gia soạn thảo, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, để thực thi pháp luật

và để theo dõi, đánh giá thi hành pháp luật105 Gắn trực tiếp giữa vai trò - thẩm quyền lãnh đạo của đảng với trách nhiệm - trách nhiệm chính trị và trách nhiệm pháp lý, trách nhiệm đạo đức trong xây dựng bộ máy nhà nước và xây dựng, thực thi chính sách, pháp luật

105 Đỗ Phú Hải,Năng lực xây dựng và thực thi chính sách, pháp luật của công chức ở nước ta

http://caicachhanhchinh.gov.vn/Plus.aspx/vi/News/71/0/1010046/0/6587/

Sự lãnh đạo của đảng về xây dựng và thực hiện pháp luật cần tiếp tục thực hiện theo Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XII, đảm bảo gắn kết giữa xây dựng pháp luật và thực hiện pháp luật, trong đó, có nội dung chuyển hướng chiến lược từ xây dựng sang hoàn thiện pháp luật gắn với hiệu quả thi hành pháp luật

Sự lãnh đạo của Đảng đối với xã hội và nhà nước là một hệ thống các nguyên tắc, phương thức lãnh đạo của Đảng, trong đó đường lối, chính sách của Đảng có tầm quan trọng đặc biệt, bởi trên cơ sở đó, nhà nước thể chế hóa thành các quy định pháp luật, áp dụng vào cuộc sống Một xã hội được tổ chức ở trình độ cao - xã hội pháp quyền, không thể thiếu được pháp luật và đạo đức Do vậy, xây dựng cơ chế phản biện xã hội đối với các nghị quyết của các tổ chức Đảng và các chính sách, pháp luật của nhà nước sẽ là điều kiện thiết yếu đảm bảo cho sự lãnh đạo của một đảng duy nhất cầm quyền, đảm bảo cho đất nước phát triển

Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước trên những nội dung cơ bản như: lãnh đạo trong việc nhà nước thể chế hoá đường lối của Đảng thành các quy định pháp luật, tổ chức thực hiện pháp luật; trong công tác tổ chức cán bộ , xây dựng đội ngũ cán bộ có phẩn chất đạo đức và năng lực công tác; trong công tác kiểm tra, thanh tra, giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước Sinh thời chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói rằng Đảng là trí tuệ, Đảng là văn minh, Đảng đạo đức Theo chủ tịch Hồ Chí Minh, một dân tộc, một Đảng và một con người, ngày hôm qua là vĩ đại, có sức hấp dẫn, không nhất định hôm nay là ngày mai vẫn được mọi người yêu mến và ca ngợi, nếu lòng dạ không còn trong sáng nữa, nếu sa vào chủ nghĩa cá nhân".106 Lòng tin của nhân dân đối với Đảng chính là thước đo uy tín và sức mạnh của Đảng

106 Hồ Chí Minh, tòan tập, tập 12, Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội, 1996, tr 557-558