Kiểm tra, đánh giá là một một trong những thành tố quan trọng của quá trình bồi dưỡng. Qua kiểm tra, đánh giá biết được kết quả học tập của học viên, những điểm yếu, điểm mạnh trong qu[r]
Trang 1NGHIỆP VỤ CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN
HƯỚNG HÓA, TỈNH QUẢNG TRỊ
Phạm Thế Kiên1 Trần Xuân Dũng2 Tóm tắt
Mục tiêu của nghiên cứu này là tìm hiểu thực trạng hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên Trung học phổ thông huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị Số liệu nghiên cứu được thu thập từ kết quả khảo sát 10 cán bộ quản
lý và 109 giáo viên đang công tác ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị và được xử lý bằng phần mềm thống kê SPSS 22.0 Kết quả nghiên cứu cho thấy, cán bộ quản lý và giáo viên đã nhận thức đúng
về tầm quan trọng của hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên Các chủ thể quản lý đã thường xuyên tổ chức bồi dưỡng các năng lực xây dựng kế hoạch, năng lực sử dụng phương pháp dạy học và giáo dục, năng lực kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh; tuy nhiên, bồi dưỡng năng lực tư vấn và hỗ trợ học sinh chưa được chú trọng triển khai Hiệu quả của các phương thức tổ chức bồi dưỡng chưa cao Việc kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng hầu như chưa phát huy được sự sáng tạo của các đối tượng tham gia khóa bồi dưỡng Các điều kiện hỗ trợ thực hiện hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập Kết quả nghiên cứu
là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà nghiên cứu, các chủ thể quản lý, các lực lượng giáo dục nghiên cứu, đề xuất những tác động phù hợp, nâng cao hiệu quả hoạt động bồi dưỡng giáo viên Trung học phổ thông, góp phần đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay.
Từ khoá: Bồi dưỡng; Năng lực chuyên môn; Nghiệp vụ; Giáo viên trung học phổ thông.
1 Đặt vấn đề
Mục tiêu của Chương trình giáo dục trung học phổ thông (THPT) là nhằm giúp học sinh tiếp tục phát triển những phẩm chất, năng lực cần thiết đối với người lao động, ý thức
và nhân cách công dân, khả năng tự học và ý thức học tập suốt đời, khả năng lựa chọn nghề
1 Ban Thanh tra và Pháp chế, Đại học Huế.
2 Học viên cao học Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế; Điện thoại: 090 5050 135;
Email: ptkien@hueuni.edu.vn.
Trang 2nghiệp phù hợp với năng lực và sở thích, điều kiện và hoàn cảnh của bản thân để tiếp tục học lên, học nghề hoặc tham gia vào cuộc sống lao động, khả năng thích ứng với những đổi thay trong bối cảnh toàn cầu hoá và cách mạng công nghiệp mới [2] Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh làm được cái gì qua việc học
Trước kia, hoạt động dạy học của giáo viên chủ yếu nặng về truyền thụ kiến thức, chủ yếu “đọc - chép”, thì nay, giáo viên phải hướng dẫn học sinh về cách học nhiều hơn Học sinh phải tự học nhiều hơn, phải biết huy động tổng thể kiến thức, kỹ năng, tiềm lực của mình để thực hiện mục tiêu giáo dục, trong quá trình đó sẽ rèn luyện năng lực sáng tạo Đổi mới chương trình giáo dục phổ thông đòi hỏi giáo viên phải được trang bị thêm năng lực chuyên môn, nghiệp vụ theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh Theo đó, ngoài năng lực tư vấn và hỗ trợ học sinh; giáo viên THPT còn phải xây dựng được kế hoạch dạy học và giáo dục, phải sử dụng được phương pháp dạy học và giáo dục, và phải kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh Bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên THPT chính là quá trình bổ sung, nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên THPT một cách thường xuyên để giúp họ cập nhật, trang bị thêm và trang bị mới những kiến thức, kỹ năng và thái độ, có thêm những năng lực để có thể thích ứng và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của giáo dục THPT
Ở tỉnh Quảng Trị, hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên các trường THPT do Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) quản lý Nhìn chung, Sở GD&ĐT đã quan tâm triển khai thực hiện các hoạt động bồi dưỡng cho giáo viên các trường THPT trên địa bàn, trong đó có giáo viên các trường THPT huyện Hướng Hóa Thời gian tập huấn, bồi dưỡng thường được triển khai vào các dịp hè, nội dung bồi dưỡng thường tập trung vào bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm, bồi dưỡng nâng cao chuyên môn Tuy nhiên, đối tượng được tham gia tập huấn, bồi dưỡng thường chỉ là cán bộ quản lý (CBQL), giáo viên cốt cán; việc phổ biến, triển khai bồi dưỡng, tập huấn từ CBQL, giáo viên cốt cán đến toàn thể giáo viên
ở các trường vẫn còn nhiều hạn chế, hiệu quả chưa cao
Trong nghiên cứu này, chúng tôi tập trung tìm hiểu thực trạng hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên trung học phổ thông huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị Kết quả nghiên cứu là nhằm phát hiện những hạn chế và nhận diện rõ nguyên nhân, làm cơ sở cho các chủ thể quản lý nghiên cứu đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả hoạt động bồi dưỡng năng lực, chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên trung học phổ thông huyện Hướng Hóa, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay
2 Khách thể và phương pháp nghiên cứu
2.1 Khách thể khảo sát
- Mẫu khách thể khảo sát: 10 CBQL và 109 giáo viên của 4 trường THPT trên địa bàn
huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị (Trường THPT Hướng Hóa, Trường THPT Hướng Phùng, Trường THPT Lao Bảo, Trường THPT A Túc) đã tham gia trả lời phiếu khảo sát
Trang 3Mẫu khách thể khảo sát được lựa chọn ngẫu nhiên và rải đều ở các trường THPT, đảm bảo tính ngẫu nhiên và mang tính đại diện
- Thông tin về 10 CBQL và 109 giáo viên tham gia khảo sát: Về trình độ, chủ yếu CBQL, giáo
viên tham gia khảo sát có trình độ đại học (73,1%) CBQL, giáo viên tham gia khảo sát phần lớn là giáo viên (chiếm 85,7%) Về độ tuổi,chỉ có 8,4% có độ tuổi dưới 30 tuổi; còn lại từ 30 tuổi trở lên Giới tính của CBQL, giáo viên tham gia khảo sát là tương đối cân bằng (47,9%
có giới tính nam) Về thâm niên công tác, từ 5 đến dưới 10 năm chiếm tỷ lệ cao nhất (31,9%),
từ 10 năm đến dưới 15 năm chiếm tỷ lệ 26,1%, từ 15 năm đến dưới 20 năm chiếm tỷ lệ 12,6%,
từ 20 năm trở lên chiếm tỷ lệ 15,1%, và dưới 5 năm chỉ chiếm 6,7%
2.2 Phương pháp nghiên cứu
2.2.1 Phương pháp điều tra viết
- Nội dung hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên các trường THPT được thiết kế gồm (1) nhận thức của CBQL, giáo viên về tầm quan trọng của hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên các trường trung học phổ thông; (2) nội dung bồi dưỡng; (3) phương thức tổ chức bồi dưỡng; (4) kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng; và (5) các điều kiện hỗ trợ thực hiện hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên các trường trung học phổ thông
- Thang đánh giá:
Chúng tôi sử dụng thang đo 5 bậc (từ 1 đến 5) để đánh giá các nội dung của hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên các trường THPT huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị Chúng tôi căn cứ vào điểm trung bình (ĐTB) của các nội dung khảo sát để đưa ra nhận định Nội dung nào có ĐTB cao thể hiện nội dung đó được đánh giá cao theo hướng tích cực Khoảng phân biệt giữa các mức độ là 0,8 [theo công thức (Max - Min)/ n], như vậy ĐTB quy ước cho các mức độ là:
(1) Mức 1 (thấp nhất): 1 ≤ ĐTB < 1,8
(2) Mức 2: 1,8 ≤ ĐTB < 2,6
(3) Mức 3: 2,6 ≤ ĐTB < 3,4
(4) Mức 4: 3,4 ≤ ĐTB < 4,2
(5) Mức 5 (cao nhất): 4,2 ≤ ĐTB ≤ 5
- Nghiên cứu được tiến hành từ tháng 5/2019 đến tháng 9/2019
2.2.2 Phương pháp phỏng vấn
- Nội dung phỏng vấn giúp tác giả hiểu sâu hơn về kết quả khảo sát, phục vụ cho việc phân tích, đánh giá thực trạng về hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên THPT huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị Kết quả khảo sát bằng phiếu hỏi là
cơ sở xác định các vấn đề cần tìm hiểu sâu hơn và làm cơ sở thiết kế đề cương phỏng vấn
- Thời gian tiến hành phỏng vấn sâu: tháng 9/2019
Trang 42.2.3 Phương pháp thống kê toán học
Sử dụng thống kê toán học, phần mềm SPSS 22.0 để nhập và xử lý số liệu, lập bảng, biểu để phân tích ĐTB, độ lệch chuẩn (ĐLC) để đưa ra kết luận của các kết quả nghiên cứu Phần mềm SPSS 22.0 cũng được sử dụng để xác định độ tin cậy của các thang đo trong phiếu hỏi Kết quả phân tích độ tin cậy cho thấy thang đo có hệ số Cronbach’s Alpha rất cao (0,908) Giá trị này cho phép kết luận các câu hỏi là đáng tin cậy, có thể sử dụng làm công cụ khảo sát hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên THPT
3 Kết quả nghiên cứu
3.1 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về tầm quan trọng của hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên các trường trung học phổ thông
Nhận thức ảnh hưởng lớn đến thái độ, hành vi và hoạt động của con người Tính tích cực của con người trong hoạt động thường xuất phát từ sự nhận thức đúng đắn Vì lẽ đó, nghiên cứu đã tìm hiểu nhận thức của CBQL, giáo viên các trường THPT trên địa bàn huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị về tầm quan trọng của hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên các trường THPT Bồi dưỡng giáo viên là công tác mang tính chiến lược, phải làm thường xuyên, liên tục, lâu dài để xây dựng đội ngũ giáo viên đủ về
số lượng và có chất lượng cao, phục vụ cho chiến lược phát triển lâu dài của nhà trường, của ngành Mặt khác, hoạt động bồi dưỡng còn mang tính cấp bách bởi nhà trường phải thực hiện ngay những yêu cầu của năm học, những chỉ đạo của ngành nhằm nâng cao chất lượng giáo dục như đổi mới chương trình, sách giáo khoa, phương pháp dạy học, cách thức quản lý… Do đó, việc xác lập nhận thức về tầm quan trọng của hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên là nội dung rất quan trọng Đây là cơ sở để định hướng nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động bồi dưỡng cho giáo viên, nhất là trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay
Biểu đồ 1 Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về tầm quan trọng của hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên các trường trung học phổ thông huyện Hướng Hóa
Trang 5Số liệu ở Biểu đồ 1 cho thấy, hầu hết CBQL, giáo viên mà chúng tôi tiến hành khảo sát đều đánh giá cao về tầm quan trọng của hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp
vụ cho giáo viên Có đến 94,2% CBQL, giáo viên cho rằng hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên các trường THPT ở mức “quan trọng” trở lên (34,5% và 59,7%) Điều này cho thấy CBQL, giáo viên đã nhận thức được hoạt động bồi dưỡng không chỉ là nghĩa vụ, trách nhiệm của từng giáo viên mà còn là quyền lợi của họ khi nó đáp ứng nhu cầu phát triển nghề nghiệp liên tục và nâng cao năng lực tự học, tự bồi dưỡng của bản thân Việc các đối tượng mà chúng tôi tiến hành khảo sát đánh giá cao tầm quan trọng của hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên các trường THPT chính là điều kiện thuận lợi cho việc triển khai các hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp
vụ cho giáo viên các trường THPT huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị trong bối cảnh hiện nay
3.2 Thực trạng về mức độ thực hiện bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên các trường trung học phổ thông huyện Hướng Hóa
Mục tiêu của hoạt động bồi dưỡng giáo viên là nhằm chỉ ra những kỳ vọng về sự thay đổi sau bồi dưỡng Mục tiêu của hoạt động bồi dưỡng giáo viên được hiểu là kết quả, là sản phẩm mong đợi của quá trình bồi dưỡng Trong nghiên cứu này, mục tiêu bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên THPT là hướng đến phát triển chuyên môn, nghiệp
vụ cho giáo viên THPT đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay Theo đó, nội dung bồi dưỡng được xác định là bồi dưỡng các năng lực giúp giáo viên đáp ứng được tiêu chuẩn phát triển chuyên môn, nghiệp vụ được quy định tại Điều 5, Thông tư số 20/2018/TT-BGDDT ngày 22 tháng 8 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Quy định chuẩn nghề nghiệp giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông [3] Mức độ thực hiện bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên các trường THPT huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị được trình bày ở Bảng 1
Bảng 1.Thực trạng về mức độ thực hiện bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên các trường
trung học phổ thông huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị
1 Bồi dưỡng năng lực xây dựng kế hoạch dạy học và giáo dục theo hướng
phát triển phẩm chất, năng lực học sinh 3,56 0,53
2 Bồi dưỡng năng lực sử dụng phương pháp dạy học và giáo dục theo
hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh 3,62 0,57
3 Bồi dưỡng năng lực kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất,
4 Bồi dưỡng năng lực tư vấn và hỗ trợ học sinh 3,38 0,68
Ghi chú: 1≤ĐTB≤ 5
Kết quả khảo sát ở Bảng 1 cho thấy, nhìn chung Sở GD&ĐT đã quan tâm thực hiện hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên các trường THPT trên địa bàn, trong đó có giáo viên các trường THPT huyện Hướng Hóa (ĐTB = 3,54; mức 4: 3,4 ≤
Trang 6ĐTB < 4,2, mức “thường xuyên”) Nội dung bồi dưỡng được thực hiện thường xuyên nhất là
“Bồi dưỡng năng lực sử dụng phương pháp dạy học và giáo dục theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh” (ĐTB = 3,62) Qua trao đổi với lãnh đạo Sở GD&ĐT tỉnh Quảng Trị, chúng tôi được biết đây là nội dung được Sở GD&ĐT ưu tiên để thực hiện bồi dưỡng cho giáo viên hiện nay, nhất là trong bối cảnh giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển
từ giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh làm được cái gì qua việc học Trước kia phương pháp dạy học của giáo viên nặng về truyền thụ kiến thức, chủ yếu “đọc - chép”, thì nay, giáo viên phải hướng dẫn học sinh về phương pháp học nhiều hơn; học sinh phải tự học nhiều hơn, phải biết huy động tổng thể kiến thức, kỹ năng, tiềm lực của mình để thực hiện mục tiêu giáo dục, trong quá trình đó sẽ rèn luyện năng lực sáng tạo Do đó, việc bồi dưỡng năng lực sử dụng phương pháp dạy học và giáo dục theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh cho giáo viên đã được quan tâm thực hiện thường xuyên
Ngoài ra, “Bồi dưỡng năng lực xây dựng kế hoạch dạy học và giáo dục theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh” và “Bồi dưỡng năng lực kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh” cũng được Sở GD&ĐT quan tâm thực hiện (ĐTB = 3,56 và ĐTB = 3,58) Các nội dung bồi dưỡng cho giáo viên các trường THPT đều hướng đến “phát triển phẩm chất, năng lực học sinh” Điều này cho thấy, Sở GD&ĐT tỉnh Quảng Trị đã bám sát mục tiêu đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông của Nghị quyết số 88/2014/QH13 của Quốc hội, cụ thể: “Đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông nhằm góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực” [4]
Ngoài giúp học sinh tiếp tục phát triển những phẩm chất, năng lực cần thiết, khả năng tự học và ý thức học tập suốt đời; Chương trình giáo dục phổ thông - Chương trình tổng thể, ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT cũng chỉ rõ: Mục tiêu của Chương trình giáo dục THPT giúp học sinh lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực và sở thích, điều kiện và hoàn cảnh của bản thân, giúp học sinh thích ứng với những đổi thay trong bối cảnh toàn cầu hoá và cách mạng công nghiệp mới [2] Ngoài tiềm năng cần được định hướng, cần được hỗ trợ để phát triển; lứa tuổi học sinh THPT còn thể hiện tính chất phức tạp và nhiều mặt của hiện tượng, được giới hạn ở cả hai mặt: sinh lý và tâm lý Sự trưởng thành về mặt thể chất, nhân cách trí tuệ, năng lực không trùng hợp với thời gian phát triển của lứa tuổi Do đó, các em rất cần sự tư vấn, hỗ trợ của giáo viên Tuy nhiên, nội dung “Bồi dưỡng năng lực tư vấn và hỗ trợ học sinh” lại chưa thực sự được các chủ thể quản lý quan tâm thực hiện (ĐTB = 3,38; mức 3: 2,6
≤ ĐTB < 3,4, mức “thỉnh thoảng”) Để giúp đảm bảo mục tiêu “phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh” [4], Sở GD&ĐT cần quan tâm nhiều hơn nữa đến công tác bồi dưỡng năng lực
tư vấn và hỗ trợ học sinh cho giáo viên THPT trên địa bàn huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị
3.3 Thực trạng về phương thức tổ chức bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên các trường trung học phổ thông huyện Hướng Hóa
Phương thức tổ chức bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên THPT khá phong phú và đa dạng, không chỉ đóng khung trong các lớp bồi dưỡng mà còn
Trang 7được tổ chức thực hiện thông qua các hoạt động bên ngoài, không chỉ là các phương thức truyền thống mà còn có thể vận dụng triệt để ưu thế của công nghệ thông tin vào công tác bồi dưỡng Để đánh giá thực trạng các phương thức tổ chức bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên hiện nay, chúng tôi đưa ra 6 phương thức tổ chức thông dụng ở bảng 3
Bảng 3 Thực trạng về phương thức tổ chức bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên
ở các trường trung học phổ thông huyện Hướng Hóa
TT Phương thức tổ chức bồi dưỡng Mức độ thực hiện Hiệu quả thực hiện
1 Bồi dưỡng trực tiếp, tập trung do trường sư phạm tổ
2 Bồi dưỡng trực tiếp, tập trung do Sở GD&ĐT tổ chức
3 Bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ sinh hoạt theo
4
Bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ sinh hoạt theo
cụm trường có sự hỗ trợ của CBQL cơ sở giáo dục cốt
cán và chuyên gia sư phạm
2,75 0,86 2,84 0,92
5
Tự học trực tuyến qua mạng, có sự hỗ trợ của CBQL
cơ sở giáo dục cốt cán hoặc chuyên gia từ các trường
sư phạm
2,31 0,93 2,34 0,99
6 Kết hợp học qua mạng và trực tiếp 2,76 0,69 2,81 0,76
Ghi chú: 1 ≤ ĐTB ≤ 5
Kết quả khảo sát ở Bảng 3 cho thấy, phương thức được sử dụng nhiều nhất trong hoạt
động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên là “Bồi dưỡng chuyên môn,
nghiệp vụ sinh hoạt theo cụm trường” (ĐTB = 3,20) Điều này chứng tỏ, trong số 3 hình thức bồi
dưỡng thường xuyên cho giáo viên được quy định ở Điều 5 Thông tư số 26/2012/TT-BGDĐT ban hành Quy chế bồi dưỡng thường xuyên giáo viên mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên, trong thời gian qua, hình thức bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên được
Sở GD&ĐT tỉnh Quảng Trị đã ưu tiên thực hiện là bồi dưỡng bằng tự học của giáo viên kết hợp với các sinh hoạt tập thể về chuyên môn, nghiệp vụ tại tổ bộ môn của nhà trường, liên trường hoặc cụm trường [1, Khoản 1, Điều 5]
Trong 6 phương thức bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên các trường THPT được tổ chức thông dụng ở bảng 3, phương thức “Bồi dưỡng trực tiếp, tập trung do trường sư phạm tổ chức bồi dưỡng” là phương thức ít được sử dụng nhất (ĐTB = 2,19) Nguyên nhân chính là do trước đây việc bồi dưỡng giáo viên do các Vụ chuyên môn của Bộ Giáo dục và Đào tạo và các Sở GD&ĐT thực hiện, các trường sư phạm (nếu có) chỉ được tham gia với tư cách là đơn vị phối hợp thực hiện [1, Điều 19] Chỉ đến năm 2019, để đảm bảo tiến độ triển khai chương trình phổ thông mới, Bộ Giáo dục và Đào tạo mới rốt ráo
tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng cán bộ nguồn, giảng viên sư phạm chủ chốt để những
Trang 8người này tiếp tục bồi dưỡng cho giáo viên phổ thông Các hoạt động tập huấn, bồi dưỡng được tổ chức nhằm giúp đội ngũ này nắm chắc chương trình, biết đổi mới tư duy dạy học, đổi mới phương pháp dạy, học, kiểm tra đánh giá Trọng trách tập huấn, bồi dưỡng giáo viên phổ thông theo đó cũng được Bộ Giáo dục và Đào tạo chính thức giao cho 8 trường đại học sư phạm trọng điểm và Học viện Quản lý giáo dục trực tiếp thực hiện, với sự phối hợp của các Sở Giáo dục và Đào tạo, các nhà trường phổ thông và dưới chỉ đạo của Bộ Giáo dục
và Đào tạo Đây cũng chính là lần đầu tiên các trường sư phạm tham gia, chịu trách nhiệm trực tiếp về công tác này
Ngoài ra, phương thức “Tự học trực tuyến qua mạng, có sự hỗ trợ của cán bộ quản
lý cơ sở giáo dục cốt cán hoặc chuyên gia từ các trường sư phạm” cũng là một trong những phương thức quan trọng, ứng dụng được công nghệ thông tin nhằm giảm được chi phí và thuận lợi về thời gian, vừa phát huy được năng lực tự học, biến quá trình bồi dưỡng thành quá trình tự bồi dưỡng nhưng vẫn đảm bảo được hiệu quả công tác bồi dưỡng Tuy nhiên, đây cũng là 1 trong 2 phương thức ít được sử dụng nhất (ĐTB = 2,31) Nguyên nhân chính là do cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin còn hạn chế nên phương thức bồi dưỡng này chưa được khai thác triệt để Điều này đòi hỏi các chủ thể quản lý cần xây dựng được phần mềm bồi dưỡng đội ngũ giáo viên để hỗ trợ công tác bồi dưỡng giáo viên, đặc biệt là phục vụ thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông mới, sách giáo khoa giáo dục phổ thông mới
Với 5 mức độ đánh giá hiệu quả các phương thức bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên các trường THPT hiện nay (1 Kém, 2 Yếu, 3 Trung bình, 4 Khá,
và 5 Tốt); kết quả khảo sát ở Bảng 3 cho thấy, hiệu quả các phương thức bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên các trường THPT huyện Hướng Hóa là chưa tốt Phương thức được đánh giá thực hiện có hiệu quả nhất là “Bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp
vụ sinh hoạt theo cụm trường” (ĐTB = 3,25) cũng chỉ ở mức “trung bình” (mức 3: 2,6 ≤ ĐTB
< 3,4) Thực tế cũng cho thấy, giáo viên thời gian qua chủ yếu được bồi dưỡng tập trung theo mô hình bậc thang; chính vì thế, quá trình bồi dưỡng qua nhiều tầng nấc, dẫn đến chất lượng kém hiệu quả Hai phương thức bồi dưỡng được đánh giá thấp nhất là “Bồi dưỡng trực tiếp, tập trung do trường sư phạm tổ chức bồi dưỡng” (ĐTB = 2,49) và “Tự học trực tuyến qua mạng, có sự hỗ trợ của CBQL cơ sở giáo dục cốt cán hoặc chuyên gia từ các trường
sư phạm” (ĐTB = 2,34) chỉ được đánh giá ở mức “yếu” (mức 2: 1,8 ≤ ĐTB < 2,6) Nguyên nhân chính có thể là do đây cũng chính là 2 phương thức ít được quan tâm sử dụng nhất
Từ kết quả khảo sát trên, có thể nhận thấy, phương thức được sử dụng nhiều nhất trong hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên THPT huyện Hướng Hóa là “Bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ sinh hoạt theo cụm trường”, hiệu quả hoạt động bồi dưỡng chưa cao Đòi hỏi các chủ thể quản lý của hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên cần phải đổi mới phương thức bồi dưỡng, ứng dụng công nghệ mới, hướng đến đảm bảo hiệu quả, giúp giáo viên có thể trao đổi, tương tác trực tuyến thông qua hỗ trợ của công nghệ thông tin Đồng thời, tạo thuận lợi cho người dạy thông qua việc người dạy đưa tài liệu lên Internet, người học có thể học mọi lúc, mọi nơi và trao đổi với người dạy qua mạng trong thời gian nhất định
Trang 93.4 Thực trạng về kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp
vụ cho giáo viên các trường trung học phổ thông huyện Hướng Hóa
Kiểm tra, đánh giá là một một trong những thành tố quan trọng của quá trình bồi dưỡng Qua kiểm tra, đánh giá biết được kết quả học tập của học viên, những điểm yếu, điểm mạnh trong quá trình bồi dưỡng Hình thức đánh giá có thể thực hiện theo “tiến trình”
và “tổng kết” Đánh giá “tiến trình” tức là đánh giá cả quá trình bồi dưỡng, đánh giá thường xuyên, liên tục diễn ra trong quá trình bồi dưỡng Cách đánh giá này nhận được sự phản hồi kịp thời, từ đó chỉ ra được những trở ngại để điều chỉnh và cải tiến hoạt động bồi dưỡng Đánh giá “tổng kết” là đánh giá kết quả bồi dưỡng, chứng tỏ được hiệu quả của khóa học, rút ra những kinh nghiệm để đề ra được mục tiêu cho những đợt bồi dưỡng tiếp theo Trong xu thế đổi mới giáo dục, đổi mới chuẩn giáo viên THPT như hiện nay, nhiều phẩm chất, năng lực mới cho giáo viên cần được bồi dưỡng, việc thực hiện có hiệu quả các hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng có ý nghĩa to lớn trong việc đóng góp vào
sự tiến bộ của đối tượng được bồi dưỡng, hình thành và phát triển năng lực của đối tượng được bồi dưỡng mà nhà trường, xã hội yêu cầu Để đánh giá thực trạng về kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên các trường THPT trên địa bàn huyện Hướng Hóa, chúng tôi đưa ra 4 hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng thông dụng ở Bảng 4
Bảng 4 Thực trạng về kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên
các trường trung học phổ thông huyện Hướng Hóa
TT Hình thức kiểm tra, đánh giá
kết quả bồi dưỡng
Mức độ thực hiện
Hiệu quả thực hiện
Ghi chú: 1≤ ĐTB ≤ 5
Kết quả khảo sát ở Bảng 4 cho thấy, “Bài kiểm tra” (ĐTB = 3,07) là hình thức được thực hiện thường xuyên nhất trong kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên các trường THPT huyện Hướng Hóa Tuy nhiên, hình thức này không được thực hiện thường xuyên trong quá trình bồi dưỡng mà chỉ được thực hiện khi kết thúc khóa bồi dưỡng Các hình thức “Bài tập nghiên cứu” (ĐTB = 2,43) hay “Viết thu hoạch” (ĐTB = 2,44) hầu như hiếm khi được sử dụng
Với 5 mức độ đánh giá hiệu quả các hình thức kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên các trường THPT huyện Hướng Hóa hiện nay (1 Kém, 2 Yếu, 3 Trung bình, 4 Khá, và 5 Tốt); kết quả khảo sát ở Bảng 4 cho thấy, theo
sự đánh giá của CBQL, giáo viên được khảo sát thì hiệu quả thực hiện của hình thức “Bài kiểm tra” (ĐTB = 3,25) được đánh giá cao nhất, tuy nhiên, mức đánh giá cũng chỉ ở mức
Trang 10trung bình (2,6 ≤ ĐTB < 3,4) Để tìm hiểu thêm về hiệu quả thực hiện các hình thức kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên các trường THPT huyện Hướng Hóa, chúng tôi đã tiến hành phỏng vấn một số giáo viên cốt cán đã từng tham gia các khóa bồi dưỡng, đa số câu trả lời chúng tôi nhận được là các khóa bồi dưỡng hiện nay vẫn sử dụng hình thức truyền thống là “Bài kiểm tra” để đánh giá kết quả bồi dưỡng Các bài kiểm tra thường theo cấu trúc quy định sẵn, chưa phát huy được sự sáng tạo của các đối tượng tham gia khóa bồi dưỡng Thực trạng này đòi hỏi phải có nghiên cứu nghiêm túc
để đề xuất phương án thực hiện có hiệu quả, có chất lượng, thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả hình thức kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng của giáo viên trong bối cảnh hiện nay
3.5 Thực trạng về các điều kiện hỗ trợ thực hiện hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên các trường trung học phổ thông huyện Hướng Hóa
Các điều kiện hỗ trợ thực hiện hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên các trường THPT huyện Hướng Hóa là một phần không thể thiếu trong quá trình bồi dưỡng Việc huy động và sử dụng có hiệu quả các điều kiện hỗ trợ thực hiện hoạt động bồi dưỡng góp phần quan trọng để nâng chất lượng bồi dưỡng Có cơ sở vật chất, thiết
bị dạy học tốt thì giảng viên mới có thể triển khai được quá trình bồi dưỡng khoa học, lôi cuốn được đa số người học tham gia thực sự vào quá trình học tập và học viên cũng có cơ hội tự khai thác và tiếp nhận tri thức dưới sự hướng dẫn của người dạy một cách tích cực Cung cấp các kỹ năng ICT và sử dụng ICT để thực hiện dạy học trong bồi dưỡng giáo viên là yếu tố quan trọng giúp hoạt động bồi dưỡng thành công Áp dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong bồi dưỡng sẽ giúp người dạy đổi mới phương pháp bồi dưỡng, học viên đổi mới phương pháp học với nhiều hình thức phong phú Nhờ có công nghệ thông tin và truyền thông, các đối tượng được bồi dưỡng cũng có thể thực hiện việc học tập mọi nơi, mọi lúc, mọi lĩnh vực và học suốt đời Internet chứa đựng nguồn tài nguyên tri thức
vô tận, nguồn học liệu phong phú để người học có thể khai thác học tập, trao đổi với đồng nghiệp, các nhà khoa học trong nước và trên thế giới, giúp cho người học có nhiều cách lựa chọn hình thức phương pháp, kết hợp nhiều hình thức phương pháp phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của mình
Biểu đồ 2 Thực trạng về các điều kiện hỗ trợ thực hiện hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ
cho giáo viên các trường trung học phổ thông huyện Hướng Hóa