THỰC TRẠNG KIỂM TOÁN CHU TRÌNH HUY ĐỘNG VÀ HOÀN TRẢ VỐN DO CÔNG TY DỊCH VỤ TƯ VẤN TÀI CHÍNH KẾ TOÁN VÀ KIỂM TOÁN THỰC HIỆN

Ban đầu theo Quyết định số 164 TC/QĐ/TCCB lĩnh vực hoạt động của Công ty chỉ giới hạn trong việc cung cấp các dịch vụ kế toán nhng bằng sự nỗ lực cố gắng của các cán bộ, nhân viên Công t

Thực trạng kiểm toán chu trình huy động và hoàn trả vốn

do Công ty dịch vụ t vấn tài chính kế toán và kiểm toán thực hiện

2.1 Giới thiệu chung về quá trình hình thành và phát triển của Công ty T vấn Tài chính Kế toán và Kiểm toán AASC.

Hoạt động kiểm toán độc lập thực sự đợc hình thành và phát triển ở nớc ta khi bản thân những nhân tố nội tại của nền kinh tế đặt ra những đòi hỏi cấp thiết cho việc đa dạng hóa sở hữu, đa dạng hóa đầu t trong quá trình chuyển đổi cơ chế kinh tế Trớc đòi hỏi đó ngày 13/5/1991, theo giấy phép số 957 PPLT của Thủ t-ớng Chính phủ, Bộ Tài chính đã ký hai Quyết định thành lập hai Công ty: Công ty Kiểm toán Việt Nam với tên giao dịch là VACO (Quyết định số 165 TC/QĐ/TCCB ngày 13/5/1991) và Công ty Dịch vụ Kế toán Việt Nam với tên giao dịch là ASC (Quyết định số 164 TC/QĐ/TCCB ngày 13/5/1991) sau này đổi tên là Công ty Dịch vụ T vấn Tài chính Kế toán và Kiểm toán AASC (Quyết định

số 639 TC/QĐ/TCCB ngày 14/9/1993) Nh vậy AASC là một trong những Công ty hợp pháp đầu tiên và lớn nhất Việt Nam hoạt động trên lĩnh vực t vấn tài chính kế toán và kiểm toán Với cơng vị là Công ty đầu ngành AASC đã đóng góp nhiều công sức không chỉ trong việc phát triển Công ty, mở rộng địa bàn kiểm toán mà cả trong việc cộng tác với các Công ty và tổ chức nớc ngoài góp phần phát triển sự nghiệp kiểm toán Việt Nam

Trong quá trình hoạt động AASC đã từng bớc khẳng định mình, nâng cao

uy tín với khách hàng, mở rộng phạm vi cũng nh lĩnh vực hoạt động Ban đầu theo Quyết định số 164 TC/QĐ/TCCB lĩnh vực hoạt động của Công ty chỉ giới hạn trong việc cung cấp các dịch vụ kế toán nhng bằng sự nỗ lực cố gắng của các cán

bộ, nhân viên Công ty trong việc học hỏi, mở rộng, nâng cao trình độ nghiệp vụ

kế toán, kiểm toán nên thực tế Công ty còn có khả năng cung cấp các dịch vụ kiểm toán với chất lợng cao Do vậy dựa trên khả năng của Công ty và nhu cầu thực tế ngày 14/9/93 Bộ Tài chính đã ký Quyết định 639 TC/TCCB chính thức mở rộng lĩnh vực hoạt động của Công ty (trong đó đặc biệt quan trọng là việc cung cấp các dịch vụ kiểm toán) và đổi tên thành Công ty T vấn Tài chính Kế toán và Kiểm toán Cùng với việc đa dạng hóa lĩnh vực hoạt động thì phạm vi hoạt động của Công ty cũng ngày càng phát triển rộng khắp cả nớc với các chi nhánh tại TP,

Hồ Chí Minh, Bà Rịa- Vũng Tàu, Hạ Long-Quảng Ninh, Thanh Hóa, văn phòng

đại diện tại Hải Phòng Song song với quá trình trên là sự phát triển cả về số lợng, chất lợng, chất lợng đội ngũ nhân viên, khách hàng, đối tác của Công ty Đến…nay Công ty đã có trên 200 kiểm toán viên, kỹ thuật viên, trợ lý kiểm toán viên trong số đó có 52 kiểm toán viên đợc cấp CPA; khách hàng của Công ty là các doanh nghiệp Nhà nớc, doanh nghiệp có vốn đầu t nớc ngoài, các tổ chức tài chính tín dụng quốc tế có quan hệ thờng xuyên và tin cậy Ngoài ra Công ty còn…nhận đợc sự giúp đỡ, cộng tác của nhiều viện nghiên cứu, hội nghề nghiệp, trờng

đại học và đặc biệt là sự giúp đỡ kỹ thuật của liên minh Châu Âu - một trong những trung tâm tài chính, kế toán và kiểm toán lớn trên thế giới Qua 9 năm hình thành và phát triển Công ty AASC đã chứng tỏ một khả năng phát triển mạnh mẽ

đồng thời thể hiện là một Công ty có nhiều tiềm năng trong lĩnh vực tài chính-kế toán-kiểm toán, hứa hẹn những bớc tiến mới trong chặng đờng tiếp theo

2.1.1 Chức năng hoạt động của AASC

Theo các quyết định 164-TC/QD/TCCB, 639-TC/Qđ/TCCB và bản Điều lệ

tổ chức và hoạt động của Công ty ban hành kèm theo Quyết định 556 -TC/QĐ/BTC thì AASC là doanh nghiệp Nhà nớc trực thuộc Bộ Tài chính chịu sự quản lý của Bộ Tài chính với t cách là cơ quan quản lý Nhà nớc về hoạt động kiểm toán và t vấn tài chính kế toán, đồng thời với t cách là chủ sở hữu theo quy định của luật doanh nghiệp Công ty có phạm vi hoạt động rộng khắp cả nớc với các chi nhánh, văn phòng đặt tại các địa phơng, hiện nay các chi nhánh, văn phòng đại diện của AASC đợc phân bố nh sau:

Sơ đồ 2-1

Trụ sở chính : Số 1 - Lê Phụng Hiểu - HN

Điện thoại : 8268681 - 8262775

Fax : 84 - 8253973

Văn phòng đại diện tại Hải Phòng : 88- Điện Biên Phủ - Hải Phòng

Chi nhánh Hạ Long - Cột 8 - Thành phố Hạ long

ĐT: 836332 Chi nhánh Thanh Hoá : 88 Triệu quốc Đạt - Thanh Hoá

ĐT : 856069 Chi nhánh Thành phố HCM : 27B - 1-Nguyễn Đình Chiểu - Quận 1

ĐT: 8242199 Chi nhánh Vũng Tầu : 42 Đờng thống nhất

ĐT: 856087

Nh vậy mạng lới chi nhánh Công ty đã bớc đầu đợc thành lập đáp ứng đợc nhu cầu cung cấp dịch vụ phục vụ khác hàng ở khắp các tỉnh thành trên các vùng

địa giới hành chính khác nhau trải dọc từ bắc vào nam

AASC hoạt động theo nguyên tắc “ Tuân thủ pháp luật của Nhà nớc VIệt

Nam, đảm bảo tính trung thực, khách quan và công bằng ; tuân thủ các chuẩn mực kế toán và kiểm toán hiện hành của Việt Nam, và các chuẩn mực kiểm toán, kế toán quốc tế phổ biếnđợc Nhà nớc Việt Nam thừa nhận ” “ Hoạt động của Công ty dựa trên cơ sở các hợp đồng ký kết giữa Công ty với khách hàng bao gồm các hoạt động sau :

+ Các dịch vụ về kiểm toán độc lập theo quy định của nàh nớc và bộ tài chính,

+ Các dịch vụ t vấn về quản lý tài chính, kế toán, kiểm toán, thuế, xác định giá trị tài sản, góp vốn liên doanh theo yêu cầu của khách hàng và quy định của pháp luật

+ Mở các lớp bồi dỡng ngiệp tài chính, kế toán, kiểm toán, quản trị kinh doanh theo đúng quy định của Nhà nớc và Bộ yài chính

+ Giám định tài chính kế toán theo yêu cầu cảu khách hàng

+ Các dịch vụ khác đợc pháp luật cho phép.

Có thể chi tiết hoá các dịch vụ mà AASC cung cấp cho khách hàng nh sau:

a-/ Dịch vụ kiểm toán bao gồm các loại hình sau:

- Kiểm toán các báo cáo tài chính

- Kiểm toán các hoạt động dự án

- Kiểm toán báo cáo quyết toán công trình xây dựng cơ bản

- Kiểm toán xác định vốn góp liên doanh

- Giám định tài liệu kế toán, tài chính,

b-/ Dịch vụ kế toán bao gồm các loại hình sau:

- Hớng dẫn áp dụng chế độ kế toán-tài chính

- Xây dựng các mô hình tổ chức bộ máy tổ chức công tác kế toán

- Mở, ghi sổ kế toán và lập các báo cáo tài chính

- Lập hồ sơ đăng ký chế độ kế toán

c-/ Dịch vụ t vấn về tài chính và thuế bao gồm các loại hình sau:

- T vấn về thuế

- T vấn tài chính tín dụng

- T vấn về giá tài sản cố định

- Soạn thảo và đánh giá các phơng án đầu t

- T vấn về cổ phần hoá, sáp nhập và giải thể doanh nghiệp

- Hớng dẫn thủ tục đăng ký kinh doanh.

- Lập hồ sơ đăng ký kinh doanh thành lập lại doanh nghiệp

d-/ Dịch vụ đào tạo bao gồm các loại hình sau:

- Tổ chức các khoá học bồi dỡng kế toán trởng, bồi dỡng nghiệp vụ kế toán, kiểm toán nội bộ, quản trị doanh nghiệp, ứng dụng tin học trong công tác kế toán

- Đào tạo tin học cơ bản và nâng cao

- Hỗ trợ công tác tuyển dụng cán bộ

- Cung cấp và hớng dẫn việc ghi sổ và thực hiện các báo cáo

- Cung cấp các văn bản pháp qui, các thông tin kinh tế-tài chính, sổ sách biểu mẫu, chứng từ

e-/ Dịch vụ phát triển phần mềm, ứng dụng tin học trong công tác quản lý kế toán.

Qua liệt kê ở trên chứng tỏ AASC là Công ty đa dạng hoá trong lĩnh vực hoạt động và tất nhiên cơ cấu dịch vụ mà Công ty cung cấp có sự biến chuyển theo nhu cầu của khách hàng, xét ở tầm nhìn gần và xa hơn là sự biến đổi dẫn đến những nhu cầu mới trong quá trình phát triển nền kinh tế

2.1.2 Cơ cấu tổ chức bộ máy

Phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, phạm vi hoạt động của mình AASC có cơ cấu tổ chức bộ máy theo mô hình quản trị chức năng kết hợp với việc tổ chức theo lãnh thổ địa lý thể hiện rõ theo sơ đồ 2-2:

Sơ đồ 2-2: Cơ cấu tổ chức bộ máy của AASC

Giám đốc

Phòng hành chính tổng hợp Phòng kiểm toán các ngành thơng mại dịch vụ

Phòng kiểm toán dự án

Tổ tài chính kế toán Phòng t vấn đào tạo Phòng kinh doanh tiếp thị Phòng KTBCQT vốn đầu t công trình

Chi nhánh TP HCM

Các chi nhánh khác

Phó Giám đốc thờng trực

PGĐ phụ trách t vấn - đào tạo

PGĐ phụ trách kiểm toán vốn đầu t công trình

PGĐ - Giám đốc chi nhánh TPHCM

Việc phân chia các phòng ban của Công ty với mục tiêu phục vụ công tác quản lý ,trên thực tế trong mỗi cuộc kiểm toán,t vấn tài chính kế toán Công ty có thể huy động nhân viên từ các phòng, ban khác nhau Và do AASC là doanh ngiệp

có quy mô vừa công với đặc điểm kinh doanh của Công ty không đòi hỏi sự phức tạp trong công tác kế toán do vậy Công ty không có phòng tài chính kế toán riêng

mà chỉ tổ chức thành tổ tài chính kế toán

2.2) Công tác kiểm toán chu trình huy động và hoàn trả vốn do AASC thực hiện

Do những đặc điểm của công tác kiểm toán chu trình huy động và hoàn trả(1,2,3- Phần I), việc tiếp cận công tác kiểm toán đối với chu trình này cần

đợc xem xét trên các loại hình doanh nghiệp khác nhau, trên các doanh nghiệp có mật độ, tính chất các nghiệp vụ vốn khác nhau để có thể khái quát đợc những vấn

đề cơ bản về kiểm toán chu trình huy động và hoàn trả vốn Sự diễn giải của toàn

bộ các mục còn lại của phần II thể hiện hớng tiếp cận này Các khách hàng đợc dẫn làm minh chứng cụ thể bao gồm 3 Công ty: Công ty A, Công ty B, Công ty

C , trong đó Công ty A, Công ty B là các doanh nghiệp nhà nớc, Công ty C là doanh nghiệp liên doanh Quá trình kiểm toán ở Công ty A, Công ty B đem lại sự

so sánh trong công tác kiểm toán chu trình huy động và hoàn trả vốn đối với cùng loại hình doanh nghiệp nhng có tính chất, mật độ các nghiệp vụ vốn khác nhau; quá trình kiểm toán Công ty C cho thấy công tác kiểm toán chu trình huy động và hoàn trả ở một doanh nghiệp liên doanh đồng thời đem lại cách nhìn so sánh với công tác kiểm toán ở Công ty A Công ty B là các doanh nghiệp khác loại hình

2.2.1) Lập kế hoạch kiểm toán

Tìm hiểu các vấn đề chung về khách hàng

Trong một cuộc kiểm toánbáo cáo tài chính bao giờ cũng gồm quá trình lập

kế hoạch tổng quát cho toàn bộ cuộc kiểm toán Sau đó kế hoạch sẽ đợc chi tiết

đến từng bộ phận, từng chu trình kiểm toán Vì vậy trớc khi lập đợc kế hoạch chi tiết cho việc kiểm toán chu trình huy động và hoàn trả, kiểm toán viên thực hiện kiểm toán chu trình này cùng các kiểm toán viên khác phải tìm hiểu những vấn đề chung của khách hàng có liên quan đến toàn bộ việc lập và trình bày báo cáo tài chính Các vấn đề chung đó bao gồm: Tình hình hoạt động kinh doanh của khách hàng, cấu trúc hệ thống kiểm soát nội bộ của khách hàng

a. Thu thập thông tin về tình hình hoạt động kinh doanh của khách hàng:

Kiểm toán viên thu thập những thông tin về tình hình hoạt động kinh doanh của khách hàng, các nghĩa vụ pháp lý của khách hàng và hệ thống kiểm soát nội

bộ của Công ty khách hàng

Công ty A là một DNNN đợc thành lập theo Quyết định số 352- TTg ngày

xx/x/1993 của Thủ tớng Chính phủ và Quyết định số xx/QĐQP ngày xx/x/ 1997 của Bộ trởng Bộ chủ quản về việc phân định loại hình doanh nghiệp Công ty A đ-

ợc xếp loại là doanh nghiệp công ích loại1

Hoạt động chính của Công ty là:

-Xếp dỡ hàng hoá

-Dịch vụ cảng biển, kho bãi

-Một số dịch vụ khác phục vụ cho dịch vụ chính

Công ty hoạt động trên khu vực cảng biển T với cơ cấu khách hàng hết sức

đa dạng Tổng số vốn của Công ty khi thành lập là 300 tỷ đồng Việt Nam, trong

do vậy sẽ phải tuân theo những quy định của luật DNNN, đồng thời Công ty A chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Bộ Quốc Phòng nên những quy định chi tiết của Bộ Quốc Phòng liên quan đến hoạt động của Công ty cũng đợc kiểm toán viên xem xét trong quá trình kiểm toán báo cáo tài chính

Cũng tơng tự nh Công ty A, Công ty B là một DNNN và cũng là một khách hàng thờng xuyên của Công ty AASC nên việc cập nhật thông tin cũng đợc tiến hành đơn giản nh đối với Công ty A Tuy nhiên Công ty B là đơn vị trực thuộc Tổng Công ty G, hoạt động trong lĩnh vực bu chính viễn thông nên các quan hệ nội bộ cũng đợc xem xét tới trong quá trình tìm hiểu Thêm vào đó, Công ty B mời kiểm toán sau kỳ kế toán

Khác với hai Công ty A và B, Công ty C là một Công ty liên doanh và là khách hàng lần đầu của Công ty AASC, do vậy quá trình thu thập thông tin đợc

tiến hành kỹ lỡng hơn qua việc xem xét các quyết định thành lập, hợp đồng liên doanh, báo cáo tài chính và giải trình của ban Giám đốc, tham quan nhà xởng và phỏng vấn nhân viên của Công ty

Theo giấy phép thành lập thì Công ty C là Công ty liên doanh giữa Tổng Công ty AC của Việt Nam và Công ty BC của Hàn Quốc, đợc thành lập theo giấy phép số xx/GP của Chủ nhiệm Uỷ ban Nhà nớc về hợp tác và đầu t Công ty C xây dựng một toà nhà văn phòng để cho thuê và kinh doanh các dịch vụ văn phòng Công ty có t cách pháp nhân, có con dấu riêng và mở tài khoản tại ngân hàng theo quy định của pháp luật Việt Nam

Vốn pháp định của Công ty là 23,500 ,000 USD

Vốn đầu t của Công ty là 80,846,000 USD

Trong đó phía Việt Nam góp USD, chiếm 40% vốn pháp định bằng quyền

sử dụng 6,146 m2 đất tại Thành phố Hồ Chí Minh trong 40 năm, trị giá 9,500,000 USD, giá trị toà nhà hiện có trên khu đất và bằng tiền Việt Nam

Bên nớc ngoài góp 14,000,000 USD, chiếm 60% vốn pháp định bằng tiền nớc ngoài Đến năm thứ 10 và 20 kể từ khi đợc cấp giấy phép đầu t, bên nớc ngoài chuyển nhợng theo giá gốc quy định tại Điều 5 của Hợp đồng liên doanh, từng phần vốn pháp định của mình cho bên Việt Nam để tỷ lệ góp vốn của hai bên nh sau:

Thời hạn của hợp đồng là 40 năm kể từ ngày đợc cấp giấy phép đầu t Khi hết hạn hợp đồng toàn bộ TSCĐ của Công ty đợc chuyển giao không bồi hoàn cho phía Việt Nam Ngoài ra các quy định chi tiết về việc thực hiện cac nghĩa vụ với Nhà nớc Việt Nam cũng đợc quy định chi tiết trong giấy phép thành lập

Đến ngày 13/9/1999, Bộ trởng Bộ Kế hoạch và Đầu t đã có Giấy phép đăng

ký số xx/GPĐC chuẩn y việc tăng vốn đầu t của Công ty liên doanh C lên 100.000.000 USD

Sau khi thu thập đợc các thông tin cơ sở nêu trên về 3 Công ty khách hàng, kiểm toán viên tiến hành bớc công việc tiếp theo là đánh giá sơ bộ về hệ thống

kiểm soát nội bộ của khách hàng.

b, Tìm hiểu sơ bộ hệ thống kiểm soát nội bộ

* Môi trờng kiểm soát: kiểm toán viên tìm hiểu môi trờng kiểm soát nội bộ thông qua các bớc:

-Kiểm toán viên phỏng vấn ban Giám đốc về các phơng pháp kiểm soát của ban Giám đốc, về chức năng của kiểm toánnội bộ: Trong ba Công ty nêu trên, chỉ

có Công ty A và B là có ban kiểm toán nội bộ

-Kiểm toán viên phỏng vấn ban Giám đốc về chính sách nhân viên, phỏng vấn và quan sát thái độ của nhân viên đối với công việc

-Kiểm toán viên xem xét cơ cấu tổ chức của các Công ty đã nêu trên

Nhìn chung, ở cả 3 Công ty kiểm toán viên đều cho rằng môi trờng kiểm soát nội bộ có khả năng ngăn chặn đợc các sai sót, gian lận xảy ra

* Tìm hiều hệ thống kế toán

Các chính sách kế toán chủ yếu của Công ty A, B:

- Các công ty áp dụng chế độ kế toán Việt Nam ban hành theo quyết định 1141/TC-CĐKT ngày 01/11/1995 của Bộ Tài Chính

- Niên độ kế toán bắt đầu từ ngày 1/1 và kết thúc vào ngày 31/12 hàng năm

- Đơn vị tiền tệ áp dụng trong kế toán: Đồng Việt Nam

Các nghiệp vụ kinh tế phát sinh bằng ngoại tệ đợc quy đổi ra đồng Việt Nam để hạch toán theo nguyên tắc:

- Doanh thu, chi phí phát sinh bằng ngoại tệ đợc quy đổi theo tỷ giá hạch toán Cuối tháng điều chỉnh theo tổng số chênh lệch giữa tỷ giá thực tế tại thời

điểm phát sinh nghiệp vụ với tỷ giá hạch toán

- Các khoản tiền và công nợ phát sinh bằng ngoại tệ đợc quy đổi theo tỷ giá hạch toán

- Các khoản chênh lệch tỷ giá giữa tỷ giá hạch toán với tỷ giá thực tế tại thời

điểm phát sinh nghiệp vụ đợc phản ánh trên Tài khoản 413- Chênh lệch tỷ giá

- Số d tại thời điểm 31/12/1999 của các tài khoản tiền và công nợ có gốc bằng ngoại tệ đang đợc phản ánh theo tỷ giá hạch toán.

- Tỷ giá hạch toán áp dụng trong năm 1999 đối với đô la mỹ (USD) là 13000

đồng/USD

Hình thức sổ kế toán áp dụng: Chứng từ ghi sổ trên máy vi tính

Đối với Công ty C, chính sách kế toán cơ bản giống Công ty A và B (Theo công văn chấp thuận chế độ kế toán số 484/TC/CDKT ngày 8/9/1995) chỉ có một

điểm khác biệt là Công ty C thực hiện hình thức Nhật ký chung trên máy tính

Qua tìm hiểu sơ bộ, nhóm kiểm toán viên thấy cả ba Công ty này có hệ thống sổ sách, chứng từ rõ ràng, đầy đủ, bộ máy kế toán có trình độ chuyên môn nghệp vụ cao, do đó kiểm toán viên nhận định khả năng sai sót về kỹ thuật trong quá trình hạch toán kế toán có thể sẽ ít xảy ra

Kết thúc quá trình tìm hiểu sơ bộ về khách hàng, nhóm kiểm toán viên cùng tham gia bàn bạc đa ra các ý kiến nhận xét, trong đó thống nhất cho rằng cả

ở 3 Công ty này, hệ thống kiểm soát nội bộ là có thể tin cậy đợc Từ đó kiểm toán viên trởng quyết định lập kế hoạch sơ bộ cho cuộc kiểm toán Kế hoạch sơ bộ bao gồm: phơng pháp tiếp cận kiểm toán, phân công nhiệm vụ kiểm toán cho từng phần hành, thời gian kiểm toán đối với từng phần hành

Sau khi kế hoạch sơ bộ đợc lập, kiểm toán viên thực hiện kiểm toán chu trình huy động và hoàn trả, tiến hành thu thập thêm các thông tin chi tiết về khách hàng, đặc biệt là hệ thống kiểm soát nội bộ có liên quan đến các nghiệp vụ, các tài khoản thuộc chu trình huy động và hoàn trả để đánh giá rủi ro cố hữu và rủi ro kiểm soát cho từng bộ phận của chu trình Sau đó kiểm toán viên tiến hành lập kế hoạch kiểm toán chi tiết cho từng khoản mục, từng bộ phận

2.2.2 Kế hoạch chi tiết cho các khoản mục thuộc chu trình huy

động và hoàn trả

Kế hoạch chi tiết cho khoản mục vốn vay

Để lập kế hoạch chi tiết cho việc kiểm toán khoản mục vốn vay, kiểm toán viên phải tìm hiểu các chính sách, thủ tục kiểm soát áp dụng cho khoản mục này

- ở cả ba Công ty, kiểm toán viên thấy chính sách đề ra về sự phê chuẩn và

kiểm tra, đối chiếu định kỳ các khoản vốn vay là hợp lý Qua phỏng vấn ban Giám

đốc, kiểm toán viên nhận thấy rằng ban Giám đốc của các Công ty này đều rất chú trọng đến việc kiểm soát các khoản vay nợ

Sau quá trình trên, kiểm toán viên đánh giá các chính sách, thủ tục kiểm soát đối với các khoản vay có đợc thiết kế đầy đủ không Tuy nhiên do các nghiệp vụvay phát sinh không nhiều, do vậy kiểm toán viên vẫn quyết định kiểm toán toàn diện các nghiệp vụ và số d tài khoản vốn vay, các hiểu biết trên chỉ nhằm giúp kiểm toán viên hiểu rõ hơn về Công ty khách hàng để có thể đa ra ý kiến trong th quản lý nếu nh các thủ tục kiểm soát đối với khoản mục vốn vay không đ-

ợc thiết kế ở Công ty khách hàng

Kế hoạch kiểm toán chi tiết vốn chủ sở hữu.

Qua kiểm tra xem xét, kiểm toán viên nhận thấy các tài khoản vốn chủ sở hữu đợc chi tiết cụ thể, phù hợp với điều kiện hoạt động của các Công ty, các chính sách tiếp nhận vốn, phân loại nguồn vốn do các Công ty đề ra phù hợp với chế độ kế toán Do vậy kiểm toán viên đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ đợc thiết kế có khả năng ngăn chặn đợc các sai sót xảy ra Từ nhận định này kiểm toán viên lập kế hoạch chi tiết chi việc kiểm toán tài khoản vốn chủ sở hữu

Nh vậy công việc kiểm toán chu trình huy động và hoàn trả đã đợc kiểm toán viên lập kế hoạch chi tiết một cách đầy đủ tạo căn cứ cho quá trình thực hiện kiểm toán, đảm bảo hợp lý về hiệu quả, chi phí, thời gian cho cuộc kiểm toán đồng thời tuân theo đúng chuẩn mực kiểm toán Việt Nam và chuẩn mực kiểm toán quốc tế.

2.3 Thực hiện kiểm toán chu trình huy động và hoàn trả

Kế hoạch chi tiết kiểm toán chu trình huy động và hoàn trả đã đợc kiểm toán viên chi tiết theo hai khoản mục vốn vay và vốn chủ sở hữu, do vậy trong quá trình thực hiện kiểm toán, kiểm toán viên tiến hành kiểm toán theo kế hoạch chi tiết đã lập cho từng khoản mục

2.3.1 Kiểm toán vốn vay

Trong kỳ kế toán, kiểm toán viên thấy rằng chỉ có Công ty C là xảy ra nghiệp vụ vay vốn và đó là các nghiệp vụ vay dài hạn (chỉ có một nghiệp vụ vay ngắn hạn nên kiểm toán viên thực hiện kiểm toán rất đơn giản đối với tài khoản vay ngắn hạn) Kiểm toán viên đã xem xét tất cả các hợp đồng vay nợ của Công ty

C và thấy rằng tất cả các hợp đồng vay nợ đều đợc ký duyệt, các khoản vay đợc hạch toán chi tiết theo từng đối tợng chứng tỏ chính sách, thủ tục kiểm soát do Công ty thiết kế đợc vận hành có hiệu quả Sau đó, kiểm toán viên tiến hành kiểm tra chi tiết TK 341 của Công ty C và chi phí lãi vay phải trả.

Kiểm tra chi tiết TK 341 Công ty C

Để kiểm tra chi tiết TK 341 kiểm toán viên lập bảng tổng hợp cho TK 341 Mẫu bảng tổng hợp đợc trình bày ở Bảng số 2-1

Bảng 2-1: Tổng hợp TK 341 Công ty C

Tên đối tợng

vay

Số d ngày 31/12/1998

P/s tăng năm 1999 Số d ngày

31/12/1999

Shan Bank 16.650.000 204.661.800.000 0 26.673.300.000 16.650.000 231.335.100.000 Socgener Bank 9.000.000 110.628.000.000 0 14.418.000.000 9.000.000 125.046.000.000 Vestin

Chênh lệch tỷ giá

9.000.000 110.628.000.000 10.152.000 131.418.720.000

24.067.350.000

19.152.000 266.097.888.000 Petsort,

75.497.434.200

42.515.640.000 32.981.794.200

5.433.815

3.060.000 2.373.815

75.497.434.200

42.515.640.000 32.981.794.200 Tổng cộng 34,650,000 425.917.800.000 15.585.815 272.058.622.200 50.235.815 697.976.422.200

Qua bảng tổng hợp, kiểm toán viên xác định các khoản vay dài hạn phát sinh tăng trong năm một số là do chênh lệch tỷ giá, một số là do Công ty C vay thêm, điều này là phù hợp với tình hình hoạt động của Công ty C do trong năm kiểm toán Công ty đang tiến hành đầu t xây dựng toàn nhà trung tâm

Sau bớc phân tích trên, kiểm toán viên tiến hành kiểm tra chi tiết tổng số d các khoản vay bằng cách xem xét lại tỷ giá thực tế ngoại tệ tại thời điểm cuối năm, tính toán lại từng số phát sinh, số d cuối kỳ theo số liệu trên chứng từ gốc

Bảng 2-2: Vay dài hạn Vestin của Công ty C

CK 637 - 20/1 Vay của Vestin 1122 540,000 6637.680.000

CK 683 - 23/2 Vay của Vestin 1122 270.000 3.318.840.000

CK 688 - 5/3 Vay của Vestin 1122 1.890.000 24.570.000.000

CK 714 - 15/4 Vay của Vestin 1122 1.080.000 14.040.000.000

CK 751 - 3/6 Vay của Vestin 1122 900.000 11.700.000.000

CK 755 - 10/6 Vay của Vestin 1122 1.980.000 25.740.000.000

CK 781 - 15/7 Vay của Vestin 1122 900.000 11.700.000.000

CK 792 - 6/8 Vay của Vestin 1122 720.000 9.360.000.000

CK 825 - 18/9 Vay của Vestin 1122 1.872.000 24.336.000.000

nợ, chứng từ liên quan đến việc vay nợ Đối với khoản vay của Petsort, kiểm toán viên chú ý các thông tin sau:

Theo công văn 785/CV- QLNH2 (đăng ký khoản vay nớc ngoài) ngày 15/6/1999 của Vụ quản lý ngoại hối, NHNN Việt Nam, phần b khoản 2 quy định

Công ty C vay của PETSORT

Kim nghạch ký vay; 5433815 USD

Thời hạn vay; 3 năm, trong đó ân hạn là 3 năm,

Lãi suất vay: 10%/ năm

Lãi phạt trả chậm: Lãi vay + 2%/ năm

Mục đích vay vốn: Nhập thiết bị và vật liệu thi công xây dựng công trình

Hình thức vay hàng: Vay mua hàng trả chậm

Việc rút vốn, trả nợ (gốc và lãi) cho bên vay đợc thực hiện thông qua tài khoản ngoại tệ của Công ty tại ngân hàng Shan Bank tại thành phố Hồ Chí Minh

Kết hợp với kết quả của việc kiểm toán chu trình mua vào và thanh toán, kiểm toán viên thực hiện kiểm toán chu trình huy động và hoàn trả nhận thấy các khoản vay bằng thiết bị nhập, vật t hàng hoá đợc thực hiện chính xác, đầy đủ

Tơng tự nh vậy, đối với các khoản vay từ Shan Bank, Socgener Bank, Vestin

đợc kiểm toán viên đối chiếu với kết quả kiểm toán các khoản mục vốn bằng tiền

và đều thu đợc kết quả khớp đúng Kiểm toán viên ghi các kết quả kiểm toán tài khoản vay dài hạn của Công ty C vào bảng tổng hợp tài khoản (Bảng số 2-1) đã lập khi bắt đầu kiểm toán tài khoản này Bảng 2-3 diễn tả bớc công việc này

Bảng 2-3: Tổng hợp TK 341 - vay dài hạn của Công ty C.

Tên đối tợng

vay

Số d ngày 31/12/1998

P/s tăng năm 1999

Số d ngày 31/12/1999

∨ Đã đối chiếu với sổ tổng hợp, số d trên báo cáo tài chính

Qua khảo sát chi tiết TK 341 ở Công ty C, kiểm toán viên không tìm ra sai sót nào có trong quá trình ghi sổ, các số liệu trên Báo cáo tài chính đợc phản ánh chính xác

Kiểm toán lãi vay phải trả của Công ty C

Kiểm toán viên đối chiếu ngày tháng các nghiệp vụ vay phát sinh trên cá hợp đồng vay vốn với việc ghi sổ chi tiết thấy khớp đúng Sau đó kiểm toán viên tính toán lại lãi vay phải trả cho từng đối tợng vay vốn dựa trên các hợp đồng vay vốn và so sánh với số liệu trên sổ chi tiết.

Bảng 2-4: Trích lãi vay Petsort.

TK Có

Số tiền Nợ Số tiền Có Trên

sổ

Tính toán

Trên sổ Tính toán

1 LV-C8 31/8 Trích lãi vay Petsort 241258 25,450.000 25,450.000

2 LV-C9 30/9 Trích lãi vay Petsort 241258 45,212,000 45,212,000

3 LV-C10 31/10 Trích lãi vay Petsort 241258 75,250,000 75,250,000

4 LV-C11 30/11 Trích lãi vay Petsort 241258 120,620,000 120,620,000

5 LV-C12 31/12 Trích lãi vay Petsort 241258 190,353,000 190,353,000

Cộng số phát sinh 420,839,000 420,839,000

Qua các bớc thực hiện kiểm toán vốn vay tại Công ty C ở trên cho thấy kiểm toán viên đã thực hiện đầy đủ các thủ tục phân tích và kiểm tra chi tiết đối với khoản mục nợ vay bao gồm việc tính toán đối chiếu giữa số liệu trên chứng từ gốc với số liệu trên sổ chi tiết, số tổng hợp trên sổ cái, số d trên bảng cân đối kế toán, đảm bảo tính chính xác kỹ thuật, tính đúng kỳ Tuy nhiên mục tiêu về tính có căn cứ hợp lý cha đợc

đảm bảo chắc chắn do việc thiếu thủ tục gửi th xác nhận Điều này đợc kiểm toán viên ghi lại rõ ràng trong hồ sơ kiểm toán chứng tỏ kiểm toán viên đã rất thận trọng trong khi tiến hành các thủ tục kiểm toán Tuy nhiên các thủ tục phân tích bổ sung để thay thế cho việc thiếu hụt thủ tục kiểm toán trên cũng nh cho mục tiêu về tính đầy đủ cha

đợc kiểm toán viên ghi lại trong hồ sơ kiểm toán.

2.3.2 Kiểm toán vốn chủ sở hữu

Theo kế hoạch đã lập ra, kiểm toán viên thực hiện kiểm toán vốn chủ sở hữu, công việc tiến hành bao gồm các thử nghiệm kiểm soát đối với các quá trình kiểm soát liên quan tới các nghiệp vụ vốn chủ sở hữu và các khảo sát chi tiết TK Nguồn vốn kinh doanh, TK Chênh lệch tỷ giá, các TK Quỹ, TK Lãi cha phân phối, TK Chênh lệch đánh giá lại tài sản Nội dung cụ thể của từng bớc công việc

đợc đề cập trong các mục dới đây

Các thử nghiệm kiểm soát đối với các nghiệp vụ biến động vốn chủ sở hữu.

Kiểm toán viên tiến hành quan sát, phỏng vấn, xem xét các chứng từ nghiệp

vụ, quá trình hạch toán tăng giảm vốn chủ sở hữu ở Công ty A và Công ty C nhằm

đánh giá sự vận hành của các quá trình kiểm soát nội bộ đối với vốn chủ sở hữu Vì Công ty B mời kiểm toán sau kỳ kế toán nên kiểm toán viên bỏ qua các thử nghiệm kiểm soát

ở Công ty A, trong kỳ các nghiệp vụ biến động vốn chủ sở hữu bao gồm: Công ty nhận thêm nguồn ngân sách cấp; Công ty bổ sung nguồn vốn kinh doanh

từ quỹ đầu t phát triển, phân phối lợi nhuận cho các quỹ Bằng phơng pháp chọn mẫu theo xét đoán, kiểm toán viên nhận thấy:

- Hoá đơn chứng từ sử dụng theo quy định của chế độ, có đủ dấu hiệu pháp

lý, không bị sửa chữa, tẩy xóa, không bị giả mạo hay h hại

- Hoá đơn chứng từ đợc ký duyệt theo đúng thủ tục đúng tên ngời có thẩm quyền

- Hoá đơn chứng từ đợc vào sổ chính xác

Qua đó kiểm toán viên nhận định các chính sách, các quá trình kiểm soát

đợc Công ty đặt ra vận hành có hiệu lực Tiếp theo, kiểm toán viên đi vào kiểm tra chi tiết từng TK thuộc nguồn vốn chủ sở hữu ở Công ty C kiểm toán viên cũng thu đợc kết quả nh trên

Khảo sát chi tiết tài khoản nguồn vốn kinh doanh

Trong kỳ, việc Công ty A bổ sung nguồn vốn kinh doanh từ quỹ đầu t phát triển đợc thực hiện chủ yếu bằng công tác chi mua TSCĐ nên kiểm toán viên kết hợp với kết quả kiểm toán chu trình mua vào và thanh toán, đồng thời kiểm tra chi tiết từng nghiệp vụ (kết quả kiểm toán chứng từ chu trình mua và và thanh toán

đem lại độ tin cậy rằng các nghiệp vụ mua TSCĐ là có thật) để xác định tính chính xác, đúng đắn của các nghiệp vụ

Do công việc kiểm toán đợc tiến hành từ ngày trớc khi kết thúc niên độ kế toán nên tại ngày 31/6/1999, kiểm toán viên tiến hành kiểm toán các nghiệp vụ tăng TSCĐ bằng quỹ đầu t phát triển cho 6 tháng đầu năm 1999 và không phát

hiÖn ra sai sãt nµo §Õn thêi ®iÓm cuèi n¨m, kiÓm to¸n viªn tiÕp tôc kh¶o s¸t chi tiÕt c¸c nghiÖp vô 6 th¸ng cuèi n¨m dùa trªn b¶ng tæng hîp nguån TSC§ t¨ng.

Số tiền

1 TH 122 23/1/1999 Chi lắp đặt hệ thống truyền thanh

ngoài trời

414 4112 16.000.000

2 TH 126 3/2/1999 Phòng cung tiêu chi mua TV Sony

34” cho hội trờng

414 4112 37,000,000

9 TR UNC106 30/3/1999 Bán vật t chi lắp máy lạnh phòng tổng

đài

414 4112 12.400.000

42 T 288/8 3/8/1999 Chi mua hai máy tính Compaq 5260,

1 máy in Laer 2100 cho phòng tài chính

414 4112 58.000.000

56 H GS 367/H 30/11/1999 BQL CT Cát lái nhận tiền các CT

quân chủng duyệt quyết toán

414 4112 31.000.000

57 H GS367/H 29/11/1999 Trích mua hai máy chấm công 414 4112 20.500.000

64 H 2666 8/12/1999 Anh Bình tổ an toàn thanh toán tiền

mua máy lọc nớc cho văn phòng bãi xuất

414 4112 7500.000

65 T 2670 8/12/1999 Anh Tứ phòng TCLĐ chi mua một

máy vi tính

414 4112 28.400.000

66 T 475/12 13/12/1999 Công ty FPT thanh toán 1 bộ máy

tính, máy in và phụ kiện