Luận văn sẽ tiếp cận pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ dƣới góc độ phân tích chuyên sâu, so sánh các quy định pháp luật về chống cạnh[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
ĐỖ THU THỦY
SO S¸NH PH¸P LUËT CHèNG C¹NH TRANH KH¤NG LµNH M¹NH TRONG LÜNH VùC Së H÷U TRÝ TUÖ ë VIÖT NAM Vµ HOA Kú
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
HÀ NỘI - 2016
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
ĐỖ THU THỦY
SO S¸NH PH¸P LUËT CHèNG C¹NH TRANH KH¤NG LµNH M¹NH TRONG LÜNH VùC Së H÷U TRÝ TUÖ ë VIÖT NAM Vµ HOA Kú
Chuyên ngành: Luật Kinh tế
Mã số: 60 38 01 07
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN THỊ QUẾ ANH
HÀ NỘI - 2016
Trang 3MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Mục lục
MỞ ĐẦU 1
Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT CHỐNG
CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH TRONG LĨNH
VỰC SỞ HỮU TRÍ TUỆ Error! Bookmark not defined
1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CẠNH TRANH KHÔNG
LÀNH MẠNH Error! Bookmark not defined
1.1.1 Khái niệm cạnh tranh không lành mạnhError! Bookmark not defined
1.1.2 Đặc điểm của cạnh tranh không lành mạnhError! Bookmark not defined
1.2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CẠNH TRANH KHÔNG
LÀNH MẠNH TRONG LĨNH VỰC SỞ HỮU TRÍ TUỆError! Bookmark not defined
1.2.1 Khái niệm cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệError! Bookmark not defined
1.2.2 Đặc điểm của cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu
trí tuệ Error! Bookmark not defined
1.3 PHÂN BIỆT GIỮA CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH
TRONG LĨNH VỰC SỞ HỮU TRÍ TUỆ VÀ XÂM PHẠM
QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ Error! Bookmark not defined
1.3.1 Sự khác nhau về phạm vi điều chỉnh Error! Bookmark not defined
1.3.2 Sự khác nhau về phạm vi áp dụng Error! Bookmark not defined
1.3.3 Sự khác nhau về đối tượng xâm phạm Error! Bookmark not defined
1.3.4 Sự khác nhau về phương thức xử lý Error! Bookmark not defined
1.4 SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA PHÁP LUẬT CHỐNG
CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH TRONG LĨNH VỰC S Ở
HỮU TRÍ TUỆ CỦA VIỆT NAM VÀ HOA KỲError! Bookmark not defined
Trang 41.4.1 Sự hình thành và phát triển của pháp luật chống cạnh tranh không
lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ tại Việt NamError! Bookmark not defined
1.4.2 Sự hình thành và phát triển của pháp luật chống cạnh tranh không
lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ tại Hoa KỳError! Bookmark not defined
TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 Error! Bookmark not defined
Chương 2: NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT VIỆT
NAM VÀ PHÁP LUẬT HOA KỲ VỀ CHỐNG CẠNH
TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH TRONG LĨNH VỰC SỞ
HỮU TRÍ TUỆ - NHÌN TỪ GÓC ĐỘ SO SÁNHError! Bookmark not defined 2.1 CÁC DẠNG HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH
MẠNH TRONG LĨNH VỰC SỞ HỮU TRÍ TUỆError! Bookmark not defined
2.1.1 Các dạng hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở
hữu trí tuệ theo pháp luật Việt Nam Error! Bookmark not defined
2.1.2 Các dạng hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở
hữu trí tuệ theo pháp luật Hoa Kỳ Error! Bookmark not defined
2.2 CÁC BIỆN PHÁP XỬ LÝ HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG
LÀNH MẠNH TRONG LĨNH VỰC SỞ HỮU TRÍ TUỆError! Bookmark not defined
2.2.1 Các biện pháp xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong
lĩnh vực sở hữu trí tuệ theo pháp luật Việt NamError! Bookmark not defined
2.2.2 Các biện pháp xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong
lĩnh vực sở hữu trí tuệ theo pháp luật Hoa KỳError! Bookmark not defined
2.3 THẨM QUYỀN XỬ LÝ HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG
LÀNH MẠNH TRONG LĨNH VỰC SỞ HỮU TRÍ TUỆError! Bookmark not defined
2.3.1 Thẩm quyền xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong
lĩnh vực sở hữu trí tuệ theo pháp luật Việt NamError! Bookmark not defined
2.3.2 Thẩm quyền xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong
lĩnh vực sở hữu trí tuệ theo pháp luật Hoa KỳError! Bookmark not defined
TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 Error! Bookmark not defined
Trang 5Chương 3: THỰC TIẾN VÀ PHƯƠNG HƯỚNG, KIẾN NGHỊ NHẰM
HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ CHỐNG CẠNH
TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH TRONG LĨNH VỰC SỞ
HỮU TRÍ TUỆ TRÊN CƠ SỞ VẬN DỤNG MỘT SỐ KINH
NGHIỆM CỦA HOA KỲ Error! Bookmark not defined
3.1 THỰC TIỄN CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH TRONG
LĨNH VỰC SỞ HỮU TRÍ TUỆ TẠI VIỆT NAMError! Bookmark not defined 3.2 PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT CHỐNG
CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH TRONG LĨNH VỰC
SỞ HỮU TRÍ TUỆ TẠI VIỆT NAM Error! Bookmark not defined
3.3 KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT CHỐNG
CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH TRONG LĨNH VỰC
SỞ HỮU TRÍ TUỆ VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ XỬ LÝ LOẠI
HÀNH VI NÀY TẠI VIỆT NAM TRÊN CƠ SỞ VẬN DỤNG
KINH NGHIỆM CỦA HOA KỲ Error! Bookmark not defined
3.3.1 Giải pháp hoàn thiện về pháp luật Error! Bookmark not defined
3.3.2 Giải pháp hoàn thiện về tổ chức Error! Bookmark not defined
3.3.3 Giải pháp nâng cao ý thức của doanh nghiệpError! Bookmark not defined 3.3.4 Giải pháp nâng cao hiểu biết của người tiêu dùngError! Bookmark not defined TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 7
Trang 61
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Trong xu thế toàn cầu hoá hiện nay, sở hữu trí tuệ là một công cụ đắc lực đối với việc phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia Thực tiễn cho thấy, nhiều công ty, doanh nghiệp trên thế giới đã rất thành công và trở nên nổi tiếng nhờ khai thác có hiệu quả quyền sở hữu trí tuệ Đối với các doanh nghiệp nước ta, quyền sở hữu trí tuệ cũng đóng vai trò ngày càng quan trọng, đặc biệt trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay Đây là loại tài sản “vô hình”, chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong tổng giá trị tài sản của doanh nghiệp Tài sản “vô hình” này giúp các doanh nghiệp tăng cường sức mạnh, nâng cao vị thế, uy tín và khả năng cạnh tranh để nâng cao doanh thu và lợi nhuận
Bắt nguồn từ vai trò to lớn của loại tài sản “vô hình” này, có nhiều doanh nghiệp làm ăn không chính đáng luôn tìm cách trục lợi từ quyền sở hữu trí tuệ của doanh nghiệp khác Trước đây, các doanh nghiệp này chủ yếu thực hiện hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả, hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ Tuy nhiên, việc kinh doanh hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ đã bị các lực lượng bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ tích cực phát hiện và xử lý Vì vậy, các doanh nghiệp này đang có xu hướng thực hiện hành vi vi phạm một cách tinh vi hơn, chuyển sang sử dụng các chỉ dẫn thương mại gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng, cạnh tranh không lành mạnh về
sở hữu trí tuệ với các doanh nghiệp khác trong cùng lĩnh vực hoạt động
Đứng trước đòi hỏi của thực tiễn vận hành kinh tế thị trường ở Việt Nam và thông lệ quốc tế, hành vi cạnh tranh không lành mạnh không chỉ được đề cập trong Luật Cạnh tranh năm 2004 mà Luật Sở hữu trí tuệ năm
2005, được sửa đối, bổ sung năm 2009 cũng đưa ra quy định về hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ Tuy nhiên, các quy định
Trang 72
hiện hành về cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ vẫn còn nhiều điểm chưa rõ ràng, đồng bộ Từ đó dẫn đến việc xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ gặp nhiều khó khăn Tình hình trên đã dẫn đến thực tế là các hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ ngày càng diễn ra phổ biến nhưng số lượng vụ việc được thụ lý và xử lý bởi các cơ quan có thẩm quyền còn rất hạn chế Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của doanh nghiệp mà còn xâm phạm quyền lợi của người tiêu dùng Nghiên cứu, học hỏi kinh nghiệm xây dựng pháp luật về chống cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ của các nước phát triển trên thế giới là một trong những hướng đi có ý nghĩa trong quá trình hoàn thiện quy định pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ tại Việt Nam Đặc biệt, Hoa Kỳ là một trong các nước đi tiên phong trong lĩnh vực pháp luật sở hữu trí tuệ và cạnh tranh không lành mạnh với những kinh nghiệm, ưu điểm đáng học hỏi trong lĩnh vực này
Với mong muốn tìm hiểu bản chất, đặc điểm của hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, phân tích những nội dung cơ bản của pháp luật Việt Nam về chống cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ trong tương quan so sánh với pháp luật Hoa Kỳ, từ đó vận dụng kinh nghiệm của Hoa Kỳ nhằm hoàn thiện pháp luật chống cạnh tranh không lành
mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ ở Việt Nam, tác giả đã chọn đề tài “So sánh
pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ ở Việt Nam và Hoa Kỳ” cho luận văn thạc sĩ, chuyên ngành luật kinh tế của mình
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
Tại Việt Nam đã có nhiều nghiên cứu trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ nói
chung và hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ nói riêng, ví dụ như “Tổng
quan về quyền sở hữu trí tuệ và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam” của
Thạc sĩ Lê Hoài Dương (năm 2003); “Thực tiễn giải quyết các tranh chấp về
Trang 83
sở hữu trí tuệ ở Việt Nam” của Tiến sĩ Nguyễn Văn Luật (năm 2001); “Xâm phạm sở hữu trí tuệ: thực trạng, nguyên nhân, giải pháp” của Thạc sĩ Lê Việt
Long (năm 2008); “Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ” của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Nam; “Hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ và vấn đề truy tố
đối với các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam” của Thạc sĩ
Trần Đại Thắng (năm 2006); “Cam kết WTO và trách nhiệm hình sự đối với
các hành vi xâm phạm quyền SHTT” của Tiến sĩ Trần Thị Quang Vinh (năm
2007) Và Luận án tiến sĩ “Pháp luật về chống cạnh tranh không lành mạnh ở
Việt Nam” của Lê Anh Tuấn (năm 2008), Luận văn thạc sĩ “Pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh về chỉ dẫn thương mại ở Việt Nam hiện nay” của
Nguyễn Thị Ngọc Diệp (năm 2010)
Các công trình nghiên cứu nêu trên chủ yếu tập trung vào phân tích, bình luận luật cạnh tranh nói chung, các hành vi cạnh tranh không lành mạnh được quy định trong luật cạnh tranh, hoặc các vấn đề chung của luật sở hữu trí tuệ Tuy nhiên, nghiên cứu về cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ vẫn chưa xuất hiện nhiều
Luận văn sẽ tiếp cận pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ dưới góc độ phân tích chuyên sâu, so sánh các quy định pháp luật về chống cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ tại Việt Nam và Hoa Kỳ, từ đó tìm ra những điểm chưa phù hợp trong quy định pháp luật của Việt Nam và đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam về chống cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ trên cơ sở vận dụng kinh nghiệm của Hoa Kỳ
3 Mục đích, nhiệm vụ, đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
3.1 Mục đích nghiên cứu của luận văn
Luận văn sẽ làm sáng tỏ một cách có hệ thống về pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, đặc biệt khái niệm, đặc điểm của cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, sự khác nhau
Trang 94
giữa cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ Đồng thời, luận văn cũng phân tích, so sánh những nội dung cơ bản của pháp luật Việt Nam và pháp luật Hoa Kỳ về chống cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ Qua đó, đƣa ra các nhận xét, đánh giá và kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam trong lĩnh vực này
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
Để thực hiện mục tiêu nêu trên, nhiệm vụ nghiên cứu gồm:
- Làm sáng tỏ khái niệm, đặc điểm của cạnh tranh không lành mạnh nói chung và cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ nói riêng,
sự khác nhau giữa cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ
và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ;
- Nghiên cứu, phân tích quá trình hình thành và phát triển của pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ tại Việt Nam
và Hoa Kỳ;
- Phân tích, so sánh những nội dung cơ bản của pháp luật Việt Nam và pháp luật Hoa Kỳ về chống cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ;
- Đánh giá những điểm còn hạn chế trong pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ tại Việt Nam;
- Vận dụng kinh nghiệm lập pháp của Hoa Kỳ để đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về chống cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ tại Việt Nam
3.3 Đối tượng nghiên cứu của luận văn
Luận văn nghiên cứu pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, cụ thể là: khái niệm, đặc điểm của cạnh tranh không lành mạnh; khái niệm, đặc điểm của cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ; phân biệt giữa cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ với xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; sự hình thành và phát
Trang 105
triển pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ tại Việt Nam và Hoa Kỳ
Luận văn cũng nghiên cứu những nội dung cơ bản của pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ của Việt Nam và Hoa Kỳ, cụ thể là: các dạng hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ; các biện pháp xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ; thẩm quyền xử lý loại hành vi này
3.4 Phạm vi nghiên cứu của luận văn
Pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh có nội dung rất rộng và liên quan đến nhiều lĩnh vực pháp luật khác, đặc biệt là pháp luật kinh tế Trong khuôn khổ luận văn này, tác giả tập trung đi sâu tìm hiểu về pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ được quy định
ở Luật Cạnh tranh và Luật Sở hữu trí tuệ Đồng thời, tác giả cũng tiến hành nghiên cứu, so sánh với các quy định về cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ của Hoa Kỳ, từ đó đánh giá về nội dung của pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ của Việt Nam
4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn
Cơ sở lý luận của luận văn là quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về pháp luật Dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, luận văn sử dụng các phương pháp hệ thống, phân tích, tổng hợp, diễn giải, quy nạp, so sánh pháp luật
5 Những đóng góp mới của luận văn
Thứ nhất, làm sáng tỏ về mặt lý luận khái niệm, đặc điểm của cạnh tranh
không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ; phân biệt giữa cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
Thứ hai, phân tích, so sánh những nội dung cơ bản của pháp luật về
chống cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ của Việt Nam với các quy định tương ứng trong pháp luật Hoa Kỳ