Thời báo kinh tế Việt Nam và công cuộc hội nhập quốc tế ở nước ta

Theo như những tài liệu mà chúng tôi có thỡ nội dung của cỏc cụng trỡnh nghiờn cứu khỏ phong phỳ, đa dạng, đề cập đến nhiều vấn đề như: Những thao tỏc nghiệ[r]

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LÊ QUỐC BÌNH

THỜI BÁO KINH TẾ VIỆT NAM VÀ CÔNG CUỘC

HỘI NHẬP QUỐC TẾ Ở NƯỚC TA

CHUYÊN NGÀNH : QUAN HỆ QUỐC TẾ HỌC

MÃ SỐ: 60.31.40

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH QUỐC TẾ HỌC

Người hướng dẫn khoa học

PGS.TS LÊ THANH BÌNH

HÀ NỘI- 2008

MỤC LỤC Trang

PHẦN MỞ ĐẦU

04

1 í nghĩa khoa học và lý do chọn đề tài luận văn 04

4 Phương pháp nghiên cứu và cấu trúc đề tài 10

Chương 1

Lí LUẬN VỀ VAI TRề CỦA BÁO CHÍ VỚI CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN

QUỐC GIA

12

1- Lý luận chung về bỏo chớ và hội nhập 12

1.1 - Báo chí gắn liền với sự phát triển lịch sử xó hội 12

1.2- Hội nhập và hội nhập kinh tế quốc tế 13

2- Báo chí và báo chí chuyên về kinh tế với hội nhập 21

2.1- Vai trũ của bỏo chớ thế giới với cụng cuộc hội nhập kinh tế quốc tế 21

2.2- Báo chí Mỹ và Nhật Bản 23

2.4- Báo chí ở Châu Mỹ La tinh 26

2.5- Báo chí ở Châu Á và ASEAN 26

3- Báo chí Việt Nam trong thời hội nhập 27

3.1- Chính sách hội nhập qua nghị quyết các kỳ đại hội Đảng 27

3.2- Quan niệm về thông tin hội nhập kinh tế quốc tế 32

3.3- Vai trũ của thụng tin hội nhập kinh tế trên báo chí Việt Nam 35

Chương 2 VAI TRề CỦA THỜI BÁO KINH TẾ VIỆT NAM TRONG TIẾN TRèNH

HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ

41

I- Vai trũ của Thời bỏo Kinh tế Việt Nam trong thời kỳ hội nhập 41

1- Bức tranh kinh tế nhiều chiều thông qua một số chuyên mục 41

2- Vấn đề thông tin kinh tế trên Thời báo Kinh tế Việt Nam 52

II- Thời báo Kinh tế Việt Nam - Phương pháp truyền tải thông tin 55

1- Phương pháp truyền tải thể loại tin 55

2- Loại bài phản ánh và phương thức thể hiện 58

3- Cách thức trỡnh bày kiểu loại bài phỏng vấn 59 4- Cỏch thức trỡnh bày dạng phúng sự điều tra 61

5- Chuyên luận - kiểu bài đánh giá, nhận định về những vấn đề kinh tế chiến lược trong giai đoạn hội nhập 65 6- Sự định hỡnh và những đặc trưng riêng của thông tin về hội nhập kinh tế quốc tế trên Thời báo Kinh tế Việt Nam 72

Chương 3 ĐỔI MỚI THÔNG TIN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ TRÊN THỜI BÁO

KINH TẾ VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH MỚI

76

I- Hoàn cảnh mới và yêu cầu mới 76

II- Thời báo Kinh tế Việt Nam - những ưu điểm 77

III- Nhận xét về hạn chế và giải pháp bước đầu 82

TÀI LIỆU THAM KHẢO 110

PHẦN MỞ ĐẦU

I – í nghĩa khoa học và lý do chọn đề tài luận văn:

Hội nhập quốc tế là yêu cầu khách quan của thời đại chúng ta Trên tất

cả các phương tiện thông tin đại chúng nói riêng, trong đời sống xó hội núi chung, những cụm từ như “toàn cầu hoá”, “hội nhập kinh tế quốc tế” ngày càng trở nên phổ biến, thông dụng Ngay trong văn kiện Đại hội IX của

Đảng cộng sản Việt Nam đó xỏc định “Hội nhập kinh tế quốc tế là xu thế

khách quan, lôi cuốn các nước, bao trùm hầu hết các lĩnh vực, vừa thúc đẩy hợp tác, vừa tăng sức ép cạnh tranh và tuỳ thuộc lẫn nhau Quan hệ song phương và đa phương giữa các quốc gia ngày càng sâu rộng cả trong kinh

tế, văn hoá và bảo vệ môi trường, phũng chống tội phạm, thiờn tai và cỏc đại dịch ” Toàn cầu hoỏ và hội nhập kinh tế quốc tế là một quỏ trỡnh vừa

hợp tỏc để phát triển, vừa đấu tranh rất phức tạp, đặc biệt là đấu tranh của các nước đang phát triển bảo vệ lợi ích của mỡnh vỡ một trật tự kinh tế cụng bằng, chống lại những ỏp đặt phi lý của các cường quốc kinh tế, các công ty xuyên quốc gia Đối với nước ta, tiến trỡnh hội nhập kinh tế quốc tế trong thời gian tới được nâng lên một bước mới, gắn với thực hiện các cam kết quốc tế, đũi hỏi chỳng ta phải đủ sức nâng cao hiệu quả, sức cạnh tranh và khả năng độc lập, tự chủ của nền kinh tế, tham gia có hiệu quả vào phân công lao động quốc tế Trong phần quan điểm phát triển của Chiến lược

Đảng ta cũng chỉ rừ: “Gắn chặt việc xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ với

chủ động hội nhập kinh tế quốc tế” và khẳng định thêm: “Độc lập tự chủ về kinh tế tạo cơ sở cho hội nhập kinh tế quốc tế có hiệu quả Hội nhập kinh tế quốc tế có hiệu quả tạo điều kiện cần thiết để xây dựng kinh tế độc lập, tự chủ ” Xây dựng kinh tế độc lập, tự chủ, trước hết là độc lập, tự chủ về

đường lối phát triển theo định hướng xó hội chủ nghĩa; đẩy mạnh công

nghiệp hoá, hiện đại hoá, tạo tiềm lực kinh tế, khoa học và công nghệ, cơ sở vật chất - kỹ thuật đủ mạnh; có cơ cấu kinh tế hợp lý, cú hiệu quả và sức cạnh tranh; cú thể chế kinh tế thị trường định hướng xó hội chủ nghĩa; giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô; bảo đảm nền kinh tế đủ sức đứng vững và ứng phó được với những tỡnh huống phức tạp, tạo điều kiện thực hiện có hiệu quả các cam kết hội nhập quốc tế Trong quá trỡnh chủ động hội nhập kinh

tế quốc tế, chú trọng phát huy lợi thế, nâng cao chất lượng, hiệu quả, không ngừng nâng cao năng lực cạnh tranh và giảm dần hàng rào bảo hộ Nâng cao hiệu quả hợp tác với bên ngoài; tăng cường vai trũ và ảnh hưởng của nước ta đối với nền kinh tế khu vực và thế giới Đại hội IX cũng đề ra những định

hướng và nhiệm vụ rừ ràng về: “Chủ động hội nhập kinh tế quốc tế và khu

vực theo tinh thần phát huy tối đa nội lực, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc

tế, đảm bảo độc lập tự chủ và định hướng xó hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ớch dõn tộc, an ninh quốc gia giữ gỡn bản sắc văn hoá dân tộc, bảo vệ môi trường Chính phủ cùng các bộ ngành và các doanh nghiệp khẩn trương xây dựng và thực hiện kế hoạch hội nhập kinh tế quốc tế với lộ trỡnh hợp lý và chương trỡnh hành động cụ thể phát huy tính chủ động của các cấp, các ngành và các doanh nghiệp, đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đổi mới cơ chế quản lý kinh tế xó hội, hoàn chỉnh hệ thống luật phỏp nõng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp và nền kinh tế” Trong quỏ trỡnh

toàn cầu hoỏ diễn ra mạnh mẽ hiện nay nhất là khi Việt Nam chớnh thức trở thành thành viờn thứ 150 của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) thỡ nhiệm vụ phải đẩy nhanh quá trỡnh chủ động hội nhập và phát triển nền kinh

tế đất nước đó và đang đặt ra những yêu cầu cấp bách đũi hỏi chỳng ta phải huy động sức mạnh tổng lực của cả dân tộc, trên mọi lĩnh vực Trong Nghị quyết số 07/NQ-TW về một số nhiệm vụ cụ thể trong quỏ trỡnh hội nhập kinh tế quốc tế thỡ nội dung đầu tiên trong 9 nhiệm vụ Đảng ta nhấn mạnh

đó là: “Tiến hành rộng rói cụng tỏc tư tưởng, tuyên truyền, giải thích trong

các tổ chức đảng, chính quyền, đoàn thể, trong các doanh nghiệp và các tầng lớp nhân dân để đạt được nhận thức và hành động thống nhất, nhất quán về hội nhập kinh tế quốc tế, coi đó là nhu cầu vừa bức xúc, vừa cơ bản

và lâu dài của nền kinh tế nước ta, nâng cao niềm tin và khả năng cũng như quyết tâm của nhân dân ta chủ động hội nhập kinh tế quốc tế ” Từ nghị

quyết của Đảng, ta thấy rằng công tác tuyên truyền, truyền thông có một vị trí then chốt, ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả của quá trỡnh hội nhập quốc tế trong đó báo chí nói chung, báo chí chuyên về kinh tế nói riêng đóng vai trũ đặc biệt quan trọng Trong bối cảnh mới của đất nước giai đoạn hội nhập nền kinh tế, hiển nhiên là báo chí chuyên về kinh tế sẽ trở thành một “kênh” thông tin chính thống mang tính chuyên biệt không thể thiếu Báo chí kinh tế không chỉ mở cánh cửa ra các nền kinh tế trong khu vực và trên thế giới, kéo gần những bức tranh kinh tế đa dạng, muôn màu sắc của thế giới phơi bày trên trang báo Việt đồng thời nó cũn gúp phần cung cấp những thụng tin cần thiết, quan trọng để bạn bè năm châu hiểu rừ hơn về toàn cảnh kinh tế Việt Nam, gián tiếp mời gọi và “tư vấn” cho họ cách thức đầu tư hiệu quả Giữa

vô số những vấn đề liên quan đến báo chí kinh tế trong giai đoạn hội nhập như: Báo chí Việt Nam trong xu thế hội nhập và phát triển; Vai trũ của bỏo chớ kinh tế trong thời kỳ hội nhập; Những kinh nghiệm làm báo trong điều kiện kinh tế thị trường; Mối quan hệ giữa báo chí với doanh nghiệp và doanh nghiệp với báo chí chúng tôi đó quyết định lựa chọn một đề tài luận văn tốt nghiệp tương đối hẹp, có đối tượng nghiên cứu cụ thể (gần gũi với môi

trường công việc gắn với bản thân hàng ngày) mang tên: “Thời báo kinh tế Việt Nam và công cuộc hội nhập quốc tế ở nước ta” Hi vọng với đề tài

này, các nhà hoạch định chính sách, các nhà chuyờn mụn, cỏc nhà quản lý kinh tế sẽ cú thờm một tài liệu hữu ớch để tham chiếu trong việc xây dựng

chính sách của mỡnh nhằm mục tiờu phục vụ cụng cuộc hội nhập và phỏt triển kinh tế đất nước Người thực hiện đề tài cũng mong muốn tạo ra được một cách thức mới trong việc tiếp cận ấn phẩm báo chí kinh tế để đồng nghiệp, bạn bè cùng tham khảo, trao đổi nâng cao kinh nghiệm hoạt động nghiệp vụ; để những người làm công tác giảng dạy và nghiên cứu về báo chí

có thêm tài liệu mới bên cạnh những gỡ họ đó cú Và hơn hết, việc trực tiếp

đi sâu vào khảo sát một tờ báo kinh tế cụ thể sẽ giúp chúng tôi rút ra được những kinh nghiệm nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các tờ báo chuyên về kinh tế và bản thân đối tượng được nghiên cứu là Thời báo Kinh

tế Việt Nam

II - Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Nghiờn cứu về vai trũ của lĩnh vực thụng tin, truyền thụng núi chung; báo chí nói riêng đối với công cuộc hội nhập quốc tế đó trở thành đề tài hấp dẫn trong nhiều công trỡnh của cỏc nhà nghiờn cứu, nhà quản lý, cỏn bộ giảng dạy, nhà báo tại những trường đào tạo báo chí, những cơ quan quản lý thụng tấn và cỏc tũa soạn Những cụng trỡnh ấy khụng chỉ cú ớch đối với sinh viên ngành báo chí, các phóng viên, biên tập viên, người làm công tác quản lý bỏo chớ mà cũn là tài liệu nghiờn cứu, phục vụ cho công tác giảng dạy chuyên ngành báo và những ai quan tâm đến báo chí trong thời đại ngày nay Theo như những tài liệu mà chúng tôi có thỡ nội dung của cỏc cụng trỡnh nghiờn cứu khỏ phong phỳ, đa dạng, đề cập đến nhiều vấn đề như: Những thao tỏc nghiệp vụ trong quỏ trỡnh xõy dựng tỏc phẩm bỏo chớ hiện đại; Tiếp cận cụng chỳng bỏo chớ từ gúc nhỡn xó hội học và kinh tế học; Nghệ thuật sử dụng ngụn ngữ chuyờn ngành trờn bỏo chớ; Những đóng góp của các tờ báo trước đây vào sự phát triển của truyền thông đại chúng Việt Nam hiện nay; Trỏch nhiệm xó hội và trỏch nhiệm đạo đức của nhà báo; Vai trũ của nhà bỏo trong thời kỳ hội nhập; Sự phỏt triển của cỏc loại hỡnh bỏo

chớ - truyền thụng và xu hướng mới của chúng; Thời cơ và thách thức của báo chí hiện nay Một số tác giả cụ thể như PGS.TS Lê Thanh Bỡnh trong

cuốn “Quản lý và phỏt triển bỏo chớ - xuất bản” (NXB Chính trị Quốc gia,

H, 2004) đó đề cập đến các vấn đề lý luận chung về báo chí - xuất bản, nờu lờn thực trạng tỡnh hỡnh bỏo chớ - xuất bản Việt Nam và thế giới những năm gần đây, từ đó đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí - xuất bản Cũng tỏc giả

Lờ Thanh Bỡnh trong chuyờn khảo “Báo chí truyền thông và kinh tế, văn

hóa, xó hội” (NXB Văn hóa Thông tin, H, 2005), bằng những nghiên cứu

sâu và tương đối toàn diện về các phương tiện thông tin, truyền thông đại chúng hiện đại đó khảo cứu, phõn tớch nhiều vấn đề mà báo chí, truyền hỡnh, internet cựng cỏc hoạt động như truyền thông kinh tế, truyền thông môi trường, truyền thông văn hóa, truyền thông dân số tham gia tích cực vào đời sống kinh tế xó hội trong thời hội nhập Ông cũng đó dành nhiều trang viết để xem xét, nghiên cứu, so sánh vai trũ truyền thụng đại chúng một số quốc gia, khu vực trờn thế giới trong tiến trỡnh phỏt triển của lịch sử

“Cơ sở lý luận bỏo chớ” (NXB ĐHQGHN, H, 2004) là một cuốn sách lý

luận của nhà nghiờn cứu, GS Hà Minh Đức Đây là một cuốn giáo trỡnh chớnh thức được dùng để giảng dạy cho sinh viên chuyên ngành báo chí ở một số đơn vị đào tạo như Khoa Báo chí (Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQGHN), Học viện Báo chí Tuyên truyền, Khoa Ngữ văn - Báo chí (Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQG TP.HCM) Cuốn sách là sự tổng hợp những kiến thức lý luận chung nhất về bỏo chớ; vai trũ, chức năng, phương pháp viết các thể loại báo chí cơ bản ở nước ta Dưới góc độ ngôn ngữ của từng thể loại báo chí cụ thể với những kỹ thuật triển khai, ứng dụng linh

hoạt, phong phú trong những hoàn cảnh khác nhau, cuốn “Ngôn ngữ báo

chí” (NXB ĐHQGHN, H, 2005) của tác giả Vũ Quang Hào thực sự là chiếc

chỡa khúa hữu ích giúp cho người đọc đặc biệt là đối tượng sinh viên chuyên ngành báo chí có thể tiếp cận với các bước để hoàn thiện hiệu quả một tác phẩm báo chí Nhà bỏo lóo thành Hữu Thọ sau mấy chục năm gắn

bó với sự nghiệp báo chí đó chia sẻ với bạn bố, đồng nghiệp kinh nghiệm làm báo của mỡnh trong những tỡnh huống cụ thể bằng một số bài viết sắc sảo đăng trên các tờ báo như Nhân Dân, Lao Động, Tiền Phong (năm 2005) Nhà báo Trần Quang trong một số cụng trỡnh nghiờn cứu của mỡnh được đăng tải trong thời gian qua đó xem xột vai trũ của bỏo chớ ở tầm vĩ mụ như một tác nhân quan trọng để thúc đẩy phát triển cả kinh tế và văn hóa, xó hội Ông cũng là một trong số ít những tác giả đề cập đến vai trũ của thụng tin kinh tế trên báo chí, cũng như việc định hướng thông tin ấy theo chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước nhất là trong giai đoạn đất nước đang bước vào công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa PGS.TS Tạ Ngọc Tấn

trong cuốn sách “Truyền thông đại chúng” (NXB Chính trị Quốc gia, H,

2004) đó cung cấp cho người đọc những hiểu biết cơ bản, có hệ thống về các phương tiện truyền thông đại chúng hiện đại, các nguyên tắc, phương pháp chính nhằm quản lý, điều hành, phỏt huy tốt vai trũ, sức mạnh của cỏc loại hỡnh phương tiện truyền thông đại chúng đặc biệt là báo chí trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước Cuốn sách cũng cung cấp một cách khá đầy

đủ về những thông tin liên quan đến hoạt động của hệ thống báo chớ trong

sự phỏt triển chung của nền kinh tế xó hội đất nước Bờn cạnh những cụng trỡnh, những cuốn sỏch mà chỳng tụi đó nờu, cũn cú nhiều bài viết, cụng trỡnh, ấn phẩm của cỏc tỏc giả như PGS.TS Nguyễn Văn Dững (Học viện Báo chí Tuyên truyền), PGS.TS Đinh Hường, PGS.TS Dương Xuân Sơn, ThS Bùi Tiến Dũng (Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQGHN) cũng nghiên cứu

về lý luận bỏo chớ núi chung và cỏc nguyờn tắc bỏo chớ núi riờng Tuy nhiờn ở tất cả cỏc cụng trỡnh này thỡ yếu tố lý thuyết, lý luận chung về bỏo

chớ vẫn đóng vai trũ “nhạc trưởng” và chưa có hẳn sự đào sâu, đầu tư cho một đối tượng là một tờ báo cụ thể Những nội dung liên quan đến thông tin kinh tế trên báo chí dù có được nhắc tới nhưng cũng chỉ dưới hỡnh thức là dẫn chứng hay vớ dụ minh họa cho những vấn đề lý thuyết, lý luận báo chí Thông qua việc khảo sát các công trỡnh của nhiều tỏc giả đi trước, chúng tôi

nghĩ rằng việc lựa chọn đề tài “Thời báo kinh tế Việt Nam và công cuộc hội

nhập quốc tế ở nước ta” là hoàn toàn mới và hy vọng sẽ có được những

khám phá, tỡm tũi mới

III - Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng tiếp cận chính của đề tài này là những ấn phẩm báo chí chuyên về kinh tế ở Việt Nam giai đoạn tính từ sau khi Đảng ta có chính sách đổi mới đến nay và nghiên cứu sâu, chi tiết về một tờ báo cụ thể đó là Thời báo Kinh tế Việt Nam

IV - Phương pháp nghiên cứu và cấu trúc đề tài

Chúng tôi sẽ tiến hành nghiên cứu đề tài “Thời báo kinh tế Việt Nam

và công cuộc hội nhập quốc tế ở nước ta” theo thời gian đồng đại và lịch đại

tức là xem xét tờ báo trong thời điểm hiện tại và trong cả tiến trỡnh hỡnh thành, phỏt triển và trưởng thành của nó Các phương pháp được chúng tôi

sử dụng là thống kê, so sánh, phân tích, tổng hợp để từ đó khái quát thành những nhận xét, đánh giá

Luận văn cấu trúc gồm có 3 phần:

Phần I: Chúng tôi đi vào nội dung lý luận về vai trũ của bỏo chí đối

với chiến lược phát triển của mỗi quốc gia Phần này dành thời gian phân tích những lý luận chung về bỏo chớ và vai trũ của nú ở cỏc quốc gia khỏc nhau trong đó tập trung vào một số vấn đề lý thuyết, so sỏnh cỏc lý luận về vai trũ của bỏo chớ của các nước trên thế giới với Việt Nam, đặc biệt nhấn mạnh vào các tờ báo chuyên về kinh tế