Xuit phàt tu Idng yéu nude va tu tinh thin dàn tdc, nhiing tri thùc uè trén td Thanh Nghi dà làp luàn ring: Cd yéu nude va thuc su mong muò'n nude nbà dupc dpc làp thi mdi bang bài di [r]
Trang 1TAP CHf TRI TÀN VA THANH NGHj
VÓI VIÉC CIÀO DUC HOC CÙA Nl/ÒC NHÀ
TRONG NHÙTNG NÀM 1941 -1945
Phgm Thi Thu Khoa Tiéng Viet vd Vdn hod Viit Nam cho ngudi nude ngoài
Trudng DH KHXH&NV, DHQG Ha Ndi
L VÀI NET VE HAI TAP CHI TRI TAN VA THANH NGHI
Cùng tbdi vdi Tap chf Tri Tan, Tap cbf Thanh Nghi dà ra ddi va tón tai chi trong mot kboàng tbdi gian rit ngin ngiii (tir 1941 dén 1945) Tuy nhien, néu xét ve màt lieh sii thi cà hai tap cbf này déu ed
vi tri quan trpng tren dién dàn bào chf cdng khai va hpp phàp ciia dàn toc trong cìing tbdi doan lich sii dàc biet này Thanh Nghi ciing nhu Tri Tan xiing dàng là "co quan ngdn luàn" tiéu biéu va "sàng già" ciia ting Idp tri tbiic tie'n bd Viet Nam, thuc su dà ghi dam dupc dà'u à'n thdi dai va mang diy "boi thd" ciia mot tbdi doan lich sìr càch mang quan trpng ciia dàn toc Viét Nam Hai tap chf này ddng vai trd rat tfch Clic tren rit nhiéu bình dién, khdng ngoai trii llnh vuc vàn boa va giào due Dàc biét, tap cbf Thanh Nghi vdi nói dung hién dai va mdi me, vói tu tudng cap tién "Phuong Tay boa va hien dai boa" dà de lai dau
in va tàc ddng rat tfch ciré ddi vdi dàn toc va nhà't là ddi vdi ting Idp tre Uong Idng xà hdi Viét Nam tbdi kì dd
1.1 Tap chi Tri Tan
Dùng nhu tén gpi ciia tap chf thi y nghla tén dà bao barn ndi dung nghia là: "Òn ed nhi U-i tàn"
Tri Tàn là mdt tap chf ed xu budng chuyén biét thién ve vàn hpc, Ijch su, nhàn chiing hoc dàc biét là ve lich su Tri Tàn dà tap hpp duoc mot ddi ngu ngudi viét ddng dio thudc nhiéu liia tuoi, nhiéu xu budng
Trang 2kbac nbau, c i trong Nam, ngoài Bic va cà d mién Trung nij-a Do là
càc nbà bao tén tuoi: Nguyén Vàn Td, Urtg Hoè, Hoa Bang, Hoàng
Tbùc Tram, Tién Dàm, Nguyén Tudng Phuong Ngoài cày biit chfnh là
Tién Dàm - Nguyén Tudng Phupng cdn ed nhiéu cày biit sàng già dàm
nhàn timg llnh vuc riéng biét cùa bao, tao nén su pbong phù da dang
va tfnh chuyén ngbiép ciia mdt td bào tri thiic
1.2 Tap chi Thanh Nghi
Cùng tbdi vdi Tri Tàn nhung Thanh Nghi lai mang mdt phong
càch khàc biét vdi Tri Tàn, Néu Tri Tàn là tàp san lich su vàn hpc hoài
c6 ddi khi rat né c6 thi Thanh Nghj lai bàm sat nhiing và'n de tbdi su
ndng bòng, dd là thdi co, co boi, vàn ménh dà't nude va hién dai boa xà
hói theo kiéu phuong Tày
TTidi diém bào Thanh Nghi ra ddi là vào kboàng thàng 5 nàm
1941, gàn nhu cùng mdt ngày vói viéc Màt tran dàn toc thdng nhà't ra ^
ddi Bao Thanh Nghj chi boat ddng trong mdt thdi gian thàt ngin ngùi ^
1941 - 1945 Cd nghla là chi trudc mà'y ngày cuòc tóng khdi nghla ^
thàng Tarn 1945 bùng nò thi Thanh Nghi dudng nhu cùng ""bién mdt" ^
(tir dùng cùa òng Vù Dình Hoè - Hdi ki Thanh Nghi - NXB Vàn hpc, <
tr 15) ""Nhdm Thanh Nghi" va ""Bao Thanh Nghi", thuc chat là mot, vi 3
""Nlióm Thanh Nghi" chfnh là linh hdn cùa bào, gin bd vdi nbau, tuy !l
hai ma mot, nhu '*hình vói bdng" Muc dich cùa bào Thanh Nghi là tap >
hpp nhimg anh em tri thùc cùng tàm huyé't de cùng "rfong thanh l!
tuang vmg" va ""ddc idp tu tudng" Nhiéu dóc già hiéu hai chil i
'Thanh Nghi" là "nghi luàn trong sàng" ed le là xuà't phàt tu thièn càm j|
ddi vói td bào " (Vù Dình Hoè - SDD, tr 46)
Nói dung trang bla ngoài cùng cùa tap cbf Thanh Nghj cùng vófi I
tén bào cùng chfnh là tinh chat va nói dung cùa td bào 1 Ndi tdm lai lich su cùa dàn toc Viét Nam ta tir 1941 dé'n 1945 dà
ed rat nhiéu bién co quan trpng Nàm nàm lich sir này là bude dot phi
ed linh chat sàch lupe cuc ki quan trpng cùa toàn Dàng toàn dàn ta '
Thdi doan lich su này cùng chfnh là '*buóc dém", là sàch lupe di '
chuàn bi day dù va kl ludng cho cupe Tòng khdi nghla thàng Tàm nàm
1945 cùa dàn toc tién tdi thành còng ruc rd Chi'nh trong khòng khi
càch mang sdì sue cùa cà nude liic dd nhiing ngudi tri tbiic tré Vidi
Trang 3Nam da fhirc su xting dàng là là ed diu trong viéc cài càch giào due hoc trong xà hdi, dóng thdi tuyén truyén giào due cà vàn boa làn tu tuòng va tinh thàn cho quàn chùng, ban dpc va nhàn dàn trong cà nude
Da phin nhihig nhà bào tri thùc Viét Nam déu cim bùt vói nhiét tàm trong sàng cùa tuoi tre - do là Idng thiét tha yéu nude, quyét cbf canh tàn dèi mdi bd màt xà hdi, dit nude va quan trpng nhàt là ho déu cùng chung mdt muc dicb sàu sic là: Chfo bung xà hdi, thùc diy xà bòi phàt Uién, dua Idi sdng Tày Au rit mdi me vào Viét Nam, Àu boa Viét Nam bang tuyén truyén Idi sdng, vàn boa va giào due tién tién tu phuong Tày Xuit phàt tu Idng yéu nude va tu tinh thin dàn tdc, nhiing tri thùc uè trén td Thanh Nghi dà làp luàn ring: Cd yéu nude va thuc
su mong muò'n nude nbà dupc dpc làp thi mdi bang bài di diu trong viec canh tàn va dói mdi bd màt dit nude, hién dai boa dà't nude trén mpi llnh vuc nhu: vàn boa tu tuòng, phd bién khoa hpc kl thuàt, giào due, y hpc, nghé thuàt, phàp luàt, quàn su, cài càch giào due, phàt trién nóng ngbiép, tiéu thù cdng ngbiép, tbuong mai, tài chfnh ngàn hàng, cài càch tién té, ph6 bién chii qud'c ngii, xoà nan mù chii va giào due tinh cdng ddng, nàng cao dàn tri, dói mdi nép sdng, tàp tue xà hdi, càch àn màc, kiéu diu tdc, nép sdng mdi, càch tu duy Cd thè ndi, còng cude canh tàn xà hdi trén bai bào Tri Tàn va Thanh Nghi qua là phong phù va sdi ddng Tuy nhién d day, trong pbam vi mot bào cào nhò chùng tdi chi xin giói tbieu vài net ve vai trd cùa td Tri Tàn va Thanh Nghi trong viéc tuyén truyén giào due, ph6 bién chi? qud'c ngiJ
va giói tbieu de xuà't nhihig cài càch vói he thdng giào due nude nhà trong nhiing nàm 1941-1945 qua mdt vài bài viét trén cà hai tap chi
2, GIÀO DUC CHfr QUÓC NGlT P H Ó CAP, DAI CHÙNG
VA TINH C A P T H I É T CÙA NÒ DÓI VÓI VIÉC NÀNG CAO DÀN TRI CHO CÒNG DÓNG
Cd thè ndi, day chfnh là mot tàm diém bay ndi càch khàc là mdt trong nhùng tran trd ma giói bào tri thùc Viet Nam ludn viét bang tàm huyét cùa mình Trén td Thanh Nghi ed nhiing bài bào nhu the va dupc thè hién vói hàng tft lón va dàm: "Còng cupe chdng nan thàt hpc" ciia Vii Dmh Hoè Òng viét: " d Bic Kì bién nay boi T.B.Q.N (Tmyén bà qud'c ngii) mdi khoà day dupc kboàng mot van hpc trd,
Trang 4trong mot nàm ed 3 khoà, thi nhiéu làn day dupc 3 van hpc trd, va tir [
trudc dén nay dà ed 3 van ngudi dupc hoc d nhùng lóp cùa hói Trong cà nuóc, mòi nàm ed 2.450.000 dùa tré thàt hpc ma hdi T.B.Q.N • chi day dupc 30.000 dùa thi diu cdng cupe T.B.Q.N ed md rdng ò ; khip ba kl, trong khàp mpi tinh thi vàn de giài quyét su thàt hpc ciia ' dàn chùng vàn cdn nguyén ven Mudn day chù qudc ngù cho 2 Uiéu
45 van tré trong mdt nàm phài cin 24 van giào vién tfnh cho mòi giào vién day dupc 1 tram tré em mot nàm (3 khoà)" (Ddi sdng Dóng Duong - Cdng cupe chdng nan thàt hpc, Vù Dlnh Hoè - Tap chf Thanh Nghi thù bay, so 81 ngày 2 SEPTEMBRE, 1944, tr 2) Tàc già Ung
Hoè Nguyén Vàn Td vói bài viét "Truyén bd chii qud'c ngù vài chdng nan thàt hoc" trén Tap chf Tri Tàn dà chi rò ring "cdng cupe truyén
bà chù qudc ngù va chdng nan thàt hpc thuc chat phài là mdt" va tàc già cùng nhàn thùc va kéu gpi toàn dàn phài ''coi nan thàt hpc, khòng dupc hpc nhu mot tai nan lù lut sàu bénh hay hoa ngoai xàm de dea cude sdng cùa cà cdng dóng dàn toc " Lue dàu chùng tòi cùng dình dat tén là Hdi chdng nan thàt hpc, khdng dupc hpc chùng tdi gpi là
"nan" vi cài tai hoa thàt hpc cùng khdng kém gì "nan bào lut, nan sau
àn lùa, nan chcl dói, nan binh dao " Tuy là duói su bào ho cùa chinh quyén Phàp nhung nhùng tu ludng tu san dàn chù tién bd vàn bang con dudng hpp phàp boa, cdng khai boa, cdng khai ngay tren bào chi de dén vói ngudi bình dàn va xem nhu thè cùng dù thà'y lue này su nghiép giào due cùng dang là mot de tài thuc su dupc quan tàm va dang sói dóng trong cà nude Nhùng ngudi tri thùc Viét Nam trong thdi diém này dà thuc su phàn ành dupc nhùng bue xùc xà hói va cà tàm huyét cùa mlnh là mudn canh tàn, day manh nén giào due va dói mói nén giào due nuóc nhà Nhà bào Hoàng Kim Lung trén tap chf Tri Tàn
vói bài Nén hoc mdi àViit Nam dà néu lén "Nén giào due Viet Nam
-muc di'ch" va "Su tó chùc càc trudng hpc d Viét Nam" (Tri Tàn - So 11
ir 510 - 511) Xoà nan mù chù chfnh là nàng cao dàn trf trong xà hói Day cùng chfnh là vàn de rat bue xùc va nò phài dupc tién hành dóng thdi vdi còng cupe cài càch nén giào due trong cà nuóc Di ddi vdi viéc phò bién chù qudc ngù là viéc cài càch giào due, là viéc chà'n chinh giào giói Càc còng viéc này cùng phài dupc tién hành dóng thdi va dóng bp vói viéc cài càch phuong thùc giàng day d càc nhà trudng ph6 ihóng, rà soàt lai he thdng càc càp giào due tu tiéu hpc dén cao dàng
Trang 5va dai hpc Tàc già Ludng Hai trén tap chf Tri Tàn dà chi rò vai trd cùa ngtfdi thiy gidi trong giào due: "Mudn ed trd gidi thi khdng the khdng c6 nhihig ngudi thiy gidi" Tàc già de cao viéc "Tuyén trach", tue là chon ngudi thiy giào ed tài ed due vi theo tàc già thi "nhàn tài là lue lupng cùa qudc già, nhàn tài nhiéu, nuóc hay, nhàn tài ft, nuóc dd " Tàc già cdn chi rò càch tbùc giào due nhàm hun due nhàn tài ó ba dò:
**Giào due trong già dình, giào due d hpc dudng va giào due tai xà hói " Diéu này cho dén tàn ngày hdm nay vàn cdn ed già tri thdi su
va con nguyén y nghla thuc tién tuoi mdi trong nén giào due xà hói chii nghla d Viét Nam ta thè ki XXI này Nhùng ngudi trf thùc Viét Nam dà phin nào y thùc dupc cdng cupe giào due o day là giào due bình dàn, giào due cdng dóng trong cà nude vi vày nd khdng chi do mot vài nhà giào due hay mot nhdm trf thùc ed tàm huyé't ma nò ddi hòi su nò lue, quyét tàm nàng cao dàn trf va cùng dóng Idng cùa mdi ngudi, mói già dlnh trong cà nude Vice xoà nan mù chù phài dupc trd thành qudc sàch ma diéu này chi dén sau này, dudi Nhà nude Viét Nam dàn chù cdng boa, chùng ta mdi ed thè thuc hién dupc mot càch thàt su Ngoài ra trén cà bai tap chf, chùng ta cdn thà'y mot so bài viét ve quyén tu do ngón luàn, ve lenb dùng toàn tiéng Viét Nam trong
ki thi so hpc va ho tue Tà't nhién là nhiing td cdng bào nén viéc tuyén
tmyén ca ngpi nói càc Trin Trpng Kim thi cung là diéu de hiéu dù muó'n hay khdng mudn Song nhiing bài bào dà phàn ành mot nhu cau biic thiét cùa xà bòi, cùa nude nhà lue dd là nhu ciu cin dupc hpc tàp
va mong mudn dupc hpc vàn boa bing tiéng Viét - hpc chù qudc ngù
Nhu trong td Tri Tàn so 157 - 1945, tr 2 Tù^ sàch vd long dén sàch giào due tré, tàc già Hoa Bang dà trich tho cùa dng Tàn Dà làm cho
nhi dóng lén sàu tuoi hpc:
"Sàch qudc ngù
Chù nuóc ta
Con cài nhà Déu phài hpc "
Ngoài ra tàc già cdn dich khà nhiéu loai sàch giào due tre cùa ngoai qud'c khà If thù va bó fch " Già dình giào due là mot cài phuong phàp day cho con cbàu nén ngudi, già dình tue là trudng hpc, con em tue là hoc trd ma phu huynh chfnh là dng thiy giào v.v "
Trang 63 VÀI VÀN DE VE CÀI CÀCH GIÀO DUC HOC DlJÒNG
Tìiuc su vàn de cài tó giào due, chà'n chinh giào giói va ngay ci viéc rà soàt lai he thdng giào due phd thdng, cao dàng va dai hpc Uong
cà nuóc déu dupc de càp tói khà sói nói trén hai tap cbf O day, chùng tdi xin dàn mot trong nhùng nói dung cùa cài càch giào due ma càc tàc
già dà de cap tói dò là Vàn de giào due ngoài hpc dudng
Thuc chat day chfnh là vàn de tÓ chùc giào due va theo tu dùng
cùa tàc già là cóng cude ""sap dàt tuoi tré\ Luyen thanh nién là phài trén cài vudn, trén khoành dàt nhu mot san choi ""phài Idy cà the giói làm nai thao dién" ed nghla là viéc két hpp ""hoc di ddi vdi hành" va
lue dd phong trào Huóng dao dupc tàc già Ngó Bfch San giói thiéu
trong dàc san ""Vài vàn de Dóng Dicang" Hoat dóng nhiét tàm va sói
nói cùa càc huynh trudng huóng dao va càc huóng dao sinh dà ihói
bùng lén manh me phong trào '"Giào due ngoài hoc.dudng" va dupc
tuoi tré thanh nién hpc sinh sinh vién nò nùc ddn nhàn Càc tàc già dóng thdi là huynh trudng nhdm Huóng dao nhu Ngò Bfch San, nhà
giào Pham Lpi làp dói ""Sdi con" cùa trudng Licéum Già Long va bién
tàp cho Thanh Nghj Ddi vói tre em, àp dung phuong phàp huóng dao trong viéc san sóc va day dò càc em nhó tuoi Doàn Huóng Dao Viél Nam thuc chat khòng thuóc mot dàng phài chfnh tri tòn giào nào cà Cài dao ma nò phung su là Dao làm ngudi va Dao làm dàn Hoat dóng cùa doàn tré trung, sdi nói, lành manh, budng càc em vào muc dfch rèn luyén y cbf, su manh dan, tinh thàn tàp the, yèu thuong bè ban, xà ihàn bàc ài, le pbép, y chf tu chù, hpc ma choi, choi ma hpc Cung càch boat dòng sòi nói, gay nhiéu hùng thù khién càc em hpc tàp déu lóì két qua rèn luyén manh me, sàu xa va trong sàng, lànb manh co dao
due Tàc già Ngó Bfch San nhàn xét: " HiCdng dgo giiìp cho thanh niin àuge vùng tàm'\ ""khdng mdt phuang hudng trong can khùng hoàng hai thè ki giao nhau" va theo tàc già thi "Idp tré này sau hai micai nàm là cài cahioig vicgng cùa Td qudc"
Viéc hoc nghé trong nhà trudng cùng là mot nói dung cu bàn cùa cài càch giào due
Trong bào Thanh Nghi so 50 ngày 01-12-1945, khi ndi ve viéc
hpc nghé thi tàc già Hoàng Dao Thuy ndi vui ""Mèi nàm xd hdi An
Trang 7Natn - thim 10 vgn mieng àn, ba muai nàm sau néu hg rành mdi ngiCÙi mot nghé thi xd hói giàu thim, mgnh them Néu hg khdng ed nghé ra hón thi trd thành ""culi" ed Tudng tuang, cu mèi nàm thim IO vati culi ""Ghi gdm qua! Ai dàm tudng tuang" "
'^ Wòng cùa tàc già ve vice day nghé cho tré em tu sdm là quan
trong dén mùe nhu tàc già két luàn: ""Ndi nghé tue là hoc bang tay",
**W biét chQ khdng thói, dd chi là mot nghé khóng nghé\ Chfnh vi thè
ma trong ebuong trlnh cùa tó chùc Huóng dao eó cà mòn hpc trd choi thù cóng cùng là diéu de hiéu (Thù truong giào due bay gid là: "Thanh nién doàn gin vói hpc dudng va dupc dóng dào thanh nién hudng ùng"
03 dóc già nù là Dang Thi Hoà dà ho bào gidi phu nù cùng nhau góp
sic thành làp nhùng "Nù thanh nién càu lac bp" de rèn luyén thè thao,
nàng cao trình dò vói giói mlnh, chdng le thói cu àp bue phu nù, trpng
nam khinh nù Bào Thanh Nghi so 22 Octobre 1942 viét: " T.N khuyin cdc bgn gài nin tham già ede doàn nù: Hudng dgo là tiin lai htm ed vi dd là ""Td elide Thanh niin duy nhà't dàng tin cày hien thdi"
(Xem Thanh nghi sd 2210 Octobre 1942)
(Tàc tàc già dóng thdi cung là càc nhà giào, càc nhà su pham ed tén tuoi sau khi tham khào càc tài lieu bang tiéng Phàp ve cài càch giào due d Phàp, bp dà luàn bàn sòi nói Thanh Nghi càc sd 19, 20, 21,
23, 25, 26 nghién ciiu nén Tiéu hpc vói bàc hoc co bàn 9 nàm cùa chfnh phù Pétain vói càc noi dung:
Giào due nén hpc yéu nuóc vói thù tié'ng me de duy nhà't - tiéng Phàp, vói càc mòn Lich su Dia If cà d dia phuong, tòn giào khòng bit buòc hpc ma tuy tÈmg trudng
Nén hpc thiét thuc thuc dung gin bd thuc té va ddi sdng de phung SIJTÓ qudc: Thè due Ve sinh, Thuc hành, Vàp cùu, Thù cdng, Ve
Trf due góm càc mòn nhu xua nhung bd bót If thuyét co tfnh bàch khoa, nbe hon truóc mot nùa, huóng din hpc sinh trong chùc nghiép phu boa vói càc mòn hpc thuc hành
Cuòi cùng là giào due ngoài hpc dudng va trong trudng gàn
bó vdi nhau
Tu nhùng nói dung co bàn trén, tàc già Vù Dình Hde dà de xuà't mot cài càch:
Trang 8Cbuong trlnh day hpc o hpc dudng cdn nàng né, óm dóm dù dà giàm li thuyét, tàng cudng thuc hành nhung vàn nàng If thuyét, mot s6 mòn cin manh dan gat sang phin cbuong Uình ngoài hpc dudng de hpc sinh tàng thém oc sàng tao va su thoài mài
Due due cùng cdn nàng ve bài giàng, chua tbay dói bàn phuong phàp thuc hành va chua gin vdi càc tÓ chùc boat dóng xà bòi
Tri due vin tàcb vdi Due due, khdng phue vu sàt sao Due due,
Tdc gid két luàn:
" Tom Igi ngudi ta vdn cdn ludn quan trong lóì giào due thdi Phuc HiCng, muc dich làm này nd tu do vd day dù nliiCng nàng khiiii cùa cà nhàn (Libre et plein ipanouissement de V indiviu) Quyén tu do
va quyén dóc làp cùa li tri dd chiém dogt àuge, là nén tàng cùa ed cài vàn minh khoa hgc khdi thuy tùdd va phàt trién mdi sau này"
"Chién tfch ày cùa nhàn loai vàt lón vdi Giào bòi thàt là ve vang Nhung là'y nd làm nén tàng cho su nghiép giào due thanh nién thi là mot sai làm khòng tha thù dupc, còng cuòc giào due phài dùt khoàt thoàt khdi quan niém ày Dimg rut rè thém mot vài gid luàn If, thù còng Néu khòng tbay dói thài dò, dùng bàn sang con dudng khàc, nhàm muc dfch khàc, thi chi sau mdt thdi gian ngin - ngua qucn dudng eù - tu nhién ngudi ta sé quay ve chiéu chù trf, chù If cùa nén giào due sùng bài nghé thuàt vùa qua, mpi su cài càch sé trd thành già
dói hét" (Vù Dlnh Hoè - Hói ki Thanh Nghi trang 328)
Nói dung cài càch giào due ma Tri Tàn va Thanh Nghi dà dóng thdi néu ra cùng càc bién phàp thuc té tuy ngày nay ed nhiéu vàn de dà trd nén lac hàu hoàc phài bàn soan, song tinh thàn cùa cài càch giào due cdn nguyén mot khf thè dói mói manh me, mot nói dung dào tao giào due thdi dò con ngudi hoàn thién cà ve Due, Trf, Thè, MI Dò cùng chfnh là muc tiéu dào tao con ngudi mdi ngày hòm nay cùa Viét Nam thè ki XXI này
Ngoài ra, mot trong nhùng vàn de ma Tri Tàn - Thanh Nghi dà nèu ra dò là viéc gin lién hpc vói hành, If thuyét vói thuc tién, viéc day nghé cho hpc sinh sinh vién vói nói dung hpc If thuyét nàng né, chuong trình giào due qua tài vàn co y nghla lón, dàng de ngành giào due Viét Nam luu y lién he Hién nay mot sd trudng dai hpc Viét Nam
404
Trang 9da manh dan dào tao bè Cii nhàn thuc hành vói sd gid li tbuyé't duoc nit ngin thdi gian dào tao cung rut ngin va dào tao rat chuyén biét Chùng ta hi vpng va trdng ebd d nhùng kl su thuc hành trong tuong lai
sé làm viéc ed hiéu qua va thuc su hihi leh cho xà bòi
Va chùng ta cung hi vpng ò su dói mdi cùa nén giào due nude nhà vói mdt nói dung chuong trình hpc dupc cài càch, giàm thiéu de hoc sinh trành dupc viec hpc qua tài, llnh bòi dupc nhiing kién thùc co bàn va thuc té de phung su nhàn dàn va xày dung Tó qudc Viét Nam
xa hdi chù nghla thém giàu manh
TÀI LIEU THAM KHÀO
1 Dd Quang Hung (Chù bién) (2000), Lich su bào chi Viet Nam
1865 -1945, NXB DHQG HN HN
2 Vu Dmh Hoè, Hói ki Thanh Nghi, NXB Vàn Hpc, Trung tàm
ngdn ngù vàn hoà Ddng Tày
3 Tgp chiThanh Nghi (1941 - 1945)
4 TgpchiTriTàn (1941 - 1945)
5 Muc lue phàn tich Tgp chi Tri Tàn (tap chf vàn hoà ra hàng tuin)
6 1941 - 1945 - Hong Nhue Nguyén Khic Xuyén (1998), - Hòi khoa hoc lieh su Viét Nam