Các biện pháp tu từ trong câu : Khái niệm Là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng để làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.. bằng những
Trang 1ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP HỌC KÌ II MÔN NGỮ VĂN 6 ( 2019 – 2020)
I/ TIẾNG VIỆT :
1 Các biện pháp tu từ trong câu :
Khái
niệm
Là đối chiếu sự
vật, sự việc này
với sự vật, sự
việc khác có
nét tương đồng
để làm tăng sức
gợi hình, gợi
cảm cho sự
diễn đạt.
Là gọi hoặc tả con vật, cây cối,
đồ vật bằng những từ ngữ vốn được dùng
để gọi hoặc tả con người, làm cho thế giới loài vật, cây cối, đồ vật trở nên gần gũi với con người, biểu thị những suy nghĩ tình cảm của con người.
Là gọi tên sự vật hiện tượng này bằng tên sự vật hiện tượng khác có nét tương đồng với
nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.
Là gọi tên sự vật, hiện tượng,khái niệm bằng tên sự vật, hiện tượng, khái niệm khác có nét quan hệ gần gũi với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.
Ví dụ Mặt trăng tròn
như cái đĩa bạc
Từ trên cao, chị trăng nhìn em
mỉm cười
Ăn quả nhớ kẻ trồng cây ( ăn quả : hưởng thụ; trồng cây : người làm ra)
Lớp ta học chăm
chỉ
Các
kiểu
2 kiểu : So sánh
ngang bằng, so
sánh không
ngang bằng
3 kiểu nhân hóa :
- Dùng những từ vốn gọi người để gọi vật
- Dùng những từ vốn chỉ hoạt động, tính chất của người để chỉ hoạt động, tính chất của vật
- Trò chuyện, xưng hô với vật như đối với người
Có 4 kiểu ẩn dụ
- Ẩn dụ hình thức:
- Ẩn dụ cách thức
- Ẩn dụ phẩm chất:
- Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác:
Có bốn kiểu hoán dụ thường gặp là
- Lấy một bộ phận để gọi toàn thể
- Lấy vật chứa đựng để gọi vật
bị chứa đựng
- Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi
sự vật
- Lấy cái cụ thể
Trang 22 Các thành phần chính của câu :
Phân biệt thành
phần chính với
thành phần phụ
Vị ngữ Chủ ngữ
Thành phần chính
của câu là những
thành phần bắt
buộc phải có mặt
để câu có cấu tạo
hoàn chỉnh và diễn
đạt được một ý trọn
vẹn Thành phần
không bắt buộc có
mặt được gọi là
thành phần phụ.
- Là thành phần chính của câu có khả năng kết hợp với các phó từ chỉ quan hệ thời gian và trả lời cho các câu hỏi làm gì?, làm sao?
hoặc là gì ?
- Thường là động từ hoặc cụm động từ, tính từ hoặc cụm tính từ, danh từ hoặc cụm danh từ.
- Câu có thể có một hoặc nhiều vị ngữ.
- Là thành phần chính của câu nêu tên sự vật, hiện tượng có hoạt động,đặc điểm, trạng thái, được miêu tả ở vị ngữ Chủ ngữ thường trả lời cho các câu hỏi: Ai?Con gì?
- Thường là danh từ, đại từ hoặc cụm danh từ Trong những trường hợp nhất định, động từ, tính từ hoặc cụm động từ, cụm tính từ cũng có thể làm chủ ngữ.
- Câu có thể có một hoặc nhiều chủ ngữ.
VD : Trên sân
trường, chúng em
đang vui đùa
3 Chữa lỗi về chủ ngữ, vị ngữ:
Câu thiếu chủ
ngữ
Câu thiếu vị ngữ
Câu thiếu cả chủ ngữ lẫn vị ngữ
Câu sai về quan
hệ ngữ nghĩa giữa các thành phần câu
Cách
chữa
- Thêm chủ ngữ
cho câu
- Biến trạng ngữ
thành chủ ngữ
- Biến vị ngữ
thành cụm chủ-
vị
- Thêm vị ngữ cho câu
- Biến cụm từ
đã cho thành bộ phận của cụm chủ-vị
- Biến cụm từ
đã cho thành bộ phận của vị ngữ
- Thêm chủ ngữ
và vị ngữ
- Khi em đến cổng trường thì Tuấn gọi em và
em được bạn ấy cho một cây bút mới ( câu ghép)
- Khi em đến cổng trường thì Tuấn gọi em và cho em một cây bút mới ( một chủ ngữ, hai vị
Trang 3trường thì Tuấn gọi em và được bạn ấy cho một cây bút mới
II/ PHẦN VĂN BẢN :
1 Truyện và kí Việt Nam:
STT Tên tác phẩm
( hoặc đoạn trích)
Tác giả Thể loại Tóm tắt nội dung ( đại ý)
1 Bài học đường
đời đầu tiên
( trích Dế Mèn
phiêu lưu kí)
Tô Hoài Truyện
đồng thoại
Dế Mèn tự tả chân dung, trêu chị Cốc dẫn đến cái chết của Dế Choắt và ân hận.
2 Sông nước Cà
Mau ( trích Đất
rừng phương
Nam)
Đoàn Giỏi Truyện
dài
Bức tranh thiên nhiên rộng lớn, hoang dã và cuộc sống ở vùng sông nước Cà Mau độc đáo.
3 Bức tranh của em
gái tôi
Tạ Duy Anh Truyện
ngắn
Tình cảm hồn nhiên,trong sáng và lòng nhân hậu của em gái Kiều Phương đã giúp người anh nhận
ra phần hạn chế của chính mình.
4 Vượt thác ( trích
Quê nội)
Võ Quảng Truyện
dài
Cảnh vượt thác của con thuyền do dượng Hương Thư chỉ huy trên sông Thu Bồn.
5 Cô Tô Nguyễn Tuân Kí Cảnh thiên nhiên tươi đẹp, trong
sáng và sinh hoạt đông vui của con người trên vùng đảo Cô Tô.
6 Cây tre Việt Nam Thép Mới Kí Cây tre- người bạn thân thiết của
dân tộc Việt Nam, là một biểu tượng của đất nước, dân tộc Việt Nam.
7 Lao xao ( trích
Tuổi thơ im lặng)
Duy Khán Kí Bức tranh sinh động, nhiều màu
sắc về thế giới các loài chim ở đồng quê.
2 Thơ :
STT Tên bài thơ- năm
sáng tác
Tác giả Phương
thức biểu
Nội dung ( đại ý)
Trang 41 Đêm nay Bác
không ngủ
( 1951)
Minh Huệ- Nguyễn Đức Thái ( 1927-2003)
Tự sự, miêu tả
Bài thơ thể hiện tấm lòng yêu thương sâu sắc rộng lớn của Bác Hồ với bộ đội , nhân dân
và tình cảm kính yêu cảm phục của người chiến sĩ đối với Bác.
2 Lượm ( 1949) Tố Hữu
( 1920-2002)
Miêu tả,
tự sự
Bài thơ khắc họa hình ảnh Lượm hồn nhiên, vui tươi, hăng hái, dũng cảm Lượm đã hi sinh nhưng hình ảnh của em vẫn còn sống mãi với chúng ta.
III/ TẬP LÀM VĂN : Dàn bài chung của văn tả cảnh và văn tả người.
Dàn bài chung về văn tả
cảnh
Dàn bài chung về văn tả người
1/ Mở
bài
Giới thiệu cảnh được tả : Cảnh
gì ? Ở đâu ? Lý do tiếp xúc với
cảnh ? Ấn tượng chung ?
Giới thiệu người định tả : Tả ai ? Người được tả có quan hệ gì với
em ? Ấn tượng chung ? 2/ Thân
bài
a Bao quát : Vị trí ? Chiều cao
hoặc diện tích ? Hướng của
cảnh ? Cảnh vật xung quanh ?
b Tả chi tiết : ( Tùy từng cảnh
mà tả cho phù hợp)
* Từ bên ngoài vào ( từ xa) : Vị
trí quan sát ? Những cảnh nổi
bật ? Từ ngữ, hình ảnh gợi tả ?
* Đi vào bên trong ( gần hơn) : Vị
trí quan sát ? Những cảnh nổi
bật ? Từ ngữ, hình ảnh gợi tả ?
* Cảnh chính hoặc cảnh quen
thuộc mà em thường thấy ( rất
gần) : Cảnh nổi bật ? Từ ngữ hình
ảnh miêu tả
a Ngoại hình : Tuổi tác ? Tầm vóc ? Dáng người ? Khuôn mặt ? Mái tóc ? Mắt ? Mũi ? Miệng ? Làn da ? Trang phục ? ( Từ ngữ, hình ảnh miêu tả)
b Tả chi tiết : ( Tùy từng người mà
tả cho phù hợp)
* Nghề nghiệp, việc làm ( Cảnh vật làm việc + những động tác, việc làm ) Nếu là học sinh, em bé : Học, chơi đùa, nói năng ( Từ ngữ, hình ảnh miêu tả)
* Sở thích, sự đam mê : Cảnh vật, thao tác, cử chỉ, hành động ( Từ ngữ, hình ảnh miêu tả)
* Tính tình : Tình yêu thương với những người xung quanh : Biểu hiện
? Lời nói ? Cử chỉ ? Hành động ? ( Từ ngữ, hình ảnh miêu tả)
3/ Kết
bài
Cảm nghĩ chung sau khi tiếp xúc;
Tình cảm riêng hoặc nguyện
vọng của bản thân ?
Tình cảm chung về người em đã tả ? Yêu thích, tự hào, ước nguyện ?
lập dàn bài phù hợp Phải làm bài, viết bài đàng hoàng, tuyệt đối không được làm sơ sài, lộn xộn
Trang 5
Một số đề tham khảo:
Đề 1
PHẦN I : ĐỌC – HIỂU
Đọc đoạn văn sau và trả lời các câu hỏi
“Sau trận bão, chân trời, ngấn bể sạch như một tấm kính lau hết mây, hết bụi Mặt trời nhú lên dần dần, rồi lên cho kỳ hết Tròn trĩnh, phúc hậu như lòng đỏ quả trứng thiên nhiên đầy đặn Quả trứng hồng hào thăm thẳm và đường bệ đặt lên một mâm bạc đường kính mâm rộng bằng cả một cái chân trời màu ngọc trai nước biển ửng hồng Y như một mâm lễ phẩm tiến ra từ trong bình minh để mừng cho sự trường thọ của tất cả những người chài lưới trên muôn thuở biển Đông.”
( Ngữ văn 6 – tập 2)
Câu 1: Đoạn văn trên trích từ văn bản nào? Tác giả của văn bản chứa đoạn trích
trên là ai?
Câu 2: Phương thức biểu đạt chính của đoạn văn?
Câu 3: Nội dung của đoạn văn trên là gì?
Câu 4: Câu văn : “Mặt trời nhú lên dần dần, rồi lên cho kỳ hết.”, vị ngữ của câu
có cấu tạo như thế nào?
a Động từ
b Cụm động từ
c Tính từ
d Cụm tính từ
Câu 5: Nếu viết : “Nhú lên dần dần, rồi lên cho kỳ hết.” thì câu văn mắc phải lỗi
gì?
a Thiếu chủ ngữ
b Thiếu vị ngữ
c Thiếu cả chủ ngữ và vị ngữ
d Thiếu bổ ngữ
Câu 6: Xác định và nêu ngắn gọn tác dụng của biện pháp tu từ chính trong đoạn
văn?
Câu 7: Nêu một vài suy nghĩ, tình cảm của em được gợi ra từ đoạn văn trên Phần II : Làm văn
Tả lại quang cảnh buổi lễ chào cờ đầu tuần ở trường em
Trang 6Đề 2
Câu 1:
a/ Tôi đem xác Dế Choắt đến chôn vào một vùng cỏ bùm tum Tôi đắp thành nấm
mộ to Tôi đứng lặng giờ lâu, nghĩ về bài học đường đời đầu tiên.
(Dế Mèn phiêu lưu kí -Tô Hoài)
Dế Mèn đã nghĩ gì về bài học đường đời đầu tiên của mình?
b/ Dượng Hương Thư như một pho tượng đồng đúc, các bắp thịt cuồn cuộn, hai hàm răng cắn chặt, quai hàm bạnh ra, cặp mắt nảy lửa ghì trên ngọn sào giống như một hiệp sĩ của Trường Sơn oai linh hùng vĩ.
(Vượt thác)
Từ đoạn trích trên em hình dung hình ảnh của con người như thế nào trước thiên
nhiên?
Câu 2:
a/ Biện pháp tu từ nào được sử dụng trong ví dụ sau? Gạch dưới từ ngữ thể hiện biện pháp tu từ ấy
Vì sao? Trái Đất nặng ân tình
Nhắc mãi tên Người: Hồ Chí Minh
(Tố Hữu)
b/ Cho biết câu sau thuộc kiểu câu trần thuật đơn có từ là nào?
Cây tre là người bạn thân của nông dân Việt Nam, bạn thân của nhân dân Việt Nam.
(Thép Mới- Cây tre Việt Nam)
Câu 3:
Hãy viết một đoạn văn ngắn (từ 6-8 câu) nêu cảm nghĩ về hình ảnh Bác
Hồ qua khổ thơ :
Đêm nay Bác ngồi đó
Đêm nay Bác không ngủ
Vì một lẽ thường tình
Bác là Hồ Chí Minh.
(Đêm nay Bác không ngủ- Minh Huệ)
Câu 4:
Tả lại một nhân vật ấn tượng mà em yêu thích trong những truyện đã học
Trang 7Đề 3
Câu 1
a) Nhân hóa là gì?
b) Hãy chỉ ra và nêu tác dụng của phép nhân hóa trong đoạn văn sau:
"Càng về ngược, vườn tược càng um tùm Dọc sông, những chòm cổ thụ dáng mãnh liệt đứng trầm ngâm lặng nhìn xuống nước Núi cao như đột ngột hiện ra chắn ngang trước mặt Đã đến Phường Rạnh Thuyền chuẩn bị vượt thác"
(Vượt Thác - Võ Quảng)
Câu 2
Đọc đoạn thơ sau và trả lời câu hỏi:
Chú bé loắt choắt Cái xắc xinh xinh Cái chân thoăn thoắt Cái đầu nghênh nghênh
Ca lô đội lệch Mồm huýt sáo vang Như con chim chích Nhảy trên vàng
a) Đoạn thơ trên trích trong văn bản nào? Tác giả là ai?
b) Văn bản ấy thuộc thể loại gì? Nêu hoàn cảnh sáng tác?
c) Hãy chỉ ra các từ láy có trong đoạn thơ trên và nêu tác dụng trong việc miêu tả nhân vật?
Câu 3
Em hãy tả quang cảnh một phiên chợ theo tưởng tượng của em
Đề 4
I PHẦN ĐỌC HIỂU
Đọc đoạn văn sau và trả lời các câu hỏi
“Những động tác thả sào, rút sào rập ràng nhanh như cắt Thuyền cố lấn lên
Dượng Hương Thư như một pho tượng đồng đúc, các bắp thịt cuồn cuộn, hai hàm răng cắn chặt, quai hàm bạnh ra, cặp mắt nảy lửa ghì trên ngọn sào giống như một hiệp sĩ của Trường Sơn oai linh hùng vĩ Dượng Hương Thư đang vượt thác khác hẳn dượng Hương Thư ở nhà, nói năng nhỏ nhẻ, tính nết nhu mì, ai gọi cũng vâng vâng dạ dạ”
(Ngữ Văn 6- tập 2) Câu 1 Đoạn văn trên được trích trong văn bản nào? Tác giả là ai?
Trang 8Câu 2 Nêu nội dung đoạn trích trên?
Câu 3 Tìm các câu văn có sử dụng phép tu từ so sánh? Xác định kiểu so sánh trong các câu văn vừa tìm?
Câu 4 Câu văn sau: "Thuyền cố lấn lên"
a) Xác định chủ ngữ, vị ngữ?
b) Xác định kiểu câu và cho biết câu văn trên dùng để làm gì?
II PHẦN LÀM VĂN
Hãy tả về con đường thân thuộc từ nhà em đến trường
Đề 5
I Phần Văn và Tiếng Việt
Câu 1: Trong bài thơ Đêm nay Bác không ngủ, hình ảnh Bác Hồ hiện lên qua các chi tiết nào về không gian, thời gian, hình dáng, cử chỉ?
Câu 2: Dựa vào văn bản Sông nước Cà Mau, em hãy cho biết những dấu hiệu nào của thiên nhiên Cà Mau gợi cho con người nhiều ấn tượng khi đi qua vùng đất này?
Câu 3: So sánh là gì? Em hãy đặt một câu có sử dụng phép so sánh
Câu 4: Xác định chủ ngữ, vị ngữ trong câu sau và cho biết mỗi chủ ngữ, vị ngữ có cấu tạo như thế nào?
Chẳng bao lâu, tôi đã trở thành một chàng dế thanh niên cường tráng
II Phần Tập làm văn (5 điểm)
Tả cảnh sân trường trong giờ ra chơi
Đề 6
I Đọc- hiểu
Đọc đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi phía dưới:
Trang 9“Những ngày nắng ráo như hôm nay, rừng khô hiện lên với tất cả vẻ uy nghi tráng
lệ của nó trong ánh mặt trời vàng óng Những thân cây tràm vỏ trắng vươn thẳng lên trời, chẳng khác gì những cây nến khổng lồ, đầu lá rủ phất phơ như những đầu
lá liễu bạt ngàn Từ trong biển lá xanh rờn đã bắt đầu ngã sang màu úa, ngát dậy một mùi hương lá tràm bị hun nóng dưới mặt trời, tiếng chim không ngớt vang ra, vọng mãi lên trời xanh cao thẳm không cùng Trên các trảng rộng và chung quanh những lùm bụi thấp mọc theo các lạch nước, nơi mà sắc lá còn xanh, ta có thể nghe tiếng gió vù vù bất tận của hàng nghìn loại côn trùng có cánh không ngớt, bay đi bay lại trên những bông hoa nhiệt đới sặc sỡ, vừa lộng lẫy nở ra đã vội tàn nhanh trong nắng.”
( Đất rừng phương Nam- Đoàn Giỏi) Câu 1: Nêu phương thức biểu đạt chính của đoạn văn trên?
Câu 2: Tác giả đã sử dụng biện pháp tu từ gì trong đoạn văn trên?
Câu 3: Nội dung chính của đoạn văn trên là gì?
Câu 4: Đọc đoạn văn trên, em học tập được gì khi làm văn miêu tả?
II/Tập làm văn
Em hãy viết bài văn tả người thân yêu và gần gũi nhất với mình (ông, bà, cha, mẹ, anh, chị, em, )
Kí duyệt: Ngày 27/3/2020
Trương Quốc Kháng