Kiến nghị một số giải pháp nhằm hoàn thiện QƯĐXH của công dân ở Việt Nam như: phát triển kinh tế, tạo tiền đề vật chất đề hoàn thiện QƯĐXH của công dân, đẩy [r]
Trang 1Quyền ưu đói xó hội của cụng dõn ở Việt Nam
hiện nay
Tụ Đức
Khoa Luật Luận văn Thạc sĩ ngành: Lý luận lịch sử Nhà nước và phỏp luật
Mó số: 60 38 01 Người hướng dẫn: PGS.TS Bựi Xuõn Đức
Năm bảo vệ: 2007
Abstract: Khỏi quỏt khỏi niệm, đặc điểm, nội dung quyền ưu đói xó hội của cụng dõn,
cỏc bảo đảm phỏp lý thực hiện QƯĐXH của cụng dõn và sự phỏt triển QƯĐXH của cụng dõn ở Việt Nam từ năm 1945 đến nay Đề cập và đỏnh giỏ thực trạng điều chỉnh phỏp luật và hoạt động thực hiện QƯĐXH của cụng dõn ở Việt Nam Giới thiệu nhu cầu hoàn thiện QƯĐXH của cụng dõn ở Việt Nam cũng như quan điểm hoàn thiện QƯĐXH của cụng dõn Kiến nghị một số giải phỏp nhằm hoàn thiện QƯĐXH của cụng dõn ở Việt Nam như: phỏt triển kinh tế, tạo tiền đề vật chất đề hoàn thiện QƯĐXH của cụng dõn, đẩy mạnh cụng tỏc tuyờn truyền, phổ biến giỏo dục phỏp luật
về ƯĐXH, tăng cường cụng tỏc thanh tra, kiểm tra việc thực hiện QƯĐXH của cụng dõn, kiện toàn tổ chức, bộ mỏy cơ quan quản lý Nhà nước về ƯĐXH, chỳ trọng việc
nghiờn cứu khoa học về ƯĐXH, hợp tỏc quốc tế về lĩnh vực ƯĐXH
Keywords: Phỏp luật Việt Nam; Phỳc lợi xó hội; Quyền ưu đói xó hội
Content
Lời nói đầu
1 Lý do chọn đề tài
Quyền -u đãi xã hội đối với ng-ời có công với đất n-ớc không chỉ là vấn đề đạo lý, truyền thống mà còn là vấn đề chính trị, t- t-ởng, kinh tế và xã hội Đó không chỉ là vấn đề cấp bách tr-ớc mắt mà còn có ý nghĩa lâu dài
Chính vì vậy, sau khi Nhà n-ớc Việt Nam dân chủ cộng hoà đ-ợc thành lập, Đảng và Nhà n-ớc ta đã ban hành quy định về quyền -u đãi xã hội đối với những ng-ời có công với đất n-ớc Ngày 16 tháng 02 năm 1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký ban hành Sắc lệnh số 20/SL về chế độ h-u bổng th-ơng tật…Từ đó đến nay, quyền -u đãi xã hội đối với ng-ời có công với đất n-ớc đã có một chặng đ-ờng trên nửa thế kỷ hình thành phát triển
Trang 2Hiện nay, có hơn 8 triệu ng-ời thụ h-ởng quyền -u đãi xã hội Nguồn kinh phí đảm bảo thực hiện -u đãi xã hội hàng năm đ-ợc điều chỉnh căn cứ vào tình hình kinh tế xã hội của
đất n-ớc và khả năng đáp ứng ngân sách nhà n-ớc (năm 2005 là 5.832 tỷ đồng; năm 2006 là 6.193 tỷ đồng; năm 2007 là hơn 8000 tỷ đồng) Nh- vậy, số l-ợng đối t-ợng thụ h-ởng quyền -u đãi xã hội ở n-ớc ta là rất lớn [19]
Tuy nhiên, sau hơn 30 năm đất n-ớc thống nhất, một bộ phận không nhỏ trong số họ vẫn còn gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống về vật chất và tinh thần nh- Tổng Bí th- Nông
Đức M³nh đ± ph²t biểu: “Phần mộ v¯ h¯i cốt của một số liệt sĩ cho đến nay vẫn chưa được tìm thấy Một bộ phận gia đình chính sách còn khó khăn trong cuộc sống, nhiều anh chị em th-ơng binh, bệnh binh hàng ngày phải đối mặt với th-ơng tật, ốm đau; một số đồng chí còn
bị chất độc da cam hành hạ…” [17 ]
Trong nền kinh tế thị tr-ờng hiện nay, khi sự phân biệt giàu nghèo đang diễn ra, sự phân hoá xã hội đang ngày càng sâu sắc, các định h-ớng giá trị của xã hội đang có những thay
đổi, nếu không giải quyết có tình, có lý với đối t-ợng thụ h-ởng quyền -u đãi xã hội thì một
bộ phận trong số họ là những ng-ời có sự hy sinh, cống hiến vô giá, có những chiến công hiển hách làm nên những trang sử sáng chói của dân tộc sẽ tụt xuống vực sâu của cuộc sống, bất công xã hội nảy sinh và chúng ta sẽ không l-ờng đ-ợc biến cố chính trị, xã hội xảy ra nh- thế nào
Do điều kiện lịch sử và điều kiện kinh tế- xã hội nên nội dung quyền -u đãi xã hội th-ờng chắp vá, thay đổi Nhiều nội dung quyền -u đãi xã hội còn mang tính bình quân cao, nhất là các chế độ trợ cấp -u đãi xã hội Quyền -u đãi xã hội của công dân ch-a đ-ợc xây dựng và thực hiện một cách toàn diện, đầy đủ
Đảng đã lãnh đạo Nhà n-ớc, nhân dân ta giành đ-ợc những thành tựu rực rỡ trong lĩnh vực kinh tế, xã hội Từ một quốc gia phải nhập khẩu l-ơng thực, Việt Nam đã trở thành một trong những n-ớc xuất khẩu gạo lớn nhất trên thế giới; chỉ số tăng tr-ởng kinh tế rất cao, thu nhập bình quân đầu ng-ời liên tục tăng mạnh; an sinh xã hội có điều kiện phát triển toàn diện…
Cương lĩnh xây dựng đất nước của Đ°ng ta cũng nêu rõ: “ Kết hợp c²c mục tiêu kinh tế với các mục tiêu xã hội trong phạm vi cả n-ớc, ở từng lĩnh vực, địa ph-ơng; thực hiện tiến bộ
và công bằng xã hội ngay trong từng b-ớc và từng chính sách phát triển, thực hiện tốt các chính sách xã hội trên cơ sở phát triển kinh tế, gắn quyền lợi và nghĩa vụ, cống hiến và h-ởng thụ, tạo động lực mạnh mẽ và bền vững hơn cho phát triển kinh tế- xã hội Tập trung giải quyết những vấn đề x± hội bức xúc” [15; tr101]
Trang 3Trong điều kiện mới về kinh tế- xã hội của đất n-ớc hiện nay, quyền -u đãi xã hội của công dân ở Việt Nam đã bộc lộ những điểm bất cập, lạc hậu, không còn phù hợp với thực tế cuộc sống Điều này ảnh h-ởng không ít đến đời sống, tâm t- và tình cảm của đối t-ợng thụ h-ởng quyền -u đãi xã hội
Đảng và Nhà n-ớc ta chủ tr-ơng xây dựng Nhà n-ớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Mục đích cao cả, nhiệm vụ th-ờng trực của Nhà n-ớc pháp quyền không có gì khác hơn là vì con ng-ời Tất cả vì con ng-ời, theo h-ớng
có lợi cho con ng-ời là một trong những tiêu chí quan trọng nhất của Nhà n-ớc pháp quyền Tuy nhiên, trong thực tế cuộc sống, nhất là lĩnh vực -u đãi xã hội, nguyên tắc trên còn ch-a thực sự đ-ợc quan tâm đầy đủ và còn thiếu những quy định cụ thể làm cơ sở pháp lý bảo đảm thực hiện Quyền -u đãi xã hội của công dân ở Việt Nam cũng không phải là một ngoại lệ
Đây là lĩnh vực bắt gặp nhiều vấn đề liên quan đến tính hợp pháp và hợp lý, đến nguyên tắc và ngoại lệ trong việc xây dựng, ban hành và áp dụng quy định pháp luật
Từ những lý do nêu trên, tôi m³nh d³n chọn đề t¯i “Quyền ưu đ±i x± hội của công dân
ở Việt Nam hiện nay” l¯m Luận văn Th³c sĩ Luật học cho b°n thân mình
2 Tình hình nghiên cứu
Trong thời gian qua, đã có một số công trình nghiên cứu về lĩnh vực -u đãi xã hội ở Việt Nam với nhiều cách tiếp cận khác nhau nh-: Luận án Tiến sỹ Luật học của Nguyễn Đình Liêu “Ho¯n thiện ph²p luật về ưu đ±i x± hội ở Việt Nam: Lý luận v¯ thực tiễn”- Khoa Luật,
Đ³i học Quốc gia H¯ Nội; “Góp phần đổi mới v¯ ho¯n thiện chính s²ch đ°m b°o x± hội ở nước
ta hiện nay” PGS, PTS Đỗ Minh Cương, PTS M³c Văn Tiến- Nhà xuất bản Chính trị quốc gia năm 1996; Luận văn Th³c sĩ Luật học của T³ Vân Thiều “C°i c²ch thủ tục h¯nh chính lĩnh vực ng-ời có công ở ngành Lao động- Thương binh v¯ X± hội”- Viện Nghiên cứu Nhà n-ớc và Pháp luật năm 1997; Luận văn Thạc sĩ Luật học của Nguyễn Thị Hiền Ph-ơng “Ph²p luật về b°o đ°m x± hội Việt Nam: Thực tr³ng v¯ hướng ho¯n thiện”- Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2002; Luận văn Th³c sĩ Luật học của Ph³m Trọng Nghĩa “Định hướng ho¯n thiện khung ph²p luật an sinh x± hội ở Việt Nam”- Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2006…
Các công trình trên chủ yếu nghiên cứu quyền -u đãi xã hội của công dân nh- một trong những chế định pháp lý Cho đến nay, ở n-ớc ta ch-a có một công trình nghiên cứu
Trang 4mang tính chất toàn diện và đầy đủ về quyền -u đãi xã hội nh- một trong những quyền cơ bản
của công dân
3 Mục tiêu, phạm vi và nội dung nghiêu cứu
Ưu đãi xã hội là một lĩnh vực rộng lớn, phức tạp, là một lĩnh vực mới đ-ợc tiếp cận và nghiên cứu ở n-ớc ta Do vậy, tôi chỉ nghiên cứu tập trung, đi sâu vào vấn đề quyền -u đãi xã hội nh- một trong những quyền cơ bản của công dân, bao gồm những khái niệm, đặc điểm, nội dung, sự phát triển và thực trạng quyền -u đãi xã hội của công dân Từ đó, đề xuất xây dựng và hoàn thiện quyền -u đãi xã hội của công dân ở Việt Nam
* Đối t-ợng nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về quyền -u đãi xã hội của công dân ở Việt Nam hiện nay
* Mục tiêu nghiên cứu
Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn cũng nh- thực trạng quyền -u đãi xã hội của công dân để đề xuất một số giải pháp hoàn thiện quyền -u đãi xã hội của công dân ở Việt Nam
* Phạm vi nghiên cứu
Trong khuôn khổ luận văn này, tôi chỉ tập trung nghiên cứu vấn đề hoàn thiện quyền
-u đãi xã hội của công dân ở Việt Nam giai đoạn hiện nay
* Nội dung nghiên cứu
- Khái niệm và đặc điểm quyền -u đãi xã hội của công dân
- Nội dung quyền -u đãi xã hội của công dân
- Các bảo đảm pháp lý thực hiện quyền -u đãi xã hội của công dân
- Sự phát triển quyền -u đãi xã hội của công dân ở Việt Nam từ năm 1945 đến nay
- Điều chỉnh pháp luật và hoạt động thực hiện quyền -u đãi xã hội của công dân ở n-ớc ta
- Đánh giá thực trạng điều chỉnh pháp luật và hoạt động thực hiện quyền -u đãi xã hội của công dân ở n-ớc ta
- Nhu cầu, quan điểm, giải pháp hoàn thiện quyền -u đãi xã hội của công dân ở Việt Nam giai đoạn hiện nay
4 Ph-ơng pháp nghiên cứu
- Ph-ơng pháp duy vật lịch sử: Nhận thức, xác định quyền -u đãi xã hội của công dân
ở Việt Nam theo một hệ thống có mối liên hệ lịch sử, kế thừa và phát triển
Trang 5- Ph-ơng pháp phân tích, tổng hợp, đánh giá thực trạng điều chỉnh pháp luật và hoạt
động thực hiện quyền -u đãi xã hội của công dân ở Việt Nam
- Ph-ơng pháp chuyên gia: Thu thập thông tin, quan điểm, ph-ơng pháp luận của các chuyên gia về quyền -u đãi xã hội của công dân ở Việt Nam
- Ph-ơng pháp điều tra xã hội học: Thu thập tài liệu, thông tin về quyền -u đãi xã hội của công dân ở Việt Nam và những nội dung dự báo xã hội, pháp luật về vấn đề này
- Ph-ơng pháp t- duy lô gíc: Lý luận- thực trạng- h-ớng xây dựng trong việc luận giải những vấn đề lý luận, thực tiễn để nêu lên căn cứ và nội dung hoàn thiện quyền -u đãi xã hội của công dân ở Việt Nam
5 Những đóng góp của Luận văn
- Đ-a ra quan điểm, khái niệm, đặc điểm quyền -u đãi xã hội của công dân ở Việt Nam
- Dựng lại một cách khái quát quá trình phát triển quyền -u đãi xã hội của công dân ở Việt Nam từ năm 1945 đến nay
- Làm sáng tỏ về mặt lý luận và thực tiễn của nhu cầu xây dựng và hoàn thiện quyền -u đãi xã hội của công dân ở Việt Nam
- Xác định những nội dung quyền -u đãi xã hội của công dân cần sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với điều kiện kinh tế- xã hội hiện nay ở n-ớc ta
- Đ-a ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện quyền -u đãi xã hội của công dân ở Việt Nam
- Kết quả nghiên cứu có thể đ-ợc sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan quản
lý nhà n-ớc, các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách, các nhà khoa học pháp lý, các luật gia và sinh viên chuyên ngành Luật, xã hội…
6 Kết cấu của Luận văn
Luận văn đ-ợc kết cấu phù hợp với mục tiêu, phạm vi và nội dung nghiên cứu Ngoài lời nói đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của Luận văn gồm 3 ch-ơng:
Ch-ơng 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về quyền -u đãi xã hội của công dân
Ch-ơng 2: Thực trạng quyền -u đãi xã hội của công dân ở Việt Nam
Ch-ơng 3: Hoàn thiện quyền -u đãi xã hội của công dân ở Việt Nam
References
I Các văn kiện của Đảng và văn bản pháp luật của Nhà n-ớc
Trang 61 Bộ luật lao động của n-ớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã đ-ợc sửa đổi,
bổ sung năm 2002 (2003), Nhà xuất bản chính trị Quốc gia, Hà Nội
2 Hiến pháp n-ớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 (2000, 2004),
Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội
3 Nghị định số 54/2006/NĐ-CP ngày 26/5/2006 của Chính phủ về việc h-ớng dẫn
thi hành một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi ng-ời có công với cách mạng
4 Nghị định số 32/2007/NĐ-CP ngày 02/03/2007 của Chính phủ quy định mức trợ
cấp, phụ cấp -u đãi đối với ng-ời có công với cách mạng
5 Pháp lệnh Ưu đãi ng-ời hoạt động cách mạng, liệt sĩ và gia đình liệt sĩ, th-ơng
binh, bệnh binh, ng-ời hoạt động kháng chiến, ng-ời có công giúp đỡ cách mạng ngày 29/8/1994 của Uỷ ban Th-ờng vụ Quốc hội
6 Pháp lệnh quy định danh hiệu vinh dự Nh¯ nước “B¯ mẹ Việt Nam anh hùng“
ngày 29/8/1994 của Uỷ ban Th-ờng vụ Quốc hội
7 Pháp lệnh Ưu đãi ng-ời có công với cách mạng số 26/2005/PL- UBTVQH11 ngày
29/6/2005 của Uỷ ban Th-ờng vụ Quốc hội
8 Quyết định số 118/TTg ngày 27/2/1996 của Thủ t-ớng Chính phủ về việc hỗ trợ
ng-ời có công với cách mạng cải thiện nhà ở
9 Quyết định số 20/2000/QĐ- TTg ngày 3/2/2000 của Thủ t-ớng Chính phủ về việc
hỗ trợ ng-ời hoạt động cách mạng từ tr-ớc Cách mạng tháng Tám năm 1945 cải thiện nhà ở
10 Quyết định số 170/2003/QĐ- TTg ngày 14/8/2003 của Thủ t-ớng Chính phủ về
chính sách -u đãi h-ởng thụ văn hoá
11 Thông t- Liên tịch số 21/2005/TTLT- BYT- BTC ngày 27/7/2005 của Liên Bộ Y tế-
Bộ Tài chính h-ớng dẫn thực hiện bảo hiểm y tế bắt buộc
12 Thông t- Liên tịch số 16/2006/TTLT- BLĐTBXH- BGDĐT- BTC ngày 20/11/2006
của Liên Bộ Lao động- Th-ơng binh và Xã hội “ Bộ Giáo dục và Đào tạo “ Bộ Tài chính h-ớng dẫn chế độ -u đãi trong giáo dục và đào tạo đối với ng-ời có công với cách mạng và con của họ
13 Thông t- Liên tịch số 17/2006/TTLT- BLĐTBXH- BTC- BYT ngày 21/11/2006 của
Liên Bộ Lao động - Th-ơng binh và Xã hội - Bộ Tài chính- Bộ Y tế h-ớng dẫn chế
độ chăm sóc sức khoẻ đối với ng-ời có công với cách mạng
14 Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX (2001), Nhà xuất bản Chính trị Quốc
gia, Hà Nội
Trang 715 Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X (2006), Nhà xuất bản Chính trị Quốc
gia, Hà Nội
II Tài liệu tham khảo khác
16 Bài nói chuyện tại Buổi lễ kỷ niệm 30 năm ngày thành lập Đảng (1960) - Bác Hồ,
Hà Nội
17 Bài phát biểu tại Hội nghị biểu d-ơng phụ nữ tiêu biểu trong phong trào Đền ơn
đáp nghĩa (2003) - Tổng Bí th- Nông Đức Mạnh, Hà Nội
18 Báo cáo tổng kết thực hiện Pháp lệnh Ưu đãi ng-ời có công với cách mạng (2006)
- Bộ Lao động- Th-ơng binh và Xã hội, Hà Nội
19 Báo cáo số liệu ng-ời có công với cách mạng (2006) - Bộ Lao động- Th-ơng binh
và Xã hội, Hà Nội
20 Căn cứ để xây dựng Luật -u đãi ng-ời có công với cách mạng (2006) - Bộ Lao
động- Th-ơng binh và Xã hội, Hà Nội
21 Các luận cứ để xác định mức trợ cấp -u đãi ng-ời có công (2002) - Bộ Lao động-
Th-ơng binh và Xã hội, Hà Nội
22 Chiến tranh cách mạng Việt Nam 1945 “ 1975: Thắng lợi và Bài học (2000), Nhà
xuất bản chính trị Quốc Gia, Hà Nội
23 Đề án cải cách trợ cấp ng-ời có công với cách mạng (2007) - Bộ Lao động-
Th-ơng binh và Xã hội, Hà Nội
24 Định h-ớng hoàn thiện khung pháp luật an sinh xã hội ở Việt Nam (2006) - Phạm
Trọng Nghĩa, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Hà Nội
25 Giáo trình Luật Hiến pháp Việt Nam (1998), Nhà xuất bản công an nhân dân, Hà
Nội
26 Giáo trình -u đãi xã hội (2001), Nhà xuất bản Lao động- Xã hội, Hà Nội
27 Hoàn thiện pháp luật -u đãi ng-ời có công ở Việt Nam: Lý luận- Thực tiễn (1996)
- Nguyễn Đình Liêu, Luận án PTS Luật học- Hà Nội
28 Ph-ơng án Điều tra mức sống ng-ời có công với cách mạng (2006) - Bộ Lao
động- Th-ơng binh và Xã hội, Hà Nội
29 Quyền con ng-ời, quyền công dân trong nhà n-ớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa
Việt Nam (2004), Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội
30 Sáu m-ơi năm xây dựng và phát triển Ngành Lao động- Th-ơng binh và Xã hội
(2006) - Bộ Lao động- Th-ơng binh và Xã hội, Nhà xuất bản Lao động- Xã hội, Hà Nội
Trang 831 Thư gửi Ban Thường trực của Ban Tổ chức ng¯y “thương binh to¯n quốc“ (1947)
- Bác Hồ, Hà Nội
32 Th- gửi th-ơng binh, bệnh binh, gia đình chính sách nhân lễ mừng chiến thắng
của dân tộc (1997) - Tôn Đức Thắng, Sách Chính sách TBLSNCC, Nhà xuất bản
Lao động Xã hội, Hà Nội
33 Thế hệ chúng ta và muôn đời con cháu mãi mãi nhớ ơn (2002) - Phan Văn Khải,
Báo Nhân dân số 17172 ngày 27/7/2002
34 Thuật ngữ Lao động- Th-ơng binh và Xã hội (1999), Nhà xuất bản Lao động- Xã
hội, Hà Nội
35 Từ điển Bách khoa Việt Nam (1995), Nhà xuất bản Trung tâm biên soạn Từ điển
Bách khoa Việt Nam, Hà Nội
36 Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học (2000), Nhà xuất bản Đà Nẵng, Hà
Nội- Đà Nẵng
37 Từ điển tiếng Việt thông dụng (1996), Nhà xuất bản giáo dục, Hà Nội
38 Xác định các chính sách đối với ng-ời có công trong thời kỳ mới (2002) – Bộ
Lao động- Th-ơng binh và Xã hội, Hà Nội