Quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo trong pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam

Nói vậy không hẳn là chưa có sự nghiên cứu nào về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo mà trên thực tế cũng đã có nhiều người nghiên cứu vấn đề tôn giáo và nhân quyền, song[r]

Quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo trong pháp luật

quốc tế và pháp luật Việt Nam

Đào Thị Ngân

Khoa Luật Luận văn Thạc sĩ ngành: Pháp luật về quyền con người

(chuyên ngành đào tạo thí điểm) Người hướng dẫn: TS Trần Nho Thìn

Năm bảo vệ: 2014

Abstract Luận văn đánh giá các quy đi ̣nh trong pháp luâ ̣t quốc tế và pháp luâ ̣t Viê ̣t Nam về quyền tự do tín ngưỡng , tôn giáo, từ đó tìm ra mức đô ̣ tương thích của pháp luâ ̣t Viê ̣t Nam và pháp luâ ̣t quốc tế về lĩnh vực này Ngoài ra, Luâ ̣n văn cũng đưa ra thực tra ̣ng thực thi pháp luật về tự do tín ngưỡng, tôn giáo của Viê ̣t Nam trong thời gian qua, đề cập tới những thành tựu cũng như những bất câ ̣p còn đang diễn ra khi thực thi pháp luâ ̣t trong nước Từ đó, tác giả đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiê ̣n pháp luâ ̣t để đảm bảo tốt nhất cho quyền tự do tín ngưỡng , tôn giáo

Keywords Quyền tự do tín ngưỡng; Tự do tôn giáo; Pháp luật quốc tế; Pháp luật Việt

Nam

Content

1 Lý do chọn đề tài

Tôn giáo có lịch sử phát triển lâu đời từ nhiều thế kỷ trước Công nguyên ; cho tới nay tôn giáo rất đa dạng về loại hình, đông đảo về số lượng tín đồ và có ảnh hưở ng lớn tớ i đời sống kinh tế , chính trị , văn hóa , xã hội ở tất cả các quốc gia Quyền tự do tín ngưỡng , tôn giáo là một quyền con người cơ bản được ghi nhận trong các văn bản pháp luật quốc tế quan trọng: Hiến chương Liên hợp Quốc năm 1945; Tuyên ngôn thế giới về Nhân quyền năm 1948

và các Công ước , Điều ước quốc tế về quyền con người khác Việt Nam cũng đã gia nhâ ̣p

mô ̣t số Công ước quan tro ̣ng có liên quan tới quyền tự do tín ngưỡng , tôn giáo Những quy

đi ̣nh của pháp luâ ̣t quốc tế về quyền con người nói chung và quyền tự do tín ngưỡng , tôn giáo nói riêng có tính áp dụng phổ biến cho toàn thế giới có chứa đựng những yếu tố tiến bô ̣ cần ho ̣c hỏi để áp dụ ng trong tiến trình lâ ̣p pháp , bên ca ̣nh đó , những Điều ước , Công ước mà Viê ̣t Nam tham gia cũng cần được nô ̣i luâ ̣t hóa vào pháp luâ ̣t trong nước để đưa ra hành lang pháp lý ổn định áp dụng cho viê ̣c bảo đảm quyền con người

Việt Nam là quốc gia có nhiều tín ngưỡng, tôn giáo và đông tín đồ, chức sắc, các nhà tu hành Bở i vâ ̣y, tôn giáo không còn là v ấn đề nhỏ tập trung vào mô ̣t nhóm thi ểu số nữa mà đã là quan hệ xã hội phức tạp, cần có sự điều chỉnh toàn diê ̣n c ủa pháp luật trong nước Ngoài ra , trong quá trình phát triển của xã hô ̣i , sự nâng cao về nhâ ̣n thức của người dân , sự hô ̣i nhâ ̣p với quốc tế, quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo không đơn giản chỉ là sự ghi nhâ ̣n quyền trong các văn bản pháp luâ ̣t, sự cho phép theo hoă ̣c không theo tín ngưỡng , tôn giáo mà còn cần thiết phải đưa

ra những công cu ̣ bảo đảm nhất đi ̣nh đối với quyền này , tôn tro ̣ng và đảm bảo cho các hoa ̣t đô ̣ng

của các tổ chức tôn giáo theo đúng khuôn khổ pháp luâ ̣t

Thêm nữa trong bối Nhà nước ta đang hướng tới xây dựng Nhà nước Pháp quyền xã hội chủ nghĩa, việc đảm bảo và đề cao những quyền cơ bản của con người là việc cấp thiết trong đó

mô ̣t trong những quyền cần đảm bảo trước hết là quyền tự do tôn giáo, tin ngưỡng của người dân Tuy nhiên, tôn giáo là vấn đề nhạy cảm ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, trong đó có Viê ̣t Nam Trên thực tế việc đảm bảo quyền này dễ bị các phần tử chống phá nhà nước lợi dụng để thực hiện

âm mưu phản động của mình Bên cạnh đó, mô ̣t số đối tượng cũng có thể lợi dụng quyền tự do tôn giáo, tín ngưỡng vào những mục đích không tốt như là thực hành mê tín dị đoan Do vâ ̣y, cần có sự hiểu biết đầy đủ và đúng đắn về quyền cơ bản này của công dân để có sự chủ động trong các công tác phòng, tránh tác động xấu từ việc thụ hưởng quyền này từ phía công dân tới công cuộc xây dựng và quản lý nhà nước Việc nghiên cứu chủ động và đầy đủ về các quy định của pháp luật về quyền tự do tín ngưỡng , tôn giáo sẽ là công cụ hữu hiệu để ngăn cản sự lạm dụng quyền này từ những người có ý đồ không tốt, đồng thờ i là có cơ sở để xử lý các sai phạm có liên quan

Quan điểm thống nhất của Đảng và Nhà nước Viê ̣t N am từ trước tới nay đều tôn tro ̣ng và đảm bảo quyền cho đồng bào có đa ̣o Tuy nhiên trong quá trình thực hiê ̣n chính sách không tránh khỏi còn có những tồn ta ̣i, hạn chế cần được khắc phu ̣c Có nhiều nguyên nhân nhưng phần lớn là do hê ̣ thống ph áp luật còn có những bấ t câ ̣p, có những quy đi ̣nh chưa rõ ràng gây ra hiểu sai và thực hiê ̣n sai; nhâ ̣n thức của người dân và của những người trực tiếp làm công tác tôn giáo còn chưa cao; ý thức pháp luật của đồng bào theo đạo còn thấp và bị lợi dụng…

Mô ̣t vấn đề khác đó là quyền tự do tín ngưỡng , tôn giáo có những giới ha ̣n quyền đã đươ ̣c quy đi ̣nh trong luâ ̣t pháp quốc tế và cả luâ ̣t pháp quốc gia Mặc dù trong nhiều trường

hơ ̣p giới ha ̣n quyền là điều cần thiết song sự giới ha ̣n đó tới đâu và như thế nào sao cho phù

hơ ̣p và tránh được những sự la ̣m du ̣ng quyền lực , hay bị ảnh hưởng bởi những đi ̣nh kiến khiến quyền này không được bảo đảm mô ̣t cách thỏa đáng

Từ những lý do trên , tác giả lựa chọn đề tài “ Quyền tự do tín ngưỡng , tôn giáo theo pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam ” làm đề tài luâ ̣n văn tha ̣c sĩ của mình , với mu ̣c đích

phân tích tính tương thích của pháp luâ ̣t trong nước và pháp luâ ̣ t quốc tế, đồng thời đưa ra được những kiến nghị nhằm hoàn thiê ̣n hê ̣ thống pháp luâ ̣t trong nước phù hợp và tương thích với pháp luật quốc tế nâng cao hiê ̣u quả hoạt động quản lý nhà nước trong lĩnh vực này bảo đảm tốt hơn quyền tự do tín ngưỡng , tôn giáo ở Viê ̣t Nam trong tình hình hòa nhập, đầy biến đô ̣ng hiê ̣n nay

2 Tình hình nghiên cứu

Vấn đề quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo tuy không còn xa lạ bởi cũng đã có nhi ều ho ̣c giả, nhiều công trình , bài viết song tiếp cận quyền này trong khuôn khổ pháp luật quốc tế và quốc gia thì chưa có nhiều Một số các công trình, bài nghiên cứu, bài viết, luận văn đã từng viết

về vấn đề tôn giáo và nhân quyền:

 Mối quan hệ giữa tôn giáo và nhân quyền (Khóa luận tốt nghiệp – Nguyễn Thị Ánh

Tuyết, Khoa Luật – Đa ̣i ho ̣c Quốc gia Hà Nô ̣i, 2012)

 Tôn giáo và các tác động của nó lên ý thức pháp luật của tín đồ, liên hệ với thực tiễn Việt Nam (Khóa luận tốt nghiệp – Nguyễn Văn Vĩnh, Khoa Luật – Đa ̣i ho ̣c Quốc gia Hà Nội , 2008)

 Quyền tự do tín ngưỡng , tự do tôn giáo của công dân Viê ̣t Nam – Những vấn đề lý luận và thực tiễn (Luâ ̣n văn tha ̣c sĩ – Nguyễn Thi ̣ Diê ̣u Thúy , Mã số 603810)

Ngoài mô ̣t số luận văn, khóa luận nghiên cứu về vấn đề tôn giáo và nhân quyền thì cũng có nhiều công trình khoa ho ̣c nghiên cứu về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo:

 Vấn đề tôn giáo trong cách mạng Viê ̣t Nam , lý luận và thực tiễn PGS.TS Đỗ Quang

Hưng, NXB Lý luâ ̣n chính tri ̣, Hà Nội, 2008

 Giáo trình Lý luận và pháp luật về quyền con người do Nguyễn Đăng Dung – Vũ Công Giao

– Lã Khánh Tùng đồng chủ biên, NXB Chính trị quốc gia,2009

 Khoa Luật – ĐHQG Hà Nội, Trung tâm nghiên cứu quyền con người – quyền công

dân, Hỏi đáp về quyền con người, NXB Hồng Đức, 2011

 Giới thiệu Công ước về quyền dân sự, chính trị 1966, Lã Khánh Tùng – Vũ Công Giao

– Tường Duy Kiên, 2012

Bên ca ̣nh đó là khối lượng lớn các bài viết trên báo và ta ̣p chí về tín ngưỡng , tôn giáo ở Viê ̣t Nam:

 Tôn trọng tự do tín ngưỡ ng, tự do tôn giáo – Chính sách nhất quán của Đảng và Nhà nước của Đặng Tài Tính (Công tác tôn giáo, số 1/2005)

 Tư tưởng “tôn giáo và xã hội xã hội chủ nghĩa cùng chung sống” của Bành Diệu (Nghiên cứ u tôn giáo, số 9/2007)

 Quá trình nhận thức của Đảng về vấn đề tôn giáo , công tác tôn giáo và chính sách tôn giáo qua cương lĩnh, văn kiê ̣n, nghị quyết từ đổi mới đến nay (Nghiên cứ tôn giáo, số 1/2011)

Tuy nhiên, các công trình trên mới tập trung n ghiên cứ u, phân tích về tình hình tôn giáo , các chính sách của Đảng , mà chưa có công trình nào nghiên cứu về quyền tự do tín ngưỡng , tôn giáo được quy định tổng thể theo pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia như thế nào

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

Trên cơ sở phân tích , đánh giá các quy đi ̣nh trong pháp luâ ̣t quốc tế và pháp luâ ̣t Viê ̣t Nam về quyền tự do tín ngưỡng , tôn giáo, từ đó tìm ra mức đô ̣ tương thích của pháp luâ ̣t Viê ̣t Nam và pháp luâ ̣t quốc tế về lĩnh vực này cùng viê ̣c thực thi pháp luâ ̣t về tự do tín ngưỡng , tôn giáo của Việt Nam trong thời gian qua , đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiê ̣n pháp luâ ̣t để đảm bải tốt nhất cho quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo

Để hoàn thành mu ̣c đích đề ra, luâ ̣n văn tâ ̣p trung giải quyết các vấn đề sau:

Mô ̣t là, phân tích khuôn khổ và nô ̣i hàm của quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo trong pháp luâ ̣t quốc tế và pháp luâ ̣t Viê ̣t Nam

Hai là , xác định mức độ tương thích của pháp luật Việt Nam với pháp luật quốc tế về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo

Ba là, đánh giá thực tra ̣ng thực thi pháp luâ ̣t trong lĩnh vực quyền tự do tín ngưỡng , tôn giáo ở Việt Nam hiê ̣n nay

Bốn là, đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam về quyền tự do tín

ngưỡng, tôn giáo

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Trong luận văn này, các quy định trong luật pháp quốc tế được hiểu là những quy định của Liên Hiệp quốc về quyền về quyền tự do tín ngưỡng , tôn giáo Cụ thể là trong Công ước về quyền dân sự chính trị năm 1966 và hoạt động kiểm tra giám sát , cùng các Bình luận , Khuyến nghị chung c ủa Ủy ban Công ư ớc về vấn đề này Từ đó, đối chiếu, so sánh v ới các quy định trong pháp luật Việt Nam, xem xét tình hình thực tế đang diễn ra ở Việt Nam để sử a đổi , bổ sung, khắc phục và hoàn thiê ̣n những vấn đề còn thiếu hoă ̣c chưa tương thích với pháp luâ ̣t quốc tế

Đối tượng nghiên cứu của luâ ̣n văn là:

- Quy định của pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo

- Những vấn đề còn tồn tại trong quá trình đảm bảo thực hiện quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo ở Việt Nam

5 Cơ sơ ̉ lý luâ ̣n và phương pháp nghiên cứu

Luâ ̣n văn được tiếp câ ̣n nghiên cứu trên cơ sở kế thừa các công trình nghiên cứu trước đây cùng cơ sở lý luận và pháp luật thực định quốc tế cũng của Việt Nam về quyền con người nói chung và quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo nói riêng

Tác giả luận văn vận dụng cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác – Lênin, quan điểm của Đảng Cô ̣ng sản Viê ̣t Nam và pháp luâ ̣t của Nhà nước cụ thể là Hiến pháp năm 2013 về quyền con người , quyền tự do tín ngưỡng , tôn giáo của công dân

Trong Chương 1, để làm sáng tỏ vấn đề lý luận về quyền tự do tín ngưỡng , tôn giáo, luâ ̣n văn sử du ̣ng phương pháp hê ̣ thống , so sánh, phân tích để làm rõ và sâu sắc thêm khái niê ̣m “tín ngưỡng” và “tôn giáo” ; phương pháp li ̣ch sử để thấy sự hình thành và phát triển của hiê ̣n tượng xã hội này trong lịch sử xã hội loài người

Tại Chương 2 của luận văn , các phương pháp ngh iên cứu được sử du ̣ng là thố ng kê, so sánh, phân tích để làm rõ mức đô ̣ tương thích giữa pháp luâ ̣t quốc tế và pháp luâ ̣t Viê ̣t Nam về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo ta ̣i Viê ̣t Nam

Chương 3 phương pháp phân tíc h, tổng hợp được sử du ̣ng để đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo

6 Tính mới và những đóng góp của luâ ̣n văn

Nhân quyền là một lĩnh vực còn khá mới ở Việt Nam Trước đây, khái niê ̣m “quyền con người” được xem như là mô ̣t v ấn đề nhạy cảm, người ta thường cố tránh sử dụng khái niê ̣m này vì sợ nhắc tới vấn đề mang tính đòi hỏi tiêu cực Hiện nay, trong tiến trình cải cách, mở cửa, hòa nhập cùng xu thế chung của thời đạ i, trong xã hô ̣i Viê ̣t Nam đã có nhiều thay đổi về vấn đề này , quyền tự do tín ngưỡng , tôn giáo của công dân cũng được Đảng và Nhà nước đă ̣c biê ̣t quan tâm Tuy nhiên vấn đề về việc bảo đảm quyền con người, cụ thể là quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo cũng chưa được tiếp cận mô ̣t cách r ộng rãi và cụ thể Nói vậy không hẳn là chưa có sự nghiên cứu nào về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo mà trên thực tế cũng đã có nhiều người nghiên cứu vấn đề tôn giáo và nhân quyền, song cách tiếp cận thường là mối quan

hệ giữa tôn giáo và nhân quyền hay những tác động qua lại giữa các tôn giáo và nhân quyền

mà chưa có sự nghiên cứu sâu sắc về quyền tự do tôn giáo, tin ngưỡng trong hệ thống pháp luật Luận văn này sẽ đưa ra những hiểu biết về quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo trong pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam có tính hệ thống hơn

Luận văn này có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan nhà nước trong việc xây dựng và thực hiện pháp luật về quyền tự do tin ngưỡng, tôn giáo Ngoài ra, luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho hoạt động giảng dạy, nghiên cứu ở Khoa Luật – ĐHQGHN và các cơ sở đào tạo khác ở Việt Nam

7 Kết cấu luâ ̣n văn

Luận văn bao gồm: phần mở đầu, phần kết luận , danh mu ̣c tài liê ̣u tham khảo và 3 chương

Chương 1: Khái quát lý luận về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo

Chương 2: Quy đi ̣nh về quyền tự do tín ngưỡng , tôn giáo trong pháp luâ ̣t quốc tế và pháp

luâ ̣t Viê ̣t Nam

Chương 3: Hoàn thiện pháp luật Việt Nam về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo

References

1 Minh Anh (2014), “Tự do tín ngưỡng , tôn giáo ở Viê ̣t Nam – từ chính sách tới thực tiễn ”

http://dangcongsan.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=28340705&cn_id=638

054 (truy cập 25/5/2014)

2 Ban tôn giáo Chính phủ (1970), “Giới thiê ̣u các văn bản pháp luật có liên quan tới tôn

giáo (đang co ̀ n hiê ̣u lực thi hành )” Đăng ta ̣i : http://btgcp.gov.vn/Plus.aspx/vi/News/38/0/159/0/1790/Gioi_thieu_cac_van_ban_phap

_luat_co_lien_quan_den_linh_vuc_ton_giao_dang_con_hieu_luc_thi_hanh (truy cập 3/6/2014)

3 Ban Tôn giáo Chính phủ (2012), “Một số tôn giáo ở Viê ̣t Nam”, tr.104, NXB Tôn giáo

4 Nguyễn Trần Ba ̣t (2009), Văn hóa và con người , Đăng tại:

http://www.vanhoahoc.vn/nghien-cuu/thu-vien-so-sach-anh-video/tu-sach-van-hoa-hoc/1227-nguyen-tran-bat-van-hoa-a-con-nguoi.html (truy cập 27/8/2014)

5 C.Mác (1995), “Lơ ̀ i nói đầu - góp phần phê phán triết học Pháp quyền của Heeghen” ,

C.Mác và Ph.Angghen toa ̀ n tập, tâ ̣p 1, tr.570, NXB Chính tri ̣ quốc gia sự thâ ̣t

6 Chính phủ (2012), Nghị định 92 quy đi ̣nh chi tiết và biê ̣n pháp thi hành Pháp lê ̣nh Tín

ngưỡng, tôn giáo , Đăng ta ̣i : http://www.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=1&mode=d etail&document_id=164402 (truy cập 7/6/2014)

7 Nguyễn Đăng Duy (2001), “Các hình thái tín n gưỡng tôn giáo ở Viê ̣t Nam” , tr 22, Nxb

Văn hóa thông tin

8 Đảng Cô ̣ng sản Viê ̣t Nam (2001), “Văn kiê ̣n Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX”, tr.128,

Nxb Chính tri ̣ Quốc gia

9 Đảng Cô ̣ng sản Viê ̣t Nam (2011), Văn kiê ̣n Đại hội đại biể u toàn quốc lần thức XI , tr.81,

NXB Chính trị Quốc gia – Sự thâ ̣t

10 Đảng Cô ̣ng sản Viê ̣t Nam (2011), Văn kiê ̣n Đại hội đại biểu toàn quốc lần thức XI , tr.245,

NXB Chính trị Quốc gia – Sự thâ ̣t

11 Đại Hô ̣i đồng Liên Hơ ̣p quốc (1965), Công ước về Xóa bỏ mọi hình thức phân biê ̣t chủng

tộc, Đăng ta ̣i: http://hr.law.vnu.edu.vn/abipoly_623/116/cong-uoc-quoc-te-ve-xoa-bo-moi-hinh-thuc-phan-biet-chung-toc (truy cập ngày 1/7/2014)

12 Đại Hô ̣i đồng Liên Hơ ̣p quốc (1981), Tuyên bố về Xóa bỏ mọi hình thức không khoan dung

và phân biệt đối xử dựa trên cơ sở hay tôn giáo hay tín ngưỡng , Đăng tại : http://hr.law.vnu.edu.vn/abipoly_595/314/tuyen-bo-xoa-bo-moi-hinh-thuc-khong-khoan-dung-va-phan-biet-doi-xu-dua-tren-co-so (truy cập 1/7/2014)

13 Đại Hô ̣i đồng Liên Hơ ̣p quốc (1992), Tuyên bố về Quyền của những người thuộc các nhóm

thiểu số về dân tộc , chủng tộc , tôn giáo và ngôn ngữ , Đăng tại : http://hr.law.vnu.edu.vn/abipoly_573/307/tuyen-bo-ve-quyen-cua-nhung-nguoi-thuoc-cac-nhom-thieu-so-ve-dan-toc-chung-toc-ton (truy cập 1/7/2014)

14 Đại Hô ̣i đồng tổ chức Văn Hóa (1960), Khoa học và Giáo dục Liên Hợp quốc, Công ước về

Chống phân biê ̣t đối xử trong giáo dục , Đăng ta ̣i : http://hr.law.vnu.edu.vn/abipoly_37/117/cong-uoc-ve-chong-phan-biet-doi-xu-trong-giao-duc (truy cập 1/7/2014)

15 Giáo hoàng học viện Piô X (1972), “Thánh Công đồng chung Vanticanô II”, tr.670, Đà La ̣t

16 Giáo hoàng học viện Piô X (1972), “Thánh Công đồng chung Vanticanô II”, tr.675, Đà La ̣t

17 Nguyễn Thị Bích Hà , “Tín ngưỡng và giải mã tín ngưỡng trong văn học dân gian người

Viê ̣t”, Đa ̣i ho ̣c Sư pha ̣m Hà Nô ̣i , Đăng ta ̣i : http://vns.hnue.edu.vn/?page=service_detail&TID=214 (truy cập 17/4/2014)

18 Mai Thanh Hải (2002), Từ điển tôn giáo, Nxb Từ điển bách khoa, Hà Nội

19 Đỗ Minh Hợp (chủ biên - 2006), Tôn gia ́ o học nhập môn, Nxb Tôn giáo, tr.25

20 Khoa luật Đa ̣i ho ̣c Quốc gia Hà Nô ̣i (2011), Tư tưởng về quyền con người , “Bô ̣ luâ ̣t về

Quyền của Hoa Kỳ, 1971”, tr.122

21 Khoa luâ ̣t Đa ̣i ho ̣c Quốc gia Hà Nô ̣i (2011), Tư tưởng về quyền con người , “Tuyên ngôn

đô ̣c lâ ̣p của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ”, tr.115

22 Khoa luâ ̣t Đa ̣i ho ̣c Quố c gia Hà Nô ̣i (2011), Tư tưởng về quyền con người , Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền Pháp, 1789”, tr.119

23 Khoa luật Đa ̣i ho ̣c Quốc gia Hà Nô ̣i (2011), Tư tưởng về quyền con người ,Nxb Lao đô ̣ng –

Xã hội

24 Khoa luâ ̣t Đa ̣i ho ̣c Quốc gia Hà Nô ̣i (2011), Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền 1948, tr.395

25 Khoa luật Đa ̣i ho ̣c Quốc gia Hà Nô ̣i (2012), Quyền con người – Tập hợp những bình luận ,

khuyến nghi ̣ chung của Ủy ban Công ước Liên hợp Quốc, “Bình luâ ̣n chung số 22”, tr.294

26 Khoa luật Đa ̣i ho ̣c Quốc gia Hà Nô ̣i (2012), Giới thiê ̣u Công ước quốc tế về các quyền dân

sự và chính tri ̣ (ICCPR,1966), tr.273

27 Khoa luật Đa ̣i ho ̣c quốc gia Hà Nô ̣i (2012), Hỏi đáp về Quyền con người , Nxb Đa ̣i ho ̣c

Quốc gia Hà Nô ̣i, tr.21

28 Hoàng Phê (Chủ biên ) (2000), Tư ̀ điển Tiếng Viê ̣t , Nxb Đà Nẵng , Trung tâm từ điển ho ̣c ,

Đà Nẵng – Hà Nội

29 Quốc hội nước Cô ̣ng hòa xã hô ̣i chủ nghĩa Viê ̣t Nam (1946, 1959, 1980, 1992, 2001), Hiến

pháp, Nxb Lao đô ̣ng

30 Quốc hội nước Cô ̣ng hòa xã hô ̣i chủ nghĩa Viê ̣t Nam (2004), Pháp lệnh Tín ngưỡng , tôn

http://www.noivuqnam.gov.vn/Default.aspx?tabid=350&ni=166&language=en-US (truy

câ ̣p 11/7/2014)

31 Quốc hội nước Cô ̣ng hòa xã hô ̣i chủ nghĩa Viê ̣t Nam (2005), Bô ̣ luật Dân sự , Nxb Lao

đô ̣ng

32 Quốc hội nước Cô ̣ng hòa xã hô ̣i chủ nghĩa Viê ̣t Nam (2005), Luật giáo dục, Nxb Chính tri ̣

Quốc gia, Hà Nội

33 Quốc hội nước Cô ̣ng hòa xã hô ̣i chủ nghĩa Viê ̣t Nam (2005), Luật Tố tụng Dân s ự, Nxb

Chính trị Quốc gia, Hà Nội

34 Quốc hội nước Cô ̣ng hòa xã hô ̣i chủ nghĩa Viê ̣t Nam (2009), Bộ luật Hình sự , Nxb Lao

đô ̣ng

35 Quốc hội nước Cô ̣ng hòa xã hô ̣i chủ nghĩa Viê ̣t Nam (2013), Hiến pha ́ p Đăng ta ̣i :

http://www.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/NuocCHXHCNVietNam/ThongTinT ongHop/hienphapnam2013(11/7/2014)

36 Quốc hội nước Cô ̣ng hòa xã hô ̣i chủ nghĩ a Viê ̣t Nam (2013), Luật Đất đai Đăng ta ̣i:

http://www.moj.gov.vn/vbpq/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=2

8824 (truy cập ngày 27/8/2014)

37 Quốc hội nước Cô ̣ng hòa xã hô ̣i chủ nghĩa Viê ̣t Nam (2014), Luật Hôn nhân và gia đình

Đăng ta ̣i : http://thuvienphapluat.vn/archive/Luat-Hon-nhan-va-gia-dinh-2014-vb238640.aspx (truy cập ngày 27/8/2014)

38 Tổ chứ c lao đô ̣ng quốc tế (1958), Công ước về Chống phân biê ̣t đối xử trong viê ̣c làm và

nghề nghiê ̣p, Đăng ta ̣i: http://hr.law.vnu.edu.vn/abipoly_582/311/cong-uoc-ve-chong-phan-biet-doi-xu-trong-viec-lam-va-nghe-nghiep-1958 (truy cập 1/7/2014)

39 Thủ tướng Chính phủ (2005), Chỉ thị về một số công tác với đạo Tin Lành , Đăng ta ̣i :

http://hcrc.hcmulaw.edu.vn/index.php?option=com_content&view=article&id=48:ch-th-s-

012005ct-ttg-ngay-422005-ca-th-tng-chinh-ph-v-mt-s-cong-tac-i-vi-o-tin-lanh&catid=25:lut-v-t-o-ton-giao-tin-ngng&Itemid=37 (truy cập ngày 27/8/2014)

40 Thủ tướng Chính phủ (2008), Chỉ thị về nhà , đất liên quan tơ ́ i tôn giáo , Đăng tại : http://btgcp.gov.vn/Plus.aspx/vi/News/38/0/159/0/1777/Chi_thi_so_1940_2008_CT_TTg_ ve_nha_dat_lien_quan_den_ton_giao (truy cập 27/8/2014)

41 Bùi Anh Tuấn, Ban Tôn giáo Chính phủ , “Một số hình thức tôn giáo nguyên thủy phổ biến

trong li ̣ch sử và dấu ấn của nó trong tôn giáo hiê ̣n đại ”, Đăng ta ̣i : http://btgcp.gov.vn/Plus.aspx/vi/News/38/0/240/0/2310/Mot_so_hinh_thuc_ton_giao_nguy en_thuy_pho_bien_trong_lich_su_va_dau_an_cua_no_trong_ton_giao_hien (Truy cập

25/4/2014)

42 Trần Minh Thư (2013), “Chính sách đúng đắn của Đảng , Nhà nước Việt Nam làm thất bại

âm mưu lợi dụng tôn giáo trong chiến lược “diễn biến hòa bình” , Đăng tại : http://www.tuyengiao.vn/Home/diendan/59258/Chinh-sach-dung-dan-ve-tu-do-tin-nguong-ton- giao-cua-Dang-Nha-nuoc-Viet-Nam-lam-that-bai-am-muu-loi-dung-ton-giao-trong-chien-luoc-dien-bien-hoa-binh (truy cập 3/6/2014)

43 Đặng Nghiêm Vạn (2001), Lý luận về tôn giáo và tình hình tôn giáo ở Việt Nam , Viện nghiên cứu tôn giáo, NXB Chính tri ̣ quốc gia

44 Đặng Nghiêm Vạn (2007), “Tín ngưỡng hay tôn giáo”, Tạp chí Nghiên cứu tôn giáo, (1)

45 V.Jemes (1999), Tính đa dạng của kinh nghiệm tôn giáo, NXB Matxcova, tr.26-27

46 Wolfgang Benedek (2006), “Quyền tư ̣ do tín ngưỡng , tôn giáo ”, Tìm hiểu về quyền con

người, Đăng ta ̣i : http://www.etc-graz.at/typo3/fileadmin/user_upload/ETC-Hauptseite/manual/versionen/vietnamese/Quyen_con_nguoi_-_P3.pdf [truy cập ngày 1/9]

Trang Web

47 http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/belief (truy cập 13/6/2014)

48 http://www.religiousfreedom.com/index.php?option=com_content&view=article&id=378

&Itemid=57 (truy cập 16/5/2014)

49 http://www.osce.org/mc/40881?download=true (truy cập ngày 20/6/2014)

50 http://www.achpr.org/instruments/achpr/ (truy cập 2/7/2014)

51 http://www.hrcr.org/docs/American_Convention/oashr4.html (truy cập 2/7/2014)

52 http://www.echr.coe.int/Documents/Convention_ENG.pdf (truy cập 2/7/2014)