Xuất phát từ tình hình thực tế đó, người viết đã lựa chọn hướng luận văn đến quyền con người về môi trường với đề tài “Quyền con người về môi trường và việc bảo đảm thực hiện ở Việt Na[r]
Trang 1Quyền con người về môi trường và việc bảo
đảm thực hiện ở Việt Nam
Dương Thị Thanh Hà
Khoa Luật Luận văn Thạc sĩ ngành: Pháp luật về quyền con người
(Chuyên ngành đào tạo thí điểm) Người hướng dẫn: TS Vũ Quang
Năm bảo vệ: 2014
Keywords Quyền con người; Pháp luật Việt Nam
Content
1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
“Con người là trung tâm của những mối quan tâm về sự phát triển lâu dài Con người
có quyền được hưởng một cuộc sống hữu ích và lành mạnh, hài hòa với thiên nhiên” [20, tr.12]
Môi trường với những vấn đề như sự nóng lên của trái đất, băng tan, hiệu ứng nhà kính,
ô nhiễm môi trường tuy là những vấn đề mang tầm vĩ mô nhưng lại có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và sự sống của con người Trong những năm cuối của thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI cộng đồng thế giới đã có nhiều nỗ lực nhằm gắn kết nội dung quyền con người với mục tiêu phát triển, hay nói cách khác, các giới chức lãnh đạo đã thực sự quan ngại và dành những quan tâm đặc biệt đến các quyền phát triển của con người, trong đó có quyền sức khỏe tốt cả về thể lực và tinh thần, quyền được sống trong môi trường trong lành…
Đối với Việt Nam, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, thu hút đầu tư một mặt tạo ra nhiều cơ hội hơn cho người lao động, tuy nhiên kéo theo đó là sự xuống cấp nghiêm trọng của môi trường Môi trường sống bị xâm hại là biểu hiện trực tiếp của việc quyền con người về môi trường đãng bị vi phạm
Mặc dù quyền con người về môi trường là vấn đề cấp thiết nhưng vẫn chưa thực sự có được cơ chế bảo đảm thực hiện các quyền này trên thực tế Hầu như các cá nhân tổ chức đều chưa nhận thức được các quyền của mình đối với môi trường, quyền được sống trong môi trường trong lành, các quyền thiết yếu và quyền thủ tục về môi trường Các quy định của pháp luật bảo vệ môi trường còn chưa hoàn thiện Trên phương diện khoa học, nội dung quyền con người về môi trường cũng chưa nhận được sự quan tâm nghiên cứu nhất định
Xuất phát từ tình hình thực tế đó, người viết đã lựa chọn hướng luận văn đến quyền con người về môi trường với đề tài “Quyền con người về môi trường và việc bảo đảm thực hiện ở Việt Nam” nhằm đưa ra những thông tin cơ bản về quyền con người đối với môi trường làm cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc nghiên cứu vấn đề này một cách sâu sắc hơn cũng như phục vụ công tác xây dựng, hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật và cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước về việc bảo đảm quyền con người đối với môi trường trong thời gian tới
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
Môi trường là vấn đề không mới và đã được rất nhiều nhà khoa học với nhiều công trình nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau Tuy nhiên hầu hết các nghiên cứu, luận án, luận văn, khóa luận tốt nghiệp, các bài viết chủ yếu tập trung nghiên cứu môi trường trong mối quan hệ với pháp luật và kinh tế Có thể thấy rằng, đánh giá môi trường trong mối liên hệ với quyền con người vẫn là vấn đề còn khá mới mẻ ở Việt Nam, chỉ có một số bài viết, tham luận, nghiên cứu khoa học, tài liệu tập huấn tại một số hội thảo khoa học, tài liệu chung về vấn đề này, trong đó những công trình tiêu biểu có thể kể như sau:
Trang 2- Mấy góp ý về quyền được sống trong môi trường trong lành trong dự thảo sửa đổi
Hiến pháp năm 1992, Th.S Bùi Đức Hiển, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, Viện Nhà nước và
Pháp luật, Số 6/2013, tr.12-18
- Về quyền được sống trong môi trường trong lành ở Việt Nam hiện nay, Th.S Bùi Đức
Hiển, Tạp chí Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, số 11/2011, tr.22-28
- Một số vấn đề cơ bản về quyền con người với môi trường và điều kiện đảm bảo thực
thi ở Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020 vì mục tiêu phát triển con người, Đào Thị Minh Hương,
Đề tài khoa học cấp Bộ, Viện Nghiên cứu con người, Viện Khoa học xã hội Việt Nam, Hà Nội -
2012
- Phát triển con người ở Việt Nam hiện nay - nhìn từ góc độ quan hệ giữa phát triển
kinh tế và môi trường, Trần Quang Tuynh, Tạp chí Triết học, Viện triết học, số 9 (256)/2012,
tr.45-50
- Tiếp cận quyền trong bảo vệ môi trường, TS Nguyễn Đức Thùy chủ biên, Tài liệu tập
huấn của IUCN Việt Nam, Hà Nội-2012
- Môi trường với quyền con người và quyền con người trong bảo vệ môi trường ở Việt
Nam, Ths Phạm Thị Tính, Tạp chí nghiên cứu Lập pháp số 172, tr.18-25
- Một số vấn đề bảo vệ quyền con người trong lĩnh vực môi trường hiện nay ở Việt Nam,
Ths Phạm Thị Tính, Tạp chí nghiên cứu con người số 6 (45), 2009, tr.18-25
Những công trình nêu trên đã cung cấp một lượng tri thức, thông tin về quyền con người trong mối liên hệ với môi trường, tuy nhiên, chưa có công trình nào phân tích một cách toàn diện liên quan đến quyền con người về môi trường theo pháp luật và thực trạng việc bảo đảm thực hiện nội dung các quyền đó ở Việt Nam Vì vậy, việc nghiên cứu về quyền con người về môi trường và việc bảo đảm thực hiện ở Việt Nam cũng là một đề tài mang tính mới về nội dung, cách tiếp cận vấn đề và có ý nghĩa nhất định cả về lý luận và thực tiễn
3 Mục tiêu và nhiệm vụ của luận văn
3.1 Mục tiêu
Mục đích của luận văn này là phân tích những nội dung thực tiễn quyền con người về môi trường được quy định trong các điều ước quốc tế, là những quyền con người về môi trường đang được khoa học pháp lý quốc tế công nhận; phân tích thực trạng môi trường sống tập trung vào đánh giá tình hình môi trường không khí, nước và đất ở Việt Nam, phân tích và đánh giá các quy định của pháp luật ghi nhận quyền con người về môi trường cũng như việc bảo đảm thực hiện ở Việt Nam Trên cơ sở đó, luận văn đưa ra những kiến nghị đề xuất trong việc ban hành chính sách, văn bản pháp luật ở nước ta trong thời gian tới và các biện pháp khác nhằm nâng cao hiệu quả của việc bảo đảm thực hiện quyền con người về môi trường ở nước ta hiện nay
3.2 Nhiệm vụ
Để đạt được mục tiêu cụ thể nêu trên, luận văn đi sâu giải quyết các mục tiêu cụ thể sau:
- Nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận của quyền con người đặc biệt là quyền con người đối với môi trường Phân tích làm rõ các nội dung về quyền con người đối với môi trường được quy định như thế nào trong các văn kiện, điều ước quốc tế và một số ghi nhận về quyền con người đối với môi trường tiêu biểu của một số nước trên thế giới
- Luận văn tập trung phân tích thực trạng môi trường qua các số liệu nhằm đánh giá tình hình, mức độ ô nhiễm môi trường hiện nay Các số liệu tập trung chủ yếu vào môi trường không khí, đất, nước gắn trực tiếp với sức khỏe và đời sống con người Thông qua những đánh giá tác động, mức độ ô nhiễm môi trường cho thấy mức độ bị ảnh hưởng quyền của con người đối với quyền được sống trong môi trường lành mạnh ở Việt Nam hiện nay
- Người viết cũng đi sâu tìm hiểu các nội dung của Hiến pháp, Luật Bảo vệ môi trường, Luật đất đai, Luật tài nguyên nước, các văn bản pháp luật có liên quan và phân tích các nội dung có quy định liên quan đến quyền con người đối với môi trường và các cơ chế
để bảo đảm quyền đó trong thực tiễn thi hành
- Từ việc tìm hiểu và phân tích lý luận và thực tiễn về quyền con người đối với môi trường và tình hình bảo đảm thực hiện quyền ở Việt Nam, người viết cũng mạnh dạn đưa ra các đánh giá tổng quan và đề xuất các kiến nghị nhằm nâng cao hơn nữa việc bảo đảm quyền và
Trang 3thực thi quyền con người về môi trường trong pháp luật và thực tiễn ở nước ta hiện nay
4 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
Luận văn được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch
sử của chủ nghĩa Mác - Lê nin; tư tưởng Hồ Chí Minh
Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: Phương pháp phân tích, phương
pháp tổng hợp, phương pháp thống kê, phương pháp đối chiếu, phương pháp so sánh, phương pháp
logic, phương pháp chứng minh
5 Điểm mới của luận văn
- Thứ nhất, các quyền cụ thể của con người vẫn đang là những lĩnh vực khá mới mẻ Trong luận văn này, vấn đề quyền con người về môi trường sẽ được tìm hiểu, nghiên cứu theo hướng toàn diện cả về lý luận và đánh giá dựa trên các số liệu thực tiễn
- Thứ hai, cung cấp một cách chân thực và đánh giá khách quan đối với tình hình môi trường sống ở Việt Nam hiện nay Những số liệu về tình hình môi trường không khí, nước, đất đai đều là những số liệu mang tính cập nhật, chính xác và khoa học
- Thứ ba, đánh giá toàn diện pháp luật Việt Nam về vấn đề quyền con người đối về môi trường hiện hành, những tồn tại bất cập trong quá trình thực thi bảo đảm quyền để thấy được sự cần thiết phải nâng cao việc bảo đảm thực hiện quyền này đối với nhà nước, tổ chức, cá nhân và toàn xã hội
6 Ý nghĩa của luận văn
- Về lý luận:
+ Những thống kê phân tích của đề tài về nội dung quyền con người về môi trường là nền tảng cơ bản, cung cấp thông tin cho đối tượng quan tâm và tiếp tục nghiên cứu vấn đề này trong thời gian tới
+ Luận văn cũng cung cấp các số liệu thu thập được từ các cơ quan làm việc trong lĩnh vực môi trường chuyên ngành, đó là sự bổ sung thêm các thông tin chính thống về tình hình môi trường ở Việt Nam hiện nay
- Về thực tiễn:
+ Từ những nghiên cứu đánh giá về lý luận và thực tiễn, người viết đưa ra các kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả bảo đảm thực hiện quyền Những đề xuất của đề tài có thể được xem xét để áp dụng, thông tin mà đề tài cung cấp cũng sẽ là cơ sở khoa học để các nhà lập pháp có hướng quan tâm, xem xét, nghiên cứu để có những sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật hiện hành nhằm mục đích tiến tới hoàn thiện quy định của pháp luật Việt Nam về đảm bảo quyền con người đối với môi trường, dần tiến tới đạt chuẩn mực chung của thế giới
+ Nội dung của đề tài cũng có thể được dùng làm tài liệu tham khảo trong quá trình thực hiện các khóa luận, các bài tham luận, nghiên cứu khoa học mang tính chuyên sâu hơn về một nội dung quyền con người về môi trường Đề tài cũng có thể được sử dụng tham khảo trong quá trình học và giảng dạy đối với các vấn đề có liên quan
7 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn gồm có 3 chương như sau:
Chương 1: Lý luận quyền con người về môi trường
Chương 2: Thực trạng việc bảo đảm thực hiện quyền con người về môi trường ở Việt
Nam
Chương 3: Kiến nghị nâng cao việc bảo đảm quyền con người về môi trường ở Việt
Nam
References
I TIẾNG VIỆT
1 Bộ Tài nguyên và Môi trường (2008), Thông tư liên tịch số 03/2008/TTLT-BTNMT-BNV
ngày 15 tháng 7 năm 2008 của Bộ Tài nguyên và Môi trường và Bộ Nội vụ hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của cơ quan chuyên môn về tài nguyên và môi trường thuộc Ủy ban nhân dân các cấp, http://www.moj.gov.vn/ vbpq/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=25094, truy cập ngày
Trang 428/6/2014
2 Bộ Tài nguyên và Môi trường (2009), Báo cáo môi trường quốc gia 2009 - Môi trường
khu công nghiệp Việt Nam, Hà Nội
3 Bộ Tài nguyên và Môi trường (2011), Thông tư số 46/2011/TT-BTNMT ngày 26 tháng
12 năm 2011 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định về bảo vệ môi trường làng nghề, http://chinhphu.vn/portal/page/portal/ chinhphu/hethongvanban?class_id=1&mode=detail&document_id=154118, truy cập ngày 28/6/2014
4 Bộ Tài nguyên và Môi trường (2012), Báo cáo môi trường quốc gia 2012 - Môi trường
nước mặt lục địa, Hà Nội
5 Bộ Tài nguyên và Môi trường (2012), Báo cáo số 193/BC-BTNMT ngày 06 tháng 9 năm
2012 Tổng kết tình hình thi hành Luật Đất đai 2003 và định hướng sửa đổi Luật Đất đai,
Hà Nội
6 Bộ Tài nguyên và Môi trường (2013), Báo cáo số 138/BC-BTNMT ngày 23 tháng 8 năm
2013 Kiểm điểm tình hình cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở
và tài sản khác gắn liền với đất trong năm 2013, Hà Nội
7 Bộ Xây dựng (2007), Thông tư số 13/2007/TT-BXD ngày 31 tháng 12 năm 2007 của Bộ
Xây dựng hướng dẫn thực hiện Nghị định số 59/2007/NĐ-CP về quản lý chất thải chủ yếu hướng dẫn quy hoạch quản lý chất thải rắn nguy hại, quản lý chất thải rắn liên vùng, liên đô thị,
http://www.moj.gov.vn/vbpq/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID
=26216, truy cập ngày 28/6/2014
8 Chính phủ (2007), Nghị định số 127/2007/NĐ-CP ngày 01 tháng 8 năm 2007 của Chính
phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật,
http://www.moj.gov.vn/vbpq/Lists/
Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=13732, truy cập ngày 28/6/2014
9 Chính phủ (2008), Nghị định số 120/2008/NĐ-CP ngày 01/12/2008 của Thủ tướng Chính phủ
về quản lý lưu vực sông, http://www.chinhphu.vn/ portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=1&mode=detail&document_id=81219, truy cập ngày 28/6/2014
10 Chính phủ (2009), Nghị định số 67/2009/NĐ-CP ngày 03/8/2009 của Chính phủ sửa đổi một
số điều của Nghị định số 127/2007/NĐ-CP ngày 01/8/2007 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật, http://moj.gov.vn/vbpq/Lists/ Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=11704, truy cập ngày 28/6/2014
11 Chính phủ (2013), Nghị định số 21/2013/NĐ-CP ngày 04 tháng 3 năm 2013 quy định
chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Tài nguyên và Môi trường,
http://www.moj.gov.vn/vbpq/Lists/
Vn%20bn%20php%20lut/View_detail.aspx?ItemID=28320, truy cập ngày 02/7/2014
12 Chính phủ (2013), Nghị định số 201/2013/NĐ-CP ngày 27/11/2013 quy định chi tiết thi
hành một số điều của Luật Tài nguyên nước,
http://chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=1&mode=detai l&document_id=171116, truy cập ngày 28/6/2014
13 Nguyễn Đăng Dung, Vũ Công Giao và Lã Khánh Tùng (đồng chủ biên) (2010), Giáo
trình lý luận và Pháp luật về Quyền con người, NXB Đại học quốc gia, Hà Nội
14 Đại hội đồng Liên Hợp Quốc (1948), “Tuyên ngôn toàn thế giới về quyền con người”,
Giới thiệu các văn kiện quốc tế về quyền con người, NXB Lao động-Xã hội, tr.48-54
15 Đại hội đồng Liên Hợp Quốc (1966), “Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và
văn hóa”, Giới thiệu các văn kiện quốc tế về quyền con người, NXB Lao động-Xã hội,
tr.55-66
16 Đại hội đồng Liên Hợp Quốc (1966), “Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính
trị”, Giới thiệu các văn kiện quốc tế về quyền con người, NXB Lao động-Xã hội,
tr.77-97
17 Đại hội đồng Liên Hợp Quốc (1979), “Công ước về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối
xử chống lại phụ nữ”, Giới thiệu các văn kiện quốc tế về quyền con người, NXB Lao
Trang 5động-Xã hội, tr.125-139
18 Đại hội đồng Liên Hợp Quốc (1989), “Công ước về quyền trẻ em”, Giới thiệu các văn
kiện quốc tế về quyền con người, NXB Lao động-Xã hội, tr.162-185
19 Nguyễn Thị Thanh Hải, Trang Diệu (2009), “Tuyên ngôn của Liên Hợp Quốc về quyền
của các dân tộc bản địa”, Quyền của người thiểu số và các dân tộc bản địa,
http://www.na.gov.vn/nnsvn/upload/images/
Attach/Quyen_cua_nguoi_thieu_so%20va%20ban%20dia.pdf, truy cập ngày 25/6/2014
20 Lê Thị Thu Huyền, Hoàng Văn Hùng, Phan Đình Hưng (2012), Báo cáo Tuyên bố thế
giới về môi trường và phát triển, http://luanvan.net.vn/luan-van/bao-cao-tuyen-bo-the-gioi-ve-moi-truong-va-phat-trien-58256/, truy cập ngày 25/6/2014
21 Đào Thị Minh Hương (2012), Một số vấn đề cơ bản về quyền con người với môi trường và
điều kiện đảm bảo thực thi ở Việt Nam giai đoạn 2011-2020 vì mục tiêu phát triển con người, Đề tài khoa học cấp Bộ, Viện Nghiên cứu con người, Viện Khoa học xã hội Việt
Nam, Hà Nội
22 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2005), Luật Bảo vệ môi trường
năm 2005, NXB Tư pháp, Hà Nội
23 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2009), Bộ luật Dân sự năm 2005,
NXB Tư pháp, Hà Nội
24 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2012), Luật Tài nguyên nước năm
2012, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội
25 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2013), Luật Đất đai năm 2013, NXB
Tài nguyên-Môi trường và Bản đồ Việt Nam, Hà Nội
26 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2013), Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội
chủ nghĩa Việt Nam năm 2013, NXB Tư pháp, Hà Nội
27 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2014), Luật Bảo vệ môi trường
năm 2014, NXB Tư pháp, Hà Nội
28 Phạm Thị Tính (2010), “Môi trường với quyền con người và quyền con người trong bảo
vệ môi trường ở Việt Nam”, Tạp chí nghiên cứu Lập pháp, số 172, tr.18-25
29 Tổ chức Lao động quốc tế (1989), Công ước về các dân tộc bản địa và bộ tộc,
http://hr.law.vnu.edu.vn/sites/default/files/resources/cong_uoc_169.pdf, truy cập ngày 25/6/2014
30 Nguyễn Đức Thùy (chủ biên) (2012), Tiếp cận Quyền trong Bảo vệ Môi trường, IUCN
Việt Nam, Hà Nội
31 Thủ tướng Chính phủ (2012), Quyết định số 366/QĐ-TTg ngày 31 tháng 3 năm 2012 của Thủ
tướng Chính phủ về việc Phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn giai đoạn 2012-2015,
http://vanban.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=2&mode=detail
&document_id=157075, truy cập ngày 29/6/2014
32 Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường (2011), Báo cáo số 1184/BC-
UBKHCNMT12 ngày 08 tháng 3 năm 2011 Tổng kết hoạt động của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường nhiệm kỳ Quốc hội khóa XII (2007-2011), Hà Nội
33 Ủy ban Thường vụ Quốc hội (2007), Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 ngày 20 tháng 4 năm
2007 về thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn,
http://www.moj.gov.vn/vbpq/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID
=14118, truy cập ngày 02/7/2014
34 Ủy ban về các quyền kinh tế, văn hóa và xã hội (2002), “Bình luận chung số 15: Quyền
sử dụng nước (Điều 11 và 12 của Công ước)”, Bình luận và khuyến nghị chung của các
ủy ban công ước thuộc Liên Hợp Quốc về quyền con người”, NXB Công an nhân dân,
tr.171-196
II TIẾNG ANH
35 UN (1994), Draft Principles On Human Rights And The Environment,
http://www.environmentandhumanrights.org/resources/Draft%20Decl%20of%20Ppls%20on% 20HR%20&%20the%20Env.pdf, truy cập ngày 2/9/2014