THÔNG TIN T H Ư VIỆN HIỆN ĐẠI - PHÁT TRIỂN THƯVIỆN ĐIỆN TỬTẠI VIỆT NAM.. ThS.[r]
Trang 1MỘT VÀI Ý KIẾN ĐỂ XUẤT VẼ Mổ HÌNH HỆ THỐNG THÔNG TIN T H Ư VIỆN HIỆN ĐẠI - PHÁT TRIỂN THƯVIỆN ĐIỆN TỬTẠI VIỆT NAM
ThS Phạm Quang Quyền1
1 ĐẶT VẤN ĐẼ
T hư v iện điện tử, th ư viện số là n h ữ n g ứ n g d ụ n g công nghệ thông tin và truyền thông - trự c tiếp, là công nghệ w eb trong h o ạt đ ộ n g thông tin - th ư viện ở n h ữ n g
m ức độ khác nhau
Trong hơn 20 n ăm qua tính từ khi m ạng Internet có m ặt tại Việt N am (theo
N ghị đ ịn h 21/CP của C hính p h ủ n ăm 1997) đ ã tác động m ạn h mẽ đến h ầu hết các
h oạt đ ộ n g khác n h a u của đời sống xã hội, trong đó nó tác độ n g làm thay đổi rõ rệt
p h ư ơ n g thức sử d ụ n g th ô n g tin của con người H oạt động thông tin - th ư viện là m ột trong n h ữ n g lĩnh vực ản h h ư ở n g rõ nhất, tác độ n g của nó đã hìn h th àn h các loại hình thư viện h iện đại - thực chất đó là xuất hiện các dịch vụ th ư viện mới hoặc p h ư ơ n g thức m ới của n h ữ n g dịch vụ th ư viện tru y ền thống trước đây
P h ư ơ n g thức sử d ụ n g thông tin m ới đã tạo ra xu h ư ớ ng th ế giới m ới - th ế giới phẳng K hoa học kỹ th u ậ t công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin và tru y ền thông
đã và đ a n g trở th àn h "tiếng nói chưng" của toàn th ế giới Cơ cấu n ền kinh tế đã có
sự chuyển dịch m ạn h mẽ theo xu h ư ớ n g chung của toàn cầu hóa C huyển dịch từ nền kinh tê' sản x u ất hàng hóa sang k h u vực kinh tế thông tin, tri thức, dịch vụ m ặc
dù mới ở giai đ o ạn bước đầu T rong đó, với tốc độ p h á t triển của công nghệ thông tin và tru y ền th ô n g giai đ o ạn h iện n ay đ ã đ ặt ra yêu cầu cấp thiết b ắt buộc phải xây
d ự n g n h ữ n g hệ th ố n g thông tin th ư viện d ự a trên công nghệ hiện đại, công nghệ web theo các lĩnh vực khác nhau, qui mô khác n h a u trong từ n g ng àn h nghề, từ ng lĩnh vực T rong đó, xây d ự n g n h ữ n g th ư viện điện tử, n h ữ n g kho tri thức số là vấn
đề đ ầu tiên, là h ạ t n h â n của m ột xã hội th ô n g tin
Đ ể đ ư a ra đề xuất vê mô hình hệ thống thông tin thư viện hiện đại - phát triển
th ư v iện đ iệ n tử tại v iệt nam , chúng ta xem xét m ột số các khái niệm sau:
1 Giám đốc Trung tâm TTTV - Trường Đại học Nội vụ Hà Nội
Trang 294 HỘI THẢO PHÁT TRIỂN THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ ở VIỆT NAM ĐÁP ỨNG YÊU CẨU CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0
- M ô hình: là m ột sự trìn h bàv có tính quv giản về inột (số) khía cạnh nào đó của th ế giới v ật chất (vật thể, tình huống, quy trìn h , )1
- H ệ thống th ô n g tin: H ệ th ố n g thông tin là hệ thống sử d ụ n g ng u ồ n lực con người và công n g h ệ th ô n g tin đ ế tiếp nh ận các n g u ồ n d ữ liệu n h ư yếu tố đầu vào và
xử lý ch ú n g th àn h các sản p h ẩm thông tin là yếu tố đ ầu ra (Tân, 2004)
- T hư viện hiện đại: th ư viện hiện đại là m ột th ư viện gắn liền với công n g h ệ thông tin T hư v iện hiện đại là nơi có th ể đ áp ứ n g n h u cầu thông tin của người d ù n g
m ột cách dễ d à n g và n h a n h chóng T hư viện hiện đại không h o ạt động đ o n độc m à
có sự liên kết đ ể h ìn h th àn h m ột m ạn g lưới, hệ thống Hệ thống này có thê gồm các
th ư viện cùng n gành, cùng chức năng, hay cùng m ột k h u vực địa lý.(Thiên, 2016)
2 ĐÊ XUẤT GIẢI PHÁP XÂY DựNG Mồ HÌNH HỆ THỐNG THÒNG TIN THƯ VIỆN HIỆN ĐẠI - PHÁT TRIỂN THƯ VIỆN ĐIỆN TỬTẠI VIỆT NAM
H iện nay, các dịch vụ th ô n g tin - th ư viện là m ột trong n h ữ n g khâu q u an trọng,
q uyết đ ịn h đ ến chất lư ợ ng của toàn bộ h o ạt độ n g th ô n g tin - th ư viện Việc ứng d ụ n g công n g h ệ th ô n g tin và tru y ền thông đã tạo ra nhiều các dịch vụ mới và tạo ra nhiều
p h ư ơ n g thức m ới trong các dịch vụ thông tin - th ư viện tru y ền thống; xu h ư ớ n g chung của các dịch v ụ đó là tăn g cường tính tư ơ ng tác giữa các bên trong hoạt đ ộ n g thông tin - th ư viện đ a chiều, đ a thời g ian, tư ơ ng tác 24/7 hoặc tương tác theo thời gian thực hoặc tư ơ n g tác không theo thòi gian th ự c,
Các dịch v ụ thông tin - th ư viện theo m ô h ìn h hệ th ố n g thông tin thư viện h iện đại (thư viện điện tử, th ư viện số) phải đảm bảo các yêu cầu về kỹ thuật, tu â n thủ chặt chẽ các tiêu chuẩn quốc tế, quốc gia về chuvên n g àn h có chú trọng đ ến tín h p h át triển b ền vữ ng Trong đó, q u a n trọ n g n h ất đó là tạo th u ận lợi tối đ a (tăng cư ờ ng các dịch v ụ tiện ích) đối với người d ù n g tin và đội n g ủ viên chức th ư viện trong to àn hệ thống T hậm chí, tư ơ n g tác với đội n g ũ trong toàn ngành
Trên cơ sở đó, tác giả bài viết xin đề x u ất xây d ự n g các hệ thống thông tin th ư viện h iện đại theo từ n g lĩn h vực q u ản lý N h à nước: H ệ thống thông tin - th ư viện
n g àn h V ăn hóa, T hể thao & D u lịch; H ệ thống th ô n g tin - th ư viện n g àn h Tài chính;
Hệ th ố n g th ô n g tin - th ư viện n g àn h Giáo dục và Đào tạo, Trong quá trìn h triển khai, sẽ lựa chọn m ột tro n g hai m ô h ìn h n h ư sau:
Mô h ìn h 1: Xây d ự n g hệ thống th ô n g tin th ư viện hiện đại tập tru n g tại cơ q u an
1 http://w w w fetp.edu v n/cache/M P P 8-52 2-L 05 V -S u% 2 0d un g% 2 0m o % 20 hinh % 20 tron g% 2 0 phan%20tich%20chinh%20sach Vu%20Thanh%20Tu%20Anh-2016-07-19-13544313.pdf (truy cập 8h50, ngày 20-9-2018)
Trang 3HỒI THẢO PHÁT TRIỂN THƯ VIỆN ĐIÊN TỬ ở VIỆT NAM ĐÁP ỨNG YÊU CẨU CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 9 5
q u an lý N h à n ư ớ c đ ầ u n g àn h (Các Bộ - xây d ự n g bộ p h ậ n chuyên trách), sau đó xây
d ự n g các chi n h á n h trực thuộc (branches), p h ân quyền cho các đ ơ n vị thuộc và trực thuộc Bộ có nhiệm vụ du y trì, p h á t triển thuộc n h án h cua m ình Á p d ụ n g mô hình này, thì việc tô chức d ữ liệu sẽ tập trung, kiểm soát cao n h ấ t trong m ột khu vực cụ thể Tiết kiệm không gian, không bị p h ân tán về lưu trữ d ữ liệu (host)
Mô h ìn h 2: Xây d ụ n g hệ thống thông tin p h â n tán - m ỗi đơ n vị thuộc và trực thuộc Bộ sẽ tự triển khai từ ng hệ thống riêng và cơ sở d ữ liệu riêng Sau đó, Bộ xây
d ự n g hệ th ố n g tổng hợp, tích hợ p đ ến toàn bộ các hệ thống của các đơ n vị thuộc và trực thuộc đ ể xây d ự n g cổng thông tin tìm kiếm tập trung.(Q uyền, 2018)
Trong thời kỳ p h át triển m ạnh mẽ của công nghệ thông tin và m ạng truyền thông thời gian qua đã m inh chứng th ế giới đã và đang trở thành th ế giới phang, việc giao tiếp cũng đã và đ an g hình thành xu h ư ớ n g ngôn n gữ chung (ngôn n g ữ của công nghệ thông tin và tru y ền thông, tiêu chuẩn của công nghệ thông tin và truyền thông cũng đã hình th àn h tiêu chuẩn chung quốc tê) Việc hình th àn h các "kho d ữ liệu - repository"
do các tô chức xã hội, cá n h ân xây d ự n g và p h át triển là n h ữ n g h ạt nhân đóng góp trực tiếp vào kho tàng tri thức của nhân loại Kho tàng này ngày càng nhiều về khối lượng thông tin Vì vậy, xuất hiện các tổ chức, cá n h ân tạo lập các p h ư ơ n g tiện và công cụ giúp ngư òi d ù n g tin có thê tiếp cận dễ dàng, nhanh chóng với n h ữ n g kho d ữ liệu này (các công cụ tìm kiếm: google, yahoo, bam boo, ) Các công cụ đó thực hiện nguyên tắc tìm kiếm tập tru n g có nhiệm vụ thu thập các nguồn d ữ liệu p h ân tán từ các tổ chức,
cá n h ân ở khắp mọi nơi trên thếgiớ i Vì vậy, các thông tin tìm kiếm được trên các công
cụ này còn đ an g thiếu các tiện ích đ ể kiểm duyệt
D ựa trên p h â n tích đó, tác giả đề xuất giải p h á p theo m ô h ìn h th ứ 2, vì xu hư ớ ng trong thực tiễn đ a n g diễn ra n h ư vậy H iện tại, các th ư viện ở các cơ quan, đơ n vị
cụ thê cũng đã có và đ an g p h á t triển các cơ sở d ữ liệu của riêng đơ n vị m ình và việc liên kết, chia sẻ theo hệ thống bên trong n g àn h còn chưa được p h ổ biến và còn nhiều
h ạn chế, việc liên kết, chia sẻ sang n h ữ n g lĩnh vực khác hoặc cho xã hội gần n h ư chưa p h á t h u y h ết được sức m ạn h của việc ứ n g d ụ n g công nghệ thông tin và truyền thông N ếu triển khai theo giải p h á p này, chúng ta sẽ tận d ụ n g đư ợ c các cơ sở d ữ liệu
đã có - k ế th ừ a các sản p h ẩm do các th ư viện đã và đan g sử dụng, các đ ơ n vị cơ sở sẽ trở th àn h "h ạt n h ân " đ ể th u thập, xây d ự n g và p h át triển n g u ồ n tin điện từ sát n hất với lĩnh vực m à đ ơ n vị m ình đ an g p h ụ c vụ Tập hợ p n h iều đ ơ n vị trong hệ thống sẽ đem đ ến m ột kho thông tin k h ổ n g lồ có kiếm soát của lĩnh vực n g à n h nghề D ự a trên
đó, cơ q u an chủ q u ả n xây d ự n g cổng thông tin tích hợp, xây d ự n g công cụ tìm kiếm tập tru n g có chức n ăn g tư ơ n g tự n h ư google và các công cụ tìm kiếm với kỹ th u ật tìm kiếm tiên tiến - q u é t tìm kiếm trên toàn bộ các đ ơ n vị thuộc và trực thuộc, tập hợp theo mô h ìn h m ạn g lưới kết này nối với m ạng lưới khác theo các tiêu chí p h ù hợp, ví
Trang 49 6 HỘI THÀO PHÁT TRIỂN THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ ở VIÊT NAM ĐÁP ỨNG YÊU CẨU CÁCH MANG CÔNG NGHIỆP 4.0
dụ: theo ngành: văn hóa, th ô n g tin, thê thao, d u lịch,
Về p h ư ơ n g diện kỹ th u ật, việc lựa chọn giài p h áp p h ầ n cứng, p h ầ n m ềm sẽ tùy thuộc vào n ăn g lực thực tiễn của đ ề án được triển khai, h o à n toàn d ễ dàng ph ù hợ p với từ n g hệ thống Tuy nhiên, khi lựa chọn cần chú ý đ ế n các tiêu chuẩn kỹ thuật, công nghệ, tiêu chuẩn quốc gia, quốc tế về n g àn h và đặc b iệt là khả n ă n g tương thích với xu h ư ớ n g p h á t triển, đ ảm b ảo tín h k ế thừa d ữ liệu, di trú d ữ liệu dọc - ng an g trong các hệ th ố n g khác nhau
3 KẾT LUẬN
Xây d ụ n g Mô h ìn h hệ th ố n g th ô n g tin thư viện h iệ n đại - p h á t triển thư v iện
đ iện tử tại V iệt N am là m ột tro n g n h ữ n g yêu cầu có ý n g h ĩa thực tiễn, n h ất là trong giai đ o ạ n hiện nay khi ch ú n g ta đ a n g đ ứ n g trước n g ư ỡ n g cửa của n ền công nghiệp 4.0 - N en công n g h iệp m à k h ô n g th ể nói rằn g có m ột q u ố c gia, d â n tộc nào đ ứ n g ngoài được Đ ể có th ể xây d ự n g hệ thống thông tin th ư viện hiện đại - p h át triển
th ư viện điện tử tại Việt N am cần có n h ữ n g giải p h áp đ ồ n g bộ, cụ th ể của các đơ n
vị tro n g từ ng lĩnh vực n g àn h n g h ề của xã hội, đồng thời cần có giải p h áp lựa chọn
m ô h ìn h hệ thống th ô n g tin, p h ư ơ n g án lựa chọn p h ần cứ ng, p h ần m ềm phù hợ p đ ể thực sự sẽ m an g lại h iệu quả cho việc thúc đẩy p h át triển v ăn hóa đọc, p h á t triển tư
d u y sán g tạo, góp p h ầ n m an g tri thứ c đến từ n g người d â n , từ n g lĩnh vực khác nhau, góp p h ầ n thực hiện th ắn g lợi n h ữ n g m ục tiêu tự học tập, h ọ c tập su ố t đời, góp p h ần
đ ư a nội d u n g L uật tiếp cận th ô n g tin đi vào cuộc sống
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 P h ạm Q uan g Q uyền (2018) M ột vài ý kiến đề xuất xây d ự n g m ô h ìn h h ệ thống thông tin
th ư viện hiện đại hô trợ p h á t triển nô n g thôn Ký yếu Hội thảo khoa học: Thư viện ngành Nông
nghiệp và phát triền nông thôn dưới tác động của cách mạng Công nghiệp 4.0, tr.22-28.
2 Đ oàn Phan Tân (2004) Các hệ thông thông tin quản lý H à Nội: trư ờ n g Đại học Văn hóa H à Nội.
3 Nguyễn Văn Thiên (2016) Quản lý thư viện hiện đại tại Việt Nam: Luận án tiên sĩ Hà Nội:
trư ờ n g Đại học Văn hóa H à Nội.