Sử dụng chính sách tài chính - tiền tệ nhằm thúc đẩy xuất khẩu ở Việt Nam

Để thúc đẩy xuất khẩu, Nhà nước đã có chủ trương khuyến khích xuất khẩu bằng cách sử dụng chính sách tài chính tiền tệ như: sử dụng chính sách tỷ giá hối đoái, chính sách thuế ưu đãi đ[r]

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA KINH TẾ

BÙI THỊ TRINH

SỬ DỤNG CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH – TIỀN TỆ

NHẰM THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU Ở VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Ế

HÀ NỘI - 2005

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA KINH TẾ

BÙI THỊ TRINH

SỬ DỤNG CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH – TIỀN TỆ

NHẰM THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU Ở VIỆT NAM

Chuyên ngành: Kinh tế thế giới và quan hệ kinh tế quốc tế

Mã số: 5.02.12

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Ế

Người hướng dẫn khoa học: TS Phạm Quang Vinh

HÀ NỘI - 2005

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

AFTA : Khu vực thương mại tự do ASEAN

APEC : Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương

ASEAN : Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

GATT: Hiệp định chung về thuế quan và thương mại

FDI: Đầu tư trực tiếp nước ngoài

GDP: Tổng sản phẩm quốc nội

GTGT: Giá trị gia tăng L/C: Thư tín dụng

KT- XH: Kinh tế – xã hội

KTQT: Kinh tế quốc tế

HNKTQT: Hội nhập Kinh tế quốc tế

HTXK: Hỗ trợ xuất khẩu

HTPT: Hỗ trợ phát triển

L/C: Thư tín dụng

NHKQT: Hội nhập kinh tế quốc tế

NSNN: Ngân sách nhà nước NK: Nhập khẩu

NHNN: Ngân hàng Nhà nước

% : Phần trăm

TTĐB: Tiêu thụ đặc biệt

TGHĐ: Tỷ giá hối đoái

TTGDNT: Trung tâm giao dịch ngoại tệ

TNCs: Công ty xuyên quốc gia

XHCN: Xã hội chủ nghĩa

XK : Xuất khẩu XNK : Xuất khẩu, nhập khẩu

USD: Đô la mỹ

WTO : Tổ chức thương mại thế giới

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

1

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ XUẤT KHẨU VÀ

CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH TIỀN TỆ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG

1.1 Xuất khẩu và vai trò của xuất khẩu đối với sự phát triển kinh

1.1.1 Khái quát một số lý thuyết về nguồn gốc của xuất khẩu 5

1.1.1.2 Lý thuyết tân cổ điển về lợi thế so sánh 7 1.1.1.3 Lý thuyết về chu kỳ sống của sản phẩm 10 1.1.2

Vai trò của xuất khẩu đối với sự phát triển kinh tế

11

1.1.2.1 Xuất khẩu tạo điều kiện cho quốc gia tận dụng tối đa được lợi thế

1.1.2.2 Xuất khẩu tạo nguồn vốn ngoại tệ chủ yếu cho nhập khẩu công

nghệ, máy móc và những nguyên vật liệu cần thiết phục vụ cho sự

1.1.2.3 Xuất khẩu góp phần đẩy mạnh vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế,

1.1.2.4 Xuất khẩu có tác động tích cực đến giải quyết công ăn việc làm và

tạo thu nhập, cải thiện đời sống nhân dân 14 1.1.2.5 Xuất khẩu là cơ sở, nền tảng để mở rộng và thúc đẩy các quan hệ

kinh tế đối ngoại, tăng cường địa vị kinh tế của quốc gia trên thị

1.1.3

Các yếu tố tác động đến quá trình xuất khẩu hàng hoá

14

1.2 Các chính sách tài chính - tiền tệ và vai trò của nó đối với

hoạt động xuất khẩu 17 1.2.1

Khái quát về các chính sách tài chính - tiền tệ

17

1.2.1.2 Chính sách thuế đối với hoạt động xuất nhập khẩu 25

1.2.2 Vai trò của chính sách tài chính - tiền tệ đối với hoạt động xuất

1.2.2.1 Vai trò của chính sách tỷ giá hối đoái đối với hoạt động xuất khẩu 35 1.2.2.2

Vai trò của chính sách thuế đối với hoạt động xuất khẩu

36

1.2.2.3

Vai trò của chính sách tín dụng hỗ trợ xuất khẩu đối với hoạt

1.3 Kinh nghiệm một số nước về sử dụng công cụ tài chính -tiền tệ

1.3.1

Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới sử dụng chính sách tài chính tiền tệ để thúc đẩy xuất khẩu:

39

1.3.2

Một số kinh nghiêm rút ra từ việc sử dụng chính sách tài chính – tiền tệ để thúc đẩy hoạt động xuất khẩu hàng hoá của một số nước trên thế giới

46

Chương 2

THỰC TRẠNG VỀ CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH - TIỀN TỆ NHẰM THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU Ở VIỆT NAM TRONG NHỮNG NĂM VỪA QUA

49 2.1 Khái quát hoạt động xuất khẩu hàng hoá của Việt Nam trong

2.1.1 Những thành tựu chủ yếu trong hoạt động xuất khẩu hàng hoá của

2.1.2 Những hạn chế chủ yếu trong hoạt động xuất khẩu hàng hoá của

2.2 Thực trạng sử dụng chính sách tài chính - tiền tệ và tác động

đến hoạt động xuất khẩu hàng hoá của Việt Nam 57

2.2.1 Thực trạng sử dụng chính sách tỷ giá hối đoái và tác động của nó

đến hoạt động xuất khẩu hàng hoá của Việt Nam 57 2.2.1.1 Thực trạng sử dụng chính sách tỷ giá hối đoái 57 2.2.1.2 Tác động của chính sách tỷ giá hối đoái đến hoạt động xuất khẩu

2.2.2 Thực trạng sử dụng chính sách thuế và tác động của nó đến hoạt

động xuất khẩu hàng hoá của Việt Nam 69

2.2.2.2 Tác động của chính sách thuế đến hoạt động xuất khẩu hàng hoá

2.2.3 Thực trạng sử dụng chính sách tín dụng hỗ trợ xuất khẩu và tác

động của nó đến hoạt động xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam 77 2.2.3.1 Thực trạng sử dụng chính sách tín dụng hỗ trợ xuất khẩu 77 2.2.3.2 Tác động của chính sách tín dụng hỗ trợ xuất khẩu đến hoạt động

2.3 Đánh giá chung về chính sách tài chính - tiền tệ đối với hoạt

động xuất khẩu hàng hoá ở Việt Nam trong thời gian qua 89

2.3.1 Những thành công chủ yếu của chính sách tài chính – tiền tệ 89 2.3.1.1 Chính sách tỷ giá hối đoái đã góp phần kích thích xuất khẩu, kiểm

soát nhập khẩu, cải tiện cán cân thanh toán và tăng dự trữ ngoại

2.3.1.2 Chính sách thuế đã góp phần khuyến khích xuất khẩu, bảo hộ sản

xuất trong nước, chuyển dịch cơ cấu hàng xuất khẩu 90 2.3.1.3 Chính sách tín dụng hỗ trợ xuất khẩu đã góp phần cơ cấu lại mặt

hàng một cách hợp lý, nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hoá

2.3.2 Những hạn chế, bất cập của chính sách tài chính tiền tệ hiện nay 92 2.3.2.1 Những hạn chế của chính sách tỷ giá hối đoái 93

2.3.2.2 Những hạn chế của chính sách thuế quan 93 2.3.2.3 Những hạn chế của chính sách tín dụng hỗ trợ xuất khẩu 94

Chương 3

PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH-TIỀN TỆ ĐỂ ĐẨY MẠNH HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI 97 3.1 Định hướng hoàn thiện chính sách tài chính - tiền tệ để đẩy

mạnh hoạt động xuất khẩu ở Việt Nam trong thời gian tới 97

3.1.1 Bối cảnh và những vấn đề đặt ra đối với việc hoàn thiện các công

cụ kinh tế để đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu ở Việt Nam trong

3.1.2 Định hướng hoàn thiện chính sách tài chính - tiền tệ 111

3.2 Giải pháp chủ yếu hoàn thiện chính sách chính - tiền tệ để đẩy

mạnh hoạt động xuất khẩu ở Việt Nam trong thời gian tới 112

3.2.1 Giải pháp chủ yếu hoàn thiện chính sách tỷ giá hối đoái 112 3.2.2 Giải pháp hoàn thiện chính sách thuế quan 117 3.2.3 Giải pháp hoàn thiện chính sách tín dụng hỗ trợ xuất khẩu 123

3.2.3.2 Hoàn thiện chính sách, cơ chế cho vay HTXK 125 3.2.3.3 Hoàn thiện chính sách, cơ chế bảo lãnh dự thầu và bảo lãnh thực

3.2.3.4 Thực hiện cho vay đối với các nhà nhập khẩu nước ngoài 126 3.2.3.5 Thực hiện cho vay dự án theo Hiệp định của Chính phủ 127

MỞ ĐẦU

1 SỰ CẦN THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Xuất khẩu là một hoạt động kinh tế quan trọng của mỗi quốc gia, bởi xuất khẩu không chỉ là một kênh tiêu thụ hàng hoá lớn, mà còn là tiền đề để nhập khẩu thiết bị kỹ thuật - công nghệ, nhập nguyên nhiên vật liệu và hàng hóa thiết yếu; góp phần cải thiện cán cân thanh toán, bình ổn giá cả, thúc đẩy kinh tế tăng trưởng kinh tế Do vậy, thúc đẩy xuất khẩu có thể coi là con đường để đạt tăng trưởng và là con đường; giải pháp quan trọng để khai thác lợi thế so sánh của đất nước, khai thác và sử dụng những thành tựu về khoa học và công nghệ của các nước để phát triển kinh tế và là con đường nhanh nhất để công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Trong những năm qua, cùng với chủ trương đẩy mạnh và mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại, hoạt động xuất khẩu ở Việt Nam ngày càng giữ vai trò quan trọng

Khẳng định tầm quan trọng của xuất khẩu đối với phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế, Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ VIII đã khẳng định dứt khoát đường lối chiến lược là “Xây dựng nền kinh tế “mở”, hướng

về xuất khẩu” Đại hội lần thứ IX của Đảng tiếp tục khẳng định: “Xuất khẩu là hướng ưu tiên trọng điểm hàng đầu của hoạt động kinh tế đối ngoại của nước ta”

Để thúc đẩy xuất khẩu, Nhà nước đã có chủ trương khuyến khích xuất khẩu bằng cách sử dụng chính sách tài chính tiền tệ như: sử dụng chính sách tỷ giá hối đoái, chính sách thuế ưu đãi đối với hoạt động xuất khẩu, chính sách tín dụng hỗ trợ xuất khẩu để giảm giá thành nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng hoá Việt Nam trên thị trường thế giới Đây là chủ chương đúng đắn thể hiện quyết tâm của Đảng và Nhà nước ta trong việc thực hiện chính sách hỗ trợ nhằm thúc đẩy hoạt động xuất khẩu

Thực tiễn những năm qua cho thấy, chính sách tài chính - tiền tệ của Việt Nam đã có nhiều cải cách, đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong phát triển

KT - XH và thúc đẩy hoạt động xuất khẩu, song vẫn bộc lộ nhiều hạn chế,kém hiệu quả Mặt khác, để hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế cũng đòi hỏi phải hoàn thiện chính sách tài chính - tiền tệ để tác động tích cực đến tăng trưởng xuất khẩu

bền vững của các ngành kinh tế, vừa phù hợp với các nguyên tắc và quy định của

WTO Do vậy, việc nghiên cứu đề tài “Sử dụng chính sách tài chính - tiền tệ nhằm thúc đẩy xuất khẩu ở Việt Nam” không những có tính cấp thiết, mà còn

có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn trong quá trình thúc đẩy xuất khẩu, phát triển kinh tế ở nước ta

2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

Hiện nay, có một số đề tài đã nghiên cứu một vài tác động của chính sách tài chính - tiền tệ tác động đến xuất khẩu ở Việt Nam :

- Luận văn thạc sĩ kinh tế “Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng ngắn hạn HTXK ở Quỹ HTPT” của tác giả Trần Anh Tú - Đại học Thương mại (năm 2004)

- Luận án tiến sĩ kinh tế “Vận dụng mô hình phân tích tỷ giá ở Việt Nam” của tác giả Dương Thị Thanh Mai - Đại học kinh tế quốc dân (năm 2001)

- Luận án tiến sĩ kinh tế “Hoàn thiện hệ thống thuế XHCN VN để thuế thực

sự trở thành công cụ chính của Nhà nước, điều tiết vĩ mô nền kinh tế” của tác giả Chu Văn Tuấn - Đại học kinh tế quốc dân (năm 2000)

Các đề tài trên chỉ nghiên cứu và tập trung làm rõ một số tác động của chính sách tài chính - tiền tệ đến hoạt động xuất khẩu ở Việt Nam Mặt khác, tình hình KT - XH nước ta có nhiều thay đổi quan trọng, tham gia ngày càng sâu vào

hệ thống phân công và hợp tác kinh tế quốc tế đang đặt ra nhiều vấn đề cần phảI nghiên cứu và hoàn thiện Như vậy, chưa có đề tài nào nghiên cứu một cách tổng thể về việc sử dụng chính sách tài chính - tiền tệ nhằm thúc đẩy xuất khẩu ở Việt Nam hiện nay

3 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

- Làm rõ những vấn đề lý luận của hoạt động xuất khẩu và vai trò của hoạt động xuất khẩu đối với việc tăng trưởng và phát triển kinh tế, đồng thời cũng làm

rõ vai trò của chính sách tài chính - tiền tệ đối với hoạt động xuất khẩu

TÀI LIỆU THAM KHẢO

TIẾNG VIỆT

Lê Văn Ái (1996), Giáo trình thuế Nhà nước, Nxb Tài chính , Hà nội David Begg Stanley Fischer, Kinh tế học, T1, NXB Giáo dục, HN

1992

David Begg Stanley Fischer, Kinh tế học, T2, NXB Giáo dục, HN

1992

TS Nguyễn Đức Bình, TS Nguyễn Thường Lạng (2002) , Giáo trình

Kinh tế quốc tế , Nxb Lao động – Xã hội

Bộ Kế hoạch và đầu tư (2001), Tổng quan quy hoạch phát triển kinh tế –

xã hội Việt Nam đến năm 2010, Nxb chính trị quốc gia , Hà Nội

Bộ Kế hoạch và Đầu tư (1998), Báo cáo phương hướng và biện pháp điều

chỉnh cơ cấu sản xuất và đầu tư trong quá trình thực hiện CEPT/AFTA, Hà Nội

Bộ Tài chính (2003)– Chiến lược Tài chính Việt Nam đến năm 2010

Bộ Tài chính (2004) – Chiến lược cải cách thuế đến năm 2010

Chính phủ, Nghị định 106/2004/NĐ -CP ngày 01/04/2004 về Tín dụng

đầu tư phát triển của Nhà nước Chính phủ, Quyết định 133/2001/QĐ-TTg ngày 10/09/2001 về việc ban

hành Quy chế tín dụng hỗ trợ xuất khẩu Đảng cộng sản Việt Nam , Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

VII,VIII, IX, Nxb chính trị quốc gia

Robert J.Gordon (1994), Kinh tế học vĩ mô, Nxb khoa học và kỹ thuật,

Hà Nội

Johnson Pang (1996), Ngân hàng, kinh doanh và thương mại quốc tế, Nxb

Trẻ, Hà Nội

Bùi Xuân Lưu (1997), Cơ sở khoa học của cải cách thuế xuất khẩu,

thuế nhập khẩu, Đề tài Khoa học cấp Bộ mã số 95-78-038, Hà Nội

TS Lê Quốc Lý (2004), Quản lý ngoại hối và điều hành tỷ giá hối đoái

ở Việt Nam , Nhà xuất bản Thống kê

Hồ Xuân Phương, Phan Duy Minh (2002), Giáo trình tài chính quốc tế,

Nxb Tài chính, Hà nội

Quỹ Hỗ trợ phát triển, Báo cáo Tổng kết hoạt động các năm 2001, 2002,

2003, 2004, Hà Nội

PGS.TS Nguyễn Thiết Sơn (2003), Các Công ty xuyên quốc gia , Nxb

Khoa học xã hội

Frederic S.mishkin (1999), Tiền tệ, Ngân hàng và thị trường tài chính,

Nxb Khoa học và kỹ thuật, Hà Nội

Tạp chí Kinh tế và phát triển các số trong năm 2003, 2004

Tạp chí Tài chính kế toán, các số trong năm 2003, 2004

Tạp chí Quỹ hỗ trợ phát triển , các số trong năm 2003, 2004

Thời báo kinh tế các số trong năm 2003, 2004

TS Nguyễn Văn Tiến (2001), Tài chính quốc tế hiện đại trong nền kinh

tế mở, Nhà xuất bản Thống kê

Tổng cục Thống kê, Niên giám thống kê (2000, 2001, 2002, 2003) , Nxb

Thống kê, Hà Nội

Tổng cục Thống kê(2001), Tình hình kinh tế – xã hội Việt Nam 10 năm

1991-2000- Nxb Thống kê

Đặng Văn Thanh (1999), Định hướng chính sách tài chính giai

đoạn 2001 – 2010, Vụ chính sách - Bộ Tài chính

TS Phạm Quốc Trung (2000), Sử dụng tổng hợp chính sách Tài chính –

Tiền tệ trong điều tiết nền kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay- Luận án Tiến sỹ Khoa học Kinh tế

PTS Lê Văn Tư và Lê Tùng Vân, Tín dụng tài trợ xuất nhập khẩu, thanh

toán Quốc tế và kinh doanh ngoại tệ, Nxb Thống kê, Hà Nội

TIẾNG ANH

Export finance: Some Asian examples (1991), Manila

P.R.Kru&M Obstfeld, Internationnal Economics:Theory and Policy, 2 nd

Ed, Harpercollins Publisshers,1991

Alasdair Watson (1995), The Chartered Institute of Banks, Finance of

International Trade