Mục đích nghiên cứu của đề tài này nhằm làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn áp dụng của pháp luật trọng tài thương mại Việt Nam và Singapore cũng như tổ chức v[r]
Trang 1So sánh pháp luật về trung tâm trọng tài Việt
Nam và Singapore Trịnh Thị Thu Hiền
Khoa Luật Luận văn Thạc sĩ ngành: Luật Kinh tế; Mã số: 60 38 01 07
Người hướng dẫn: TS Lê Mai Thanh
Năm bảo vệ: 2014
Abstract Trên cơ sở nghiên cứu một cách toàn diện, đầy đủ những vấn đề lý luận và
thực tiễn áp dụng của pháp luật trọng tài thương mại Việt Nam và Singapore cũng như
tổ chức thiết chế trọng tài, luận văn đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn, từ đó tìm
ra những bài học và khả năng ứng dụng tại Việt Nam nhằm nâng cao hiệu quả hình thức
giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng trọng tài
Keywords Pháp luật Việt Nam; Luật kinh tế; Trọng tài; Pháp luật Singapore
Content
1 Tính cấp thiết của đề tài
Trong thời đại ngày nay, toàn cầu hóa và khu vực hóa đang diễn ra ngày càng sâu sắc mà không một quốc gia nào có thể đứng ngoài Các quan hệ kinh tế quốc tế trở nên sôi động hơn bao giờ hết và có tác động to lớn đến sự phát triển của các quốc gia trên thế giới Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường trong xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế đã tạo điều kiện cho các quan hệ thương mại phát triển, đồng thời các tranh chấp phát sinh từ các quan hệ này tăng nhanh chóng với tính chất ngày càng phức tạp Mặc dù tranh chấp không phải là điều mong muốn của các thương nhân và họ đã rất cẩn trọng trong việc áp dụng các biện pháp nhằm loại bỏ tranh chấp, song các bên không thể khẳng định rằng sẽ không có bất kỳ tranh chấp nào xảy ra trong các thương vụ mà họ tham gia Vì vậy, điều quan trọng mà các thương nhân cần nhìn nhận trước
đó là phương pháp nào cần thực hiện nếu có tranh chấp phát sinh Hiện nay, trên thế giới cũng như ở Việt Nam, các hình thức giải quyết tranh chấp phổ biến đang được sử dụng bao gồm: thương lượng, hòa giải, tòa án, trọng tài Thực tế đã đặt ra nhu cầu hoàn thiện các phương thức giải quyết tranh chấp thương mại hiệu quả và phù hợp với thông lệ quốc tế
Trên thế giới, phương thức trọng tài giải quyết tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại đã trở nên thông dụng Tại Việt Nam, phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài cũng được chú trọng Từ những năm 1960, Hội đồng Trọng tài Ngoại thương và Hội đồng Trọng tài Hàng hải Việt Nam bên cạnh Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam đã đi vào hoạt động
Để kiện toàn căn cứ giải quyết tranh chấp kinh tế bằng trọng tài nói riêng, và hoàn thiện hệ thống giải quyết tranh chấp nói chung, ngày 25/02/2003, Pháp lệnh Trọng tài thương mại đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành, có hiệu lực từ ngày 01/7/2003 Pháp lệnh Trọng tài thương mại năm 2003 đáp ứng điều kiện kinh tế - xã hội thời điểm đó, cũng như tương thích với pháp luật quốc tế, các điều ước mà Việt Nam tham gia Nhằm hoàn thiện hơn pháp luật về trọng tài thương mại, ngày 17 tháng 6 năm 2010, Quốc hội đã ban hành Luật Trọng tài thương mại 2010,
Trang 2bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2011 Luật Trọng tài thương mại 2010 tiếp tục giải quyết những vấn đề chưa được ghi nhận thấu đáo trong Pháp lệnh: phạm vi thẩm quyền giải quyết tranh chấp của trọng tài, vấn đề lựa chọn quy tắc tố tụng trọng tài trong giải quyết tranh chấp có yếu tố nước ngoài, vấn đề xem xét thỏa thuận trọng tài,
Luật Trọng tài thương mại 2010 đã khắc phục được những hạn chế của Pháp lệnh Trọng tài thương mại năm 2003; là căn cứ đảm bảo áp dụng hiệu quả các quy tắc tố tụng trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại Tuy nhiên, hình thức giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng trọng tài thương mại Việt Nam vẫn chưa được các cá nhân, tổ chức áp dụng nhiều trên thực tế Nguyên nhân xuất phát từ khung pháp luật và cơ chế hoạt động của các trung tâm trọng tài tại Việt Nam gây sự thiếu tin tưởng cho các cá nhân, doanh nghiệp So với các hình thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại thông dụng trên thế giới, cơ cấu tổ chức và hoạt động của các trung tâm trọng tài chuyên nghiệp hơn, do đó, các cá nhân và doanh nghiệp tin tưởng sử dụng hình thức giải quyết tranh chấp này hơn
Để phát huy hiệu quả hình thức giải quyết tranh chấp tại trọng tài trong điều kiện gia tăng xung đột quyền lợi của các chủ thể khi tham gia kinh tế thị trường cũng như trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế; cần có những nghiên cứu tương quan so sánh với pháp luật trọng tài các nước để từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng hình thức trọng tài tại Việt Nam Hiện nay, Singapore là mô ̣t quốc gia có nền kinh tế phát triển tương đối nhanh (là
mô ̣t trong bốn con rồng của C hâu Á) Với mô ̣t nước có nền kinh tế phát triển như vâ ̣y , các tranh chấp liên quan đến hoa ̣t đô ̣ng thương ma ̣i là mô ̣t điều không tránh khỏi Singapore là nước đầu tiên trong khu vực áp du ̣ng tro ̣ng tài quốc tế để giải quyết các tranh chấp thương ma ̣i và đa ̣t được nhiều hiê ̣u quả từ viê ̣c áp du ̣ng này Từ những kết quả mà Singapore đã đạt được chúng ta có thể tìm ra được những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong quá trình hoàn thiện cơ chế về trung tâm trọng tài tại Việt Nam
Từ những phân tích trên, tác giả đã chọn đề tài: “So sánh pháp luật về trung tâm trọng tài Việt Nam va ̀ Singapore” làm đề tài nghiên cứu luận văn của mình
2 Tình hình nghiên cứu
Vấn đề trọng tài có thể nói không phải là vấn đề hoàn toàn mới ở Việt Nam Xung quanh vấn đề này đã có rất nhiều công trình nghiên cứu khoa học do các nhà khoa học pháp lý của Việt Nam thực hiện Nhất là trong những năm trở lại đây, khi xây dựng pháp luật trọng tài thương mại đang đặt ra một yêu cầu cấp thiết thì vấn đề này càng được quan tâm, nghiên cứu nhiều hơn Các công trình nghiên cứu đề tài này được thực hiện dưới nhiều hình thức và những góc độ khác nhau
Một số luận văn thạc sỹ đã nghiên cứu liên quan đến vấn đề trọng tài như: luận văn thạc
sỹ “Tác động của những quy định mới trong Luật trọng tài thương mại tới hoạt động giải quyết
tranh chấp thương mại tại trọng tài ở Việt Nam” của Nguyễn Thị Thanh Huyền năm 2012; luận
văn thạc sỹ “Pháp luật về thi hành phán quyết của trọng tài thương mại ở Việt Nam – Một số vấn
đề lý luận và thực tiễn” của Nguyễn Mạnh Cường năm 2012; luận văn thạc sỹ “Biện pháp khẩn cấp tạm thời trong tố tụng trọng tài thương mại – Những vấn đề lý luận và thực tiễn” của Đặng
Thị Minh Ngọc năm 2013; luận văn thạc sỹ “Những nguyên tắc giải quyết tranh chấp bằng trọng
tài thương mại” của Nguyễn Thị Hiển năm 2013
Ngoài ra, còn có những bài viết đăng trên tạp chí nghiên cứu về trọng tài dưới nhiều khía
cạnh khác nhau như PGS.TS Phạm Hữu Nghị có bài “Về cơ chế giải quyết tranh chấp kinh tế ở
nước ta trong giai đoạn hiện nay” đăng trên báo đời sống pháp luật số ra ngày 23/8/2010; LS
Trần Hữu Huỳnh có bài “Pháp luật trọng tài thương mại những thử thách phía trước” đăng trên
báo Tiền Phong số ra ngày 20/7/2011
Mặc dù đã có rất nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề trọng tài thương mại, nhưng chủ yếu là những công trình nghiên cứu xem xét một vài khía cạnh liên quan đến trọng tài hoặc pháp luật về trọng tài Việt Nam nói chung mà chưa có công trình nghiên cứu so sánh pháp
Trang 3luật về trung tâm trọng tài như một thiết chế giải quyết tranh chấp từ kinh nghiệm của các nước
có trung tâm trọng tài hoạt động hiệu quả như Singapore Vì vậy, có thể nói đây là công trình
nghiên cứu so sánh một cách đầy đủ và toàn diện các vấn đề về pháp luật trung tâm trọng tài
3 Mục đích và Nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của đề tài này nhằm làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn
áp dụng của pháp luật trọng tài thương mại Việt Nam và Singapore cũng như tổ chức và hoạt động của thiết chế trọng tài, từ đó tìm ra những bài học và khả năng ứng dụng tại Việt Nam nhằm nâng cao hiệu quả hình thức giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng trọng tài
Để đạt được mục đích này, luận văn đặt ra những nhiệm vụ nghiên cứu như sau:
- Nhận diện cách tiếp cận, mục tiêu, nguyên tắc và các tiêu chí xây dựng pháp luật trọng tài Việt Nam và Singapore; trên cơ sở đó phân tích, so sánh nhằm rút ra những kinh nghiệm hữu ích hoàn thiện pháp luật trọng tài thương mại Việt Nam Bên cạnh đó, luận văn cũng chú ý phân tích tính tương thích với Luật mẫu về trọng tài thương mại làm căn cứ cho quá trình hoàn thiện thiết chế trọng tài tại Việt Nam
- Phân tích thực trạng tổ chức và hoạt động của Trung tâm trọng tài Singapore; so sánh với Trung tâm trọng tài quốc tế bên cạnh Phòng thương mại và công nghiệp Việt Nam (VIAC) cũng như thực tế giải quyết tranh chấp của các trung tâm trọng tài, từ đó rút ra kinh nghiệm kiện toàn cơ cấu hoạt động Trung tâm trọng tài của Việt Nam
- Đề xuất các giải pháp cụ thể để hoàn thiện pháp luật trọng tài thương mại Việt Nam và kiện toàn cơ chế trung tâm trọng tài giải quyết tranh chấp như Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC)
4 Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu của luận văn tập trung vào việc so sánh Luật trọng tài thương mại Singapore hiện hành với thiết chế trọng tài trung tâm là Trung tâm trọng tài Quốc tế Singapore (SIAC) và pháp luật Trọng tài thương mại hiện hành của Việt Nam với thiết chế trọng tài trung tâm là Trung tâm trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC)
5 Phương pháp nghiên cứu
Để giải quyết những vấn đề nêu trên, tác giả đã vận dụng phương pháp luận biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác- Lênin; quán triệt quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước ta về xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, về đảm bảo quyền tự do kinh doanh, về việc hoàn thiện hệ thống các cơ quan tài phán kinh tế
Với mục đích của đề tài là So sánh pháp luật về trung tâm trọng tài của Việt Nam với pháp luật về trung tâm trọng tài thương mại Singapore trên cơ sở các tiêu chí cụ thể theo pháp luật trọng tài thương mại của Việt Nam và Singapore Đối với yêu cầu của đề tài như trên, tác giả luận văn đã sử dụng các phương pháp trong quá trình nghiên cứu như sau: phương pháp thống
kê, phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp so sánh, phương pháp khái quát hóa để làm rõ nội dung đề tài
6 Những điểm mới của luận văn
Kết quả nghiên cứu đề tài cho thấy những đóng góp mới của luận văn tập trung vào một
số vấn đề sau đây:
Về mặt lý luận, luận văn đã nghiên cứu cách tiếp cận và thể chế hóa các quy định pháp luật về trọng tài thương mại Singapore – một trong quốc gia có tổ chức trọng tài được đánh giá hoạt động hiệu quả nhất hiện nay để từ đó xác định những điểm tương đồng, khác biệt và rút ra kinh nghiệm hoàn thiện pháp luật Việt Nam về vấn đề này
Về mặt thực tiễn, luận văn cũng nghiên cứu thực trạng giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại tại hai trung tâm trọng tài lớn ở Việt Nam và Singapore Từ việc so sánh thực trạng này, đưa ra những đánh giá “đời sống xã hội” của các quy định pháp luật về trọng tài và đề xuất kiến nghị nâng cao hiệu quả hoạt động của trọng tài tại Việt Nam
Trang 47 Kết cấu của luận văn
Ngoài lời nói đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được thiết kế bố cục
gồm 3 chương như sau:
Chương 1 Cơ sở lý luận về trọng tài thương mại và trung tâm trọng tài
Chương 2 So sánh thực trạng pháp luật về Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC)
và Trung tâm trọng tài quốc tế Singapore (SIAC)
Chương 3 Giải pháp hoàn thiện pháp luật trọng tài thương mại Việt Nam và kiện toàn cơ
chế giải quyết tranh chấp bằng trọng tài tại VIAC
References
I Tài liệu tiếng Việt
1 Bản quy tắc trọng tài UNCITRAL, được UNCITRAL thông qua ngày 28/04/1976 và
Đại Hội đồng Liên hợp quốc thông qua ngày 15/12/1976
2 Bộ Tư pháp (2013), Chủ đề Trọng tài thương mại và pháp luật về trọng tài thương mại,
Đặc san tuyên truyền pháp luật (7) ngày15/10/2013, Hà Nội
3 Chính phủ (1994), Nghị định số 116/CP ngày 05/9/1994 về tổ chức và hoạt động của
Trọng tài kinh tế, Hà Nội
4 Chính phủ (2011), Nghị định số 63/2011/NĐ-CP ngày 28/7/2011 Quy định chi tiết và
hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Trọng tài thương mại, Hà Nội
5 Đỗ Văn Đại (2008), “Làm thế nào để Trọng Tài việt Nam là chỗ dựa của doanh
nghiệp”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, (117), tr.51-60
6 Philip Fouchard (1995) “ Trọng tài quốc tế”, Kỷ yếu hội thảo trọng tài quốc tế, Nxb
Chính trị quốc gia, Hà Nội
7 Lê Hồng Hạnh (2000), “Khái niệm thương mại trong pháp luật Việt Nam và những bất
cập dưới góc độ thực tiễn và áp dụng chính sách hội nhập, Tạp chí Luật học, (2), tr.32-39
8 Lê Hồng Hạnh (2002), Đạo đức và kỹ năng của luật sư trong nền kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội
9 Dương Văn Hậu (1999), Trọng tài thương mại Việt Nam trong tiến trình đổi mới, Nxb
Chính trị quốc gia, Hà Nội
10 Vĩnh Hoàng (2013), “Phán quyết của Trọng tài thương mại bị hủy nhiều: Luật có “vấn đề””, [trực tuyến], cập nhật ngày 23/20/2013 [tham khảo ngày 30/12/2013], địa chỉ truy cập:
< http://www.baomoi.com/Phan-quyet-cua-trong-tai-thuong-mai-bi-huy-nhieu-Luat-co-van-de/45/12240096.epi>
11 Hội luật gia Việt Nam (2009), Báo cáo tổng kết thi hành Pháp lệnh trọng tài thương
mại 2003, Hà Nội
12 Hội Luật gia Việt Nam (2009), “Báo cáo số 10/BCTĐ-HLGVN ngày 30/4/2009 Báo
cáo đánh giá tác động dự kiến của Luật Trọng tài”, hồ sơ trình Quốc hội khóa 12, kỳ họp thứ 7
ban hành Luật Trọng tài thương mại 2010
13 Dương Đăng Huệ (1998), “Trọng tài phi chính phủ ở Việt Nam- thực trạng và những
giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của nó”, Thông tin khoa học pháp lý, Viện nghiên
cứu khoa học pháp lý Bộ Tư pháp
14 Trần Hữu Huỳnh (2001), “Các hình thức tổ chức trọng tài so với việc xây dựng Pháp
lệnh Trọng tài Việt Nam”, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, (2), tr.48-49, 53-55
15 Hoàng Thế Liên, Phạm Hữu Nghị, Trần Hữu Huỳnh (1993), Hợp đồng kinh tế và vấn
đề giải quyết tranh chấp kinh tế ở nước ta hiện nay, Nxb thành phố Hồ Chí Minh; Hồ Chí Minh
16 Luật Mẫu của UNCITRAL về trọng tài thương mại quốc tế (được Đại hội đồng Liên
Hợp Quốc thông qua ngày 11/12/1985)
17 Luật trọng tài thương mại Singapore năm 1970
Trang 518 Luật trọng tài Braxin năm 1996 (Bản dịch của Ban soạn thảo Pháp lệnh Trọng tài
thương mại)
19 Luật trọng tài Trung Hoa năm 1994 (Bản dịch của Ban soạn thảo Pháp lệnh Trọng tài
thương mại)
20 Quốc hội (1997), Luật Thương mại ngày 10/5/1997, Hà Nội
21 Quốc hội (2005), Luật Thương mại số 36/2005/QH11 ngày 14/6/2005, Hà Nội
22 Quốc hội (2004), Bộ luật tố tụng dân sự số 24/2004/QH11 ngày 15/6/2004, Hà Nội
23 Quốc hội (2008), Luật Thi hành án dân sự số 26/2008/QH12 ngày 14/11/2008, Hà
Nội
24 Quốc hội (2010), Luật Trọng tài thương mại số 54/2010/QH12 ngày 17/6/2010, Hà
Nội
25 Nguyễn Văn Quyền- Ngô Minh Tuấn (2001), “ Đổi mới pháp luật giải quyết tranh
chấp kinh tế thương mại”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, (8), tr.16-20
26 Thủ tướng Chính phủ (1993), Quyết định số 204/TTg ngày 28/4/1993 về tổ chức
Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam, Hà Nội
27 Thủ tướng Chính phủ (1996), Quyết định số 114/1996/QĐ-TTg ngày 16/02/1996 về
việc mở rộng thẩm quyền giải quyết các tranh chấp của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam,
Hà Nội
28 Trung tâm trọng tài Quốc tế Việt Nam (2012), Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm
trọng tài Quốc tế Việt Nam, Hà Nội
29 Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (2014), “Số vụ tranh chấp tại VIAC trong 17 năm từ 1993 đến 2013”, cập nhật ngày 24/2/2014 [tham khảo ngày 01/3/2014], địa chỉ truy cập:
<http://www.viac.org.vn/vi-VN/Home/thong-ke-92/357/So-vu-tranh-chap-tai-VIAC-trong-17-nam-tu.aspx >
30 Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (2014), “Thống kê tình hình giải quyết tranh chấp năm 2013 tại VIAC”, cập nhật ngày 11/4/2014 [tham khảo ngày 25/4/2014], địa chỉ truy cập: < http://www.viac.org.vn/vi-VN/Home/thong-ke-92/391/Thong-ke-tinh-hinh-giai-quyet-tranh-chap-nam-2013.aspx>
31 Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (2014), “VIAC – 21 năm nỗ lực đổi mới và phát triển”, cập nhật ngày 28/4/2014 [tham khảo ngày 30/4/2014], địa chỉ truy cập:
<http://www.viac.org.vn/vi-VN/Home/tin-tuc-su-kien-80/396/VIAC-21-nam-no-luc-doi-moi-va-phat.aspx>
32 Trường Đại học Luật Hà Nội (1998), Giáo trình Tư pháp quốc tế, Nxb Công an nhân
dân, Hà Nội
33 Trường Đại học Luật Hà Nội (1999), Từ điển giải thích từ ngữ luật học, Nxb Công an
nhân dân, Hà Nội
34 Trường Đại học Luật Hà Nội (2000), Giáo trình luật thương mại quốc tế, Nxb Công
an nhân dân, Hà Nội
35 Trường Đại học Luật Hà Nội (2001), Giáo trình luật kinh tế, Nxb Công an nhân dân,
Hà Nội
36 Trường Đại học Luật Hà Nội (2003), Giáo trình luật kinh tế, Nxb Công an nhân dân,
Hà Nội
37 Trường Đại học Ngoại thương (1994), Giáo trình pháp luật trong hoạt động kinh tế
đối ngoại, Hà Nội
38 Ủy ban thường vụ Quốc hội (2003), Pháp lệnh Trọng tài thương mại số
08/2003/PL-UBTVQH11 ngày 25/02/2003, Hà Nội
39 Viện nghiên cứu và phổ biến tri thức bách khoa Hà Nội (1998), Đại từ điển kinh tế thị
trường, Hà Nội
II Tài liệu tiếng Anh
Trang 640 Black’s Law Dictionnary (1990)
41 Black’s Law Dictionnary (2001)
42 School of International Arbitration at Queen Mary University of London and White &
Case LLP (2010), 2010 International Arbitration Survey: Choices in International Arbitration
43 Singapore International Arbitration Center (2014), Annual Report 2013, tham khảo ngày 25/4/2014, địa chỉ truy cập: < http://www.siac.org.sg/2013-09-18-01-57-20/2013-09-22-00-27-02/annual-report>
44 Singapore International Arbitration Center (2013), Arbitration Rules of the Singapore International Arbitration Centre (SIAC RULES), (5th edition, 1 april 2013), tham khảo ngày 26/4/2014, địa chỉ truy cập: < http://www.siac.org.sg/2013-09-18-01-57-20/2013-09-22-00-27-02/annual-report>
45 SingaporeLaw.sg (2014), Singapore International Arbitration Centre, tham khảo ngày 30/4/2014, địa chỉ truy cập:
< http://www.singaporelaw.sg/sglaw/arbitration-adr/arbitration-adr-institutions/singapore-international-arbitration-centre>