Trong khi đó học sinh yếu kém chưa có kĩ năng vẽ biểu đồ do đó các em mất rất nhiều thời gian cho phần vẽ biểu đồ mà điểm số đạt được không cao nên không hứng thú với các bài tập về b[r]
Trang 1HƯỚNG DẪN HỌC SINH YẾU KÉM LỚP 9 CÁC BƯỚC VẼ BIỂU ĐỒ HÌNH TRÒN
Tác giả chuyên đề : Nguyễn Thị Kim Chức vụ, đơn vị công tác: GV - trường THCS Tam Hợp.
Trang 2I Thực trạng chất lượng giáo dục của đơn vị năm học
2018-2019.
- Trong năm học 2018- 2019, bản thân tôi bên cạnh các thành tích đạt được trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi thì trong công tác dạy học sinh đại trà còn gặp một số khó khăn đặc
biệt là dạy học sinh yếu kém bộ môn địa lí, có 5/72 học sinh lớp 9 bị xếp loại học lực yếu môn địa lí
- Hiện nay, trong SGK Địa lí 9, vở tập bản đồ địa lí 9 có rất
nhiều bài tập về vẽ biểu đồ; các đề kiểm tra 1 tiết và học kì
đều có nội dung vẽ biểu đồ (câu biểu đồ thường chiếm khoảng
20 - 30% tổng số điểm) Trong khi đó học sinh yếu kém chưa
có kĩ năng vẽ biểu đồ do đó các em mất rất nhiều thời gian
cho phần vẽ biểu đồ mà điểm số đạt được không cao nên
không hứng thú với các bài tập về biểu đồ
Trang 3- Trong các tiết thực hành trên lớp chỉ có 45 phút mà
có rất nhiều bước cần thực hiện Thế nhưng khi giáo viên hướng dẫn các bước tiến hành, học sinh yếu
kém không chịu để ý, quan tâm lắng nghe mà thường nói chuyện, làm việc riêng dẫn đến các em lúng túng khi tiến hành các thao tác.
- Khi nghiên cứu SGK, vở tập bản đồ của học sinh, tôi thấy số lượng các bài tập có liên quan đến hình tròn khá nhiều: SGK có 4 bài ( bài tập 2 trang 23, bài tập 1 trang 38, bài 3 trang 120, bài 3 trang 123), vở tập bản
đồ có 8 bài (bài 4 trang 10, bài 1 trang 12, bài 2 trang
15, bài 2 trang 18, bài 1 trang 44, bài 5 trang 46, bài1 trang 50, bài 2 trang 51).
I Thực trạng chất lượng giáo dục của đơn vị
năm học 2018-2019.
Trang 4- Qua quan sát, điều tra, nghiên cứu sản phẩm thực hành ( kết quả các bài kiểm tra vẽ biểu đồ hình tròn) của các em học sinh yếu kém, tôi thấy các em còn hay mắc một số lỗi
+ Kí hiệu không rõ ràng, hoặc nhầm lẫn giữa các kí hiệu
Không ghi % mà ghi số độ, ghi số liệu chưa qua xử lý,ghi tên đối tượng vào từng thành phần Thậm chí với bài tập có 2
hoặc 3 hình tròn thì mỗi hình tròn viết một bảng chú giải
+ Quên ghi năm, tên biểu đồ
Trang 7=> Những lỗi này cũng làm mất điểm của học sinh Vì thế tôi chọn chuyên đề hướng dẫn học sinh yếu kém lớp 9 các bước vẽ biểu đồ hình tròn nhằm nâng cao
chất lượng học sinh đại trà đặc biệt là học sinh yếu kém.
Trang 8II Phạm vi, đối tượng
- Chuyên đề này áp dụng cho học sinh yếu kém lớp 9.
- Thời lượng: Dự kiến dạy trong 3 tiết.
III Nội dung của chuyên đề
1 Các bước tiến hành
1.1 Gv yêu cầu học sinh đọc kĩ đề bài để lựa chọn
đúng dạng biểu đồ cần vẽ.
- Dấu hiệu nhận biết để vẽ biểu đồ hình tròn:
+ Căn cứ vào lời dẫn có các từ: hình tròn, cơ cấu, tỉ trọng, quy mô và cơ cấu, phân theo, chia theo.
+ Căn cứ vào bảng số liệu: có các thành phần cộng lại tổng bằng 100%, mốc năm nhỏ hơn hoặc bằng 3 năm.
Trang 9- Tính %: % A =
- Tính bán kính: với học sinh yếu kém không ra các bài tập yêu cầu tính bán kính vì quá khó Tuy nhiên, giáo viên lưu ý cho học sinh khi thấy bảng số liệu đã cho sẵn % thì quay các hình tròn có bán kính bằng nhau Hoặc khi đầu bài cho sẵn bán kính ( ví dụ bài tập 1 trang 38) thì quay các hình tròn theo bán kính đầu bài cho
- Tính độ: Số độ của thành phần A = % A x 3,60
100
1.2 Xử lí số liệu
Trang 11- Sau khi tính độ xong ta đặt thước đo độ lần lượt vẽ các
thành phần Vẽ theo chiều quay kim đồng hồ tức là từ phải sang trái Chú ý năm nào xuất hiện trước vẽ trước, thành phần nào xuất hiện trước vẽ trước
- Ghi tỉ lệ % vào từng thành phần Không ghi số độ hay số
liệu tuyệt đối vào từng thành phần
- Dùng kí hiệu hình học để thể hiện cho từng thành phần
( không tô màu để phân biệt các thành phần)
- Lập bảng chú giải Bảng chú giải có thể đặt bên tay phải hoặc phía dưới hình tròn
- Đặt tên biểu đồ Tên biểu đồ bắt đầu bằng chữ biểu đồ
thể hiện sau đó ghép với phần đuôi của lời dẫn Ví dụ:
biểu đồ thể hiện cơ cấu diện tích gieo trồng…
Trang 12Tổng số
Nông- Lâm- Ngư nghiệp
Công nghiệp- Xây dựng
Dịch vụ
100,0
38,7 22,7 38,6
100,0
20,3 41,5 38,2
1990
Trang 131990 2007
Tổng số
Nông- Lâm- Ngư nghiệp
Công nghiệp- Xây dựng
Dịch vụ
100,0
38,7 22,7 38,6
100,0
20,3 41,5 38,2
38,7
22,7 38,6
Trang 1422,7
38,6
20,3 38,2
41,5
Tổng số
Nông- Lâm- Ngư nghiệp
Công nghiệp- Xây dựng
Dịch vụ
100,0
38,7 22,7 38,6
100,0
20,3 41,5 38,2
Trang 1522,7
Công nghiêp- Xây dựng
Dịch vụ
20,3 38,2
41,5
Biểu đồ thể hiện cơ cấu GDP nước ta năm 1990 và năm 2007
Trang 162 Bài tập ứng dụng
- Giáo viên hướng dẫn học sinh các bài tập theo
mức độ nhận thức tăng dần từ nhận biết đến thông hiểu và vận dụng thấp.
- Phương pháp/ kĩ thuật dạy bài thực hành: Thuyết giảng tích cực, nêu và giải quyết vấn đề, thảo luận nhóm.
Trang 18Năm
Nhóm cây
1990 2002
Tổng số 9040,0 12831,4 Cây lương thực 6474,6 8320,3 Cây công nghiệp 1199,3 2337,3 Cây thực phẩm, cây ăn quả,
cây khác 1366,1 2173,8
b.VD2
Bài tập 1 trang 38 SGK: Cho bảng số liệu sau: Diện tích gieo trồng,
phân theo nhóm cây (đơn vị: nghìn ha)
Hãy vẽ biểu đồ hình tròn thể hiện cơ cấu diện tích gieo trồng các nhóm cây Biểu đồ năm 1990 có bán kính là 20mm; biểu đồ
năm 2002 có bán kính là 24mm.
- Căn cứ vào lời dẫn: Lời dẫn có chỉ định vẽ biểu đồ hình tròn, cơ cấu.
- Căn cứ vào bảng số liệu:Tổng các thành phần cộng lại = 100% Mốc năm ≤ 3 năm.
=> vẽ biểu đồ hình tròn.
Trang 19Diện tích (nghìn km 2) Dân số
(triệu người) (nghìn tỉ GDP
đồng) Vùng kinh tế trọng
điểm phía Nam 28,0 12,3 188,1
ba vùng kinh tế trọng điểm của cả nước năm 2002.
Bảng 33.3 Diện tích, dân số, GDP của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và ba vùng kinh tế trọng điểm của cả nước, năm 2002.
- Căn cứ vào lời dẫn: Lời dẫn có từ tỉ trọng.
- Căn cứ vào bảng số liệu: Tổng các thành phần cộng lại = 100% Mốc năm ≤ 3 năm.
=> vẽ biểu đồ hình tròn.
Trang 20Năm
Nhóm cây
1990 2002
Tổng số 9040,0 12831,4 Cây lương thực 6474,6 8320,3 Cây công nghiệp 1199,3 2337,3 Cây thực phẩm, cây ăn quả,
cây khác 1366,1 2173,8
2.2 Bài tập xử lí số liệu
Bài tập 1 trang 38 SGK: Cho bảng số liệu sau: Diện tích gieo trồng,
phân theo nhóm cây( đơn vị: nghìn ha)
Hãy vẽ biểu đồ hình tròn thể hiện cơ cấu diện tích gieo trồng các nhóm cây Biểu đồ năm 1990 có bán kính là 20mm; biểu đồ năm 2002 có bán kính là 24mm
Trang 21Năm
Nhóm cây 1990 2002
Tổng số 100,0 100,0
Cây lương thực 71,6 64,8
Cây công nghiệp 13,3 18,2
Cây thực phẩm, cây ăn quả, cây khác 15,1 17,0
- Bài này lời dẫn có chỉ định yêu cầu vẽ biểu đồ hình tròn Trong khi bảng
số liệu vẫn chưa tính sẵn cơ cấu (%) Vì thế giáo viên phải hướng dẫn
học sinh tính % và lập bảng cơ cấu
+ Bước 1 Tính cơ cấu (%): Dựa vào công thức tính
% A=
Học sinh lần lượt tính % của các nhóm cây năm 1990 và 2002 Đảm bảo
% của các nhóm cây khi cộng lại tổng phải bằng 100%.
+ Bước 2: Lập bảng cơ cấu
Trang 22Bài tập 2 SGK trang 23: Hãy vẽ biểu đồ hình tròn dựa vào bảng
số liệu dưới đây
Bảng 6.1 Cơ cấu GDP phân theo thành phần kinh tế, năm 2002
Trang 23Bước 1 Gv hướng dẫn:
- Quay 1 hình tròn có bán kính bất kì
- Tính độ: lấy số liệu % ở bảng nhân với 3,60 ( vì 1% ứng 3,60)
- Đặt thước đo độ lần lượt vẽ các thành phần
- Ghi tỉ lệ % và dùng kí hiệu thể hiện cho từng thành phần
- Lập bảng chú giải Đặt tên biểu đồ
Bước 2 Học sinh vẽ: Trong lúc học sinh vẽ, giáo viên quan sát, giải đáp thắc mắc, hướng dẫn học sinh một cách chu đáo, tỉ mỉ, sửa luôn lỗi sai cho học sinh
Trang 24Biểu đồ thể hiện cơ cấu GDP phân theo thành phần kinh tế năm 2002
Kinh tế nhà nước Kinh tế tập thể Kinh tế tư nhân Kinh tế cá thể
Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài
38,4
8,0 8,3
31,6 13,7
Trang 251990 2007
Tổng số
Nông- Lâm- Ngư nghiệp
Công nghiệp- Xây dựng
Dịch vụ
100,0
38,7 22,7 38,6
100,0
20,3 41,5 38,2
Trang 26- Lập bảng chú giải Đặt tên biểu đồ.
Bước 2: Gv vẽ mẫu biểu đồ năm 1990
Bước 3: Học sinh vẽ biểu đồ Trong lúc học sinh vẽ, giáo viên quan sát, giải đáp thắc mắc, hướng dẫn, sửa lỗi sai cho học sinh
Bước 4: Giáo viên thu 2 bài vẽ tốt và 2 bài vẽ còn mắc lỗi để rút kinh nghiệm, sửa lỗi sai cho học sinh
Trang 2722,7
Công nghiêp- Xây dựng
Dịch vụ
20,3 38,2
41,5
Biểu đồ thể hiện cơ cấu GDP nước ta năm 1990 và năm 2007
Trang 28Năm
Nhóm cây
1990 2002
Tổng số 9040,0 12831,4 Cây lương thực 6474,6 8320,3 Cây công nghiệp 1199,3 2337,3
Cây thực phẩm, cây ăn quả, cây khác 1366,1 2173,8
c Bài tập vẽ 2 hình tròn chưa tính sẵn % nhưng cho sẵn bán kính
Bài tập 1 trang 38 SGK: Cho bảng số liệu sau: Diện tích gieo trồng, phân theo nhóm cây( đơn vị: nghìn ha)
Hãy vẽ biểu đồ thích hợp nhất thể hiện cơ cấu diện tích gieo
trồng các nhóm cây Biểu đồ năm 1990 có bán kính là 20mm; biểu
đồ năm 2002 có bán kính là 24mm
Trang 29Cây công nghiệp 13,3 18,2
Cây thực phẩm, cây ăn quả,
cây khác 15,1 17,0
* Hoạt động 1: Giáo viên hướng dẫn
+ Bước 1 Tính cơ cấu (%)
Bảng cơ cấu diện tích gieo trồng phân theo nhóm cây ( đơn vị:%)
Trang 30+ Bước 2 Giáo viên cho học sinh tính số độ
+ Bước 3: Gv vừa hướng dẫn vừa vẽ mẫu biểu đồ cơ cấu diện tích gieo trồng các nhóm cây năm 1990 Hướng dẫn học sinh xử lý trường hợp thành phần có số độ vượt quá
1800 Vẽ đến đâu chú giải đến đó và lập luôn bảng chú
giải
Trang 31* Hoạt động 2: Cá nhân
+ Bước 1: Giáo viên mời một học sinh khá hơn trong nhóm lên bảng vẽ biểu đồ cơ cấu diện tích gieo trồng các nhóm cây năm 2007
+ Bước 2: Học sinh cả lớp vẽ biểu đồ, các công việc tuần
tự như hướng dẫn trên
+ Bước 3: Học sinh đối chiếu với hướng dẫn của giáo
viên, bài làm của mình nêu nhận xét về phần thực hành
của bạn ở trên bảng
+ Bước 4: Giáo viên nhận xét, bổ sung, chuẩn kiến thức
Trang 32Biểu đồ thể hiện cơ cấu diện tích gieo trông các nhóm cây
Chart Title
71.6 13.3
Cây công ngiệp
Cây thực phẩm
64.8 18.2
17
Trang 33IV Kết quả triển khai chuyên đề tại đơn vị nhà trường
- Tôi đã áp dụng một phần của chuyên đề vào dạy tiết 6 và tiết 12 trong
chương trình địa lí 9 Sau khi được hướng dẫn một cách tỉ mỉ, khoa học, có
hệ thống thì học sinh yếu kém ở lớp 9A3 đã vẽ được biểu đồ 1 hình tròn tính sẵn % và biểu đồ 2 hình tròn chưa tính % nhưng cho sẵn bán kính Nhiều em sau khi biết cách vẽ biểu đồ đã rất hào hứng học, tự tin vào khả năng của mình
- Kết quả cụ thể như sau:
+ Sau tiết 6 tôi thu vở bài tập của học sinh để chấm, tôi thấy chỉ có 10/ 34
em vẽ đúng yêu cầu Còn 24/ 34 em còn mắc những lỗi sau: không biết tính
độ, không biết đặt thước đo độ, vẽ sai chiều quay kim đồng hồ, chú giải sai, không đặt tên biểu đồ
- Sau tiết 12 tôi lại thu vở học sinh để chấm bài thực hành và nhận thấy đã
có 22/ 34 em vẽ biểu đồ hình tròn đúng yêu cầu Chỉ còn 12 em chưa vẽ
đúng và còn mắc lỗi.
Tôi hi vọng sau khi chuyên đề này được áp dụng triệt để vào thực tế giảng dạy sẽ nâng cao chất lượng dạy học đại trà đặc biệt là đối với học sinh yếu kém bộ môn địa lí Chuyên đề này được rút ra từ thực tiễn giảng dạy của bản thân tôi, chắc chắn còn nhiều thiếu sót Rất mong nhận được sự đóng góp của tất cả các đồng chí để chuyên đề của tôi ngày càng hoàn thiện