Nền chính trị đảng phái là một nguyên tắc quan trọng của đời sống chính trị hiện đại. Đảng chính trị luôn gắn bó máu thịt với các môì quan hệ giữa Nhà nước và xã hội, cơ câu chinh p[r]
Trang 1MỘT SÔ VẤN ĐỂ VỂ NGHIÊN cửu MỐI QUAN HỆ
GIỮA ĐẢNG CHÍNH TRỊ VÀ NHÓM LƠI ÍCH TRONG NỀN CHÍNH TRỊ PHƯƠNG TÂY HIỆN ĐẠI■ ■ ■
HVCH Phan Duy Anh* HVCH Hoàng Thị Thuy An**
Tóm tắt
Nền chính trị đảng phái là một nguyên tắc quan trọng của đời sống chính trị hiện đại Đảng chính trị luôn gắn bó máu thịt với các môì quan
hệ giữa Nhà nước và xã hội, cơ câu chinh phủ và các tập đoàn lợi ích xã hội Ở các nền dân chủ tự do, đảng chính trị và nhóm lợi ích là một trong những tổ chức quan trọng nhất để xác định các đặc tính của hệ thống chính trị và đóng vai frò liên kết giữa công dân và chính phủ Trong thực
tế nền chính trị phương Tây hiện đại đã xuất hiện mối quan hệ giữa các đảng chính trị và các nhóm lợi ích Đê’ đạt được những mục tiêu chính trị của mình, các đảng chính trị và các nhóm lợi ích đã có những hình thức liên hệ với nhau và điều này đã tác động mạnh mẽ đến quá trình chính trị và hoạch định chính sách Đê’ hiểu được sự phát triển của quá trình chính trị ở các nền dân chủ tự do phương Tây hiện đại, việc nghiên cứu mối quan hệ giữa đảng chính tri và nhóm lợi ích là điều quan trọng Ở Việt Nam, việc nghiên cứu chính đảng phương Tây ra đời muộn và việc nghiên cứu nhóm lợi ích cũng là nhũng nghiên cứu khá mới mẻ Vì sự phức tạp cũng như mói mẻ của vâh đề, bài viết bước đầu nêu lên một số vấn đề chính khi nghiên cừu mối quan hệ giữa đảng chính trị và nhóm lợi ích trong nền chính trị phương Tây hiện đại như sau:
*' Khoa Triết học, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQGHN.
** Khoa học chính trị, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQGHN.
Trang 2Một sô vấn để vế nghiên cứu mối quan hệ giữa đảng chính trị .
1) Phân biệt rõ các khái niệm: đảng chính tri, nhóm lợi ích; và khái niệm liên quan như vận động hành lang
2) Tại sao lại có mối quan hệ giữa đàng chính trị và nhóm lợi ích? biểu hiện của nó ở một sô' nưóc phương Tây (trường hợp của Hoa Kỳ, Đức và Ba Lan)
3) Tác động của môì quan hệ giữa đảng chính trị và nhóm lợi ích đến quá trình hoạch định chính sách như thế nào? Từ việc phân tích ba vấn đề trên, bài viết đi đến câu hỏi: liệu có một mô hình chung để phân tích môì quan hệ giữa đảng chính trị và nhóm lợi ích cho tất cả các nưóc dân chủ phương Tây hay không?
*
Trong lịch sử nền dân chủ phương Tây, nhiều đảng chính trị nổi lên từ các phong trào xã hội, ửiậm chí đã ra đời từ các nhóm lợi ích Không nhũng vậy, các đảng sử dụng nhóm lợi ích để liên hệ với các cử tri của mình Đảng và nhóm lợi ích đã thiết lập môì quan hệ vói nhau nhằm đạt được các mục tiêu chính trị của đôi bên Cùng vơi sự phát triển của nền dân chủ phương Tây, liên kê't đảng chính trị - nhóm lợi ích ngày càng trở nên quan trọng
Tuy nhiên, trong quá trình tìm hiểu lịch sử nghiên cứu vấn đê) nhóm
tác giả nhận thây các nghiên cứu quốc tế đa phần được tiên hành trong lĩnh vực nghiên cứu lý luận về Nhóm lợi ích hoặc Đảng chính trị riêng lẻ, còn khi xét đến môì quan hệ giữa Nhóm lợi ích - Đảng chính trị thì các khía cạnh cụ thể của môì quan hệ này chủ yêu được đề cập trên các phương diện như nghiên cứu sự cạnh tranh giữa các đảng và các nhóm lợi ích; hay việc đôì mặt của các đảng chính trị trước sự phát triển của các nhóm lợi ích và các phong trào xã hội trong các nền dân chủ phương Tây Qua khảo sát chúng tôi có thế kể đêh một sô' các công trinh nổi bật về vân
đề này như "Interest Groups and Poỉitical Parties: The Odd Couple" (1995) của Yael Yishai; "ỉnterest Group Poỉitics in the American West" (1987) của
Ronalcỉ J Hrebenar và Clive s Thomas; đặc biệt công trình do Clive s
Thomas chú biên "Political Parties and lĩĩterest Groups - Shaping Democratic
Trang 3Phan Duy Anh, H oàng Thị Thúy A n
Govemance" (2001) nghiên cứu so sánh mối quan hệ giữa đảng chính trị
và nhóm lợi ích ở 13 quốc gia trong các nền dân chủ có tính châ't khác nhau như nền dân chủ truyền thông (traditional democracies), nền dân chủ được thiết lập sau Chiên tranh thế giới thứ II và nền dân chủ đang chuyển đổi (transitional democracies)
Hiện nay, không chỉ môx quan hệ giữa đảng chính trị và nhóm lợi ích mà bản thân các khái niệm như Nhóm lợi ích, xã hội dân sự, vận động hành lang cũng còn khá mới mẻ và thu hút nhiều ý kiến trái chiều nhau trong giới khoa học chính trị và cả giới nghiên cứu chính sách, cũng như giới công chức Việt Nam Trong quá trình tiếp cận tri thức và trao đổi ý tưởng học thuật quốc tê' cùng với quá trình hội nhập của đâ't nước dẫn tới nảy sinh những hiện tượng mới trong xã hội như lợi ích nhóm, lợi ích quôc gia, kết hợp với nhiều quan niệm khác nhau về duy trì hay xóa
bỏ các nhóm lợi ích và lợi ích nhóm tiêu cực ở Việt Nam Việc nghiên cứu
về mốì quan hệ giữa đảng chính trị và nhóm lợi ích trong các nền chính trị phương Tây đang là những bước đi đầu tiên, không những thể hiện tính sâu rộng và phức tạp của liên kết này trong đời sông chính trị ớ các quốc gia phương Tây, mà qua đó, góp phần nhận thức đúng đắn hơn về đảng chính trị, nhóm lợi ích cũng như các dạng thức liên kết khác nhau của hai tổ chức này Từ đó đưa ra mô hình phân tích phù hợp với bôi cảnh kinh tê' - chính trị, văn hóa xã hội của đâ't nước, đáp ứng mục tiêu xây dựng một nền dân chủ "của dân, do dân và vì dân"
Trong khuôn khổ tham luận nhỏ này, chúng tôi không có tham vọng nghiên cứu toàn diện mối quan hệ phức tạp đó Sau khi thổhg nhâ't các khái niệm cơ bản, chúng tôi bước đầu giới thiệu các mô hình của mối quan hệ đảng chính trị - nhóm lợi ích trong nền chính trị phương Tây hiện đại và các yếu tố định hình mối quan hệ này
1 Đảng chính trị, Nhóm lợi ích - thống nhất khái niệm
Trong đời sống xã hội hiện đại, các công dân ở tất cả các quốc gia đểu rất quen thuộc vói khái niệm "đảng chính trị" Nhận thức về tính chất đảng phái trong nền chính trị của công dân rất rõ rang, các đảng chính trị
ra đời đã tạo nên những nét đặc trung của cơ cấu xã hội chính trị của hệ thống chính tri Vì thế người ta dùng sô'lượng các đảng đế gọi tên các chê'
Trang 4Một sô vấn để về nghiên cứu mối quan hệ giữa đảng chính trị .
độ chính trị hoặc gắn với hệ thông chính trị nhằm phản ánh đặc trưng hệ thông chính trị: chế độ một đảng, chế độ đa đảng hoặc hệ thông chính trị một đảng, hệ thông chính trị đa đảng, V.V Vậy thếnào là đảng chính trị?
Có rất nhiều khái niệm khác nhau về đảng chính trị Ở phương Tây, không những nhiều học giả đưa ra các cách hiểu về đảng chính trị theo những cách khác nhau mà đôi khi còn thể hiện những góc nhìn trái ngược Theo Edmund Burke thì đảng chính trị là "một tổ chức của nhũng người (men - nam giới) tập hợp vói nhau nhằm thúc đẩy lợi ích quốc gia thông qua nỗ lực chung của họ, dựa trên một sô' nguyên tắc cụ thể được tất cả nhất trí" (Samuel Kernell, Gary c Jacobson, bản dịch 2007: 495) Trong khi đó Anthony Downs trong tác
phẩm "An Economic Theory of Democracy" lại định nghĩa đảng chính trị
là "một nhóm người (men) tìm cách kiểm soát bộ máy chính quyền bằng việc giành lấy những chức vụ trong các cuộc bầu cừ được tổ chức theo thời hạn" (A Downs, 1957: 25) Hay v v Meytus và V.IU.Meytus lại định nghĩa đảng chính trị là ''liên minh chính trị được hình thành có tổ chức nhằm đạt được mục đích chính trị và sử dụng các phương tiện chính thông để đạt được mục đích đó" (V.V Meytus
và cộng sự, bản dịch 2010, 50)
Ở Việt Nam, xuâ't phát từ quan niệm giai cấp, đảng chính trị được hiểu là:
bộ phận tích cực nhẵĩ và có tố chức của một giai cấp làm công cụ đàu tranh cho lợi ích của giai câp mình Đảng chính trị là một tố chức tự nguyện, liên minh của những người cùng tư tường, theo đuôĩ những mục đích chính trị nhất định; cô'gắng giành ảnh hường lãnh đạo đôí với đời sông chính trị và tô'chức xã hội, ra sức giành và giữ chính quyền đ ể thực hiện đường lôi cùa mình Đảng thu hút vào hàng ngũ của mình bộ phận tích cực nhất của giai cấp chứ không bao giờ toàn bộ giai câp Tùy theo giai cẵp đóng vai trò như thê'nào trong đời sông và trong sự phát triển xã hội (vai trò cách mạng tiên bộ, bảo thủ, phán động) mà đảng của nó thể hiện vai trò đại diện cho lợi ích của giai cấp.
(Hội đổng chỉ đạo biên soạn Từ điền bách khoa Việt Nam, 1995:
727 - 728)
Trang 5Phan Duy Anh, H oàng Thị Thúy An
Bên cạnh đó, tác giả Lương Văn Kế trong công trình chuyên khảo
"Đảng chính trị phương Tây và Cộng hòa liên bang Đức" đã nêu ra, đảng
chính trị là:
một tô’chức chính trị - xã hội của công dân có cương lĩnh chính trị và
có mục đích giành quyêh lãnh đạo nhà nước bằng bầu cử hoặc các thủ đoạn chính trị khác, nhằm thỏa mãn yêu cầu quyền lợi của tầng lớp xã hội
mà nó đại diện.
(Lương Văn Kê; 2009: 44) Tổng hợp những quan điểm ữên, trong khuôn khổ bài viết này, chúng tôi cho rằng Đảng chính trị là một tổ chức chính trị của một giai cấp (hay một lực lượng, một phong trào chính trị) có chung những tư tưởng và những quan niệm rõ ràng về hành động chính trị nhằm mục đích giành, giữ và thực thi quyền lực nhà nước
Về vấn đề hay lý thuyết về nhóm lợi ích (theory of interest groups) cũng đã xuất hiện trong khoa học chính tn cũng như kinh tế học hiện đại từ những năm giữa thê' kỷ XX, khi kinh tế thị trường đã nở rộ trên quy mô toàn thê'giới và mô hình xã hội dân sự đã dần dần hoàn chỉnh Các tài liệu và phương tiện truyền thông trong nước thường nhắc tới "nhóm lợi ích" như là một nhóm người có cùng chung nguyện vọng
và sở thích, liên kết hoạt động thành các tổ chức hoặc hiệp hội nhất định, cùng đề ra các mục tiêu chung cụ thể, có ý thức liên kết các thành viên và đổng thời cũng sử dụng những phương tiện, cũng như kỹ xảo nhất định để đạt được những mục tiêu chung đó
Từ góc nhìn của giới nghiên cứu quốc tê' Joseph Losco và Ralph Baker nhận định:
nhóm lợi ích là một tô’chức của các hiệp hội nghê'nghiệp được xác ìập dựa trên nguyên tắc tự nguyện, hướng đến sự công khai và tạo những điều kiện thuận lợi nhằm phụ vụ cho lợi ích chung của mình Các nhóm lợi ích này bao gồm các tập đoàn, tô’chức từ thiện, các nhóm dân quyền, các hiệp hội khu phô', các hội nghê'nghiệp và thương mại.
(trích theo Ngô Hương Giang, 2Ơ13)
Trang 6Một sô vấn đế về nghiên cứu mối quan hệ giữa đảng chính trị .
Không hoàn toàn nhất trí với quan điểm của hai tác giả trên, nhóm tác giã cuốn sách About Government in America thì cho rằng, Nhóm lợi ích là:
một tô'chức dân sự có chung mục đích, gia nhập với tiêh trình chính trị nhằm thực hiện các mục đích đó Các Nhóm lợi ích theo đuôĩ mục tiêu của mình trong nhiêu, lĩnh vực Đứng đâu các nhóm lợi ích thường là những nhà hoạch định chính sách, giông như các Đảng phái chính trị thường có những nhà Tông hợp chính sách.
(trích theo About Government in America, Eleventh Edition, Chapter 11:
Interest Groups Truy cập từ http://wps.ablongman.com/long_edwards _ga_12/0/10640/2180245-/00.html Truy cập ngày 10 tháng 12 nằm 2013) Trong bài viết này, chúng tôi sử dụng định nghĩa của Jeffrey Berry, thuộc tổ chức The Interest Group Society, phát biêu: "Một nhóm lọi ích là một thể chế tổ chức của các cá nhân chia sẻ các mục tiêu chung và cô' gắng gây ảnh hưởng tới chính sách công" (trích theo R.Allen Hays The role of interests groups.Truy cập từ http://www.ait.org.tw/infousa/zhtw/docs/ demopaper/dmpaper9.html Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2013) Các nhóm lợi Ích khác nhau thường được gọi bằng các danh xưng khác nhau như nhóm quyền lực, nhóm gây áp lực, nhóm yếu thế hay nhóm chịu mất mát lớn đều hợp thành một tổng thể mô hình xã hội dân sự đa dạng Chúng ta có nhiều cách khác nhau đế phân chia và nhận diện các nhóm lợi ích trong xã hội
Theo tác giả David L.Paletz, thuộc khoa Khoa học chính trị, Đại học
Duke, Hoa Kỳ, trong cuồn 21st century American government and politics,
các nhóm lợi ích có thể được chia làm 5 loại, gổm các nhóm lợi ích kinh
tế, xã hội, ý thức hệ/hệ tư tưởng, nhóm lợi ích công và nhóm lợi ích chính phủ Một nhóm các nhà khoa học thuộc Đại học Texas, Hoa Kỳ lại đưa ra một cách phân loại khác đó là chia các nhóm lợi ích thành nhóm lợi ích chung (public interest groưps) và nhóm lợi ích riêng (private interest groups), trong đó, các nhóm lợi ích chung thường tìm kiếm nhửng kết quả, nhùng ích lợi cho đa số người dân Các nhóm này tác động, kích thích nhà cầm quyền ban bô' những chính sách, những dự luật có lợi cho đại bộ phận các tầng lớp nhân dân Ngược lại, các nhóm lợi ích đặc thù (special interest groups) hoặc cụ thể hơn là nhóm lợi ích riêng (private interest groups) như các phương tiện thông tin thường nhắc tói là các
Trang 7Phan Duy Anh, H oàng Thị Thúỵ An
nhóm tìm kiếm phương thức ảnh hưởng tói các chính sách công nhằm đạt được các khoản lợi đặc thù và thu hẹp cho các thành viên có cùng chung lợi ích trong nhóm vói nhau (College of Liberal Arts - University
of Texas at Austin 2013 Interest groups Truy cập từ http://texaspolitics laits.utexas.edu/5_7_0.html.Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2013) Các nhóm lợi ích riêng hợp pháp râ't phổ biến ở các quốc gia theo chế độ đa nguyên như Hoa Kỳ với rất nhiều các hiệp hội lớn nhỏ như Hội ô tô Hoa
Kỳ (the American Automobile Association), Liên minh Công giáo (Christian Coalitìon) Ở Việt Nam các nhóm lợi ích riêng hợp pháp thường được biết tói như là hiệp hội của các nghề nghiệp cụ thể, như Hội Doanh nhân Việt Nam, Hội Doanh nghiệp vừa và nhỏ, Hội bảo vệ người tiêu dùng, Hội bảo vệ môi trường, Hội cầu đường, Hội bảo vệ sinh học Đổng thời, chúng tôi cũng nhận thây một sô' điểm đáng chú ý là việc định nghĩa đảng chính trị và nhóm lợi ích trong giói khoa học chính trị phương Tây còn có rthững tranh cãi Nhiều nhà khoa học chính trị cho rằng việc phân định giữa đảng chính trị và nhóm lợi ích là không rõ ràng như hai nhà khoa học G.Jordan và W.A.Maloney trong
bài viết "What Is Studied When Pressure Groups Are Studied?" - tài liệu sô'
1 thuộc dự án nghiên cứu Nhóm lợi ích ờ Vương quôc Anh của Đại học Aberdeen (Scotland) đã khẳng định (Jordan, G và cộng sự ,1992: 5 - 6) Điều này được nêu ra dựa trên lập luận rằng trong một sô' nền dân chủ
đa đảng, cả đảng và nhóm lợi ích có thể đều chia sẻ các mục đích chính sách lâu dài và có sự chổng chéo về theo đuổi mục đích chính sách, về nền tảng tư tưởng cũng như tham gia bầu cử Chính vì vậy, Yíshai
trong tác phẩm"ỉnterest Groups and Political Parties: The Odd Couple"
(1995) đã đưa ra khái niệm "đảng lợi ích" (interest party) để chỉ các nhóm nằm giữa ranh giói đảng chính trị và nhóm lợi ích Cụ thể là:
Khi một nhóm lợi ích tham gia lĩnh vực bầu cử thì nó sẽ trở thành một "đảng lợi ích" sánh với các đảng đã được thành lập Một đảng lợi ích là một nhóm lợi ích
mà cử các ứng cử viên tham gia vào cuộc bầu cử lập pháp Nó không phải là một đảng chính thức, nhưng đông thời không chỉ đơn thuần lằ một nhóm lợi ích Nó thừa nhặn danh hiệu và các hoạt động của một đảng nhưng vẫn tập trung vào cắc nhiệm vụ cho lợi ích cá nhân về/hoặc ve một vâh đề duy nhài.
(Yishai, 1995: 6)
Trang 8Một sô vấn để vé nghiên cứu môi quan hệ giữa đảng chính trị .
Tuy nhiên, trong thực tê' thì sô' nhóm lợi ích được xem như một
"đáng lợi ích" là râ't ít Ở đây, chúng tôi không đi sâu nghiên cứu phân tích lý luận phân định đảng chính trị và nhóm lợi ích Đôi tượng nghiên cứu của mối quan hệ ở đây là những đảng chính trị chính - các đảng có thể đã xác định được khả năng trong cuộc bầu cử với một tỷ lệ phần trăm sô' phiếu bầu nhất định hoặc một sô' ghế trong quốc hội, dẫn đến khá năng có thể trở thành đảng cầm quyền hoặc một thành viên của liên minh cầm quyền hay trở thành một đảng đối lập đáng kể, ví dụ như Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa ở Mỹ, hay Đảng Lao động và Đảng Bảo thủ ở Anh và các nhóm lợi ích lón vói sô' lượng thành viên cũng như nguồn lực đáng kể
Một khái niệm liên quan cũng cần được xem xét ở đây là ''vận động hành lang" Để đạt được mục đích và tác động tói các quyết sách của chính quyền không chỉ có câp trung ương mà trong nhiều trường hợp là
ở câp địa phương Các nhóm lợi ích thường sừ dụng các công cụ và kỹ xảo chính gồm: vận động hành lang, kiến nghị và các thư vận động, diễn thuyết trước công chúng/biểu tình công cộng, tuyên truyền bằng truyền thông, tham dự các buổi họp chung, các hoạt động hợp pháp và bất hợp pháp Tuy nhiên, trong tham luận ngắn này, chúng tôi chỉ tập trung vào hoạt động "vận động hành lang" như là một trong những phương thức chủ đạo và bao chứa cả các phương thức trên nhằm gây áp lực lên quá trình hình thành chính sách của các nhóm lợi ích và còn được hiếu biết tương đôi hạn chế trong bô'i cảnh Việt Nam hiện nay
Thuật ngữ "vận động hành lang" (lobby) được lây theo tên địa điếm mà hoạt động này diễn ra lần đầu tiên trong nghị viện nước Anh, ám chi khu vực đi dạo có mái che, hành lang trong nghị viện “ nơi mà trong thời gian nghỉ giải lao, các nghị sĩ thường trao đổi vói đổng nghiệp hoặc quan chức để cập nhật, đánh giá thông tin vể vân
đề hay các đạo luật mói đang được Nghị viện thảo luận và quyết định Ngày nay, vận động hành lang thường được hiếu là những hoạt động
có tính hệ thông nhằm tiếp cận, thuyết phục, gây ảnh hưởng tói các công chức dân sự hoặc các thành viên Quôc hội để tác động tói quá trình đưa ra quyết định cúa cơ quan lập pháp, bộ máy nhà nưóc, qua
đó, đạt tơi sự ủng hộ hoặc không ủng hộ chính sách, chương trình, dự
Trang 9Phan Duy Anh, H oàng Thị Thúy A n
luật, hợp đồng, chứng chỉ, bổ nhiệm hoặc một vâh đề bất kỳ vì lợi ích của cộng đổng, của các nhóm hay của các cá nhân Mặc dù có râ't nhiều cách lý giải khác nhau xung quanh thuật ngữ "vận động hành lang", nhưng chúng tôi đặc biệt quan tâm tới ý tưởng cho rằng, "vận động hành lang" - thực chất - "là nghệ thuật thuyết phục chính trị" (Lionel Zetter, 20Q8: 3 ) , là "quá trình tìm kiếm sự tác động tới chính phủ và những thể chê' thuộc chính phủ đó bằng cách định hình chương trình chính sách công" (Lionel Zetter, 2008: 3) Với cách tiếp cận này, "vận động hành lang" không chỉ như một hoạt động chính trị phổ biến mà còn là phương thức đạt tới mục tiêu của các nhóm lợi ích
2 Các hình thức cơ bản của mối quan hệ đảng chính trị - nhóm lợi ích trong nền chính trị phương Tây hiện đại
Trong các tài liệu học thuật, các đảng chính trị và các nhóm lợi ích tham gia vào các môì quan hệ thường được mô tả là "liên kết", "kết nôi với nhau" hay "ràng buộc" Ở đây, chúng tôi quan niệm mô'i quan hệ là
sự liên kết kết nối giữa nhóm lợi ích và các thành viên của Đảng; và liên kết được hiểu là khả năng tiếp xúc và cung câp nguồn lực tài chính cũng như thông tin, ý kiến, quan điểm chính sách giữa các Đảng và các nhóm lợi ích Trong nền chính trị phương Tây, hoạt động quan trọng nhất của các đảng là hoạt động vận động tranh cử, thu hút lượng cừ tri ủng hộ và bỏ phiếu cho mình để trở thành đảng cầm quyền Các đảng phái phải đưa ra các cương lĩnh tranh cử, chương trình hành động cụ thể, và khi trở thành đảng cầm quyên, đưa người vào bộ máy nhà nước, đảng phải tổ chức thực hiện các cương lĩnh thông qua con đường quá trình chính sách của nhà nước
Các đảng chinh trị tranh giành các ghế trong nghị viện, cô' gắng giành được nhiều ghếnhâ't để có thể giành được các ghế lãnh đạo trong nghị viện và thành lập chính phủ Các đảng tác động vào lập pháp dựa vào các nghị sĩ, người của đảng trong nghị viện hoặc sự ủng hộ của một
bộ phận cử tri sứ dụng các quyền chính trị của mình Không những vậy, giành được vị trí nguyên thủ, hay các chức vụ trong chính phủ là một mục tiêu quan trọng cúa các đảng chính trị Thông qua kiểm soát hành pháp, các đảng thực thi chính sách của mình
Trang 10Một số vấn để vé nghiên cứu mối quan hệ giữa đảng chính trị .
Đảng chính trị là tổ chức hướng đến nắm giữ quyền lực chính trị Chính vì vậy nó là mục tiêu của các nhóm lợi ích muôn gây ảnh hưởng đến quá trình chính sách công Trong khi đó, các nhóm lợi ích có thể cung cấp cho đảng chính trị các chuyên môn chính sách, thông tin về ý kiến và khiếu nại của cử tri, nguổn lực tài chính và hô trợ tổ chức cho các cuộc bầu cử Để đạt được mục đích chính trị của mình, cả đảng chính trị và nhóm lợi ích đều cô' gắng thiết lập môi quan hệ thông qua các ủy ban liên lạc, các lãnh đạo hoặc thành viên trùng lặp (thành viên vừa thuộc đảng chính trị vừa thuộc nhóm lợi ích), hoặc hoạt động trong một lĩnh vực cùng quan tâm ( Elin và cộng sự, 2012 : 11) (ví dụ vấn đề quyền thương mại của Liên đoàn thương mại Đức (DGB) và Đảng Liên minh Dân chủ Thiên chúa giáo (CDU)) MÔI quan hệ giữa đàng chính trị và nhóm lợi ích được thể hiện chi tiết trong tứ giác quyền lực: đảng chính trị - các ủy ban Quốc hội - bộ máy viên chức chính phủ - các nhóm lợi ích Dĩ nhiên đôì tượng ở các ủy ban Quốc hội và bộ máy viên chức chính phủ của các nhóm lợi ích là thành viên của các đảng chính trị chính, đặc biệt là thành viên thuộc đảng cầm quyền
Trong thực tiễn nền chính trị phương Tây, môi quan hệ giữa đảng chính trị và nhóm lợi ích đã được thiết lập với nhiều hình thức khác nhau như hình thức đàng chi phôi, hình thức hợp tác, hình thức cạnh tranh, V.V Nhưng các hình thức khác nhau này cũng tổn tại ở từng quốc gia trong các thời kỳ khác nhau hoặc trong cùng một thời kỳ Điều này tùy thuộc vào bối cảnh cụ thể
Một ví dụ trường hợp mô^i quan hệ giữa đảng chính trị và nhóm lợi ích ả Hoa Kỳ Tại Hoa Kỳ, sưc mạnh của các nhóm lợi ích nằm ở lá phiếu ủng hộ cho các ứng cử viên trong các cuộc bầu cử vào các chức
vụ khác nhau của Chính phủ (chủ yếu là thành viên Nhà trắng và Thượng Nghị viện) và những đóng góp tài chính của họ cho các chiến dịch vận động tranh cử thông qua các ủy ban hành động chính trị (Political Action Committees - PAC) Hiện nay, các nhómìợi ích có ảnh hường nhiều ờ Quốc hội là: Tố chức nông nghiệp liên bang Mỹ, Tổ chức công đoàn AFL - CIO, liên đoàn người tiêu dùng Mỹ (Consumer Fedi?ration of American Conservative Union) Các nhóm lợi ích này thường ảnh hưởng tói lợi ích của cả hai Đảng Cộng hòa và Dân chủ, do