Chính vì vậy việc giáo viên thiết kế tiết học Hoá học trong 45 phút nhằm phát huy được tính tích cực của nhiều học sinh đảm bảo cho học sinh nắm bắt và giải quyết được nhiều nhiệm vụ tro[r]
Trang 1Phần thứ nhất ĐẶT VẤN ĐỀ
Môn Hoá học là một trong những môn có vị trí quan trọng trong chưng trìnhgiáo dục ở trường trung học cơ sở Môn Hóa ở trường trung học cơ sở cung cấpcho học sinh những kiến thức cơ bản, có hệ thống, tương đối toàn diện về lĩnhvực hoá học, nó góp phần vào việc phát triển tư duy khoa học của học sinh, nórèn cho học sinh những phẩm chất cơ bản: tỉ mỉ, cẩn thận, tiết kiệm, đoàn kết,hợp tác; giúp xây dựng cho các em một thế giới quan khoa học đáp ứng nhu cầungày càng cao về tiến bộ của khoa học công nghệ
Qua giảng dạy môn Hoá học ở trường trung học cơ sở (THCS), tôi nhận thấynhững năm học gần đây có nhiều học sinh chỉ chú trọng vào học tập hai mônVăn, Toán để thi vào trung học phổ thông (THPT) vì ở Hà Nội chưa qui địnhthi môn thứ ba như các tỉnh bạn nên các em ít quan tâm đến các bộ môn kháctrong đó có môn Hóa học (mặc dù đây là môn khoa học tự nhiên rất mới, đếnlớp 8 các em mới được học và tương đối khó) Mặt khác thời lượng dành chomôn Hoá học ở bậc THCS là 2tiết/tuần không phải là nhiều Và kiến thức, kỹnăng của các em chủ yếu được rèn luyện ở trên lớp Thực tế một tiết học hoáhọc không những cung cấp cho học sinh các khái niệm, tính chất hoá học cơ bản
mà còn rèn cho học sinh các thao tác thí nghiệm nên mỗi tiết học hoá họcthường diễn ra với cường độ rất cao Chính vì thế dù đã cố gắng nhưng nhiềuhọc sinh vẫn lúng túng khi tiến hành thí nghiệm và khi giải các bài tập hoá học;một số học sinh trung bình - yếu còn không nắm bắt kịp nhiệm vụ cô giáo đề ra,không thể tìm được hướng thực hiện những nhiệm vụ khó nên có tâm lý sợ mônHoá học Điều này khiến việc phối hợp giữa giáo viên và học sinh đặc biệt là vớihọc sinh trung bình, trung bình– yếu trở nên khó khăn Chính vì vậy việc giáoviên thiết kế tiết học Hoá học trong 45 phút nhằm phát huy được tính tích cựccủa nhiều học sinh đảm bảo cho học sinh nắm bắt và giải quyết được nhiềunhiệm vụ trong tiết học phù hợp với sức mình ( như làm thí nghiệm hoá học,phát hiện các kiến thức mới, hiểu được các khái niệm, vận dụng được kiến thức
đã học để giải thích các hiện tượng thực tế và làm được bài tập vận dụng)… làvấn đề mà tôi trăn trở Tôi đã kết hợp sử dụng các phương tiện hiện đại để hỗtrợ, kết hợp với thiết kế và sử dụng một số mẫu Phiếu học tập trong các tiết dạycủa mình và thấy một số dấu hiệu tương đối khả quan Bởi vậy tôi xin đưa ramột vài kinh nghiệm trao đổi với các các đồng nghiệp về vấn đề:
“Sử dụng phiếu học tập nhằm phát huy tính tích cực trong giảng dạy môn hóa học ở THCS”
Trang 2Phần thứ hai
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 Những nội dung lí luận liên quan trực tiếp đến vấn đề nghiên cứu
Sử dụng phiếu học tập là một kỹ thuật dạy học trực tiếp, được áp dụng trongphương pháp dạy học hợp tác, dạy học theo nhóm, dạy học tìm tòi và giảiquyết vấn đề, dạy học theo dự án và chủ đề tích hợp, trong các mô hình dạyhọc hiện đại, hướng vào người học Sự kết hợp kĩ thuật này với những kĩ thuậtdạy học khác trong các kiểu phương pháp dạy học dựa vào người học và hoạtđộng của người học nhằm đổi mới quá trình dạy học hiện nay
Đơn giản có thể coi Phiếu học tập là phiếu giao việc của giáo viên cho họcsinh, phiếu hướng dẫn học sinh làm việc Song để thực hiện vấn đề này bêncạnh những thuận lợi cũng gặp rất nhiều khó khăn
a Thuận lợi:
Trường Trung học cơ sở Phan Đình Giót là một trường ở trung tâm QuậnThanh Xuân- Hà Nội, được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, nhà trường đã cóđược một cơ sở vật chất tương đối khang trang với phòng học bộ môn Hoá đượctrang bị các phương tiện hỗ trợ dạy học hiện đại như: máy tính, máy đa vật thể,projecter Chính vì vậy việc sử dụng Phiếu học tập trong tiết học là tương đốithuận lợi
b Khó khăn:
Người giáo viên dạy Hoá học ngoài việc chuẩn bị giáo án trước khi lên lớp
còn phải chuẩn bị dụng cụ, hoá chất cho các thí nghiệm Nhiều thí nghiệm khóthành công, giáo viên còn phải lựa chọn hoá chất và tiến hành làm thử để tìm racách làm đảm bảo thí nghiệm đạt hiệu quả khi lên lớp Sử dụng phương tiện hiện đại
và phiếu học tập trong tiết học thì giáo viên Hoá học lại càng thêm vất vả Ngườigiáo viên phải nghiên cứu bài để thiết kế bài giảng, thiết kế phiếu học tập, lựa chọncác nội dung, bài tập; lựa chọn cách trình bày phiếu học tập sao cho đơn giản, dễhiểu, phù hợp trình độ học sinh
2 Thực trạng vấn đề:
Hoá học là môn học mới với học sinh THCS Trong quá trình dạy học Hoáhọc, giáo viên phải tổ chức các hoạt động cho học sinh tìm hiểu kiến thức mới,tiến hành thí nghiệm, nghiên cứu thí nghiệm và làm bài tập Vì vậy trong mỗitiết hóa học yêu cầu học sinh phải đạt được các kỹ năng cơ bản về cách xử lýthông tin, làm thí nghiệm, quan sát thí nghiệm, làm bài tập vận dụng Trướcmỗi hoạt động giáo viên đã hướng dẫn tỉ mỉ trước cả lớp bằng lời hoặc kết hợpvới giao bài trên bảng phụ Tuy nhiên khi học sinh bắt tay vào hoạt động, các
em đều tiến hành rất chậm gây mất thời gian do không nắm bắt được đầy đủ cácyêu cầu của giáo viên (không nhớ đủ các yêu cầu, chữ trên bảng phụ xa, khónhìn) Đặc biệt với hoạt động làm thí nghiệm và quan sát thí nghiệm học sinh gặpphải một số khó khăn sau:
- Không nhớ được đầy đủ các bước tiến hành thí nghiệm nên lúng túng khi làmthí nghiệm
Trang 3- Không biết cách ghi hiện tượng hoặc chưa ghi đầy đủ các hiện tượng quan sátđược
- Do không biết cách ghi lại hiện tượng thí nghiệm nên các em gặp khó khănkhi báo cáo kết quả thí nghiệm
Vì thế nên hiệu quả của các bài tập cũng như các thí nghiệm hoá học mà giáoviên đưa ra còn hạn chế
3 Các biện pháp đã tiến hành:
Nhằm phát huy tính tích cực trong giảng dạy môn Hóa học ở trường THCS tôi
đã thiết kế và sử dụng một số mẫu Phiếu học tập:
- Thiết kế phiếu học tập kiểm tra bài cũ.
- Thiết kế phiếu học tập hướng dẫn( nghiên cứu) thí nghiệm hóa học.
- Thiết kế phiếu học tập tìm hiểu kiến thức thông qua việc việc liên hệ các kiến
thức cũ để phát hiện kiến thức cũ
- Thiết kế phiếu học tập củng cố.
Sau đây là một số ví dụ về thiết kế và sử dụng một số mẫu Phiếu học tập được
sử dụng trong giảng dạy nhằm phát huy tính tích cực của học sinh:
VD1: Phiếu học tập cho tiết 17- Bài 12: Sự biến đổi chất
Khi dạy bài này, tôi sử dụng 2 loại phiếu học tập sau:
- Phiếu học tập 1sử dụng cho hoạt động 2: Tìm hiểu kiến thức mới thông qua thínghiệm hoá học
- Phiếu học tập 2 sử dụng cho hoạt động củng cố
* Thiết kế phiếu học tập 1: Để tiện cho việc thực hiện thí nghiệm và nghiên cứu
thí nghiệm tôi thiết kế phiếu dưới dạng bảng và để phân biệt với các dạng phiếu
khác tôi đặt tên loại phiếu này: Phiếu hướng dẫn (nghiên cứu) thí nghiệm
* Cách sử dụng phiếu học tập 1:
- Tôi tổ chức cho học sinh hoạt động nhóm, tiến hành thí nghiệm nghiên cứu
- Sau khi phát phiếu học tập cho các nhóm tôi hướng dẫn các nhóm làm thínghiệm và yêu cầu hoàn thành phiếu sau:
Nhóm: ……….Lớp 8
PHIẾU HƯỚNG DẪN NGHIÊN CỨU THÍ NGHIỆM
Ti n h nh thí nghi m theo nhóm l n(10 phút) v ghi hi n t ệm theo nhóm lớn(10 phút) và ghi hiện tượng quan sát được vào ớn(10 phút) và ghi hiện tượng quan sát được vào ệm theo nhóm lớn(10 phút) và ghi hiện tượng quan sát được vào ượng quan sát được vào ng quan sát đượng quan sát được vào c v o
- Đưa ống nghiệm lại gần nam châm
- Đun nóng ống nghiệm trên đèn cồn một lát
Trang 4Ưu điểm của phiếu này:
- Dựa vào phiếu học sinh có thể nắm được mục tiêu của việc tiến hành thínghiệm
- Phiếu tóm tắt từng bước tiến hành thí nghiệm nên nếu học sinh gặp khó khăntrong quá trình thí nghiệm thì các em có thể kiểm tra lại các bước trong phiếu
- Học sinh cũng dễ dàng ghi lại các hiện tượng tương ứng với từng thao tác thínghiệm một cách nhanh chóng và chính xác hơn khi sử dụng phiếu nên khôngmất nhiều thời gian ghi chép vì vậy các em có thể tập trung vào nhiệm vụ chính
là làm thí nghiệm và quan sát thí nghiệm
- Do ghi đủ các hiện tượng quan sát được nên học sinh cũng tự tin hơn khi báocáo kết quả thí nghiệm
- Sau khi báo cáo giáo viên có dùng máy tính chiếu phần đáp án để học sinhquan sát Qua đó các em có thể dễ dàng theo dõi và tự đánh giá hoạt động thínghiệm của nhóm mình cũng như các nhóm bạn
Tác dụng: Tăng hiệu quả của thí nghiệm nghiên cứu trong tiết Hoá học.
Đáp án:
Nhóm: ……….Lớp 8
PHIẾU HƯỚNG DẪN NGHIÊN CỨU THÍ NGHIỆM
Ti n h nh thí nghi m theo nhóm l n(10 phút) v ghi hi n t ệm theo nhóm lớn(10 phút) và ghi hiện tượng quan sát được vào ớn(10 phút) và ghi hiện tượng quan sát được vào ệm theo nhóm lớn(10 phút) và ghi hiện tượng quan sát được vào ượng quan sát được vào ng quan sát đượng quan sát được vào c v o
- Đưa ống nghiệm lại gần nam châm
- Đun nóng ống nghiệm trên đèn cồn một
lát rồi ngừng đun
- Đưa ống nghiệm vừa đun lại gần nam
châm
->ống nghiệm bị namchâm hút vì trong ốngnghiệm có sắt
-> Hỗn hợp nóngsáng, thu được chấtrắn màu xám đen
-> Ống nghiệm không
bị nam châm hút vìkhông còn sắt
Sau đó giáo viên gợi ý để học sinh phát hiện ra các chất mới- chất có tính chấtkhác so với các chất ban đầu (chất rắn màu xám không bị nam châm hút và chấtrắn màu đen, hơi nước)
Dựa vào kiến thức đã học về hiện tượng vật lý giáo viên hỏi: Các hiện tượng
ở thí nghiệm 3; 4 có phải là hiện tượng vật lý không?
HS trả lời: Không phải vì các chất biến đổi thành chất khác
Trang 5GV giới thiệu các hiện tượng ở thí nghiệm 3, 4 là hiện tượng hoá học và yêucầu học sinh rút ra định nghĩa về hiện tượng hoá học.
Sau khi dạy xong bài học để kiểm tra và đánh giá được sự tiếp thu kiến thức
của học sinh tôi dùng phiếu học tập 2 cho hoạt động củng cố: “Phiếu học tập
củng cố- phiếu bài tập” Tôi phân loại học sinh: Với học sinh trung bình- yếu
tôi phát phiếu bài tập 1 Đối với học sinh khá giỏi tôi yêu cầu các em làm bài
tập trong phiếu bài tập 2 Học sinh làm bài cá nhân, sau đó tôi yêu cầu các em
chấm chéo: học sinh làm phiếu 1 chấm bài cho học sinh làm phiếu 2 và ngượclại
Về mùa hè thức ăn thường bị thiu là hiện tượng (8)
Mực hòa tan vào nước là hiện tượng (9)
Họ và tên: : Lớp
PHIẾU HỌC TẬP 2( Tiết 17)Trong các hiện tượng dưới đây, hiện tượng nào là hiện tượng vật lí(HTVL), hiệntượng nào là hiện tượng hóa học (HTHH):
a Về mùa hè vành xe đạp bằng sắt bị han gỉ nhanh hơn mùa đông
b Thủy tinh nóng chảy được thổi thành bình cầu
c.Khí phút ra khi mở chai nước ngọt
d Ma trơi là ánh sáng xanh (ban đêm) do photphin PH3, cháy trong không khí
e Mực hòa tan vào mực
f Về mùa hè thức ăn thường bị thiu
g Sự quang hợp của cây xanh
h Dây tóc bóng đèn điện nóng và sáng lên khi có dòng điện chạy qua
Cuối cùng giáo viên chiếu đáp án để học sinh tự đối chiếu:
Trang 6PHIẾU BÀI TẬP 1(TiẾT17)Điền các từ thích hợp vào chỗ trống để được câu hoàn chỉnh:
Với các chất có thể xảy ra những biến đổi thuộc hai loại hiện tượng Khi có
sự thay đổi về hình dạng, trạng thái mà chất vẫn giữ nguyên thì biến đổi thuộc loại hiện tượng vật lí còn khi có sự biến đổi chất này thành chất khác, sự biến đổi đó thuộc loại hiện tượng hóa học
Về mùa hè thức ăn thường bị thiu là hiện tượng hóa học
Mực hòa tan vào nước là hiện tượng vật lí
Họ và tên: : Lớp
PHIẾU HỌC TẬP 2( Tiết 17)Trong các hiện tượng dưới đây, hiện tượng nào là hiện tượng vật lí(HTVL), hiệntượng nào là hiện tượng hóa học (HTHH):
a Về mùa hè vành xe đạp bằng sắt bị han gỉ nhanh hơn mùa đông (HTHH)
b Thủy tinh nóng chảy được thổi thành bình cầu (HTVL)
c.Khí phút ra khi mở chai nước ngọt (HTVL),
d Ma trơi là ánh sáng xanh (ban đêm) do photphin PH3, cháy trong không khí (HTHH)
e Mực hòa tan vào mực (HTVL),
f Về mùa hè thức ăn thường bị thiu (HTHH)
g Sự quang hợp của cây xanh (HTHH)
h Dây tóc bóng đèn điện nóng và sáng lên khi có dòng điện chạy qua (HTVL), HTHH: a,d, f, g HTVL: b, c, e, h
Ví dụ 2: Phiếu học tập cho Tiết 54: Nước:
Ở bài học này tôi dùng 3 phiếu học tập cho 3 hoạt động:
- Phiếu học tập nghiên cứu thí nghiệm dùng cho hoạt động 1, 2: Tìm hiểu về
sự phân huỷ nước và tìm hiểu về sự tổng hợp nước
- Phiếu học tập củng cố dùng cho hoạt động 3: Củng cố.
Ở hoạt động 1 tôi cho học sinh quan sát thí nghiệm về sự phân hủy nước quađĩa thí nghiệm:
Trang 79:45:22 PM 5
a) Trả lời câu hỏi:
1 Trước khiđốttialửađiện, trongbìnhchứa 4 phầnkhí:
2 Sau khiphảnứngtrongbìnhcònlại
3 Cáckhíđãhoá hợp vớinhautheot lệ thể tch là:
4 phần: 2 phần H 2 và 2 phần O 2
1 phần khí O 2
V khí H2 : V khí O2 =2: 1
Khí hidro Khí oxi
Tôi sử dụng Phiếu nghiên cứu thí nghiệm để hướng dẫn học sinh quan sát
thí nghiệm và ghi lại hiện tượng từ đó phát hiện ra kiến thức mới Tôi yêu cầuhọc sinh điền các thông tin vào các ô trống để hoàn thành bảng trong phiếu.Khác với hoạt động nghiên cứu thí nghiệm do học sinh tự tiến hành ở ví dụ 1 Ởhoạt động này do quan sát thí nghiệm ảo nên các em phải tinh ý và tập trung hơnmới phát hiện được hiện tượng Bởi vậy trong quá trình học sinh quan sát, để tậptrung chú ý của các em vào việc phát hiện các hiện tượng, tránh phân tán vàocác hình ảnh không quan trọng thì sau khi phát phiếu giáo viên cần hướng dẫn kĩhơn Khi học sinh quan sát, giáo viên cũng nên nhắc nhở các em mỗi khi đếnđoạn phim cần phát hiện hiện tượng bằng các câu hỏi đơn giản tương ứng vớicác yêu cầu trong phiếu như:
Khi đóng mạch điện em thấy hiện tượng gì?
Hãy ghi lại thể tích của các khí sinh ra ở cực (–) và cực (+) của nguồn
Trang 8PHIẾU HỌC TẬP 1
Quan sát thí nghiệm, thảo luận nhóm ghi l i hi n t ại hiện tượng và hoàn thành bảng sau: ệm theo nhóm lớn(10 phút) và ghi hiện tượng quan sát được vào ượng quan sát được vào ng v ho n th nh b ng sau: ảng sau:
PHI U NGHIÊN C U TH NGHI M 1 ẾU NGHIÊN CỨU THÍ NGHIỆM 1 ỨU THÍ NGHIỆM 1 Í NGHIỆM 1 ỆM 1
Khi đóng mạch
điện
-
- Cột nước ở 2 cực dầnThể tích các khí
ở các thời điểm
T1, T2(ml)
Cực (+)Cực (-)
Tôi chiếu phần bài làm của 1-2 nhóm lên màn hình và yêu cầu các nhóm khác
nhận xét Sau đó tôi chiếu đáp án chuẩn để cho học sinh đối chiếu Qua đó giúpcác em nhớ được hiện tượng và viết được phương trình phản ứng
ĐÁP ÁN PHIẾU NGHIÊN CỨU THÍ NGHIỆM 1
Trang 9Thí nghiệm Nhận xét hiện tượng Kết luận- PTHHKhi đóng mạch
Ở hoạt động 2: Tôi cho học sinh quan sát thí nghiệm mô phỏng về quá trình
tổng hợp nước và yêu cầu các em hoạt động theo nhóm nhỏ (2 học sinh) và trảlời các câu hỏi trong phiếu học tập thứ 2:
Nhóm:……… Lớp:
Phiếu học tập 2
Quan sát thí nghiệm về sự tổng hợp nước và trả lời các câu hỏi sau:
1 Trước khi đốt tia lửa điện, trong bình chứa mấy phần khí, là những khí gì?
2 Sau khi phản ứng trong bình còn lại mấy phần khí? Là khí gì? Giải thích vì sao?
Trang 109:45:22 PM 5
2
2 Sự tổng hợp nước
a) Trả lời câu hỏi:
1 Trước khiđốt tia lửa điện trong bình chứa 4 phần khí:
2 Sau khi phản ứng trong bình còn lại
3 Cá khí đã hoá hợp v i nhau theo t lệ thể t ch là:
4 phần: 2 phần H 2 và 2 phần O 2
1 phần khí O 2
V khí H2 : V khí O2 =2: 1
Khí hidro Khí oxi
Tôi nhấn mạnh: Trong quá trình tổng hợp nước hay phân huỷ nước đều thấy:
V khí H❑2: V khí O❑2 = 2: 1 hay V khí H❑2 = 2V khí O❑2 Từ đó khắc sâu kiến thức cho
học sinh giúp các em có thể áp dụng kiến thức để làm bài tập:
Ở hoạt động củng cố tôi cũng phân loại học sinh và đưa 2 dạng bài tập chohọc sinh hoạt động cá nhân
Họ và tên : Lớp 8 :
PHIẾU BÀI TẬP 1
Tiết 54: Nước (Ti ết 1)
Đốt cháy hoàn toàn 2,24 lit khí hidro (ở đktc)
a) Viết phương trình phản ứng?
b) Tính thể tích khí oxi cần dùng để đốt cháy hết lượng hidro ở trên?
c) Tính khối lượng nước tạo thành sau khi phản ứng kết thúc?
Phiếu bài tập dành cho học sinh trung bình và yếu, còn phiếu 2 dành cho họcsinh khá và giỏi
Trang 11Họ và tên : Lớp 8:
PHIẾU BÀI TẬP 2
Tiết 54: Nước (Ti ết 1)
Đốt hỗn hợp gồm 336ml khí hidro và 224ml khí oxi (ở đktc) bằng tia lửa điện
a) Viết phương trình phản ứng?
b) Sau phản ứng khí nào còn dư? Dư bao nhiêu ml?
c) Tính khối lượng nước tạo thành sau khi phản ứng kết thúc?
HS có thể làm theo cách giải thông thường Nhưng giáo viên sẽ hướng dẫnhọc sinh suy luận và giúp các em tìm ra cách giải nhanh hơn
Trang 12Ví dụ 3: Phiếu học tập Tiết 5: Tính chất hoá học của Axit (hóa 9)
Trong tiết học này tôi sử dụng hai phiếu học tập:
Phiếu 1: Tìm hiểu tính chất hoá học của axit:“Phiếu học tập tìm hiểu khái
niệm mới”: Phiếu hướng dẫn học sinh làm thí nghiệm
PHIẾU HỌC TẬP 1 Nhóm Lớp:
Tiến hành thí nghiệm theo nhóm lớn(10’
) v ghi hi n t ệm theo nhóm lớn(10 phút) và ghi hiện tượng quan sát được vào ượng quan sát được vào ng quan sát đượng quan sát được vào c v o
b ng sau: ảng sau:
luận-PTHHThí
nghiệm 1
Nhỏ 1 giọt dung dịchHCl(hoặc H2SO4 loãng)vào:
- Giấy quì tím
- Mảnh phenolphtaleinThí
nghiệm 2
Nhỏ 3ml dd HCl hoặc
H2SO4 loãng vào :Ống 1 đựng mẩu Zn
Ống 2 đựng mẩu CuThí
Ưu điểm của phiếu này: Cũng giống như bài “ Sự biến đổi chất”
Để học sinh nghiên cứu bài mới có hiệu quả tôi cho các em làm thí nghiệmnghiên cứu bài mới theo phiếu hướng dẫn thí nghiệm Các em tự mình làm thínghiệm , quan sát hiện tượng và tự rút ra kết luận về tính chất hóa học của axit.Sau khi làm thí nghiệm, các nhóm báo cáo kết quả và nhận xét, bổ sung Cuốicùng giáo viên đưa đáp án và chốt kiến thức
Trang 13
PHIẾU HỌC TẬP 1 Nhóm Lớp:
Tiến hành thí nghiệm theo nhóm lớn(10’
) v ghi hi n t ệm theo nhóm lớn(10 phút) và ghi hiện tượng quan sát được vào ượng quan sát được vào ng quan sát đượng quan sát được vào c v o