Giáo viên so sánh lời kêu gọi hiền tài của “Chiếu cầu hiền” với 2 bài viết của Hồ Chí Minh: “ Nhân tài và kiến quốc”, “Tìm người tài đức”: Dẫu ở hai thời đại, hai hoàn cảnh lịch sử khác[r]
Trang 1PHIẾU MÔ TẢ DỰ ÁN DỰ THI CỦA GIÁO VIÊNMôn: Ngữ văn 11
Tiết: 25-26
CHIẾU CẦU HIỀN(Cầu hiền chiếu) Ngô Thì Nhậm
- Hiểu được tầm tư tưởng mang tính chiến lược, chủ trương cầu hiềnđúng đắn của vua Quang Trung.
- Nhận thức đúng đắn vai trò và trách nhiệm của người trí thức đối với công cuộc xây dựng đất nước.
- Thấy được nghệ thuật lập luận và thể hiện cảm xúc của Ngô Thì Nhậm.
cảnh lịch sử khi Chiếu cầu hiền xuất hiện cũng như về bản thân tác giả bài chiếu
(Ngô Thì Nhậm), người chỉ đạo viết bài chiếu (vua Quang Trung) và nhữngngười được tác giả bài chiếu hướng tới (các sĩ phu Bắc Hà) Nắm được đặc điểmcủa bối cảnh lịch sử sẽ lí giải được vì sao lại có bài chiếu này cũng như cáchthức thể hiện tư tưởng của tác giả
+ Giáo dục công dân
Vận dụng những kiến thức đã học về các phạm trù nghĩa vụ, nhân phẩm,
lương tâm, danh dự, hạnh phúc (bài 11 - Một số phạm trù cơ bản của đạo đức học - GDCD lớp 10), kiến thức về tự nhận thức bản thân, tự hoàn thiện bản thân
Trang 2(bài 16 -Tự hoàn thiện bản thân- GDCD lớp 10) để hiểu hơn về nghĩa vụ, nhân
phẩm, lương tâm của hiền tài Từ đó, học sinh cóý thức giữ gìn danh dự, nhânphẩm, lương tâm của mình và tự hoàn thiện bản thân
Vận dụng kiến thức đã học về trách nhiệm của công dân, trong đó có trí thức
đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc (bài 14 -Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo về Tổ quốc- GDCD lớp 10), học sinh nhận thức được trách
nhiệm phải chăm chỉ, sáng tạo trong học tập, lao động; tích cực rèn luyện đạođức, tác phong; quan tâm đến cộng đồng để vững vàng tiếp bước cha ôngtrong công cuộc xây dựng đất nước và bảo vệ Tổ quốc
+Văn hóa chính trị phương Đông thời cổ trung đại giúp học sinh hiểu các
quan niệm được đề cập trong văn bản chiếu
+ Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhân tài và việc thu hút, sử dụng nhân tài giúp
học sinh hiểu hơn truyền thống đề cao hiền tài, trọng dụng hiền tài của dân tộc ta
- Vận dụng kiến thức nội môn
+ Tích hợp văn bản Chiếu dời đô của Lí Công Uẩn (Ngữ văn 8), đặc điểm
riêng về thể loại của văn học trung đại để tìm hiểu thể loại chiếu
+ Tích hợp đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh (Trích Thượng kinh kí sự của Lê
Hữu Trác -Ngữ văn 11) để giúp học sinh hiểu hoàn cảnh lịch sử thời vua chúa Trịnh Từ đó, học sinh hiểu hơn về tính cấp thiết của việc ban chiếu cầuhiền của vua Quang Trung
Lê-+ Tích hợp bài Thực hành về thành ngữ, điển cố (Ngữ văn 11) để học sinh
hiểu hơn ý nghĩa của các điển cố được sử dụng và lí giải tại sao Ngô Thì Nhậmlại sử dụng nhiều điển cố như thế
+ Tích hợp Chiếu cầu hiền tài (Nguyễn Trãi) để học sinh hiểu được thái độ, tình cảm của vua Quang Trung khi ban Chiếu cầu hiền.
+ Tích hợp Hịch tướng sĩ (Ngữ văn 8): Trần Quốc Tuấn kêu gọi tướng sĩ hết
lòng đánh giặc bảo vệ đất nước, vua Quang Trung kêu gọi nhân sĩ ra phụng sựđất nước, nhân dân Hai anh hùng của hai thời đại đều chân thành, tha thiết khicầu tướng sĩ, hiền tài
+ Tích hợp Lập học chiếu của Ngô Thì Nhậm để hiểu tính thống nhất trong
chủ trương trọng việc dạy và học, lấy việc dùng nhân tài để trị quốc của triều đạiTây Sơn
+ Tích hợp thi pháp văn học trung đại để giúp học sinh hiểu giá trị nghệ thuật của văn bản Chiếu cầu hiền.
+ Tích hợp kiến thức lí luận văn học giúp học sinh hiểu sâu Chiếu cầu hiền
từ góc nhìn của chức năng văn học
+ Tích hợp kiến thức phân môn Làm văn giúp học sinh tìm hiểu nghệ thuật
viết văn nghị luận của Ngô Thì Nhậm.Từ bài học, học sinh tiếp xúc với dạng đềbài NLXH từ một vấn đề văn học
Trang 3+ Từ nội dung của văn bản Chiếu cầu hiền, giáo viên hướng dẫn học sinh làm rõ chủ đề: Nhân tài và việc sử dụng nhân tài trong các tác phẩm văn học trung đại (qua các tác phẩm: Hiền tài là nguyên khí quốc gia - Thân Nhân Trung; Bình Ngô đại cáo- Nguyễn Trãi, Chiếu cầu hiền - Ngô Thì Nhậm).
- Tích hợp giáo dục đạo đức, lối sống: Qua bài học, giáo viên hướng dẫn
học sinh hiểu người hiền và vai trò của người hiền trong lịch sử dân tộc, đặc biệt
là đối với sự phát triển đất nước ngày nay Từ đó, giáo viên giáo dục các emphải viết tri ân những bậc hiền tài đã làm nên nền văn hiến dân tộc, góp phầnxây dựng đất nước “vẹn tròn”, “to lớn” và nhận thức rõ ràng về sứ mệnh củangười hiền tài trong thời đại ngày nay Không chỉ người học rộng, tài cao mới có
sứ mệnh của người hiền tài mà tất cả mọi người có năng lực, có khả năng trênlĩnh vực nào đó đều cần phải biết rõ mình nên làm gì Mỗi người hãy tự rút racho mình bài học về cách sống ở đời Hãy sống tự tin, bản lĩnh và cống hiến hếtmọi khả năng của mình cho cuộc đời rộng lớn Đó là ý nghĩa cuộc sống của conngười hiện đại trong thế giới phẳng - giao lưu và hội nhập
b Kĩ năng
- Rèn luyện cho học sinh kĩ năng vận dụng kiến thức liên môn: Lịch sử,Giáo dục công dân và những kiến thức về văn hóa để đọc hiểu văn bản nghị luậntheo đặc trưng thể loại
- Rèn luyện cho học sinh kĩ năng viết bài nghị luận
- Rèn luyện cho học sinh kĩ năng vận dụng kiến thức văn học vào giải quyếtmột đề bài nghị luận xã hội; kĩ năng tổng hợp kiến thức theo một chủ đề để phântích, so sánh, nâng cao
Giáo dục kĩ năng sống: Kĩ năng giao tiếp, kĩ năng tư duy sáng tạo, kĩ năng
tự nhận thức, kĩ năng vận dụng tổng hợp, kĩ năng hợp tác, kĩ năng phát hiện vàgiải quyết vấn đề, kĩ năng thuyết trình
- Coi trọng việc tu dưỡng và hoàn thiện bản thân
3 Đối tượng dạy học của dự án
Đối tượng dạy học của dự án là học sinh
Số lượng: 75 em
Số lớp thực hiện: 2
Khối lớp: 11
Trang 44 Ý nghĩa của bài học
Trong những năm gần đây, việc vận dụng kiến thức liên môn và dạy họctích hợp trong dạy học Ngữ văn không còn xa lạ đối với giáo viên Bởi thực tế,chúng tôi đã bước đầu tìm hiểu để vận dụng kiến thức liên môn trong các bàidạy cụ thể Qua việc vận dụng kiến thức liên môn để tìm hiểu các bài học cụ thể,học sinh được rèn luyện thói quen tư duy, nhận thức vấn đề một cách có hệthống và lôgic, đồng thời thấy được mối quan hệ biện chứng giữa các kiến thứcđược học trong chương trình Nhờ đó sẽ xoá bỏ lối dạy học theo kiểu khép kín,tách biệt giữa nhà trường và cuộc sống; cô lập giữa những kiến thức và kĩ năngvốn có mối liên hệ, bổ sung cho nhau hay tách rời kiến thức với các tình huống
cụ thể mà học sinh sẽ gặp sau này Dạy học tích hợp phát huy được tính tích cựcchủ động và sáng tạo của học sinh, buộc học sinh chủ động tự đọc, tự làm việcđộc lập theo SGK, theo hướng dẫn của giáo viên Giáo viên không chỉ nắm chắckiến thức bộ môn mình dạy mà còn phải không ngừng trau dồi kiến thức cácmôn học khác để có thể hướng dẫn học sinh tích hợp một cách hợp lí, linh hoạt
và chính xác nhất
Đối với giáo viên dạy Văn, việc giảng dạy những tác phẩm văn học trungđại Việt Nam sao cho học sinh dễ hiểu, dễ nhớ kiến thức không phải là điều đơngiản Bởi lẽ, những tác phẩm văn học trung đại đã có khoảng cách với thế hệhôm nay nhiều thế kỉ, có một hệ thống thi pháp riêng, sử dụng nhiều thành ngữ,điển cố, làm cho học sinh THPT khó học tập hơn so với các tác phẩm văn họchiện đại Hơn nữa, do đặc trưng “văn - sử - triết bất phân” của văn học trung đại,yêu cầu người tiếp nhận phải có sự am hiểu nhiều lĩnh vực liên quan mới có thểhiểu hết giá trị sâu sắc của tác phẩm, nếu không chỉ là sự phân tích hời hợt bềngoài hoặc sự liên hệ có tính chất gượng ép Vấn đề cấp thiết đặt ra là giáo viêncần đóng vai trò cầu nối giúp các em vượt qua những “rào cản”, hiểu và cảmnhận được giá trị của những tác phẩm văn học trung đại Chìa khóa để giáo viêngiải mã những khó khăn ấy chính là vận dụng kiến thức liên môn và dạy học tíchhợp đồng thời vận dụng linh hoạt, hiệu quả các phương pháp dạy học tích cực.Những kiến thức về lịch sử, địa lý, văn hóa, triết học, sẽ giúp học sinh hiểuthấu đáo hơn, sâu sắc hơn giá trị của những tác phẩm văn học trung đại cụ thể
Chúng tôi thiết kế và vận dụng giáo án Chiếu cầu hiền (Ngô Thì Nhậm)
theo hướng vận dụng kiến thức liên môn và dạy học tích hợp với mong muốngiúp cho học sinh hiểu sâu sắc giá trị lịch sử, giá trị văn chương của tác phẩmnày Mọi vấn đề sẽ được các em tìm hiểu một cách sâu sắc nếu được nghiên cứu,soi chiếu ở nhiều góc độ, nhiều lĩnh vực
Ứng dụng CNTT được thể hiện qua việc sử dụng nguồn tài liệu trên cáctrang web, các hình ảnh tư liệu, video liên quan để tìm hiểu về tác giả, bối cảnhvăn hóa, ý nghĩa nội dung, giá trị nghệ thuật của tác phẩm
Trang 5Kiến thức Lịch sử sẽ giúp học sinh hiểu về hoàn cảnh ra đời của văn bảnchiếu, hiểu hơn về mục đích và ý nghĩa chủ trương cầu hiền của vua QuangTrung.
Những kiến thức về văn hóa chính trị phương Đông thời cổ trung đại giúphọc sinh hiểu về quy luật xử thế của người hiền được nêu trong văn bản và hiểuhơn tâm lí ứng xử của các sĩ phu Bắc Hà Qua đó, học sinh thấy được vuaQuang Trung là người tầm tư tưởng mang tính chiến lược, hiểu thấu mọi lễnghĩa
Kiến thức môn Giáo dục công dân giúp học sinh hiểu hơn về nghĩa vụ,nhân phẩm, lương tâm của hiền tài Từ đó, các em có ý thức giữ gìn danh dự,nhân phẩm, lương tâm của mình, tự hoàn thiện bản thân cũng như nhận thứcđược trách nhiệm tiếp bước cha ông xây dựng đất nước và bảo vệ Tổ quốc.Vận dụng kiến thức nội môn (đã học) giúp học sinh biết liên hệ, so sánh,nâng cao để hiểu toàn diện, sâu sắc giá trị của tác phẩm
Qua bài học, giáo viên lồng ghép tích hợp giáo dục đạo đức, lối sống: bồidưỡng cho các em ý thức rèn luyện để trở thành người hiền tài, góp phần vào sựphát triển của đất nước Mỗi học sinh tự rút ra cho mình một bài học về cáchsống ở đời: sống tự tin, bản lĩnh và cống hiến hết mọi khả năng của mình chocuộc đời
Như vậy, việc kết hợp các kiến thức liên môn, kiến thức nội môn và dạyhọc tích hợp trong dạy học Văn nói chung và trong giảng dạy các tác phẩm vănhọc trung đại nói riêng có ý nghĩa quan trọng: giúp cho việc tìm hiểu tác phẩmtoàn diện hơn và sâu sắc hơn; giờ học sinh động, hấp dẫn; làm phong phú thêmđời sống tinh thần, giúp các em biết nuôi dưỡng ước mơ, biết sống có mục đích,
có lí tưởng cao đẹp để từ đó không ngừng hoàn thiện bản thân
5 Thiết bị dạy học, học liệu
Giáo viên:
- Giáo án đánh máy và giáo án trình chiếu
- Sách giáo khoa Ngữ văn 11, sách giáo viên Ngữ văn 11, tài liệu Hướng dẫnthực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Ngữ văn 11, sách giáo khoa Ngữ văn 8,sách giáo khoa Ngữ văn 9; sách giáo khoa Lịch sử 10,Sách giáo khoa Giáo dục
công dân 10; tài liệu tập huấn “Dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh”.
- Tài liệu tham khảo:
+ Phạm Minh Hạc (1995), Giáo dục con người hôm nay và ngày mai,
NXBGD, Hà Nội
+ Phan Ngọc (2000), Bản sắc văn hoá Việt Nam, NXB Văn hoá - Thông tin,
Hà Nội
Trang 6+ Trần Đình Sử (1999), Mấy vấn đề thi pháp văn học trung đại Việt Nam,
NXB Giáo dục, Hà Nội
+ Viện nghiên cứu Hán Nôm (1999), Ngô Thì Nhậm toàn tập, tập 1 - NXB
Khoa học xã hội, Hà Nội
+ Nguồn truy cập internet về bài Chiếu cầu hiền và cách thức dạy học theo
chủ đề tích hợp, vận dụng kiến thức liên môn
- Tư liệu, hình ảnh về tác giả Ngô Thì Nhậm, các sự kiện lịch sử: phong tràoTây Sơn, Vương triều Tây Sơn
- Sách giáo khoa, vở ghi, vở soạn
6 Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học
Trình bày cụ thể ở giáo án: Cách tổ chức dạy học, phương pháp dạy học,phương pháp kiểm tra đánh giá, hoạt động của HS, hoạt động của giáo viên, nộidung chính của bài
Hình thức tổ chức dạy học: Sử dụng bảng phấn kết hợp bảng điện tử, máychiếu hắt (overhead)
* Nhiệm vụ chuẩn bị bài học của học sinh (ở nhà)
Chuẩn bị của học sinh Yêu cầu cần đạt
đại học sĩ của vua Quang Trung Trình
bày dự án bằng hình thức video clip
trong vòng 3- 5 phút
Nhóm 1: Tìm kiếm các hình ảnh và tưliệu về Ngô Thì Nhậm giúp học sinhhình dung được một cách khái quát vềcuộc đời và sự nghiệp của ông Họcsinh rèn kĩ năng hợp tác, trình bày mộtvấn đề
Nhóm 2: Tích hợp kiến thức lịch sử
về thời kì vua Lê chúa Trịnh, phong
trào Tây Sơn; kiến thức về đoạn trích
“Vào phủ chúa Trịnh” (Trích “Thượng
kinh kí sự”) của Lê Hữu Trác, kiến
thức văn hóa chính trị cổ trung đại để
tìm hiểu hoàn cảnh sáng tác, đối tượng,
mục đích sáng tác của văn bản Chiếu
Nhóm 2: Từ các đơn vị kiến thức cụthể của môn lịch sử (đã học), môn Ngữvăn (đã học), kiến thức văn hóa chínhtrị cổ trung đại, học sinh hiểu đượchoàn cảnh sáng tác, đối tượng, mục
đích sáng tác của Chiếu cầu hiền Từ
đó, học sinh có cơ sở hiểu nội dung vànghệ thuật của tác phẩm Học sinh rèn
Trang 7cầu hiền. kĩ năng hợp tác, trình bày một vấn đề Nhóm 3: Tích hợp kiến thức thi pháp
thể loại văn học Trung đại, văn bản
Chiếu dời đô (Lí Công Uẩn) để tìm
hiểu về đặc điểm của thể loại Chiếu và
điểm khác biệt của Chiếu cầu hiền
(Ngô Thì Nhậm) so với các văn bản
chiếu khác (thể hiện ở nhan đề và nội
dung)
Nhóm 3: Học sinh nắm chắc đặc điểmcủa thể loại chiếu và điểm khác biệt
của Chiếu cầu hiền (Ngô Thì Nhậm)
so với các văn bản chiếu khác (thể hiện
ở nhan đề và nội dung): cách nóikhiêm tốn, thể hiện tình cảm tha thiết,thái độ chân thành cầu hiền đãi sĩ củavua Quang Trung
Nhóm 4: Tích hợp kiến thức lịch sử,
văn hóa, giáo dục để tìm hiểu truyền
thống chiêu hiền đãi sĩ của dân tộc ta
* Nhiệm vụ học tập tại lớp
Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới
- Giáo viên tích hợp Lịch sử: cho HS xem video phóng sự tài liệu về vua Quang
Trung (Trích phim tài liệu Hoàng đế Quang Trung- tầm nhìn thời đại- VTV1)
để giới thiệu bài mới
- Giáo viên giới thiệu cấu trúc bài học trên máy chiếu (bài học trong 2 tiết)
Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu chung về tác giả, tác phẩm
Thao tác 1:Hướng dẫn học sinh tìm hiểu về Ngô Thì Nhậm- vị đại học sĩ của vua Quang Trung.
-Dự án học tập: Nhóm 1 vận dụng kiến thức lịch sử, văn hóa, kiến thức đã học
về Hoàng Lê nhất thống chí (chương trình Ngữ văn 9) để tìm hiểu về Ngô Thì Nhậm - vị đại học sĩ của vua Quang Trung Trình bày dự án bằng hình thức video clip.
- GV nhận xét ngắn gọn phần trình bày của nhóm 1 trên hai phương diện nội dung và cách trình bày.
- GV nhấn mạnh các ý cơ bản (kết hợp kể một số câu chuyện đã được sử sách ghi lại để giúp học sinh hiểu rõ hơn về Ngô Thì Nhậm - một tài năng lớn; nhân cách lớn ):
+ Ngô Thì Nhậm (1746 – 1803)
+Xuất thân trong gia đình vọng tộc thuộc dòng họ Ngô nổi tiếng đỗ đạt ở làng
Tả Thanh Oai, huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Đông (nay là Hà Nội)
+ Học giỏi, đỗ đạt cao, có kiến thức uyên thâm, lỗi lạc, có tài thu phục lòngngười
Trang 8+ Là một sủng thần triều Lê Trịnh nhưng đã thức thời theo nhà Tây Sơn và cónhiều đóng góp cho triều đại Tây Sơn
+ Sáng tác: hơn 20 tác phẩm với nhiều thể loại (sử học, triết học, ngoại giao,chiếu, biểu, thơ, phú) có giá trị, là cây bút tiêu biểu nhất trong Ngô gia văn phái.-> Ngô Thì Nhậm là một trí thức chân chính, lỗi lạc; một tài năng lớn về nhiềumặt, đã có những cống hiến rất lớn cho dân tộc trên các lĩnh vực: chính trị, quân
sự, ngoại giao, triết học và văn học
Thao tác 2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu khái quát về tác phẩm
- Dự án học tập: Nhóm 2 vận dụng kiến thức lịch sử về thời kì vua Lê chúa
Trịnh, phong trào Tây Sơn; kiến thức bài “Vào phủ chúa Trịnh” (Trích
“Thượng kinh kí sự”) của Lê Hữu Trác, kiến thức văn hóa chính trị cổ trung đại
để tìm hiểu hoàn cảnh sáng tác, đối tượng, mục đích sáng tác của “Chiếu cầu hiền” Cử đại diện nhóm thuyết trình dựa trên sản phẩm ở PowerPoint.
-GV hướng dẫn học sinh nhận xét, bổ sung:
a Hoàn cảnh sáng tác: (Tích hợp Lịch sử) Cuối thế kỉ 18, nhà Lê sụp đổ, triều
đại Tây Sơn lên thay, rất nhiều nhà Nho đã bất hợp tác hoặc chống đối lại vươngtriều Tây Sơn Trước tình hình chính trị khó khăn và phức tạp đó, vua Quang
Trung cho viết Chiếu cầu hiền.
b Đối tượng và mục đích sáng tác
- Đối tượng: Sĩ phu Bắc Hà.
PV (bổ sung):Vì sao đối tượng mà “Chiếu cầu hiền” hướng tới là những sĩ phu
Bắc Hà? (Gợi ý: Vận dụng kiến thức lịch sử, văn hóa, liên hệ tác phẩm “Hiền
tài là nguyên khí quốc gia” của Thân Nhân Trung để tìm ra câu trả lời).
HS trả lời, GV bổ sung, nhấn mạnh: Kẻ sĩ luôn là nguyên khí của mọi thời đại,
“hiền tài là nguyên khí của quốc gia”(Thân Nhân Trung), “Được thịnh trị tất ở
việc cử hiền” (Chiếu cầu hiền tài - Nguyễn Trãi) Trong hoàn cảnh lịch sử lúc
bấy giờ, sĩ phu Bắc Hà là những hiền tài của đất nước
PV (bổ sung): Các sĩ phu Bắc Hà là những hiền tài của đất nước Vậy tại sao
họ lại tỏ thái độ bất hợp tác, thậm chí là chống đối lại triều đình Tây Sơn?
HS trả lời, GV (tích hợp quan niệm của Nho giáo) giảng giải: Các trí thức Bắc
Hà đều trưởng thành từ cửa Khổng sân Trình, nghĩa là đều nhập tâm lời dạy củaNho gia: “Trung thần không thờ hai chủ” Mặt khác, do quan điểm bảo thủ, rấtnhiều nhà nho không nhận thấy chính nghĩa và sứ mệnh lịch sử của triều đại TâySơn nên đã tỏ thái độ bất hợp tác, thậm chí là chống đối và vẫn mơ tưởng đếnchuyện khôi phục địa vị chính thống của vua Lê Hơn nữa, theo quan niệm củanho sĩ, chỉ những người xuất thân từ dòng dõi đế vương hoặc quý tộc mới xứngđáng và có khả năng làm vua Nguyễn Huệ lại xuất thân từ tầng lớp bình dânnêncó một số sĩ phu Bắc Hà không những không phục mà còn có ý coi thường
-> Ra Chiếu cầu hiền là một việc làm có tính cấp thiết lúc bấy giờ.
Trang 9- Mục đích: Thuyết phục, kêu gọi sĩ phu Bắc Hà góp sức xây dựng đất nước.
c Thể loại:Chiếu
- Dự án học tập: Nhóm 3 vận dụng kiến thức thi pháp thể loại văn học trung
đại, văn bản “Chiếu dời đô” (Lí Công Uẩn) để tìm hiểu về đặc điểm của thể loại chiếu và điểm khác biệt của “Chiếu cầu hiền” (Ngô Thì Nhậm) so với các văn bản chiếu khác (thể hiện ở nhan đề và nội dung) Cử đại diện nhóm thuyết trình dựa trên sản phẩm ở PowerPoint.
- GV hướng dẫn học sinh nhận xét, bổ sung và nhấn mạnh về đặc điểm của thể loại Chiếu:
+ Văn nghị luận chính trị - xã hội: lập luận chặt chẽ, thuyết phục
+ Là văn bản do vua, chúa ban ra để triều đình hoặc toàn dân đọc và thực hiệnmột mệnh lệnh hoặc một yêu cầu trọng đại nào đó của đất nước, hoàng tộc hoặcbản thân nhà vua
+ Do đích thân vua viết hoặc các đại thần viết theo lệnh vua
- GV (tích hợp kiến thức lịch sử, văn hóa, liên hệ “Chiếu cầu hiền
tài”-Nguyễn Trãi) nhấn mạnh tình cảm, thái độ của vua Quang Trung trong việc
cầu hiền thể hiện ở ngay nhan đề:
+Từ 1788-1792, vua Quang Trung đã ban 4 chiếu quan trọng: Chiếu cầu hiền, Chiếu dụ các quan văn võ triều Lê, Chiếu lập học, Chiếu mở khoa thi Cả 4
chiếu này đều hướng đến sự lựa chọn, bồi dưỡng người tài làm nền tảng củatriều đại
+ Thừa lệnh vua Quang Trung viết Chiếu cầu hiền, Ngô Thì Nhậm hiểu được
những khó khăn mà nhà vua đang trăn trở Vì thế, ông không có được sự thoải
mái hoàn toàn như Nguyễn Trãi thừa lệnh Lê Lợi thảo Chiếu cầu hiền Ban Chiếu cầu hiền, Lê Lợi hoàn toàn có lí do để không phải tỏ thái độ quá khiêm
nhường Vì thế, Nguyễn Trãi đã thể hiện lời Lê Lợi như một mệnh lệnh nghiêm
khắc: “Vậy hạ lệnh…” Thế nhưng, Chiếu cầu hiền của Ngô Thì Nhậm ngay từ
nhan đề đã toát lên cách nói khiêm tốn, thể hiện tình cảm tha thiết, thái độ chânthành cầu hiền đãi sĩ của vua Quang Trung Đây là một bài chiếu đặc biệt thểhiện mong mỏi, ước nguyện chứ không phải là lệnh Qua đó, ngay từ nhan đề,bài chiếu đã thể hiện được lòng khao khát cầu hiền của vua Quang Trung, cũngnhư tầm chiến lược nhìn xa trông rộng của ông trong việc khuyến khích hiền tài
ra giúp dân, giúp nước, xây dựng triều đại mới
H
oạt động 3 : Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc hiểu văn bản
Thao tác 1: Hướng dẫn học sinh đọc hiểukhái quát
- GV gọi HS đọc văn bản (giọng trang trọng, hùng hồn, tha thiết, đầy sức thuyết phục).
- GV yêu cầu HS giải thích một số từ ngữ khó.
Trang 10- GV yêu cầuhọc sinh phân chia bố cục và tìm đại ý cho từng phần của bài chiếu
Thao tác 2: Hướng dẫn học sinh đọc hiểu chi tiết
2 Đọc hiểu chi tiết
2.1 Quy luật xử thế của người hiền
Phương pháp phát vấn, nêu vấn đề (câu hỏi ở giáo án).
GV hướng dẫn học sinh tích hợp kiến thức nội môn và liên môn để tìm hiểu đoạn 1 của “Chiếu cấu hiền” (Hiền tài là nguyên khí quốc gia - Thân Nhân
Trung; quan niệm của Khổng Tử về sao Bắc thần; đạo đức Nho giáo; kiến thức Giáo dục công dân, kĩ năng sống ):
- Đoạn văn mở đầu văn bản được trình bày bằng biện pháp nghệ thuật so sánh: + Người hiền như ngôi sao sáng → phải chầu về ngôi sao Bắc Thần
-> Chức năng của người hiền là làm sứ giả cho thiên tử Thiên tính của ngườihiền là để dùng cho đời
-> Quy luật xử thế của người hiền
+ Sao che mất ánh sáng thì sẽ mất đi vẻ đẹp-> Người hiền mà không đem tài radùng là trái với đạo trời, trái với quy luật cuộc sống (nêu phản đề)
-> Nhắn gửi đến hiền tài sứ mệnh của họ: đem tài đức ra phụng sự đất nước
- Mượn ý của Khổng Tử trong sách Luận ngữ
Kĩ thuật Trình bày một phút: Qua việc phân tích phần 1, em có nhận xét gì về
cách đặt vấn đề của tác giả và điều đó có tác dụng gì trong việc thể hiện mục đích của bài chiếu?
Tiểu kết: Cách đặt vấn đề khéo léo, thông minh, sâu sắc; lập luận chặt chẽ có
sức thuyết phục mạnh đối với sĩ phu Bắc Hà; tạo cơ sở lí luận vững chắc choviệc cầu hiền; khẳng định việc chiêu hiền, cầu hiền của vua Quang Trung là cócăn cứ, có cơ sở, hợp lòng trời, lòng người; tạo tiền đề cho toàn bộ hệ thống lậpluận ở phần sau
GV tích hợp giáo dục kĩ năng sống: Trong thời đại ngày nay, em quan niệm
như thế nào về người hiền tài? Có bao giờ em tự hỏi: mình có thể trở thành người hiền tài hay không? Qua phân tích đoạn 1 của văn bản “Chiếu cầu hiền”,
em đã rút ra được bài học gì cho mình về cách sống ở đời?
HS trả lời, GV định hướng thái độ sống đúng đắn cho học sinh.
TIẾT 2
2.2 Cách ứng xử của sĩ phu Bắc Hà và nhu cầu của đất nước
2.2.1 Cách ứng xử của sĩ phu Bắc Hà
Phương pháp phát vấn, nêu vấn đề (câu hỏi ở giáo án)
GV hướng dẫn học sinh tích hợp kiến thức liên môn (Lịch sử; kiến thức văn
hóa chính trị cổ trung đại; kĩ năng sống :); kiến thức bài “Thực hành về
thành ngữ, điển cố” - Ngữ văn 11 để tìm hiểu