BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC- ỨNG DỤNG TRÒ CHƠI ...

Tuy nhiên qua một số năm giảng dạy môn sinh học cấp THPT tôi nhận thấy việc giảng dạy bộ môn sinh học còn nhiều điểm hạn chế, chưa cuốn hút học sinh đi vào học tập như: một số GV vẫn giữ[r]

MỤC LỤC PHẦN I – MỞ ĐẦU

PHẦN II – NỘI DUNG

1 Đánh giá thực trạng

1.1 Thái độ học tập của học sinh

1.2 Phương pháp dạy và học

1.3 Phương pháp kiểm tra đánh giá

1.4 Khảo sát điều tra

2 Biện pháp

2.1 Các nội dung khi tổ chức trò chơi

2.2 Các trò chơi được áp dụng trong các tiết học cụ thể

2 1.1 Trò chơi “chiếc hộp may mắn”

2.1.2.Trò chơi “Điền sơ đồ trống ”

2.1.3 Trò chơi “Ô chữ bí mật”

2.1.4 Trò chơi “Bức tranh bí ẩn”

PHẦN III - HIỆU QUẢ THỰC HIỆN BIỆN PHÁP PHẦN IV - KẾT LUẬN

1 Ý nghĩa của biện pháp

2 Kiến nghị, đề xuất

PHẦN I – MỞ ĐẦU

Trong sự nghiệp đổi mới hiện nay của đất nước, việc nâng cao chất lượng giáo dục là một trong những khâu then chốt, nhiệm vụ trọng tâm cấp thiết của mỗi nhà trường nói chung và mỗi một giáo viên nói riêng Bên cạnh việc rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh thì việc cung cấp kiến thức văn hóa cơ bản là vấn đề hàng đầu và quan trọng nhất trong mỗi một giáo viên Đối với bộ môn sinh học, nó sẽ mang đến cho các em chìa khóa để mở cánh cửa bước vào khám phá thế giới tự nhiên đa dạng, phong phú từ đơn giản đến phức tạp

Tuy nhiên qua một số năm giảng dạy môn sinh học cấp THPT tôi nhận thấy việc giảng dạy bộ môn sinh học còn nhiều điểm hạn chế, chưa cuốn hút học sinh đi vào học tập như: một số GV vẫn giữ phương pháp dạy học truyền thống;

HS ghi nhớ kiến thức một cách thụ động; tiết học diễn ra một cách đơn điệu, tẻ nhạt… Vậy làm thế nào để gây hứng thú cho các em đối với bộ môn sinh học ngay từ những phút đầu tiên, nâng cao chất lượng môn học nhằm đáp ứng các yêu cầu nhiệm vụ của nhà trường và của ngành? Đó là vấn đề bản thân tôi luôn luôn trăn trở, suy nghĩ tìm ra giải pháp thực hiện và phấn đấu để đạt được mục tiêu của môn học Qua một số năm giảng dạy, học tập kinh nghiệm của các đồng nghiệp, tôi nhận thấy rằng việc gây hứng thú học tập cho HS phần lớn phụ thuộc vào các thủ thuật, phương pháp dạy học cũng như cách thức tổ chức các hoạt động lên lớp của người giáo viên Xuất phát từ lí do trên tôi xin mạnh dạn được

trình bày biện pháp “Nâng cao hứng thú học tập môn sinh học 10 thông qua

tổ chức các trò chơi”

Biện pháp được áp dụng nhằm mục đích đề xuất cho người GV lựa chọn những phương pháp dạy học tích cực nhất để phát huy tối đa sự tham gia nhiệt tình, tính tích cực, chủ động của HS, sự yêu thích, đam mê môn học Từ đó nâng cao chất lượng dạy học, phát huy được vai trò trung tâm của người học

PHẦN II – NỘI DUNG

1 Đánh giá thực trạng

1.1 Thái độ học tập của học sinh

- Đa số học sinh coi trọng các môn như : Toán, Văn, Tiếng anh và các môn liên quan đến khối học, ngành học mà các em theo đuổi Còn những môn khác các

em đa phần sẽ không quan tâm hoặc học theo kiểu đối phó để lấy điểm

- Bên cạnh đó, một số học sinh có ý thức tổ chức kỷ luật chưa cao: còn làm việc riêng, mất trập trung, lười học…

1.2 Phương pháp dạy và học

- Hiện nay, GV vẫn còn quen với cách dạy học truyền thống theo lối thụ HS ít

có cơ hội trao đổi, thảo luận với nhau nên các hoạt động học của học sinh bị hạn, không khí học tập đơn điệu, tẻ nhạt…

- Giáo viên vẫn thường áp dụng tiến trình dạy học cứng nhắc, lặp đi lặp lại, không có tính chất sáng tạo nhằm thu hút học sinh

- Không khí lớp học chưa thật sự cởi mở, thân thiện, một số giáo viên gây áp lực, căng thẳng cho học sinh ngay từ phút đầu tiên vào tiết học Từ đó làm cho học sinh không thật sự mạnh dạn phối hợp với giáo viên trong quá trình dạy học

1.3 Phương pháp kiểm tra đánh giá

Thường thì giáo viên vẫn giữ phương pháp kiểm tra đánh giá cũ như qua bài viết, trả bài cũ theo hình thức hỏi - đáp, cho điểm vào cuối kỳ, cuối năm…

mà ít động viên, khuyến khích, tuyên dương hay ghi điểm cộng cho HS

1.4 Khảo sát điều tra

Tôi đã tiến hành thăm dò ngẫu nhiên ý kiến học sinh thuộc các khối khác nhau tại trường THPT Lê Lợi về thái độ học tập môn sinh học bằng cách phát phiếu khảo sát thái độ của 237 học sinh (6 lớp):

Câu 1: Trong các môn học sau em thích nhất là môn nào?

Toán học Vật lí Hóa học Sinh học

Văn học Lịch sử Địa lí

Câu 2: Chọn một lý do khiến em chưa thích học môn Sinh học là:

A Vì em không theo chuyên ngành có môn Sinh

B Vì đây là môn học khô khan, nhàm chán

C Vì nội dung kiến thức khó tiếp thu

D Vì cách dạy của giáo viên chưa phù hợp

Kết quả phiếu thăm dò:

Câu 1: Số học sinh yêu thích các môn học như sau

Biểu đồ 1 Tỉ lệ học sinh yêu thích các môn học

Câu 2: A 112 (47%) B 53 (23%) C 46 (19) D 26 (11%)

Qua kết quả trên và những gì tôi quan sát được trong những tiết dạy thực

tế trên lớp, tôi nhận thấy môn sinh học là môn ít được học sinh yêu thích đồng thời phương pháp giảng dạy của giáo viên còn chưa thực sự lôi cuốn Từ thực trạng đó dẫn đến chất lượng học tập bộ môn chưa cao

Từ những thực trạng trên, tôi đã mạnh dạn áp dụng biện pháp “Nâng cao

hứng thú học tập môn sinh học 10 thông qua tổ chức các trò chơi” như sau:

2 Biện pháp

2.1 Các nội dung khi tổ chức trò chơi

- Thời điểm : Có thể tổ chức trò chơi ở các hoạt động kiểm tra bài cũ, hoạt động khởi động, hoạt động hình thành kiến thức, hoạt động luyện tập

- Lựa chọn hình thức trò chơi : phù hợp cho nội dung tiết học, nội dung hoạt động mà GV muốn lồng ghép

- Cách tổ chức: GV phải thiết kế trò chơi theo hướng khơi gợi sự hiếu kỳ, tò mò cho học sinh để học sinh tích cực tham gia trò chơi

- Nội dung kiến thức của trò chơi cần đảm bảo các mức độ kiến thức để tất cả học sinh đều có thể tham gia

- Thời gian chơi phải phân phối phù hợp trong tiến trình tiết dạy

2.2 Các trò chơi được áp dụng trong các tiết học cụ thể

2 1.1 Trò chơi “chiếc hộp may mắn”

- Tiến trình hoạt động sử dụng trò chơi: Kiểm tra bài cũ/ hoạt động khởi động/ hoạt động luyện tập

- Cách thức tổ chức trò chơi:

+ GV sẽ chuẩn bị những chiếc hộp với các màu sắc khác nhau trên PowerPoint

Ẩn sau mỗi chiếc hộp là những câu hỏi liên quan đến kiến thức của bài cũ/ kiến thức gợi mở bài mới/ kiến thức củng cố bài

+ Khi HS chọn chiếc hộp mà mình yêu thích, HS sẽ phải trả lời câu hỏi do GV chuẩn bị sẵn Nếu HS trả lời đúng sẽ lật chiếc hộp lên Nếu ẩn sau chiếc hộp có một chữ/từ xuất là chiếc hộp đó may mắn sẽ có giá trị là 10 điểm Nếu ẩn sau chiếc hộp không có chữ/từ nào tức là chiếc hộp đó thiếu may mắn sẽ có giá trị là 9 điểm + Sau khi HS lật hết các chiếc hộp trên màn hình sẽ có các chữ/từ xuất hiện, và những chúng ghép lại sẽ là “tựa bài” hoặc “từ khóa” then chốt liên quan đến bài học

Ví dụ 1 : Hoạt động khởi động của ‘’Bài 29 Cấu trúc các loại virut’’( Sinh học

10 cơ bản)

may mắn như:

Tác nhân gây bệnh Viêm gan B là gì?

 Học sinh trả lời đúng sẽ lật được chữ CO

Hãy kể tên một số virut mà em biết?

 Học sinh trả lời đúng nhưng không lật được chữ cái may mắn

Hãy kể tên một số bệnh do virut gây ra mà em biết?

 Học sinh trả lời đúng sẽ lật được chữ RO

Virut gây nên bệnh viêm đường hô hấp cấp có tên là gì?

 Học sinh trả lời đúng sẽ lật được chữ NA

- Sau khi học sinh mở hết các hộp sẽ có các từ CO RO NA theo đó sẽ là từ khóa

dẫn đến tiêu đề của bài học ‘’Bài 29 Cấu trúc các loại virut’’.

Ví dụ 2 : Hoạt động luyện tập của ‘’Bài 6 Axit Nuclêic’’ (sinh học 10 cơ bản).

1

2

3

4

Trình bày cấu trúc 2 mạch kép của phân tử axit đêôxiribônuclêic?

 Học sinh trả lời đúng sẽ lật được chữ A

Trình bày chức năng của axit đêôxiribônuclêic?

 Học sinh trả lời đúng nhưng không lật được chữ cái may mắn

Trình bày cấu trúc của ARN?

 Học sinh trả lời đúng sẽ lật được chữ D

Trình bày chức năng của ARN?

 Học sinh trả lời đúng sẽ lật được chữ N

2.1.2.Trò chơi “Điền sơ đồ trống ”

- Tiến trình hoạt động sử dụng trò chơi: trò chơi này thường sử dụng trong hoạt động hình thành kiến thức/ kiểm tra bài cũ/ hoạt động luyện tập

- Cách thức tổ chức trò chơi:

+ HS sẽ hoạt động cá nhân hoặc hoạt động theo nhóm để hoàn thành kiến thức còn thiếu trong sơ đồ mà GV đã chuẩn bị sẵn trong phiếu học tập/ trình chiếu power poit + Khi mỗi học sinh/nhóm trả lời đúng thì giáo viên sẽ chiếu đáp án và cho điểm

cá nhân/nhóm

- Ví dụ 1: Hoạt động luyện tập “Bài 2 Các giới sinh vật’’ (sinh 10 cơ bản) HS

sở dụng kiến thức đã học của bài để hoàn thành trò chơi

1

2

3

4

- Ví dụ 2: Hoạt động hình thành kiến thức “Bài 30 Sự nhân lên của virut trong

tế bào chủ’’ (sinh 10 cơ bản)

Vì đây là kiến thức mới trong hoạt động hình thành kiến thức nên GV có thể cho HS thi đua giữa các tổ GV phát phiếu học tập và yêu cầu HS làm việc theo tổ trong khoảng thời gian nhất định, hết thời gian GV chọn 1 nhóm để lên bảng điền cho các tổ còn lại theo dõi

2.1.3 Trò chơi “Ô chữ bí mật”

- Tiến trình hoạt động sử dụng trò chơi: Với trò chơi này giáo viên có thể tổ chức ở phần kiểm tra bài cũ hoặc cũng có thể sử dụng ở phần luyện tập

- Cách thức tổ chức trò chơi:

+ Mỗi ô chữ được kết nối với 1 câu hỏi có kiến thức liên quan đến bài học

+ Học sinh trả lời đúng sẽ mở được ô hàng ngang và được tính điểm cộng

+ Học sinh có thể đoán từ khóa khi chưa mở hết hoặc đã mở hết hàng ngang

- Ví dụ: sau khi học xong chủ đề “Sinh trưởng của vi sinh vật” (sinh học 10 cơ

bản) GV cho HS chơi trò chơi ô chữ để củng cố bài:

2.1.4 Trò chơi “Bức tranh bí ẩn”

- Tiến trình hoạt động sử dụng trò chơi: giáo viên có thể tổ chức ở phần kiểm tra bài cũ kết hợp hoạt động khởi động/ phần luyện tập

- Cách thức tổ chức trò chơi:

+ Có một số ô màu Mỗi ô màu tương ứng với một câu hỏi Ẩn dưới các ô màu

là một hình nền liên quan đến nội dung bài học tiếp theo HS chọn ô màu và trả lời câu hỏi, nếu trả lời đúng sẽ lật được một góc của hình nền

+ Nếu HS đoán được hình nền trước khi lật được một nửa số ô màu thì sẽ được 10 điểm, nếu đoán được hình nền sau khi lật được hơn một nửa số ô màu 8 điểm

- Ví dụ: Hoạt động kiểm tra bài cũ kết hợp hoạt động khởi động ‘’Bài 16 Hô

hấp tế bào’’ (sinh 10 cơ bản)

+ Kiểm tra bài cũ Bài 14 ‘Enzim và vai trò của enzim trong quá trình chuyển hóa vật chất’’

+ Gợi mở kiến thức của Bài 16 ‘’Hô hấp tế bào’’

Trình bày khái niệm về enzim?

 Học sinh trả lời đúng sẽ lật được một phần bức tranh

Trình bày cấu trúc của enzim?

 Học sinh trả lời đúng sẽ lật được một phần bức tranh

Trình bày cơ chế tác động của enzim?

 Học sinh trả lời đúng sẽ lật được một phần bức tranh

Hãy nêu các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt tính của enzim?

 Học sinh trả lời đúng sẽ lật được một phần bức tranh

+ Sau khi học sinh lật đc hết các ô, bức tranh về ‘’bào quan ti thể’’ sẽ xuất hiện.

1

2

3

4

+ Bức tranh là ‘’Bào quan ti thể” giúp gợi mở kiến thức của Bài 16 ‘’Hô hấp tế bào’’ Trong quá trình hô hấp tế bào, ti thể đóng vai trò rất quan trọng vì nó là bào quan thực hiện quá trình này

PHẦN III - HIỆU QUẢ THỰC HIỆN BIỆN PHÁP

Qua một thời gian áp dụng tôi nhận thấy từ khi thực hiện biện pháp các

em bộc lộ rõ sự thích thú, vui vẻ hơn, nhanh nhẹn hơn trong giờ học Nhiều HS nhút nhát được động viên, khuyến khích nay tỏ ra bạo dạn hơn Chất lượng học tập của các em được nâng lên rõ rệt so với các năm trước

Tôi đã thăm dò thái độ của học sinh 8 lớp khối 10 (ban B) năm học 2019 -2020 về các biện pháp gây hứng thú mà tôi sử dụng học bằng câu hỏi như sau:

Em có cảm nhận như thế nào khi giáo viên tổ chức các trò chơi trong tiết học môn sinh học?

A- Gây nhàm chán, không phù hợp với bộ môn

B- Rất sinh động, gây hứng thú học tập môn sinh học

C- Ý kiến khác

Kết quả phiếu thăm dò:

Kết quả thăm dò cho thấy có trên 92% các em đồng ý với phương án B, các em thấy hứng thú với các hoạt động tổ chức trò chơi trong tiết học, tích cực hơn trong quá trình học tập

Kết quả điểm trung bình môn sinh của các lớp 10 ban B (năm học 2019-2020) khi áp dụng biện pháp trên như sau:

5 = <6.5

Điểm mức 6.5 = <8

Điểm mức

8 -10

(%)

(%)

(%)

Theo đó, tỉ lệ hoc sinh có mức điểm trung bình chỉ chiếm 14,5% trong khi đó tỉ lệ học đạt điểm giỏi chiếm 23,9 %

Trong 8 lớp 10 ban B năm học 2019 - 2020, tôi tiến hành so sánh ngẫu nhiên kết quả học tập của môn sinh học ở lớp 10B1 khi áp dụng biện pháp trên với lớp 10B7 năm học 2018-2019 khi chưa áp dụng biện pháp trên như sau:

5 = <6.5

Điểm 6.5 = <8

Điểm

8 -10

(53,4%)

15 (35,7%)

5 (11,9%)

(5,4%)

16 (43,2%)

19 (51,4%)

Kết quả thống kê so sánh về điểm học tập môn sinh cho thấy sự tiến bộ rõ rệt của các em trong quá trình học tập môn sinh học, số điểm trung bình giảm rõ rệt trong khi số điểm khá và giỏi tăng lên rất cao Các em tiến bộ hơn rất nhiều

đã mạnh dạn, tự tin, hứng thú, say mê hơn với môn sinh học

PHẦN IV - KẾT LUẬN

1 Ý nghĩa của biện pháp

Khi áp dụng biện pháp này đã giúp cho học sinh yêu thích môn học hơn, yêu thiên nhiên hơn Với GV dạy sinh học nói riêng và các môn học khác nói

Biểu đồ 2 So sánh tỉ lệ điểm học tập trước và sau khi áp dụng biện pháp

chung nhận thức đúng hơn về vai trò, tầm quan trọng của biện pháp “Nâng cao

hứng thú học tập môn sinh học 10 thông qua tổ chức các trò chơi” Từ đó nhận

thức đúng hơn về quan điểm đối với phương pháp giáo dục của Đảng và Nhà nước Nhận thức rõ hơn vai trò, trách nhiệm của mình trong hệ thống giáo dục đào tạo nói chung và trong từng bài giảng cụ thể nói riêng để góp phần tạo nguồn lực thích ứng với yêu cầu của xã hội, phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Cách học mới tạo không khí thoải mái, nhẹ nhàng, tự nhiên trong các giờ học đã khuyến khích học sinh học tập, hăng hái tìm tòi, khám phá cái mới dưới sự hướng dẫn của giáo viên

2 Kiến nghị, đề xuất

Dạy học là một nghệ thuật, các cách thức tổ chức dạy học trên lớp chỉ có thể là một nghệ thuật khi nó được tiến hành dưới sự điều khiển tài nghệ của giáo viên Chính vì vậy, mỗi giáo viên luôn không ngừng học hỏi để tìm ra những con đường riêng dẫn dắt học sinh của mình đến với bến bờ tri thức Trong phạm

vi nhỏ hẹp của giải pháp này tôi chỉ mong mình có thể rút ngắn quãng đường ấy, giúp các em hứng thú và say mê với môn sinh học nhiều hơn Bên cạnh đó, tôi

hi vọng giải pháp sẽ góp phần từng bước cải tiến và hoàn thiện phương pháp dạy học nói chung và phương pháp lên lớp nói riêng

Qua đây, tôi cũng rất mong muốn được tham khảo và học hỏi thêm những biện pháp của các đồng nghiệp để ngày càng hoàn thiện khả năng sư phạm của mình hơn Được tập huấn nhiều hơn nữa cả về kỹ năng, nghiệp vụ sư phạm và công tác chuyên môn

Mặc dù bản thân đã rất cố gắng tuy nhiên không thể tránh khỏi những hạn chế trong quá trình thực hiện biện pháp Tôi rất mong nhận được kiến đóng góp chân thành từ các đồng nghiệp biện pháp này ngày càng hoàn thiện cũng như phát triển thêm các biện pháp mới phù hợp hơn

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong công trình này là hoàn toàn trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

Công trình có kế thừa và sử dụng một số tài liệu đã công bố có liên quan đến đề tài Tài liệu tham khảo đã được chú thích rõ ràng khi sử dụng

Tác giả

Hoàng Thị Thanh

ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG CHẤM THI GIÁO VIÊN GIỎI

CẤP TRƯỜNG

………

………

………

………

………

………

………

………

………