Với mong muốn tiếp cận, đi sâu tìm hiểu một cách tổng quát quyền tự định đoạt của đương sự dưới dạng các quyền cụ thể trong phạm vi giải quyết vụ án dân sự theo quy định của Bộ luật Tố[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
NGUYỄN THANH HẢI
QUYỀN TỰ ĐỊNH ĐOẠT CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG GIẢI QUYẾT VỤ ÁN DÂN SỰ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
NGUYỄN THANH HẢI
QUYỀN TỰ ĐỊNH ĐOẠT CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG GIẢI QUYẾT VỤ ÁN DÂN SỰ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Chuyên ngành: Luật Dân sự và tố tụng dân sự
Mã số : 60 38 01 03
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Minh Hằng
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia
Hà Nội
Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn
Tôi xin chân thành cảm ơn!
NGƯỜI CAM ĐOAN
Nguyễn Thanh Hải
Trang 4DANH MỤC TỪ NGỮ VIẾT TẮT
Cộng hòa xã hội chủ nghĩa : CHXHCN
Hội đồng xét xử : HĐXX
Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao : HĐTPTANDTC
Tòa án nhân dân : TAND
Tố tụng dân sự : TTDS
Viện kiểm sát : VKS
Trang 5MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 7 Chương 1 14 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUYỀN TỰ ĐỊNH ĐOẠT Error! Bookmark not defined CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG GIẢI QUYẾT VỤ ÁN DÂN SỰ Error!
Bookmark not defined
1.1 Khái niệm, ý nghĩa của quyền tự định đoạt của đương sự trong giải quyết vụ án dân sự Error! Bookmark not defined 1.2 Cơ sở của việc ghi nhận quyền tự định đoạt của đương sự trong Pháp luật tố tụng dân sự Error! Bookmark not defined 1.3 Lược sử quá trình hình thành và phát triển của các quy định về
quyền tự định đoạt của đương sự trong Pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 Error! Bookmark not defined Chương 2 Error! Bookmark not defined PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ QUYỀN Error! Bookmark not defined.
TỰ ĐỊNH ĐOẠT CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG GIẢI QUYẾT VỤ ÁN DÂN
SỰ Error! Bookmark not defined 2.1 Quyền tự định đoạt của đương sự trong việc khởi kiện vụ án dân sự Error! Bookmark not defined 2.2 Quyền tự định đoạt của đương sự trong việc thay đổi, bổ sung yêu cầu và rút đơn khởi kiện, đơn phản tố, đơn yêu cầu độc lập Error!
Bookmark not defined
Trang 62.3 Quyền tự định đoạt của đương sự trong việc tham gia hòa giải và tự thỏa thuận giải quyết vụ án dân sự Error! Bookmark not defined 2.4 Quyền tự định đoạt của đương sự trong việc kháng cáo, thay đổi, bổ sung và rút yêu cầu kháng cáo Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 Error! Bookmark not defined Chương 3 Error! Bookmark not defined THỰC TIỄN THỰC HIỆN QUYỀN TỰ ĐỊNH ĐOẠT Error! Bookmark
not defined
CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ VÀ KIẾN NGHỊ Error!
Bookmark not defined
3.1 Thực tiễn thực hiện quyền tự định đoạt của đương sự trong giải
quyết vụ án dân sự ở Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not defined 3.2 Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và triển khai thực hiện
có hiệu quả các quy định về quyền tự định đoạt của đương sự trong giải quyết vụ án dân sự ở nước ta hiện nay Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 15
Trang 7MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Trong tố tụng dân sự quyền tự định đoạt của đương sự được xem là một quyền tố tụng đặc biệt quan trọng, chi phối quá trình tố tụng dân sự và tạo nên đặc trưng cơ bản của tố tụng dân sự so với các loại hình tố tụng khác như tố tụng hình sự, tố tụng hành chính Các mâu thuẫn, tranh chấp trong đời sống dân sự không phải là những hành vi nguy hiểm cho xã hội, không phải là tội phạm được pháp luật hình sự điều chỉnh, vì vậy pháp luật quy định và bảo đảm cho đương sự có quyền định đoạt trong việc giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp đó Quyền tự định đoạt của đương sự chính là quyền tự do ý chí của đương sự, trong đó đương sự hoàn toàn có quyền chủ động trong việc giải quyết mâu thuẫn, các tranh chấp và các việc khác liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của họ Bảo đảm quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự là bảo đảm cho đương sự tự quyết định việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ trước Tòa án theo quy định của pháp luật
Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã và đang có những hoạt động tích cực trong công cuộc cải cách tư pháp nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; bảo đảm và tôn trọng quyền dân chủ, các quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức và công dân Đặc biệt, trong xu thế hội nhập, toàn cầu hóa sâu rộng trên các mặt của đời sống kinh tế - xã hội như hiện nay, vấn đề bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể khi tham gia vào các quan hệ xã hội ngày càng được quan tâm, điều chỉnh bởi pháp luật
Nhà nước với tư cách là một chủ thể đặc biệt có chức năng quản lý xã hội đã ban hành nhiều văn bản pháp luật đảm bảo cho các cá nhân, cơ quan, tổ chức trong xã hội bảo vệ một cách tốt nhất các quyền, lợi ích hợp pháp của mình Trong đó, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng dân sự
Trang 82004 (BLTTDS) được Quốc hội khoá XII thông qua ngày 29/3/2011 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2012 quy định khá đầy đủ các vấn đề về tố tụng dân sự là một công cụ pháp lý quan trọng bảo đảm việc giải quyết các vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh tế và lao động được nhanh chóng, kịp thời, công bằng, đúng pháp luật
Ngày 28/11/2013, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ sáu đã thông qua Hiến pháp mới - Hiến pháp nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013, trong đó quy định Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp; có nhiệm vụ bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích của tổ chức, cá nhân Theo quy định của Hiến pháp năm 2013 thì nhiều nội dung quan trọng về vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ, tổ chức và hoạt động của Tòa án nhân dân, về Thẩm phán và Hội thẩm đã được bổ sung, sửa đổi Các quy định của Hiến pháp năm 2013 là sự thể chế hóa các quan điểm, chủ trương, định hướng của Đảng về cải cách tư pháp và đã được cụ thể hóa một bước trong Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 và nhiều đạo luật quan trọng khác Các quy định của Hiến pháp năm 2013 cần tiếp tục được cụ thể hóa trong các luật tố tụng nói chung và Bô ̣ luâ ̣t tố tu ̣ng dân sự nói riêng , tạo cơ sở pháp lý cho việc giải quyết các vụ việc thuộc thẩm quyền của Tòa án
Để đáp ứng các yêu cầu trên, bên cạnh sự phát triển ngày càng sâu rộng
về mọi mặt của đời sống xã hội, ngày 25/11/2015, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XIII, Quốc hội đã thông qua Dự thảo Bộ luật Tố tụng dân sự (sửa đổi), có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2016 Theo đó, Bộ luật Tố tụng dân sự (sửa đổi) năm 2015 được ban hành đã cụ thể hóa nhiều quy định của Hiến pháp năm 2013, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với các quy định của Luật tổ chức
Trang 9Tòa án nhân dân năm 2014, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật thi hành
án dân sự và các luật khác có liên quan; góp phần khắc phục các tồn tại, bất cập
việc giải quyết các vụ việc dân sự một cách dân chủ, bình đẳng, công khai, công bằng, minh bạch; nâng cao hiệu quả công tác giải quyết các vụ án dân sự tại Tòa án; từ đó bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức Đồng thời đáp ứng được yêu cầu hội nhập quốc tế trong giai đoạn hiện nay, thông qua việc nước ta trở thành thành viên của nhiều tổ chức quốc tế lớn
và tham gia vào các điều ước quốc tế khi chúng ta là thành viên
Việc đi sâu nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận và những quy định của pháp luật hiện hành về quyền tự định đoạt của đương sự trong giải quyết vụ
án dân sự tại Tòa án ở Việt Nam là việc làm cần thiết và có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức và ổn định trật tự xã hội Gắn lý luận với thực tiễn áp dụng pháp luật trong thực tế, qua
đó rút ra được những hạn chế, bất cập trong quá trình triển khai thực hiện và
đề xuất, kiến nghị một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật cũng như tổ chức thực hiện có hiệu quả các quy định về quyền tự định đoạt của đương sự trong giải quyết vụ án dân sự tại Tòa án Từ những lý do trên, tác giả chọn đề
tài “Quyền tự định đoạt của đương sự trong giải quyết vụ án dân sự ở Việt
Nam hiện nay” làm đề tài Luận văn Thạc sĩ Luật học của mình
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
Trong thời gian qua, đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học pháp
lý đề cập đến quyền tự định đoạt của đương sự trong TTDS Việt Nam Có thể
kể đến một số công trình khoa học như: Luận văn thạc sĩ luật học của Nguyễn
Tiến Trung, năm 1997 với đề tài “Quyền tự định đoạt của đương sự trong
TTDS”; Luận văn thạc sĩ luật học của Nguyễn Văn Cung, năm 1997 với đề tài
“Các nguyên tắc cơ bản của TTDS Việt Nam”; Luận văn thạc sĩ luật học của
Trang 10Nguyễn Văn Tuyết, năm 2011 với đề tài “Nguyên tắc quyền tự định đoạt của
đương sự trong TTDS Việt Nam”; Khóa luận tốt nghiệp “Nguyên tắc quyền tự định đoạt của đương sự trong TTDS” của Đỗ Văn Đại năm 1997; Khóa luận
tốt nghiệp của Vũ Thị Thu Ngần, năm 2012 với đề tài “Quyền tự định đoạt
của đương sự trong TTDS – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn”
Bên cạnh đó, còn có một số sách chuyên khảo như: “Pháp luật TTDS
và thực tiễn xét xử” của tác giả Tưởng Duy Lượng do Nhà xuất bản Chính trị
quốc gia xuất bản năm 2009; “Tìm hiểu về quyền tự định đoạt của đương sự
theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự Việt Nam” của tác giả Nguyễn
Phương Hạnh do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật xuất bản năm
2012
Ngoài ra, còn có các bài viết đăng trên các tạp chí như: “Nguyên tắc
quyền quyết định và tự định đoạt của đương sự trong Bộ luật Tố tụng dân sự Việt Nam” của TS Nguyễn Ngọc Khánh, đăng trên Tạp chí Nhà nước và
Pháp luật, số 5/2005; “Việc thay đổi, bổ sung và rút yêu cầu của đương sự tại
phiên tòa sơ thẩm”, đăng trên Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 9/2007; “Sự thỏa thuận của các đương sự tại phiên tòa dân sự sơ thẩm” của tác giả Bùi
Thị Huyền, đăng trên Tạp chí Luật học số 8/2007; “Về nguyên tắc quyền tự
định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự” của tác giả Lê Minh Hải, đăng
trên Tạp chí Nhà nước và Pháp luật tháng 4/2009; “Một số vướng mắc trong
quá trình thực hiện Bộ luật Tố tụng dân sự - Những kiến nghị, giải pháp hoàn thiện” của TS Nguyễn Văn Cường, Tạp chí Tòa án nhân dân (TAND) số 02,
tháng 01/2010; “Một số vấn đề cần đặt ra khi sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố
tụng dân sự” của TS Nguyễn Văn Cường, Tạp chí TAND, số 11, tháng
6/2010; “Những vấn đề sửa đổi, bổ sung một số điều của Phần chung của Bộ
luật Tố tụng dân sự” của TS Nguyễn Văn Cường - ThS Phan Thị Thu Hà,
Tạp chí TAND, số 23, 24, 25 tháng 12/2011…
Trang 11Nhìn chung, các công trình nghiên cứu kể trên đã có đề cập đến quyền
tự định đoạt của đương sự trong TTDS nói chung, một số công trình đã chỉ ra được những nội dung cơ bản thể hiện quyền tự định đoạt của đương sự được quy định trong pháp luật TTDS hiện hành hoặc đi sâu tìm hiểu về một nội dung nào đó của quyền tự định đoạt; một số công trình lại đề cập đến nội dung quyền tự định đoạt của đương sự như là một phần của công trình nghiên cứu nhằm phục vụ cho mục đích nghiên cứu của mình… Tuy nhiên, các nghiên cứu chủ yếu tập trung làm rõ quyền tự định của đương sự dưới góc độ
là một nguyên tắc của TTDS, hoặc tìm hiểu quyền tự định đoạt của đương sự thông qua một số quyền tố tụng cụ thể và phần lớn còn nghiên cứu trong giai đoạn Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004 chưa được sửa đổi, bổ sung…
Với mong muốn tiếp cận, đi sâu tìm hiểu một cách tổng quát quyền tự định đoạt của đương sự dưới dạng các quyền cụ thể trong phạm vi giải quyết
vụ án dân sự theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004, sửa đổi, bổ sung năm 2011 và tiếp cận một số sửa đổi cơ bản về vấn đề này của BLTTDS năm 2015, việc lựa chọn và nghiên cứu đề tài của tác giả không trùng lặp với các công trình khoa học đã được công bố có liên quan đến đề tài
3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là một số vấn đề lý luận cơ bản về quyền tự định đoạt của đương sự trong giải quyết vụ án dân sự; các quy định của Bộ luật TTDS năm 2004 sửa đổi, bổ sung năm 2011 về quyền tự định đoạt của đương sự trong giải quyết các vụ án dân sự; thực tiễn thực hiện các quy định này ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay
Quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự là một vấn đề lớn với nhiều nội dung khác nhau Trong khuôn khổ của luận văn này, việc nghiên cứu đề tài chỉ giới hạn ở phạm vi quyền tự định đoạt của đương sự trong quá trình giải quyết các vụ án dân sự tại Tòa án cấp sơ thẩm và Tòa án
Trang 12cấp phúc thẩm theo quy định của pháp luật hiện hành mà không nghiên cứu
về quyền tự định đoạt của đương sự trong thủ tục việc dân sự
4 Phương pháp nghiên cứu
Luận văn được tiến hành dựa trên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật Ngoài ra,
để giải quyết vấn đề thuộc phạm vi nghiên cứu của đề tài, luận văn sẽ sử dụng một số phương pháp nghiên cứu khoa học khác như phương pháp phân tích
hệ thống, phương pháp tổng hợp, phương pháp so sánh, phương pháp thống kê…
5 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của đề tài là làm rõ các vấn đề lý luận, nội dung các quy định của pháp luật hiện hành và thực tiễn thực hiện quyền tự định đoạt của đương sự trong các vụ án dân sự tại Tòa án Từ đó đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật và thực hiện có hiệu quả các quy định của pháp luật về quyền tự định đoạt của đương sự trong TTDS nhằm đảm bảo thực hiện quyền tự định đoạt của đương sự trên thực tế
Để thực hiện được mục tiêu này, luận văn đã hoàn thành một số nhiệm
vụ nghiên cứu cụ thể sau:
- Nghiên cứu một số vấn đề lý luận cơ bản về quyền tự định đoạt của đương sự trong TTDS;
- Nghiên cứu các quy định của Pháp luật TTDS Việt Nam có liên quan tới quyền tự định đoạt của đương sự, tìm hiểu thực tiễn xét xử đảm bảo thực hiện quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự Từ đó chỉ ra những điểm bất cập, thiếu hợp lý trong các quy định của pháp luật về quyền
tự định đoạt của đương sự trong TTDS;
- Đề xuất một giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện những quy định về quyền tự định đoạt của đương sự trong TTDS