thì người lao động có quyền tự do thành lập công đoàn để bảo về quyền lợi của mình, người lao động có thể thành lập nhiều tổ chức công đoàn khác nhau, còn ở Việt Nam [r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
VŨ THỊ HƯỜNG
QUYỀN THÀNH LẬP VÀ GIA NHẬP CÔNG ĐOÀN CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
HÀ NỘI - 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
VŨ THỊ HƯỜNG
QUYỀN THÀNH LẬP VÀ GIA NHẬP CÔNG ĐOÀN CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Chuyên ngành : Lý luận và lịch sử NN&PL
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Người hướng dẫn khoa học: TS Đặng Minh Tuấn
HÀ NỘI - 2015
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các
số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày 10 tháng 09 năm 2015
Tác giả luận văn
Vũ Thị Hường
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Luận văn là kết quả quá trình học tập, nghiên cứu ở nhà trường, kết hợp với kinh nghiệm trong quá trình thực tiễn công tác, với sự cố gắng nỗ lực của bản thân
Minh Tuấn là người trực tiếp hướng dẫn khoa học, đã tận tình hướng dẫn cho tôi cả
chuyên môn và phương pháp nghiên cứu và chỉ bảo cho tôi nhiều kinh nghiệm
trong thời gian thực hiện đề tài
Tôi xin chân thành cám ơn các thầy, cô giáo trong Khoa Luật trực thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội và bạn bè đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập cũng như trong quá trình hoàn thành luận văn này
Sau cùng, tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến gia đình đã luôn tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình học cũng như thực hiện luận văn
Mặc dù với sự nỗ lực cố gắng của bản thân, luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Tôi mong nhận được sự góp ý chân thành của các Thầy Cô, đồng nghiệp
và bạn bè để luận văn được hoàn thiện hơn
Hà Nội, ngày 10 tháng 09 năm 2015
Tác giả luận văn
Vũ Thị Hường
Trang 5MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
CÔNG ĐOÀN CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG Error! Bookmark not defined.
các thành viên gia đình họ Error! Bookmark not defined.
Trang 61.4.5 Văn kiện của ILO Error! Bookmark not defined
đoàn… Error! Bookmark not defined.
công đoàn của người lao đô ̣ng Error! Bookmark not defined.
ở Việt Nam Error! Bookmark not defined.
người lao động Error! Bookmark not defined.
GIA NHẬP CÔNG ĐOÀN CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNGError! Bookmark not defined.
động… Error! Bookmark not defined.
Trang 73.2 Giải pháp bảo đảm quyền thành lập và gia nhập công đoàn của người lao
động… Error! Bookmark not defined.
đoàn… Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 3
PHỤ LỤC
Trang 8DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Úc Đại Lợi
4 CĐ Công đoàn
6 CFA Ủy ban về tự do lập hội
8 DN Doanh nghiệp
hóa, 1966
12 ILO Tổ chức lao động quốc tế
14 LHQ Liên hợp quốc
15 MWC Công ước quốc tế về bảo vệ quyền của tất cả người lao
động di trú và các thành viên trong gia đình họ, 1990
16 NLĐ Người lao động
19 TLĐ Tổng liên đoàn
24 UPR Quy chế đánh giá nhân quyền định thể
Trang 9MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Trong luật lao động quốc tế, tôn trọng quyền tự do công đoàn được xem như
là một nguyên tắc cơ bản trong lao động Quyền này bao gồm quyền của người lao động được tự do thành lập, tham gia hoặc không tham gia vào các công đoàn khác nhau Do đó, theo các công ước quốc tế của Liên hợp quốc và Tổ chức lao động quốc tế, tất cả người lao động đều có quyền tự do thành lập, tham gia vào các công đoàn, nếu việc thành lập, tham gia đó không trái với trật tự công cộng hoặc xâm phạm an ninh, lợi ích của quốc gia sở tại Công ước quốc tế về các quyền dân sự và
chính trị năm 1966 quy định “Mọi người đều có quyền tự do lập hội với những
người khác, kể cả quyền lập và gia nhập các công đoàn để bảo vệ lợi ích của mình”
(Điều 22, khoản 1) Quy định này cho phép tất cả mọi người lao động thực hiện quyền tự do công đoàn một cách không hạn chế, ngoại trừ những trường hợp pháp luật của quốc gia thành viên quy định hạn chế đối với những đối tượng nhất định, nhằm mục đính đảm bảo cho một xã hội dân chủ, vì lợi ích, an ninh quốc gia và trật
tự công cộng hoặc vì mục đích bảo vệ các quyền và tự do của những người khác Ngoài Liên hợp quốc, quyền tự do công đoàn của người lao động cũng luôn là tâm điểm được bảo vệ bởi Tổ chức lao động quốc tế Quyền này là một trong những yếu
tố thể hiện nền dân chủ và sự phát triển của một quốc gia Nói cách khác, nền dân chủ và sự phát triển bền vững về kinh tế của một quốc gia sẽ bị hạn chế rất nhiều nếu một bộ phận người lao đô ̣ng bị tước đi quyền được tự thành lập tổ chức để bảo
vệ quyền và lợi ích của mình Do đó, tôn trọng quyền tự do thành lâ ̣p và gia nhập công đoàn là việc làm quan trọng giúp bảo đảm quyền của người lao đô ̣ng nói riêng,
quyền con người nói chung
Ở Việt Nam t ừ khi bước vào thời kì đổi mới, doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế trên cả nước đã tăng nhanh về số lượng và quy mô đầu tư, đặc biệt là các doanh nghiệp ngoài quốc doanh đã phát triển mạnh và thu hút số lượng lớn lao động vào làm việc Trước thực trạng đó, nhiều văn bản pháp luật liên quan đến quyền của người lao động đã được Nhà nước ban hành hoặc bổ sung, sửa đổi cho phù hợp với những đặc điểm của thời kì mới Việc bảo đảm quyền con người nói chung và quyền của người lao động nói riêng luôn được xác đi ̣nh là chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước ta, được ghi nhâ ̣n trong Hiến pháp và nhiều
Trang 10văn bản pháp luâ ̣t quan tro ̣ng Theo đó, quyền của người lao động trong các lĩnh vực khác nhau, như: chính trị, công đoàn, việc làm, giáo dục, y tế và văn hóa…đã từng bước được hoàn thiện Trong đó, đối với người lao động quyền tự do công
đoàn là một quyền cơ bản và quan trọng Tuy nhiên, hiê ̣n nay ở nước ta bảo đảm
của người lao động nói chung, quyền thành lâ ̣p và gia nhâ ̣p công đoàn nói riêng vẫn còn nhiều vấn đề vướng mắc phải nghiên cứu, cụ thể: mô ̣t là, theo công ước quốc tế thì người lao động có quyền tự do thành lập công đoàn để bảo về quyền lợi của mình, người lao động có thể thành lập nhiều tổ chức công đoàn khác nhau, còn ở Việt Nam chỉ có một tổ chức công đoàn duy nhất là Tổng liên đoàn lao động Việt Nam, như vậy, quyền của người lao động có những hạn chế nhất định; hai là, đối với tổ chức công đoàn thì chỉ có người lao động Việt Nam mới có quyền gia nhập công đoàn, còn người lao động là người nước ngoài thì không được gia nhập công
đoàn Việt Nam; ba là, việc cung cấp thông tin về tổ chức công đoàn cho người lao
động là rất hạn chế việc gia nhập công đoàn của người lao động thường rơi vào thế
bị động Ngoài ra, còn có các vấn đề về quy trình thủ tục thành lập và gia nhập công đoàn, trách nhiệm của cơ quan tổ chức trong thành lập và gia nhập công
điều kiện để người lao động thực hiện quyền thành lập, gia nhập công đoàn Sự cản trở, gây khó khăn của chủ doanh nghiệp được thực hiện bằng nhiều hình thức, biện pháp tinh vi, nên rất khó cho việc kiến nghị xử lý theo quy định của pháp luật Theo thống kê năm 2012 còn khoảng 80% doanh nghiệp dân doanh, 60% doanh nghiệp FDI chưa có tổ chức công đoàn [4] Trên thực tế, theo thống kê của Tổng LĐLĐ Việt Nam, từ năm 2009 - 2014, có 3.104 cuộc ngừng việc tập thể xảy ra ở 40 tỉnh, thành cả nước, tập trung chủ yếu ở vùng kinh tế trọng điểm Ngừng việc tập thể xảy
ra nhiều ở các doanh nghiệp có vốn nước ngoài với 2.337 cuộc (chiếm 74,9%) [35] Như vậy, bình quân mỗi năm xảy ra từ 300 - 450 cuộc ngừng việc và hầu hết mang
tính tự phát; không do Công Đoàn tổ chức, lãnh đạo…
Cùng với đó, Luâ ̣t công đoàn 2012 của Việt Nam đã được thông qua thay thế cho Luâ ̣t Công đoàn năm 1990, theo đó viê ̣c bảo vê ̣ quyền của người lao đô ̣ng được xem xét chủ yếu trong viê ̣c bảo đảm mố i quan hê ̣ giữa người lao đô ̣ng với người sử dụng lao động; bảo đảm quyền của người lao động thông qua hoạt động của tổ chức công đoàn…Sự thay đổi này có ý nghĩa quan trọng song cũng đặt ra những vấn đề
Trang 11DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Báo cáo viên đặc biệt về tự do hội họp và lập hội Maina Kiai (Báo cáo về năm hoạt động đầu tiên 1/5/2011 - 30/4/2012, A/HCR/20/27, đoạn 58
2 Bộ Lao động thương binh - xã hội (2011), Dự thảo tờ trình Chính phủ dự án luật
sửa đổi, bổ sung một số điều BLLĐ, Hà Nội
3 Bộ Ngoa ̣i giao (2005), Sách Trắng về thành tựu quyền con người của Việt Nam,
tr5
4 Bộ tư pháp (2012), Sổ tay pháp luật dành cho doanh nghiệp, NXB Tư Pháp, Hà
Nội, tr.41
5 Bộ tư pháp, Viện khoa học pháp lý (2012), Từ điển Luật học, NXB Tư pháp,
NXB từ điển Bách khoa, Hà Nội, tr 177
6 G.E Ca-na-ep và A.S Pro-tô-pô-pôp (chủ biên), Bùi Năng (dịch), 1984, Các công
đoàn trên thế giới, NXB Lao động, Hà Nội, tr51, 63, 144
7 GS Võ Khánh Vinh (2011), Những vấn đề lý luận và thực tiễn của nhóm quyền
dân sự, chính trị, Học viện khoa học xã hội Việt Nam, Nhà xuất bản khoa học xã
hội, tr.29
8 Khoa luật đại học quốc gia Hà Nội (2010), Hỏi đáp về quyền con người, NXB
Công an nhân dân
hợp quốc, NXB Công an nhân dân
chung của nhân loại, NXB Lao đô ̣ng
công dân (2012), Giơ ́ i thiê ̣u công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính tri ̣ (ICCPR 1966), Nhà xuất bản Hồng Đức, Hà Nội
công dân (2012), Giơ ́ i thiê ̣u công ước quốc tế về các quyền kinh tế , xã hội và văn hóa (ICECR, 1966), NXB Hồng Đức, Hà Nội
công dân và Trung tâm Luâ ̣t so sánh (2011), Tiếp cận t hông tin: pháp luật và thực
tiễn trên thế giới và Viê ̣t Nam, NXB Đa ̣i ho ̣c Quốc gia Hà Nô ̣i, HN
Trang 1214 Lã Khánh Tùng , Vũ Công Giao , Nghiêm Hoa (2015), Hô ̣i và tự do hiê ̣p hội ,
NXB Hồng Đức, Hà Nội
15 Quốc hội (1992) Chỉ thị số 12/CT/TW ngày 12/7/1992 của Ban Bí thư trung ương Đảng về “vấn đề quyền con người và quan điểm, chủ trương của Đảng ta”
16 Quốc hội (2012), Luật Công đoàn, Khoản 2 Điều 5
17 Tài liệu của Liên hợp quốc (1998), số E/C Trích Nhận xét cuối cùng của CESCR
với báo cáo định kì của Canada năm 1998 12/1/Add.31 ngày 10/12/1998, đoạn 31
18 Tổ chức lao động quốc tế (2011), Ý kiến chuyên gia về các quy định liên quan
đến quan hệ lao động của Bộ luật lao động và luật Công đoàn (sửa đổi), Tài liệu
thảo luận của Tổ chức lao động Quốc tế (ILO)
19 Tổng cục thống kê, Niên gián thống kê (tóm tắt) 2014
20 Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam (2011), Báo cáo đánh giá tác động của Luật
công đoàn sửa đổi
21 Tổng liên đoàn lao động Việt Nam (2011), Báo cáo đánh giá tác động của Luật
công đoàn (sửa đổi), số 94
22 Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam (2011), công đoàn và quan hệ lao động
trong bối cảnh kinh tế thị trường Việt Nam, NXB Lao động, Hà Nội
23 Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam (2012), Báo cáo của Ban chỉ đạo chương tình phát triển 1,5 triệu đoàn viên
24 Tổng liên đoàn lao động Việt Nam (2014), Báo cáo kết quả hoạt động công đoàn năm 2013, nhiệm vụ 2014
25 Tổng liên đoàn lao đô ̣ng Viê ̣t Nam (2014), Điều lệ công đoàn khóa XIKhoản 1, điều 3
26 Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam, Liên hiệp công đoàn Đức (2010), Xây dựng
quan hệ lao động thúc đẩy trách nhiệm xã hội doanh nghiệp vai trò công đoàn Việt Nam, NXB Lao động, Hà Nội, tr55)
Cẩm nang nghiê ̣p vụ tư vấn pháp luật của công đoàn, NXB lao động, HN
28 V.I.Lê-nin: Toàn tập, Nxb Tiến bộ, Mát-xcơ-va, 1974, t 2, tr 9
29 Từ điển từ và ngữ Hán-Việt, NXB Văn học, Hà Nội tr.43 và tr.205
30 Theo quan điểm của nhà luật học Karel Vasak, người Czech, năm 1977
Trang 1331 Ủy ban thường vụ Quốc hội , Viện nghiên cứu Friedrich - ebert ta ̣i Viê ̣t Nam
(2012), Hiến pha ́ p và viê ̣c sửa đổi Hiến pháp kinh nghiê ̣m của Đức và Viê ̣t Nam (kỷ
yếu hô ̣i thảo), Nhà xuất bản Tư pháp, Hà Nội
32 Vũ Dũng (2011), Tranh chấp lao động và đình công trong các công ty có vốn
đầu tư nước ngoài tại nước ta, NXB Lao động, Hà Nội, tr210
33 Trung tâm từ điển học, "Từ điển tiếng Việt", NXB Đà Nẵng, 2011, tr.716
34 Tổng liên đoàn lao động Việt Nam, Ban quan hệ đối ngoại (2014) Các tổ chức
công đoàn trên thế giới, NXB Lao động, Hà Nội
Webside:
35 Báo lao động (2015), Việt Nam thúc đẩy các quyền tự do hội họp và lập hội,
Webside: http://laodong.com.vn/chinh-tri/viet-nam-thuc-day-cac-quyen-tu-do-hoi-hop-va-lap-hoi-214519.bld (truy cập ngày 16/7/2015)
36 Mai Chi (2014), Khó đình công hợp pháp, webside
http://nld.com.vn/cong-doan/kho-dinh-cong-hop-phap 20150128212422869.htm (truy cập ngày15/05/2015)
37 Phú Vinh (2014), “Nhiều doanh nghiệp “né” thành lập công đoàn”, webside
Http://.baokhanhhoa.com.vn, truy cập ngày 20/9/2014
38 Thư viện Học liệu mở Việt Nam: Công đoàn, (truy cập 20-05-2015)