Học tập dưới dạng hoạt động trải nghiệm sáng tạo là phương pháp học đi đôi với hành, học từ chính hành động của bản thân, học giải quyết các vấn đề thực tiễn trong cuộc sống ngay trong l
Trang 1TRƯỜNG THCS NGUYỄN BỈNH KHIÊM CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
TỔ VĂN-SỬ-ĐỊA-CD Độc lập – Tự do – Hạn h phúc
CHUYÊN ĐỀ:
HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO TRONG MÔN GIÁO DỤC
CÔNG DÂN CHO HỌC SINH KHỐI 9
I Lý do chọn đề tài
Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt động vô cùng thiết thực, bổ ích với học sinh, nhất là với bộ môn giáo dục công dân lại càng quan trọng Học tập dưới dạng hoạt động trải nghiệm sáng tạo là phương pháp học đi đôi với hành, học từ chính hành động của bản thân, học giải quyết các vấn đề thực tiễn trong cuộc sống ngay trong lớp, trong trường Đây được đánh giá là phương pháp ưu việt cho sự phát triển năng lực sáng tạo giúp học sinh tự chiếm lính kiến thức, hình thành các khái niệm, giá trị và phẩm chất của bản thân
II Thực trạng yêu cầu
1 Ưu điểm:
Hoạt động trải nghiệm sáng tạo sẽ giúp giáo viên tiếp cận tốt hơn, hiểu rõ hơn, sâu hơn những vấn đề đặt ra Từ đó, tổ chức hướng dẫn học sinh sẽ linh hoạt hơn, sinh động hơn Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt động giáo dục trong đó từng học sinh được trực tiếp hoạt động thực tiễn trong nhà trường hoặc trong xã hội dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục Trong quá trình hoạt động học tập trải nghiệm, người học không chỉ phát triển kiến thức của mình bằng cách áp dụng kiến thức vào thực tiễn, mà còn phát triển sự nhận thức và phản ánh kép đó là nhận thức trong hành động và nhận thức trên hành động mà mình thực hiện Qua đó giúp phát triển tình cảm, đạo đức, các kỹ năng và tích luỹ kinh nghiệm riêng của cá nhân học sinh
2 Hạn chế:
- Học sinh có thói quen thụ động, quen nghe, quen chép, ghi nhớ và tái hiện một cách máy móc rập khuôn những gì giáo viên đã giảng Đa phần học sinh chưa có thói quen chủ động tìm hiểu, khám phá bài học, lười suy nghĩ vì cho rằng môn giáo
dục công dân là môn phụ, đặc biệt là học sinh lớp 9.
- Một số giáo viên chưa chú trọng đến việc tiếp thu kiến thức của học sinh cũng như chỉ ra cho học sinh hướng tích cực chủ động để thu nhận kiến thức Hơn nữa, trong các giờ dạy giáo viên chưa vận dụng linh hoạt, nhuần nhuyễn các phương pháp dạy học làm cho những giờ dạy như một giờ diễn thuyết
III Nội dung của chuyên đề
A Mục đích của chuyên đề:
- Giúp giáo viên có phương pháp đúng đắn, phù hợp làm cho học sinh có hứng thú học tập, tìm tòi khám phá nhiều kiến thức và được suy nghĩ, sáng tạo nhiều hơn
Từ đó, vận dụng kiến thức vào thực tế tốt hơn
- Giúp học sinh trực tiếp thực hiện các hoạt động dưới sự hướng dẫn của giáo
Trang 2viên, chính là học sinh sẽ tự học qua trải nghiệm để hình thành năng lực của mình.
B Nội dung:
* Giải pháp 1: Hoạt động tiếp sức
Hoạt động này giúp học sinh sẽ tự tìm hiểu thêm về các biểu hiện của sự chuẩn mực đạo đức, phân biệt từ cùng nghĩa, từ trái nghĩa với các chuẩn mực đạo đức hay hành vi thực hiện theo pháp luật Đồng thời phát huy tinh thần trách nhiệm của học sinh, tạo mối quan hệ gần gũi giữa học sinh với học sinh, phát huy tinh thần đoàn kết tương trợ lẫn nhau
Ví dụ: Sau khi học xong khái niệm về chí công vô tư trong bài Chí công vô tư,
giáo viên yêu cầu học sinh: Tìm những biểu hiện của chí công vô tư hay trái với chí công vô tư?
- Giáo viên chia lớp thành hai nhóm (đặt tên là nhóm A và nhóm B), các nhóm thảo luận tìm ra những biểu hiện hay các từ cần ghi Giáo viên chia bảng thành hai phần, ghi tên nhóm Khi giáo viên đưa ra hiệu lệnh, hai nhóm thực hiện trò chơi, một
em lên ghi một biểu hiện, khi một em ghi xong chạy về chỗ thì em khác chạy lên ghi tiếp, cứ thế cho đến hết giờ
- Lưu ý: Mỗi em chỉ được ghi một lần, một biểu hiện
- Hết thời gian chơi, nhóm nào được nhiều biểu hiện đúng, thời gian nhanh hơn thì thắng
- Giáo viên tuyên bố kết thúc cuộc chơi, hướng dẫn học sinh nhận xét, góp
ý Giáo viên bổ sung thêm những biểu hiện mà học sinh chưa đề cập đến…
* Giải pháp 2: Hoạt động sắm vai
Trong hoạt động này, giáo viên sẽ tổ chức cho học sinh thực hành làm thử một
số cách ứng xử, xử lý tình huống giả định Từ đó, học sinh sẽ được rèn luyện khả năng
ra quyết định lựa chọn cho mình cách ứng xử đúng đắn, phù hợp trong tình huống Học sinh hình thành được năng lực quan sát, được rèn luyện kĩ năng nhận xét, đánh giá hành vi Khi học sinh tham gia nhiều sẽ tạo cơ hội rèn luyện kĩ năng học tập hợp tác cho các em
Cách tiến hành trò chơi: Giáo viên gợi ý tình huống cho học sinh thảo luận, xây dựng kịch bản, lời thoại, cách giải quyết, phân công các bạn và hóa trang nhân vật (nếu có) ở tiết trước trong phần dặn dò Học sinh sau khi chuẩn bị xong gặp giáo viên để được góp ý cho hoàn chỉnh
Ví dụ: Ở phần giới thiệu bài Kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân
tộc giáo viên cho học sinh sắm vai tiểu phẩm: Có 3 học sinh trên đường đi học (Tuấn,
Trang, Lam)
- Tuấn: Dù ai đi ngược về xuôi
Nhớ ngày giỗ tổ mùng mười tháng ba.
- Lam: Tuấn hôm nay cũng biết đọc thơ cơ à? Vậy bạn có biết câu ca dao đó có
ý nghĩa gì không?
- Tuấn: À…mình…
- Lam: Câu ca dao đó nói về truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, đây là một trong những truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam chúng ta đấy!
- Trang: Truyền thống! Thế nào là truyền thống tốt đẹp của dân tộc?
=> Khi học sinh trình bày tiểu phẩm xong, giáo viên nói: “Để giải thích được câu hỏi của bạn Trang, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu bài học hôm nay.”
* Giải pháp 3: Hoạt động thử làm phóng viên
Hoạt động này nhằm để củng cố thêm những kiến thức hay học sinh bày tỏ
Trang 3những ước mơ, những tương lai nguyện vọng của các em….Qua đó giúp các em mạnh dạn trước đám đông và có cơ hội trải nghiệm một lĩnh vực, một ngành nghề trong xã hội Chính vì sự trải nghiệm này sẽ hình thành được ở các em kĩ năng tự tin, làm chủ bản thân, chủ động khám phá tri thức Ngoài ra còn giúp giáo viên biết cách điều chỉnh hành vi, suy nghĩ sai lệch, hướng các em đến những khát khao tích cực
Ví dụ: Để củng cố cho học sinh sau khi học bài Hợp tác cùng phát triển, giáo
viên có thể tổ chức cho học sinh trò chơi thử làm phóng viên
- Cách chơi: chia lớp thành 4 nhóm, mỗi nhóm sẽ cử một bạn đóng vai phóng viên đài truyền hình, đài truyền thanh hoặc báo thiếu niên nhi đồng và phỏng vấn các bạn theo các câu hỏi (Câu hỏi có thể do các em tự nghĩ ra hoặc giáo viên gợi ý cho các
em trước)
+ Bạn hiểu thế nào là hợp tác cùng phát triển?
+ Bản thân bạn đã làm gì để hợp tác cùng phát triển?
+ Vì sao chúng ta phải hợp tác cùng phát triển?
+ Nêu những việc làm của em hoặc của các bạn trong trường thể hiện sự hợp tác cùng phát triển?
- Kết thúc trò chơi, giáo viên kết luận toàn bài
* Giải pháp 4: Hoạt động hái hoa dân chủ
Hoạt động này thường được tổ chức ở các tiết ôn tập, ngoại khóa, thực hành nhằm kiểm tra vốn kiến thức mà các em đã học Những hành vi thái độ, cách ứng xử của các em được ghi trong các câu hỏi của những bông hoa nhằm thay đổi hình thức
ôn tập
Giáo viên đưa ra một loạt câu hỏi có ghi sẵn ra giấy gắn vào hoa trang trí trên cây hoa đẹp mắt Giáo viên gọi bất kì từng học sinh lần lượt lên hái một bông hoa Học sinh đọc to câu hỏi cho cả lớp nghe và trả lời câu hỏi Giáo viên nhận xét, động viên học sinh trả lời chưa chính xác và tuyên dương học sinh trả lời đúng (có thể bằng một tràng pháo tay hoặc ghi điểm)
Ví dụ: Trong tiết 16 “Ôn tập học kì 1”, (giáo viên đã chuẩn bị đồ dùng dạy học
và nội dung câu hỏi trước), giáo viên sẽ thực hiện hoạt động này để giờ ôn tập trở nên sôi động, hứng thú và kích thích khả năng tư duy của học sinh
* Giải pháp 5: Hoạt động văn nghệ
Hoạt động này giúp các em tìm hiểu thêm một số bài dân ca, bài hát về các chủ
đề liên quan đến bài học Đồng thời học sinh được thể hiện mình trước đông người, qua đó các em tự tin hơn, khắc sâu thêm nội dung bài học
Ví dụ: Khi dạy xong bài: Kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc,
giáo viên tổ chức cho HS thi hát các làn điệu dân ca của quê hương, các vùng miền
- Giáo viên chia lớp thành 2 nhóm - các nhóm bốc thăm, nhóm nào thi trước
- Giáo viên quy định thời gian chơi
- Các nhóm lần lượt trình bày
- Hết thời gian, nhóm nào trình bày được nhiều hơn, hay hơn thì nhóm đó thắng cuộc
- Giáo viên tuyên dương học sinh bằng những tràng pháo tay của các em (hoặc quà đã chuẩn bị)
=> Giáo viên kết luận bài học và nhắc nhở học sinh phải biết giữ gìn, kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc Đặc biệt là các làn điệu dân ca đang ngày bị mai một trong lớp trẻ
* Giải pháp 6: Hoạt động vẽ tranh
Hoạt động này kết hợp rèn cho học sinh khả năng khai thác tranh, khai thác
Trang 4thông tin và kĩ năng thẩm mỹ của mình nhằm hướng học sinh đến những hành động tích cực, có ích trong cuộc sống
Ví dụ: - Trước khi học bài Lí tưởng sống của thanh niên, giáo viên dặn dò học
sinh chuẩn bị trước những bức tranh trên giấy A4 hoặc A3 với chủ đề: Ước mơ của
em
- Trên lớp, sau khi học xong bài, giáo viên chỉ đinh bất kì một vài em trình bày sản phẩm của mình, đồng thời yêu cầu các em thuyết trình nhanh về ước mơ cũng như lí tưởng của mình trong tương lai
* Giải pháp 7: Hoạt động giải ô chữ
Hoạt động này gồm các câu hỏi và câu trả lời ẩn sau ô chữ Đây là hoạt động giúp các em củng cố khắc sâu kiến thức bài học đồng thời phát huy khả năng tư duy nhanh nhạy, sự phán đoán tức thời, liên kết, tạo hứng thú cho các em
Ví dụ : Khi dạy bài Kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, GV
có thể sử dụng ô chữ sau để củng cố bài học Giáo viên gợi ý học sinh giải ô chữ bằng
cách trả lời các câu hỏi: Trả lời các câu hỏi hàng ngang để tìm ra ô chữ hàng dọc (11 chữ cái)
Lưu ý: Không nhất thiết phải giải xong ô chữ hàng ngang mới giải đến ô chữ
hàng dọc, học sinh có thể phát hiện ô chữ hàng dọc khi nhận ra
- HS lựa chọn ô chữ hàng ngang - câu hỏi:
Câu 1: Áo tứ thân là một …(9 chữ cái) truyền thống của dân tộc Việt Nam Câu 2: Đây là một truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta từ ngàn xưa đến nay?
( 7 chữ cái).
Câu 3: Câu ca dao:
'' Một hòn chẳng đắp nên non
Ba hòn đắp lại nên cồn Thái Sơn”
Muốn nhắc nhở chúng ta điều gì?(7 chữ cái)
Câu 4: Đây là một trong những truyên thống của dân tộc ta trong lĩnh vực giáo
dục?(7 chữ cái)
Câu 5: Chi tiết “niêu cơm thần” trong truyện “Thạch Sanh” thể hiện truyền
thống gì của dân tộc ta?(9 chữ cái).
T
U
Ề
T
Ố
G
Sau khi giải xong các ô chữ hàng ngang, giáo viên yêu cầu học sinh đoán ô chữ hàng dọc Kết thúc trò chơi, giáo viên tuyên dương, khen ngợi hoặc ghi điểm cho những em trả lời tốt
=> Giáo viên kết luận kết thúc bài học: Dân tộc Việt Nam có truyền thống lâu đời, có bề dày lịch sử dựng nước và giữ nước Truyền thống đó là bài học, là kinh nghiệm quý giá cho mọi thế hệ noi theo.
Trang 5* Giải pháp 8: Hoạt động “Nhanh tay nhanh mắt”
Hoạt động này dùng cho học sinh thi đua nhau bằng cách nhanh tay, nhanh mắt (nghe - nhìn) nhằm rèn luyện cho các em kĩ năng xử lý thông tin nhanh nhất Câu hỏi đặt ra có hiệu lệnh là nhanh tay có tín hiệu trả lời Hoạt động này có thể dùng thi đua giữa các tổ nhóm, cá nhân nhằm khắc sâu nội dung bài học
Ví dụ: Giáo viên lần lượt đưa từng câu hỏi, các nhóm nhanh tay có tín hiệu trả
lời Nhóm nào có tín hiệu trước, nhóm đó được trả lời Nếu trả lời không đúng sẽ mất quyền trả lời và quyền ấy sẽ chuyển cho nhóm khác
Sau khi học xong bài Chí công vô tư, giáo viên sẽ đặt câu hỏi sau:
Câu 1: Thế nào là chí công vô tư? Hãy nêu ví dụ về một việc làm thể hiện chí
công vô tư
Câu 2: Chí công vô tư có ý nghĩa như thế nào đối với mỗi cá nhân, cộng đồng,
xã hội?
Câu 3: Có ý kiến cho rằng chỉ người lớn, nhất là những người có chức có
quyền mới phải rèn luyện phẩm chất chí công vô tư, học sinh còn nhỏ không có điều kiện để rèn luyện phẩm chất đó
Câu 4: Hành vi nào dưới đây có thể hiện “chí công vô tư” hay không?
Hôm nay đến lớp thấy đã muộn mà chưa có ai làm vệ sinh lớp học, An tự quét dọn
* Giải pháp 9: Hoạt động dùng hành động để diễn tả nội dung
Hoạt động này nhằm kích thích hứng thú, suy nghĩ nhạy bén và khả năng diễn đạt bằng hành động trước tập thể của học sinh Qua đó, làm cho lớp học sôi nổi, sinh động và khắc sâu hơn kiến thức bài học
Ví dụ: Cho một học sinh lên bảng xem một số hình ảnh về các hành vi vi phạm
pháp luật Sau đó dùng hành động, cử chỉ (không được nói) để truyền đạt nội dung bức tranh được xem Các bạn ở dưới lớp xem hành động của bạn và xung phong trả lời đó
là hành vi vi phạm pháp luật nào
- Tranh 1: Trộm cắp tài sản của công dân.
- Tranh 2: Sử dụng tài liệu trong giờ kiểm tra.
- Tranh 3: Học sinh đi xe máy phóng nhanh, vượt ẩu.
* Giải pháp 10: Hoạt động “Trò chuyện cuối tuần”
- Hoạt động này tập cho các em luôn tự tin, rất thích mình được làm người lớn,
là những nhân vật thành đạt trong cuộc sống Qua hoạt động, các em tự rút bài học kinh nghiệm cho bản thân
- Cách tiến hành hoạt động:
+ Chọn 1 học sinh dẫn chương trình
+ Chọn các nhân vật chính để thực hiện trò chơi
+ Kết thúc giáo viên tuyên dương các nhân vật thực hiện hoạt động và rút ra bài học kinh nghiệm
Ví dụ: Khi dạy bài 8 “Năng động, sáng tạo” (tiết 2), phần củng cố toàn bài
giáo viên tổ chức hoạt động “Trò chuyện cuối tuần” Chọn 4 nhân vật chính để thực hiện hoạt động:
1/ Dẫn chương trình
2/ Nhà Bác học Ê - đi - xơn
3/ Một nhà doanh nghiệp thành đạt
4/ Lê Thái Hoàng học sinh lớp 12A khối phổ thông chuyên Toán, trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Các học sinh còn lại vào vai khán giả có thể đặt những câu hỏi để hỏi những
Trang 6vị khách mời bất cứ câu hỏi nào có nội dung xoay quanh bài học Qua thực tế cho thấy, những học sinh vào vai những vị khách mời rất thích mình được đóng vai những nhân vật trên, cho nên các em luôn thể hiện rõ bản lĩnh, phong cách chững chạc, tự tin của mình trước khán giả Còn khán giả thì rất thích để tìm ra những câu hỏi hóc búa, hỏi những vị khách mời, xem có trả lời được không… Kết thúc giáo viên tuyên dương
và liên hệ thực tế giáo dục học sinh
IV Kết luận chung
- Khi soạn bài có lồng ghép hoạt động trải nghiệm sáng tạo sẽ giúp giáo viên tiếp cận tốt hơn, hiểu rõ hơn, sâu hơn những vấn đề đặt ra Từ đó, tổ chức hướng dẫn học sinh sẽ linh hoạt hơn, sinh động hơn
- Học sinh được trực tiếp hoạt động thực tiễn trong nhà trường hoặc trong xã hội dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục Trong quá trình hoạt động học tập trải nghiệm, người học không chỉ phát triển kiến thức của mình bằng cách áp dụng kiến thức vào thực tiễn, mà còn phát triển sự nhận thức và phản ánh kép đó là nhận thức trong hành động và nhận thức trên hành động mà mình thực hiện Qua đó giúp phát triển tình cảm, đạo đức, các kỹ năng và tích lũy kinh nghiệm riêng của cá nhân học sinh
Chuyên đề này giúp học sinh được rèn luyện khả năng ra quyết định lựa chọn cho mình cách ứng xử đúng đắn, phù hợp trong cuộc sống Hoạt động có nhiều học sinh tham gia sẽ tạo cơ hội rèn luyện kĩ năng trong môi trường học tập cho các em
Giải pháp này không chỉ áp dụng trong dạy học giáo dục công dân 9 mà còn áp dụng trong dạy học giáo dục công dân các khối và thậm chí là ở các môn học khác Từ
đó, giải pháp này có thể áp dụng cho các trường THCS trong Thành phố Rạch Giá
KÝ DUYỆT CỦA TỔ Người thực hiện chuyên đề
Nguyễn Thị Mỹ Xuân
KÝ DUYỆT CỦA BGH