Nghiên cứu vai trò vật liệu gỗ trong nội thất kiến trúc truyền thống và đề xuất các ứng dụng cho nội thất kiến trúc đương đại.PDF

Vì thế, đề tài này sẽ đi sâu vào nghiên cứu vai trò của vật liệu gỗ trong kiến trúc nội thất truyền thống và đề xuất các ứng dụng cho kiến trúc nội thất đương đại nhằm lưu giữ được những

Chuyên ngành: Kiến trúc

Mã số:

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KIẾN TRÚC

Đà Nẵng – Năm 2020

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN ANH TUẤN

Phản biện 1: TS Lê Minh Sơn

Phản biện 2: TS Phùng Phú Phong

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp thạc sĩ Kiến trúc họp tại Trường Đại học Bách khoa vào ngày

26 tháng 12 năm 2020

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

 Trung tâm Học liệu và Truyền thông, Đại học Đà Nẵng tại

Trường Đại học Bách khoa

 Thư viện Khoa Kiến trúc, Trường Đại học Bách khoa - ĐHĐN

Những năm gần đây, với sự giao lưu văn hóa ngày càng tăng giữa Việt Nam và thế giới, số lượng lớn các quan niệm thiết kế, sản phẩm thiết kế phương Tây vào Việt Nam đã tạo ra xu thế “sính ngoại”, quá tôn trọng thiết kế hiện đại phương Tây, bỏ qua văn hóa truyền thống Việt Nam, coi thường tài nguyên văn hóa địa phương, tạo ra một số sản phẩm thiết kế có hình thức bề ngoài chắp vá và thậm chí “đạo văn” Điều này mang lại nhiều sự nguy hại cho sự phát triển của nghệ thuật thiết kế đương đại Việt Nam

Bản sắc và hiện đại là một chủ đề được đề cập nhiều thời gian qua Cùng với xu thế đô thị hóa, hội nhập toàn cầu hóa, kiến trúc nội thất, đặc biệt là các công trình nhà ở “truyền thống” đứng trước những ảnh hưởng của kiến trúc mới từ các nước bên ngoài được du nhập vào, tạo ra một cuộc đấu tranh khốc liệt giữa bản sắc và hiện đại với các kiểu loại hình kiến trúc mới Tuy nhiên trên góc nhìn tổng thể, không thể phủ nhận những đóng góp kiến trúc ngoại nhập với nhiều ưu thế tiên phong về công nghệ, tổ chức không gian, trong khi đó yếu tố bản sắc vẫn có thể được kế thừa và lưu giữ

Trước những vấn đề trên cùng với tiềm năng lớn mà vật liệu gỗ mang lại, việc sử dụng vật liệu gỗ trong nội thất trở thành xu hướng

là điều tất yếu Cho tới thời điểm hiện tại, vật liệu gỗ là nguồn nguyên liệu thân thiện với môi trường, không phát sinh chất ô nhiễm

độc hại đối với sức khỏe con người, hơn thế nữa nó còn là nguồn nguyên liệu có thể tái tạo được Điều này sẽ giúp các nhà thi công, thiết kế và người sử dụng trong nước sẽ mạnh dạn cập nhật những xu hướng mới nhất trên thế giới, thúc đẩy tiềm năng phát triển vật liệu

gỗ mạnh mẽ hơn nữa tại Việt Nam

Từ xưa, nội thất gỗ tự nhiên đã rất được yêu thích bởi vẻ đẹp tinh tế và sự bền bỉ cùng thời gian Vì thế kiến trúc gỗ truyền thống

có rất nhiều kinh nghiệm đa dạng có thể khai thác và vận dụng trong thực tế hiện tại Việc thiết kế nội thất kiến trúc sử dụng vật liệu gỗ không những chứa đựng những sắc thái gợi nhớ về lịch sử, bản sắc văn hóa dân tộc,… mà còn mang lại vẻ đẹp gần gũi, bình dị và ấm cúng,… hay chỉ đơn thuần là nó đẹp vì nó mang tâm hồn người Việt trong thế giới hiện đại này

Vì thế, đề tài này sẽ đi sâu vào nghiên cứu vai trò của vật liệu

gỗ trong kiến trúc nội thất truyền thống và đề xuất các ứng dụng cho kiến trúc nội thất đương đại nhằm lưu giữ được những giá trị bản sắc truyền thống đồng thời tìm ra giải pháp hạn chế những tác động tiêu cực đến thiên nhiên, nhằm nâng cao chất lượng sống của con người,

hạ giá thành xây dựng, nâng cao hiệu suất làm việc Đây cũng là tính

nhân văn trong việc chọn đề tài “Nghiên cứu vai trò vật liệu gỗ trong nội thất kiến trúc truyền thống và đề xuất các ứng dụng cho nội thất kiến trúc đương đại”

2 Mục tiêu nghiên cứu:

- Kế thừa và phát huy các giá trị bản sắc của kiến trúc truyền

thống, nhà ở dân gian trong nền kiến trúc Việt Nam đương đại

- Đề xuất sử dụng vật liệu gỗ truyền thống trong thiết kế nội

thất đương đại cũng như các quan điểm, nguyên tắc trong việc thiết

kế kiến trúc nhà ở theo hướng hạn chế tác động tới môi trường, phù hợp với quy luật phát triển bền vững trong kiến trúc – nội thất

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

- Đối tượng nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu phân

tích đưa ra các đề xuất ứng dụng vật liệu gỗ cho kiến trúc nội thất đương đại tại Việt Nam: vật liệu gỗ trong kiến trúc truyền thống

- Phạm vi nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu các công trình

nhà ở truyền thống tại Việt Nam sử dụng vật liệu gỗ truyền thống ứng dụng trong công trình kiến trúc nội thất đương đại

4 Nội dung nghiên cứu:

- Tổng quan và đánh giá vai trò vật liệu gỗ trong kiến trúc nội

thất nhà ở truyền thống

- Phân tích cơ sở khoa học và lý luận trong việc nghiên cứu và

sử dụng vật liệu gỗ

- Đề xuất các ứng dụng vật liệu gỗ truyền thống cho kiến trúc

nội thất đương đại

5 Phương pháp nghiên cứu:

- Thu thập tài liệu thông qua sách, báo, internet,…

- Khảo sát thực tế tình hình tổ chức, sử dụng vật liệu gỗ trong

các công trình kiến trúc truyền thống tại Việt Nam, (Đi khảo sát hiện trạng, chụp ảnh và quan sát trực quan)

- Tổng hợp và phân tích các thông tin thu thập được và dùng

làm tài liệu trích dẫn quan trọng để chứng minh tính xác thực

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài:

- Ý nghĩa khoa học:

 Tổng hợp và hệ thống vai trò của vật liệu gỗ trong kiến trúc nội thất truyền thống, nhà ở dân gian Việt Nam

 Mở đường cho việc nghiên cứu sâu hơn về các ứng dụng của vật liệu gỗ trong kiến trúc nội thất đương đại Việt Nam

- Ý nghĩa thực tiễn:

 Kế thừa và phát huy các giá trị bản sắc của kiến trúc truyền thống, nhà ở dân gian trong nền kiến trúc Việt Nam đương đại

 Đề xuất các giải pháp thiết kế kiến trúc nội thất sử dụng vật liệu gỗ truyền thống phù hợp với công trình đương đại, hạn chế tối đa các tác động tiêu cực đến môi trường

7 Cấu trúc của luận văn:

- Phần mở đầu

- Phần nội dung nghiên cứu

 Chương 1: Tổng quan và đánh giá vai trò vật liệu gỗ trong kiến trúc nội thất nhà ở truyền thống

 Chương 2: Cơ sở khoa học và lý luận trong việc nghiên cứu và sử dụng vật liệu gỗ

 Chương 3: Đề xuất các ứng dụng vật liệu gỗ truyền thống cho kiến trúc nội thất đương đại

- Phần kết luận

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VÀ ĐÁNH GIÁ VAI TRÒ VẬT LIỆU GỖ TRONG KIẾN TRÚC NỘI THẤT NHÀ Ở TRUYỀN THỐNG 1.1 Khái niệm chung về vật liệu gỗ trong xây dựng:

1.1.1 Thế nào là gỗ tự nhiên, gỗ tự nhiên tự nhiên đạt chuẩn FSC và phân loại:

Gỗ tự nhiên là loại gỗ được lấy từ cây gỗ ở khu vực rừng trồng hoặc rừng nguyên sinh Gỗ được khai thác trực tiếp từ những rừng trồng cây lấy gỗ, cây lấy tinh dầu, cây lấy nhựa hoặc quả có thân cứng và chắc chắn Sau đó gỗ được đưa vào xử lý công nghiệp cơ bản như cắt, xẻ, tẩm, sấy….để tạo thành nguyên liệu sử dụng mà không trải qua giai đoạn chế biến gỗ thành vật liệu khác

Chứng chỉ FSC là một loại chứng chỉ được tổ chức FSC cung cấp nhằm xác minh nguồn gốc gỗ, quy trình khai thác, sản xuất thành phẩm đúng theo pháp luật, đáp ứng các tiêu chuẩn bảo vệ môi trường Chứng chỉ FSC được hiểu là chứng nhận về tiêu chuẩn rừng

1.1.2 Thế nào là gỗ công nghiệp và phân loại:

Gỗ công nghiệp là loại gỗ sử dụng keo hay hóa chất kết hợp với

gỗ vụn để làm ra tấm gỗ Gỗ công nghiệp có tên quốc tế là Wood – Based Panel Gỗ công nghiệp đa số được làm từ các nguyên liệu thừa, nguyên liệu tận dụng, tái sinh, ngọn cành của cây gỗ tự nhiên

1.1.3 Vật liệu gỗ trong kiến trúc – nội thất nhà ở truyền thống:

Kiến trúc – nội thất nhà ở truyền thống thường được lựa chọn những đồ đạc làm từ chất liệu gỗ, mang đậm nét cổ điển như hoa văn chạm trổ tỉ mỉ, tinh xảo hoặc kiểu dáng bề thế, trang trọng mang đến cho mỗi không gian nét đẹp sang trọng, ấm cúng Các màu sắc kết hợp trong không gian nội thất được sử dụng hợp lý với các màu trung tính để làm nổi bật vẻ đẹp của đồ đạc bằng gỗ tự nhiên

1.2 Thực trạng và xu hướng phát triển vật liệu gỗ thế giới và Việt Nam:

1.2.1 Thế giới:

1.2.1.1 Nhật Bản:

Dù ưa chuộng gỗ tự nhiên hay gỗ ghép công nghiệp thì để đảm bảo khai thác hiệu quả rừng, chính phủ Nhật Bản đã có những quy định rất nghiêm ngặt từ khâu trồng, quy hoạch cho đến khâu sử dụng

Vì vậy mà gỗ luôn đạt chất lượng và tiêu chuẩn khai thác bền vững

1.2.2 Việt Nam:

Đối với việc sử dụng gỗ tự nhiên bền vững đạt chứng nhận FSC đối với người tiêu dùng Việt Nam còn khá mới mẻ và người tiêu dùng dễ tính chỉ quan tâm đến giá cả, thiết kế bắt mắt mà chưa quan tâm tới lợi ích chung là bảo vệ môi trường sống

1.3 Vai trò của vật liệu gỗ tự nhiên trong kiến trúc nội thất nhà

ở truyền thống:

1.3.1 Kết cấu chịu lực:

Bộ khung gỗ chịu lực là loại hình kết cấu tương đối điển hình

và sử dụng rộng khắp trong các công trình kiến trúc truyền thống Việt Nam Kết cấu xây dựng nhà ở truyền thống bao gồm các thành phần: mái ngoài, hệ khung sườn gỗ và vách trong đó hệ khung sườn

gỗ là hệ thống kết cấu chịu lực chủ yếu của công trình kiến trúc được hợp thành bởi kèo (ké, bảy hay con chống), cột và xà (dầm)

1.3.2 Cấu trúc cơ động:

Cửa chính - Cửa bức bàn:

Cửa bức bàn là một cấu kiện không thể thiếu trong kết cấu nhà

gỗ cổ truyền Cửa bức bàn được hình thành với tác dụng đơn thuần là

để che chắn Tuy nhiên, trong quá trình phát triển của nhà gỗ cổ truyền Việt Nam, cửa bức bàn dần được cải tiến và mang tính thẩm

mỹ rất cao

Vách gỗ:

Vách gỗ nhà truyền thống ngời lên màu nâu sẫm qua thời gian

và được chạm trổ khéo léo, tinh tế, lịch sự và văn hóa, tạo nên trên những vật xem ra vô tri ấy một cốt cách, một tâm hồn Họa tiết chạm trổ: chữ thọ, bát bửu, con tiện, hoa lá,… khảm trai (nhà rường ở Huế)

1.4 Kinh nghiệm sử dụng vật liệu gỗ tự nhiên truyền thống:

Liên kết mộng

Ngâm gỗ

Đá kê cột

1.5 Kết luận chương 1:

Với các giá trị đặc trưng của nền văn minh lúa nước, kiến trúc truyền thống Việt Nam được biết đến qua cách sử dụng tinh tế các nhóm vật liệu riêng Các vật liệu truyền thống này cơ bản đều có nguồn gốc từ thiên nhiên và gắn bó bền vững với thiên nhiên, nhưng dưới bàn tay sử dụng tài tình của những người thợ dân gian, đồng thời thông qua các kinh nghiệm được đúc kết và kế thừa lâu đời đã tạo nên nhiều nét đặc sắc trong việc ứng dụng vào các công trình xây dựng trong kiến trúc truyền thống

Vật liệu gỗ là vật liệu được sử dụng nhiều nhất trong kiến trúc nhà ở truyền thống Xây dựng nhà ở bằng gỗ, nhất là gỗ lim được cả quý tộc lẫn bình dân ưa chuộng, vì những lợi ích đối với môi trường của vật liệu gỗ trong kiến trúc truyền thống không một loại vật liệu nào có được Dấu ấn của kiến trúc truyền thống nhà ở Việt Nam trong kết cấu, vách ngăn hay các chi tiết trang trí là hết sức đặc sắc

Sự phát triển đô thị và sản xuất công nghiệp vượt quá ngưỡng cân bằng và thiếu kiểm soát, dẫn đến sự biến đổi khí hậu toàn cầu, làm cạn kiệt các nguồn tài nguyên thiên nhiên và xói mòn truyền thống văn hóa ngày càng rõ nét Chính vì thế, nhu cầu sử dụng một nguồn tài nguyên bền vững, thân thiện là vô cùng cần thiết Cho đến thời điểm hiện tại, vật liệu gỗ được xem là vật liệu thân thiện và là nguồn tài nguyên duy nhất có thể tái tạo được Tuy nhiên với tình hình khai thác gỗ tràn lan hiện nay đã làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sinh thái, dẫn đến biến đổi khí hậu, gây ra hậu quả về

lũ lụt, sạt lở đất… Vì vậy, sử dụng vật liệu gỗ có nguồn gốc, được khai thác từ khu vực rừng được quản lý phát triển bền vững là vấn

đề cấp bách và cần thiết Đây là lựa chọn không chỉ đem lại giá trị về chất lượng mà còn có giá trị bền vững cho tương lai

CHƯƠNG 2

CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ LÝ LUẬN TRONG VIỆC NGHIÊN

CỨU VÀ SỬ DỤNG VẬT LIỆU GỖ 2.1 Cơ sở lý luận về vật liệu gỗ tự nhiên:

2.1.1 Mối quan hệ giữa vật liệu gỗ tự nhiên và con người:

Sử dụng và tiếp xúc với gỗ tự nhiên giúp tăng tuần hoàn máu, thông kinh, hoạt huyết, bổ khí và tiêu trừ bệnh tật

Trong nghiên cứu “Gỗ làm vật liệu phục hồi trong môi trường chăm sóc sức khỏe”, Augustin và Fell kết luận rằng gỗ đặc biệt xuất sắc trong việc giảm căng thẳng và ngăn ngừa căng thẳng xảy ra Tiến sĩ Yuki Kawamura: gỗ có thể giúp mọi người nghỉ ngơi hoặc tập trung hiệu quả hơn

Con người cũng trở nên thư thái, cởi mở hơn khi sống trong không gian mộc Với những không gian đòi hỏi sự tập trung, tư duy cao như làm việc, học tập thì vật liệu hành mộc sẽ góp phần kích thích tư duy sáng tạo rất lớn

2.1.2 Những tính ưu việt của vật liệu gỗ tự nhiên với môi trường:

Sử dụng nội thất gỗ tự nhiên là một trong những cách hữu hiệu giúp chúng ta gần gũi hơn với thiên nhiên, nâng không gian sống lên một tầm cao mới, xanh hơn, khỏe hơn

Nội thất gỗ tự nhiên có độ bền cao, tuổi thọ lên đến hàng chục năm thậm chí hàng trăm năm, là sự lựa chọn tối ưu góp phần bảo vệ môi trường chất liệu gỗ vô cùng thân thiện với môi trường nhờ ưu điểm dễ dàng tái chế và sử dụng trong những cách thức mới

Việc sử dụng chứng chỉ rừng FSC trong các dự án để giúp ích cho các hoạt động cao cấp và giảm thiểu sự tác động của thay đổi khí hậu: giảm nồng độ Carbon trong không khí, giảm năng lượng từ đó giảm CO2 ra môi trường

2.2 Cơ sở khoa học về vật liệu gỗ công nghiệp:

2.2.1 Ưu điểm:

Mỗi loại vật liệu đều có những ưu điểm và nhược điểm riêng,

gỗ công nghiệp được sử dụng phổ biến trong thiết kế và thi công nội thất Những tính năng ưu việt của gỗ công nghiệp mà gỗ tự nhiên không có được: không cong vênh, co ngót, thời gian thi công sản xuất nhanh, khả năng chịu mối mọt tốt, giá thành thấp

2.2.2 Tác động tiêu cực từ gỗ công nghiệp tới con người và môi trường:

Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), có gần ½ số

ca tử vong về ô nhiễm không khí đều xuất phát từ ô nhiễm không khí trong nhà, trong đó, 1 phần nguyên nhân đến từ việc sử dụng nội thất

gỗ công nghiệp và cửa gỗ công nghiệp

Ở Việt Nam: Formadehyde từ các sản phẩm gỗ ép như đồ nội thất, cửa gỗ công nghiệp là một trong những nguyên nhân chính gây

ra việc ô nhiễm không khí trong nhà

2.3 Cơ sở thẩm mỹ về việc sử dụng gỗ tự nhiên trong kiến trúc nội thất truyền thống:

2.3.1 Họa tiết trang trí:

Giá trị thẩm mỹ của kiến trúc truyền thống được biểu hiện ở nhiều dạng thức khác nhau, mô típ trang trí là một trong những giá trị biểu hiện sinh động nhất, là một phần quan trọng trong không gian nội thất nhà ở truyền thống, nó mang tính ước lệ, biểu tượng nghệ thuật và thể hiện tinh thần của công trình

- Các dạng mô típ tự do: hoa lá cách điệu, mây, sông, nước,

thư pháp chữ Hán - Nôm và biến hình chữ Hán theo lối viết con

“triện” như chữ Phúc, Lộc, Thọ…

- Các dạng mô típ theo chủ đề: “Tứ linh” (Long, Ly, Quy,

Phượng; “Tứ quý” (Tùng, Trúc, Cúc, Mai) hoặc “Tứ thời” (Tùng, Cúc, Sen, Mai); theo “cảnh” là các đề tài động thực vật kết hợp theo công thức: Mai Điểu, Mai Hạc, Lan Điệp, Tùng Lộc…

Một số họa tiết sử dụng trong nhà ở truyền thống: hồi vân, đài sen, linh vật (thụy thú), vân hoa cuộn, hoa văn chữ thọ, chuỗi hạt, vân lá chuối, phương trì

2.3.2 Chất cảm vật liệu và màu sắc:

Từng loại gỗ sẽ có đường vân khác nhau, với cây gỗ lâu năm sẽ

có nhiều đường vân gỗ nên nhìn sẽ đẹp và sang trọng hơn Có thể nhìn vân gỗ để nhận diện các loại gỗ, giống vân tay của con người

2.3.3 Hình dáng:

Trải qua rất nhiều thời kỳ thay đổi với các kiểu dáng đồ gỗ khác nhau, nhưng kiểu đồ gỗ cổ như sập gụ, tủ chè, tràng kỷ,… vẫn đọng lại trong tâm trí của người Việt

2.4 Các yếu tố bản sắc văn hóa và phong thủy của vật liệu gỗ tự nhiên trong kiến trúc nội thất truyền thống:

2.4.1 Yếu tố bản sắc văn hóa:

Trong lớp vỏ hình thức với sự phù hợp về vị trí, phương hướng, vật liệu, tỷ lệ, màu sắc…, các không gian kiến trúc được hình thành