Nghien cuu su phan bo cua bim boi hoa vang tai PNKB

I Ii' vo Van Tri*, BiIi NgC}cThanh, Trin Xuan MiIi, Nguy@n Thai Dung MODAu Bim boi hoa yang Merremia boisiana con gQi la day Lang rimg, la loai day leo r~t to vm dUOng kinh than co thS d

SINH HOC

(MERREMUBO~UN~T~IKHUVVCPHONGNHA-KEBANG

Ii, '

l'

I i

iiII:

'I' ,', ,

.L

! 'I

,'I

I I

il"\'

I'i

I, I

,I

, "

i'l

,I' ,

iii

i

IiI

I

Ii'

vo Van Tri*, BiIi NgC}cThanh, Trin Xuan MiIi, Nguy@n Thai Dung

MODAu

Bim boi hoa yang (Merremia boisiana) con gQi la day Lang rimg, la loai day leo r~t

to vm dUOng kinh than co thS dSn 8 cm, co thS leo eao dSn 30m, co hoa hinh chuong mau yang Bim boi hoa yang Ia 10M cay phat triSn r~t nhanh, xanh t6t quanh nam va co hi~u suAt quang hQ'Pcao ChUng leo de len cac canh rimg Thong, Keo la tram hay b~t cu cay than g6 nao dS IAnchiSm anh sang Do tan la rQng va day d~c nen Biro boi hoa yang che kin khong gian, khiSn tham th\fc v~t ben dum bi chSt sau mQt thOi gian thiSu linh sang Lap th\fc v~t chSt t~o nen lap la kho rAt d€ gay chay rimg.

Bim boi hoa yang co 03 trung tam phlit sinh do 1<i:Dao Hai Nam (Trung Qu6c), Dao Kalimantan (Malaysia), Sa Pa (tinh Lao Cai, Vi~t Nam), Tien Yen (tinh Quang Ninh, Vi~t Nam); khu V\fCcua Vi~t Nam co bien gim vm vUng Mekong cua Lao va Quang Tay, Trung Qu6c va tinh Quang Dong, Trung Qu6c nhanh chong tra nen mQt trung tam phan 1:>6mm cua Biro boi hoa yang [4]

LoM Bim boi xam nh~p vao nuac ta khoang mAy ch\lC nam truac day, mQcadufu chan deo Hai Van DSn nay, cac nha khoa hQc di phlit hi~n aVi~t Nam co tm 17 loai trong chi Biro bim KSt qua ghi nh~ buac dAu la aKhu Bao t6n thien nhien San Tra va rimg d~c d\lng Nam Hai Van, 10M Biro boi xam IAn/chu ySu la Bim boi hoa trfutg

(Merremia eberhardtii) vai di~n tich bi xam h~i khoang 1.000ha m6i hoi Trong khi do,

aKhu bao t6n thien nhien Ba Na-Nui Chua, loai Bim xam I~n chu ySu la Biro hoa yang

(Merremia boisiana) vm muc dQ xam h~i khoang vM tram ha Hi~n nay, loai Biro boi da

thAy xuAt hi~n a nhi~u tinh va Vuan qu6e gia, khu bao t6n trong ca nuac nhu: Sa Pa (Lao Cai), L~ng San, Quang Ninh, VuOn qu6c gia B~ch Ma, Nam Dong (Thira Thien -Hu~), Khu bao t6n thien nhien San Tra, KBTTN Ba Na - Nui Chua, rimg d~c d\lllg Nam Hai Van, KBTTN Da Krong, VQG Phong Nha - Ke Bang

Biro boi xam hai la m6i de doa 1&0d6i vm cac 10Mban dia va he sinh thai wnhien Nghien CUueua et ~1., 2012 akh"u Bao t6n San Tra, Rirng d~c d\lllg Nam Hai Van va Khu bao t6n Ba Na Nui Chua cho thAy kha nang xam h~i m~ me cua Biro boi hoa

yang (Merremia boisiana) va Bim boi hoa tim (Merremia eberhardtii) la m6i nguy h?i

1&0d6i vrn da d~g sinh hQcatrong cac khu bao t6n nay [I] Theo nghien cUu cua Li v~ cQng S\f nam 2006 cho th~y: Biro boi phat triSn nhanh, co kha nang quang h~ caov~ thich Ung m~nh me acac sinh canh khac nhau, do v~y Bim boi co S\f phan bo rQng va chiSm uu thS so vm cac 10Mcay ban dia [2]

660

HOI NGH! ToAN QuOe LAN THO' HAl H~ THONG BAoTANG THIEN NHIEN VI~T NAM

Hi~n tl;li,VQG Phong Nha - Ke Bang (hinh I) di~n deh rimg tv nhien bi loai Bim boi hoa yang xam hl;li kha IOn LoM Bim boi hoa yang a VQG Phong Nha - Ke Bang phat tri~n ml;lnh b~t dfiu ill thai gian lam duang H6 Chi Minh anhUng nO'i e6 khoang tr6ng Giai dOl;ln<tfiu,chung mge Ian duai dAt, sau d6 leo len cae tan cay tAng trung, eu6i et'mg xam lAn, bao phu toan bQ khong gian s6ng eua cae 10Mcay ban dia 0nhUng nai co S\l xam hl;lieua Bim boi hoa yang, cae loai ban dia khong th~ sinh truang va phat tri~n binh thuang, nhi8u loai bi eh~t kho [3]

Vr~e xae dinh vilng phan b6 eua Bim boi hoa yang aPhong Nha - Ke Bang b~ng eong ngh~ thong tin dia ly (GIS) va vi~n tham (RS) e6 th~ tra lai duqc eau hoi di~n tieh e6 kha nang phan b6 eua loai xam hl;linay tren cae phan khu ehue nang, tren cae 10l;lidAt

va tham th\le v~t Dfin li~u nghien eUu nay la cO'sa d~ dua ra mue do eanh bao va bi~n phap nh~m ngan ngira xam hl;lieua 10Mnguy he;tinay

1 PHtrONG pHAp NGIDEN CUu

Qua cae eong trinh nghien eUu Bim boi hoa yang phan b6 ph\! thuQe vao vi dQ, loe;ti dAt, thcim th\le v~t, hUOng phai, dQ d6e, dQ eao va ch~ dQ khi h~u Khu V\le Phong Nha _

Ke Bang n~m trong dai khi h~u va dAt dai thuQe vt'mg phan b6 eua Bim boi hoa yang

nen 10l;litn.':rhai nhan t6 nay Qua d6, ham thieh nghi eua bim boi hoa yang duqe thanh

l~p nhu sau:

Con(Y (a)=hl&Y (b)=h2& Y (e)=h3&Y (d)=h4) (1) Trongd6:

- Y (a) la ham xae dinh dQ eao theo bi~n "a"; Y (b) la ham xae dinh hUOng phO'i theo bi~n"b"; Y (c) la ham xae dinh tre;tngthai nliig theo bi~n "e"; Y (d) la ham xae dinh

- hIla gia tri dQ eao; h2 Ia gia tri hUOng phO'i, h3 la gia tri hi~n tre;tnglOp phu; h41a gia tri do d6e

•

TlH!lauANGTill

~:~1_ A, ;-,~\ -'\ - ~" _ -~f

"

f

.'1 , 1~..,

, ,

Hinh 1.Vi tri nghien eUu Hinh 2 Ban d6 cae di~m di8u tra

Cae dfr li~u dfiu vao phl,le V1,1eho qua trinh phan deh g6m: Anh DEM _ Digital Elevation Model (ASTGDEMV2_0NI7EI05, ASTGDEMV2,-,ONI7E106) d~ xae dinh

661

2 KET QuANGHIEN CUu

2.1 Cac di~m di~u tra tht}'cdia t~i Phong Nha - KeBang

Thong tin mo ta v~ cac di~m di~u tra Bim boi hoa yang 6 Phong Nha - Ke Bang dugc th~ hi~n C\lth~ 6 hinh 2 va bang 1

Qua khao sat 8 di~m villlg d~m, 7 di~m phan khu dich V\l - hanh chinh, 10 di~m phan khu ph\lc h6i sinh thai va 12 di~m phan khu bao v~ nghiem ng~t, cho thAy Bim boi hoa yang phan b6 6 dQ cao dum ill 60 dSn 760 m so vm m\l'c nu6'c biSn, huang phai chu YSu co g6c huang sang til 20 - 360°, dQ d6c dum 37° va phat triSn m~ tren cac rUng kin thuOng xanh nhi~t dm Am tren nui da voi dum 700 m, rUng la rQng thUOng xanh bi tac dQng tren nui dAt, rUng la rQng thuOng xanh trung binh

Bang 1 Thong tin cac diSm di~u tra

LO'pphU

Vimg dfm

nui da voi du&i 700m

nui da voi dum 700m

nw da voi dum 700m

nui da voi dum 700m

SINH HOC

huang phai, ~Q cao va dQ d6c; anh Spot 5 (52713141005140338292J, 52723151003120349322~ 52733151003030322332J, 52733161003230338102J) d~ phan cac lap phu th\l'c v~t; ranh gi6'i d~ng *.shap va cac di~m khao sat 6 thuc dia co

Vi TQa ell} (UTM) DI} HU"Ong Ill}

L6'pphii

nui da voi dum 700m

voi Phan khu ph\lc hAi sinh thai

nui dat

nui da voi dum 700m

nui da voi dum 700m

nui da voi dum 700m

nui da voi dum 700m

nui da voi dum 700m

nui da voi duai 700m

Phan khu biio vf nghiem ng,t

1

Rimg kin thuOng xanh nhi~t dm Am tren

17 - '-6

nui da voi dum 700m

nui da voi dum 700m

nui da voi dum 700m

nui da voi dum 700m

RUng tren nui da voi

nui da voi dum 700m

nui dat dum 700m

Bfrt nong nghi~p va dfrt khae

' SINH HOC

Di~n tich Phan bfi eua bim boi Cae phan khu chilc nang phan khu

Di~n tich Ty 1~so (ha) (ha) vo;di~n tich pMn khu (%) PMn khu bao v~nghiem ng~it 100.296,0 1.069,7

1,07 PMn khu dich V\l hanh chinh 3.411,0 1.172,5

34,37 PMn khu ph1,lch6i sinh thai 19.619,0 1.669,4

8,51

15.259,5 6,93

Theo bang 2, di~n tich philn b6 ti~m nang cua Bim boi hoa yang t~p trung aphiln khu ph\lc h6i sinh thai 1.669,36 ha, philn khu djch Y\l hanh chinh 1.172,51 ha, philn khu bao v~ nghiem ng~t 1.069,65 ha, v-ung d~m 15.259,47 ha Tuy nhien, ti 1~ trong cae philn khu l~i khac nhau, C\l th~: philn khu dich Y\l - hanh chinh di~n tich nh6 nh~t nhung v-ung philn b6 Bim boi hoa yang chi~m 34,37%, ti€p d€n la philn khu ph\lc h6i sinh thai 8,51 %; philn khu bao v~ nghiem ng~t chi~m di~n tich 1611 nhung vimg phiin b6 it 1,07%; v-ung d~m vm di~n tich 1611 nh~t nhung chi chi€m 6,93% Nhu v~y, Bim boi hoa vang philn b6 chu y€~ a philn khu hanh chinh dich Y\l va philn khu ph\lc h6i sinh thai, ~p trung it aphiln khu bao v~ nghiem ng~t va v-ung d~m

2.2 Vimg ph an ba eua Bim boi hoa vimg theo cae phan khu eh re nang

Tren, cac k€t qua di~u tra th1,l'cdja a37 di~m akhu Vl,l'CPhong Nha _ Ke Bang, cac dfr li~u dilu vao duQ'c thu th~p va nQi suy tim khu Vl,l'Cphiln b6 ti~m nang cua Bim boi hoa yang theo cong thuc (1) K€t qua th~ hi~n ahinh 3

Bang 2 Di~n tich philn b6 cua bim boi theo cac philn khu chuc nang

•••• aowUllG~IlO ••• ~HOAY'U'O

Ttl PMOIIO ••••.• a: •••••

-~ = =

-

• - _

-

Bim hOi hoa yang theo phAn khn chirc nang Bim hOi hoa yang tren lOppM W m~~:1 2.3 Vimg phan ba eua Bim boi hoa yang tren lap phu b~ m~t .-J,:

Hinh 4, mo ta Bim boi hoa yang tren cac tham th1,l'cv~tav-ung d~m va v-ung 10i",' VQG Phong Nha - Ke Bang 0v-ung d~m, Bim boi co kha nang philn b6 tren cae ~ rimg la rQng thu<'mg xanh giau, rimg la rQ.ng thu<'mg xanh trung binh ya rimg !~r9,

thu<'mg xanh ngheo acae vimg Quang Ninh, B6 Tr~eh va Minh H6a a vilng 101,-~ boi philn b6 tren cac lo~i rimg kin thu<'mgxanh tren nui da voi dum 700m

664

Bang 3 Di~n -tieh philn h6 eua Bim hoi hoa yang theo lap phu h€ m~t

Ph in b~ ciia bim boi Di~n tich

TT LOp phii b~ m~t

lOp phii Di~n Tyl~ so vm (ha) tIch di~n tich

(ha) lOp phli (%)

1 Cay h1,1itham co tn~n nui dAt

2 Cay h1,1itham co tren nui dei voi

3 nAt nong nghi~p va dAt kheic

22941 675 3,5

4 nAt tr6ng co co, ciiy h1,1i

21724 1678 8,8

5 nAt tr6ng co cay g6 nii reic

7308 264 1,4

6 Khu Vl,l'C dan cu

7 Rimg kin thuOng xanh nhi~t dm frm chli y~u

cac loai cay leirQng tren nlii dei voi tren 700 m

8 RUng kin thuOng xanh nhi~t dm frm tren nui

12679 214 1,1 dAt dum 700 m

9 RUng kin thuOng xanh nhi~t dm frm tren nui

69730 3438 18,1 dei voi dum 700 m

10 RUng leirQng thuOng xanh giau

56928 1315 6,9

11 RUng leirQng thuOng xanh ngheo

6302 1428 7,5

12 RUng leirQng thuOng xanh ph1,1ch6i

2465 228 1,2

13 RUng leirQng thuOng xanh trung hinh

65258 J 9231 48,5

14 RUng lei rQng thuOng xanh hi teic dQng tren

nui dAt

15 RUng lei rQng thuOng xanh hi teic dQng tren

nlii dei voi

16 RUng kin thuOng xanh nhi~t dm frm chli y~u

ceic loai cay leikim tren nlii dei voi tren 700m

17 RUng kin thuOng xanh nhi~t dm frm cM y~u

ceic 10ai cay leirQng tren nui dAt tren 700m

18 RUng tr6ng cao su

19 Rimg tr6ng cay g6 chua co tm Itr<;mg

20 RUng tr6ng cay g6 co tm 1UQ1lg

5523 157 0,8

21 Rimg tren nui dei voi

27101 168 0,9

Bang 3, mo ta di~n tich 21 lo?i lap phil va di~n tich tren tUng lo?i rna Bim hoi hoa Yang phan h6 Bim hoi hoa yang ehu ySu phan h6 tren n'rng 1<ifQng trung hinh thuOng Xanh vting d~m phia Dong Nam eua VQG, n'rng kin thuOng xanh tren nui del voi dum

665

700 m va d6ng co, cay b\li Cac lo~i rimg bi tac dQng va dAt n6ng nghi~p hay rimg tr6ng

a vling d~m cling la nai thich hgp cho sinh truang va phat tri~n cua Bim b6i hoa vimg Cac lo~i rimg nhu n'mg kin thuOng xanh nhi~t d6'i Am chu y~u cac loai cay la rQng tn3n nlii da v6i tren 700m, rimg kin thuOng xanh nhi~t dm Am chu y~u cac loai cay la kim tren nlii da v6i tren 700m, rimg kin thuOng xanh nhi~t dm Am chu y~u cac loai cay la rQng tren nlii dAt tren 700m kh6ng bi xam h~i cua 10Mngo~i lai nay Cac lo~i rimg tren chu y~u n~m akhu bao v~ nghiem ng~t va ph\lc h6i sinh thai trong ph~m vi ranh gim cua VuOn qu6c gia Phong Nha -KeBang

3.KETLU~

.1

TAl LI~U THAM KHAo

1 B T Le, T L T Nguyen and S Adkins, 2012 DAMAGE CAUSED BY Merremia eberhardtii AND Merremia boisiana TO BIODIVERSITY OF DA NANG CITY, VIETNAM Pak J Weed Sci Res., 18, Special Issue, October, 2012 Pp.: 895-905

2 Li M G., X Y Cheng, B Liu and H Yu 2006 Fast Growing and High Photosynthetic Rate of Merremia boisiana (Gagn.) Ooststr Acta Scientiarum Naturalium Universitatis Sunyatseni, 2006 Pp: 03

/

3 VO Van Tn, Bili NgQc Thanh, Nguy~n Thai Dung, Trin Xuan Mid, 2014 Ke ho~ch thir nghi~m di~t trir Bim b6i hoa vang t~i phan khu Dich V\l - Hanh chinh, VuOn qu6c gia Phong Nha - KeBang.,

4 Wang B S., M G Li, W B Liao; J Su, H X Qiu, M Y Ding, et al 20Q?l

Geographical Distribution of Merremia boisiana Ecol Environ.I 2005 Pb: 04

d khu V\ICPhong Nha - Ke Bang, S\f phan b6 cua Bim b6i hoa vang ph\l thuQc vao nhiSu y~u t6 (dQ cao, dQ d6c, hUOng phai, diSu ki~n th6 nhuOng, dia hinh va tham th1,l'cv~t):

_ Bim b6i hoa vang phan b6 chu y~u adQ cao dum 700m, dQ d6c dum 37°, huang phai rQng tir 20 d~n 360°, tren lap tham th\fc v~t chu ySu rimg ngheo va rirng trung binh, rimg bi tac dQng; phan b6 tren ca nlii dAt va nlii da, t~p trung nhiSu avilng chuy~n tiSp gifra dia hinh nlii dAt va nlii da

_ Phan khu hanh chinh dich V\l la nai co di~n tich phan b6 IOn cua lo~i Bim b6i hoa vang, tiSp dSn la phan khu ph\lc h6i sinh thai; phan khu bao v~ nghiem ng~t co mQt s6 vling co khil nang phan b6 Dang k~ nhAt la rimg kin thuOng xanh tren nlii dci v6i dum 700m n~m trong phan khu ph\lc h6i sinh thai va vilng dich V\l hanh chinh; rirng trung binh va tren cac lo~i rimg la rQng

_ Bim b6i hoa vang thich (mg 18/21 lo~i dAt cua khu V\ICPhong Nha -KeBang bao g6m ca vling l5i va vilng d~m

-1, :

! \

I I

, ~

HOI NGH! ToAN QUOC LAN THO' HAl HI; THONG sAo rANG THIENNHIEN VII;T NAM

OF PHONGNHA-KE BANG

Phong Nha - Ke Bang National Park Management Board

SUMMARY

Merremia boisiana, a alien invasive species, has been rapidly spreading across Phong Nha Ke Bang National Park The species adapt to the environment and occupy almost the types of vegetation And the species is'a major threat to native species and natural ecosystems of the park

The research aims to identify the species adapt -to kinds of the land types by the GIS (Geographic Information System) and RS (Remote Sensing) The results of research are the crucial evidences so as to deal with the threats of the species

system.

667