Quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên và vận dụng vào điều kiện hiện nay

Luận văn tập trung vào việc nghiên cứu một cách có hệ thống quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên và bước đầu tìm hiểu về ý nghĩa cũng như sự vận dụng những quan[r]

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN THU TRANG

QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO THANH NIÊN VÀ VẬN DỤNG VÀO ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

Hà Nội - 2008

MỞ ĐẦU

1.Tính cấp thiết của đề tài

Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh luôn dành cho thanh niên – thế hệ trẻ nước ta tình cảm thương yêu sâu sắc và sự quan tâm chăm sóc ân cần Một trong những di sản tinh thần vô giá mà Người để lại là những tư tưởng về giáo dục thanh niên vì sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội và giải phóng con người Thông qua những bài nói, bài viết, Hồ Chí Minh đã có những chỉ dẫn cơ bản và cụ thể về quan điểm, đường lối, nội dung giáo dục thanh niên Trong đó, vấn đề được Người quan tâm và đề cập sâu sắc nhất

đó chính là vấn đề giáo dục đạo đức thanh niên, giúp họ trở thành người công dân tốt, người lao động tốt, người chiến sĩ tốt Người cho rằng, thanh niên phải có đạo đức cách mạng mới hoàn thành được nhiệm vụ Có đạo đức cách mạng thì sẽ không sợ thất bại, không lùi bước trước khó khăn; có đạo đức cách mạng thì sẽ không kiêu ngạo, tự mãn, không kèn cựa địa vị, không suy bì hưởng thụ…Điều đó cho thấy vai trò quan trọng của việc giáo dục đạo đức cho thanh niên

Trong sự nghiệp đổi mới toàn diện đất nước hiện nay, trước xu thế toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế, việc bồi dưỡng cho thanh niên nước ta có kiến thức văn hoá, trình độ chuyên môn nghiệp vụ cao, phẩm chất chính trị, tư tưởng đạo đức vững vàng là một công việc cực kỳ to lớn và có ý nghĩa trọng đại Đảng và Nhà nước ta, với nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò quan trọng của thanh niên trong

sự nghiệp cách mạng, đã luôn quan tâm tới công tác giáo dục thanh niên, đã đào tạo được các lớp người kế tục xứng đáng sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc

và xây dựng Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Song trong những năm gần đây, do tác động tiêu cực của nền kinh tế thị trường và sự hạn chế trong các biện pháp giáo dục - đào tạo thanh niên, một bộ phận thanh niên nước ta đang có những biểu hiện

tiêu cực đáng lo ngại như: phai nhạt lý tưởng, lệch lạc trong nhận thức về giá trị cuộc sống, bàng quan với trách nhiệm xã hội, lười biếng lao động, chạy theo lối sống thực dụng, buông thả, tự do tuỳ tiện, không chịu học tập, thiếu ý thức rèn luyện phấn đấu vươn lên, thoái hoá về đạo đức, tình trạng phạm pháp trong thanh niên có chiều hướng gia tăng…Trong khi đó, công tác giáo dục - đào tạo thanh niên có sự tách rời giữa học chữ với học làm người Mặt khác, giữa học tập chuyên môn nghiệp vụ với rèn luyện phẩm chất, tư cách, đạo đức cho thanh niên cũng chưa có sự gắn bó chặt chẽ với nhau…

Những tình trạng trên nếu không được khắc phục kịp thời, chúng ta sẽ không thể có được những người thanh niên vừa “hồng” vừa “chuyên” để đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước với mục tiêu xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội Chính vì vậy, hơn lúc nào hết, toàn Đảng và toàn dân ta càng phải chăm lo giáo dục bồi dưỡng thanh niên, coi đó là một trong những nhiệm

vụ hàng đầu bởi nó có liên quan trực tiếp đến tương lai của đất nước, của dân tộc

Khi giải quyết nhiệm vụ to lớn đó, thế hệ hôm nay có rất nhiều cơ sở, chỗ dựa vững chắc trong đó có di sản tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đào tạo thanh niên, trong đó có quan điểm giáo dục đạo đức cho thanh niên Vì vậy, việc nghiên cứu và vận dụng đúng đắn, sáng tạo quan điểm Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên nhằm phục vụ và nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục - đào tạo thanh niên, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ của cách mạng Việt Nam là một việc làm quan trọng và cần thiết Với ý nghĩa đó, tác giả quyết định chọn “Quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên và vận dụng vào điều kiện hiện nay” làm đề tài luận văn thạc sỹ chuyên ngành Hồ Chí Minh học

2 Tình hình nghiên cứu của đề tài

Từ trước đến nay, tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đào tạo, trong đó có

tư tưởng về giáo dục, đoàn kết, tổ chức thanh niên, chăm lo bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau được các học giả ở nước ta nghiên cứu khá công phu và đã xuất bản nhiều công trình dưới nhiều hình thức khác nhau Trong đó, chúng tôi tạm phân thành một số nhóm cơ bản sau:

Thứ nhất, mảng nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đào tạo có

các công trình sau:

1 Hồ Chí Minh với sự nghiệp giáo dục - đào tạo – Nxb Giáo dục, Hà Nội,

1990

2 Bách khoa thư Hồ Chí Minh( Tư liệu – sơ giản) – Tập 1: Hồ Chí Minh với giáo dục - đào tạo – Phan Ngọc Liên – Nguyên An biên soạn – Nxb

Từ điển Bách khoa, 2002

Thứ hai, mảng nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đào tạo

thanh niên có các công trình sau:

1 Bác Hồ với sự nghiệp bồi dưỡng thế hệ trẻ – Viện Bảo tàng Hồ Chí Minh, Nxb Thanh niên, Hà Nội, 1985

2 Hồ Chí Minh với sự nghiệp bồi dưỡng thanh niên, Nxb Thanh niên, Hà Nội, 1985

3 Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên – Văn Tùng – Nxb Thanh niên, Hà Nội, 1999

4 Tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau – TS Trần Qui Nhơn – Nxb Giáo dục, 2005

5 Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên - Đoàn Nam Đàn – Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002

6 Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên - Đề tài khoa học do Trung tâm văn hoá giáo dục Tổng hợp Thanh thiếu nhiên Trung ương làm chủ trì (5 – 1996)

Thứ ba, mảng nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên có các công

trình sau:

1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò thanh niên trong cách mạng Việt Nam – Trần Qui Nhơn – Nxb Thanh niên, Hà Nội, 2004

2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên và công tác thanh niên – Văn Tùng – Nxb Thanh niên, Hà Nội, 2006

Nhìn chung, những công trình trên đã có nhiều đóng góp quan trọng không những về mặt lý luận mà phần nào kết quả nghiên cứu còn được ứng dụng vào thực tiễn giáo dục nước ta Tuy nhiên, chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu việc giáo dục đạo đức cho thanh niên mà vấn đề này mới chỉ được đề cập trong các công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đào tạo nói chung và tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đào tạo thanh niên nói riêng Chính vì vậy, việc nghiên cứu tư tưởng, quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên và sự vận dụng quan điểm này trong điều kiện hiện nay là một vấn đề cần thiết Với đề tài này, tác giả mong muốn góp phần làm sáng tỏ vấn đề trên cả về phương diện lý luận và thực tiễn

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích của luận văn là tìm hiểu quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên, qua đó thấy được giá trị của những quan điểm đó và bước đầu làm sáng tỏ ý nghĩa thực tiễn, sự vận dụng những quan điểm đó trong giai đoạn, điều kiện hiện nay

- Để đạt mục đích trên luận văn có nhiệm vụ:

+ Phân tích nội dung quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên

+ Trình bày sự vận dụng và phát triển quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

+ Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho thanh niên ở nước ta hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của luận văn là thanh niên, những quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên

- Phạm vi nghiên cứu của luận văn

+ Tìm hiểu một số vấn đề cơ bản của quan điểm Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên thông qua các bài nói, bài viết, việc làm và tấm gương đạo đức của Người, từ đó làm cơ sở cho việc vận dụng vào thực tiễn giáo dục đạo đức thanh niên ở nước ta hiện nay

+ Luận văn làm rõ thực trạng việc vận dụng quan điểm Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên ở nước ta hiện nay, qua đó nêu lên phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức thanh niên trên cơ sở quan điểm Hồ Chí Minh

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Cơ sở lý luận của luận văn là chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về giáo dục - đào tạo thanh niên, trong

đó có giáo dục đạo đức

- Phương pháp nghiên cứu sử dụng trong luận văn chủ yếu là phương pháp của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử, phương pháp lịch sử – cụ thể, phương pháp kết hợp lịch sử với lôgíc, phương pháp so sánh, đối chiếu, phương pháp phân tích – tổng hợp…Các phương pháp trên được sử dụng kết hợp,

có tác dụng hỗ trợ và bổ sung lẫn nhau

6 Đóng góp của luận văn

Luận văn tập trung vào việc nghiên cứu một cách có hệ thống quan điểm của

Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên và bước đầu tìm hiểu về ý nghĩa cũng như sự vận dụng những quan điểm đó ở nước ta hiện nay

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn có kết cấu nội dung gồm 2 chương, 7 tiết

CHƯƠNG 1

QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO THANH NIÊN

1.1.Cơ sở hình thành quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên

Như chúng ta đã biết, để có thể phân tích được nội dung của một quan điểm,

tư tưởng nào đó, trước hết chúng ta cần phải tìm hiểu cơ sở hình thành quan điểm,

tư tưởng đó Vì vậy, việc xác định cơ sở góp phần tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và quan điểm Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên nói riêng là một vấn đề có ý nghĩa quan trọng

Qua nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên được xuất phát từ những cơ sở chủ yếu sau:

1.1.1.Truyền thống đạo đức của dân tộc

Dân tộc Việt Nam có lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước Trong quá trình tồn tại và phát triển, dân tộc Việt Nam đã phải vượt qua rất nhiều khó khăn, thử thách hiểm nghèo, phải liên tục đấu tranh chống lại nạn xâm lăng, ách đô

hộ, âm mưu đồng hoá của kẻ thù, thường xuyên phải đấu tranh để thích ứng với thiên nhiên và vật lộn với thiên tai khắc nghiệt Chính những đặc điểm này đã ảnh hưởng tới sự hình thành hệ giá trị của dân tộc Việt Nam, tạo nên sự gắn bó cộng đồng bền chặt, sự thương yêu đùm bọc, đoàn kết bảo vệ lẫn nhau, cùng giúp nhau vượt qua mọi khó khăn của cuộc sống Vì vậy, trong nấc thang giá trị xã hội, việc

ưu tiên các giá trị cộng đồng, hay nói cách khác, việc đề cao các giá trị đạo đức là đặc điểm nổi bật trong đời sống của dân tộc Việt Nam Các giá trị đạo đức đó được bồi đắp thường xuyên trong suốt chiều dài lịch sử và cùng với thời gian, những giá trị đó trở nên ổn định, được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua con đường giáo dục và trở thành động lực, sức mạnh, bản sắc của nhân cách con người Việt Nam

Theo giáo sư Vũ Khiêu, truyền thống đạo đức của dân tộc Việt Nam bao gồm: lòng yêu nước, truyền thống đoàn kết, lao động cần cù và sáng tạo, tinh thần nhân đạo, lòng yêu thương và quý trọng con người Giáo sư Trần Văn Giàu cho rằng, các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam bao gồm: yêu nước, cần cù, anh hùng, sáng tạo, lạc quan, thương người, vì nghĩa Còn trong các văn kiện của Đảng và Nhà nước, các giá trị đạo đức thường được đề cập đến và được coi là những giá trị nổi bật Chẳng hạn, Nghị quyết của Bộ Chính trị về một số định hướng lớn trong công tác tư tưởng đã khẳng định: “Những giá trị văn hoá truyền thống bền vững của dân tộc Việt Nam là lòng yêu nước nồng nàn, ý thức cộng đồng sâu sắc, đạo lý “thương người như thể thương thân”, đức tính cần cù…”

Như vậy, từ quan điểm của các nhà khoa học cũng như của Đảng ta, có thể khẳng định, dân tộc Việt Nam có một di sản giá trị đạo đức vô cùng phong phú,

trong đó, các giá trị điển hình là: tinh thần yêu nước, lòng thương người sâu sắc, tinh thần đoàn kết, tinh thần lao động cần cù, tiết kiệm Những giá trị đạo đức đó luôn được các thế hệ người dân Việt Nam lưu giữ, phát triển và trở thành một nội dung cơ bản trong quá trình giáo dục nhân cách con người Việt Nam

Một bối cảnh văn hoá nữa có nhiều tác động thiết thực và có ảnh hưởng sâu sắc đến quan điểm giáo dục đạo đức cho thanh niên của Hồ Chí Minh là hoàn cảnh quê hương và gia đình

Quê hương Nam Đàn – tỉnh Nghệ An, nơi Hồ Chí Minh sinh ra và lớn lên tuy đất đai khô cằn, đời sống nghèo nàn nhưng người dân xứ Nghệ lại có truyền thống hiếu học từ lâu Theo sử sách ghi lại thì từ khi nhà Lý mở khoa thi đầu tiên (1075), cho đến khoa thi theo lối cử tử cuối cùng của nhà Nguyễn (1918) thì ở vùng đất Nghệ Tĩnh có 248 người đỗ đại khoa Ngoài ra, Nam Đàn còn có rất nhiều người đỗ đạt cao, nhiều tấm gương về sự ham học, khổ học, thông minh, có nghĩa khí, trọng đạo lý làm người, yêu nước, dám can việc trái, dám trình bày việc phải với người trên, không sợ uy quyền, đào tạo được nhiều người thành danh… Tính cách xứ Nghệ với các đặc điểm: lý tưởng trong tâm hồn, trung kiên trong bản chất, khắc khổ trong sinh hoạt, cứng cỏi trong giao lưu…đều là những tính cách có

ý nghĩa đạo đức Điều đó có tác dụng lớn trong việc hình thành ý chí, nghị lực của

Hồ Chí Minh ngay từ thời niên thiếu

Bên cạnh sự ảnh hưởng của quê hương, nhân cách, kiến thức và tư tưởng Hồ Chí Minh còn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ gia đình Gia đình Hồ Chí Minh

là một gia đình nhà Nho yêu nước, coi trọng đạo lý, học vấn và giáo dục con cái Các thành viên trong gia đình luôn yêu thương, quan tâm chăm sóc lẫn nhau và có quan hệ thân tình, gắn bó đoàn kết với bà con làng xóm Ông ngoại của Người là một nhà giáo mẫu mực, giàu tình thương yêu, cưu mang con em nhà nghèo học

tập Phụ thân của Người - ông Nguyễn Sinh Sắc - là người có tư chất thông minh, say mê bền bỉ học tập Ông luôn giáo dục con cái lòng tự hào về truyền thống quật cường của dân tộc, sống nhân ái, khí tiết Bà Hoàng Thị Loan – thân mẫu của Hồ Chí Minh - là người đôn hậu, đảm đang, hết mực thương yêu chồng con, động viên, chăm sóc chồng thi đỗ Phó bảng

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Ban tư tưởng – văn hóa Trung ương (2003), Tài liệu nghiên cứu tư tưởng Hồ

Chí Minh, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

2 Đặng Quốc Bảo – Nguyễn Đắc Hưng (2004), Giáo dục Việt Nam hướng tới

tương lai – vấn đề và giải pháp, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

3 Bộ giáo dục và đào tạo (2005), Giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh (dùng

trong các trường đại học, cao đẳng), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

4 C.Mác và Ph.Ăngghen (1983), Bàn về thanh niên, Nxb Thanh niên, Hà Nội

5 Lê Duẩn (1975), Con đường tu dưỡng rèn luyện đạo đức của thanh niên,

Nxb Sự thật, Hà Nội

6 PGS.TS Thành Duy (Cb) (1996), Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức, Nxb

Chính trị Quốc gia, Hà Nội

7 Đoàn Nam Đàn (2002), Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên, Nxb

Chính trị Quốc gia, Hà Nội

8 Đảng Cộng sản Việt Nam (1991), Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời

kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Nxb Sự thật, Hà Nội

9 Đảng Cộng sản Việt Nam (1993), Văn kiện Hội nghị lần thứ tư, Ban Chấp

hành Trung ương khóa VII, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

10 Đảng Cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần

thứ VIII, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

11 Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần

thứ X, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội