MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM

+Chi phí khác bằng tiềnPhân loại CPSX theo mục đích và công dụng kinh tế có tác dụng phục vụcho việc quản lý chi phí theo định mức, là cơ sở cho kế toán tập hợp CPSX vàtính giá thành sản

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI

Chi phí sản xuất là toàn bộ hao phí về lao động sống và lao động vật hoá

và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp phải chi ra trong một thời kỳnhất định, biểu hiện bằng tiền

Để thực hiện các hoạt động của mình, các doanh nghiệp phải có ba yếu tố

cơ bản: Tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động Các yếu tố nàytham gia vào quá trình sản xuất có sự khác nhau và hình thành nên các chi phítương ứng: Chi phí khấu hao tư liệu lao động, chi phí nguyên vật liệu, chi phínhân công.Trong điều kiện tồn tại nền kinh tế thị trường thì những chi phí nàyđược biểu hiện bằng thước đo tiền tệ

Hoạt động trong doanh nghiệp thường bao gồm nhiều khâu, nhiều lĩnh vựckhác nhau như:

- Hoạt động sản xuất, thực hiện công việc lao vụ

- Hoạt động thu mua, dự trữ hàng hoá

- Hoạt động bán hàng: Luân chuyển tiêu thụ sản phẩm, hàng hoá,cung cấp lao vụ, dịch vụ

- Hoạt động khác như đầu tư tài chính, nghiệp vụ bất thường, …Trong các doanh nghiệp sản xuất thì chi phí bỏ ra cho khâu sản xuất được gọi

là chi phí sản xuất

Thực chất chi phí sản xuất ở các doanh nghiệp là sự chuyển dịch vốncủa các doanh nghiệp vào đối tượng tính giá nhất định, nó là vốn của doanhnghiệp bỏ vào qúa trình sản xuất

Ngoài quan điểm về chi phí sản xuất kể trên, chúng ta có một số quanđiểm về chi phí sản xuất ở một số nước như sau:

* Theo quan điểm của kế toán Pháp thì chi phí sản xuất là số tiền bỏ ra đểmua các yếu tố cần thiết tạo ra sản phẩm mang lại lợi cho doanh nghiệp, chiphí bao gồm hai bộ phận: Chi phí mua hàng hóa, nguyên vật liệu, vật từ cácloại dự trữ chi sản xuất, các phí tổn khác phát sinh trong quá trình sản xuấtkinh doanh

* Theo quan điểm của kế toán Mỹ , chi phí được định nghĩa như mộtkhoản hao phí bỏ ra để thu được một số của cải hoặc dịch vụ, khoản chi phínày có thể là tiền chi ra, tài sản chuyển nhượng dịch vụ hoàn thành được đánhgiá trên căn cứ tiền mặt

1.1.1.2 Phân loại chi phí sản xuất

Chi phí sản xuất của doanh nghiệp bao gồm nhiều khoản chi có nội dung,công dụng và mục đích sử dụng không như nhau, vì vậy, để phục vụ cho côngtác quản lý nói chung và kế toán nói riêng, cần phải phân loại CPSX theo tiêuthức thích hợp

*Phân loại CPSX theo nội dung, tính chất của chi phí

Theo cách phân loại này, những khoản chi phí có chung tính chất, nộidung kinh tế được xếp chung vào một yếu tố, không phân biệt chi phí đó phátsinh ở đâu và dùng vào mục đích gì trong sản xuất kinh doanh Toàn bộCPSX kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm các yếu tố sau:

- Chi phí nguyên liệu, vật liệu: bao gồm toàn bộ các loại nguyên vật liệu(NVL) chính, NVL phụ, nhiên liệu doanh nghiệp sử dụng cho hoạt động sảnxuất kinh doanh trong kỳ

- Chi phí nhân công: Bao gồm toàn bộ số tiền công phải trả, tiền trích BHXH,BHYT, KPCĐ của công nhân và nhân viên hoạt đông sản xuất kinh doanhtrong doanh nghiệp

- Chi phí khấu hao tài sản cố định: Bao gồm toàn bộ số tiền trích khấu hao tàisản cố định sử dụng cho sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp

- Chi phí dịch vụ mua ngoài: bao gồm toàn bộ số chi phí khác dùng cho hoạtđộng sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

- Chi phí khác bằng tiền: bao gồm toàn bộ số chi phí khác dùng cho hoạtđộng sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp ngoài bốn yếu tố đã nêu ở trênCách phân loại này có tác dụng quan trọng đối với việc quản lý chi phí củalĩnh vực sản xuất: Cho phép hiểu rõ cơ cấu, tỷ trọng từng yếu tố chi phí là cơ

sở để phân tích, đánh giá tình hình thực hiện dự toán chi phí sản xuất, làm cơ

sở cho việc dự trù hay xây dựng kế hoạch cung ứng vật tư tiền vốn, huy động

sử dụng lao động

*Phân loại chi phí sản xuất theo mục đích công dụng của chi phí

Căn cứ vào mục đích, công dụng của chi phí trong quá trình sản xuất kinhdoanh, những chi phí có chung công dụng kinh tế được xếp vào một khoảnmục chi phí

- Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp : Bao gồm chi phí về nguyên vật liệuchính, nguyên vật liệu phụ, nhiên liệu được sử dụng vào mục đích trực tiếpsản xuất sản phẩm, không tính vào khoản mục này những chi phí NVL sửdụng vào mục đích sản xuất chung và những hoạt động ngoài sản xuất

- Chi phí nhân công trực tiếp: Bao gồm chi phí về tiền công, tiền tríchBHXH, BHYT, KPCĐ của công nhân trực tiếp sản xuất, không tính vàokhoản mục này số tiền công và số tiền trích BHXH, BHYT, KPCĐ của côngnhân quản lý chung và nhân viên bán hàng

- Chi phí sản xuất chung: Là chi phí dùng vào việc quản lý và phục

vụ sản xuất chung tại bộ phận sản xuất ( phân xưởng, đội trại ), bao gồm cácđiều khoản sau:

+Chi phí nhân viên phân xưởng

+Chi phí vật liệu

+ Chi phí dụng cụ sản xuất

+ Chi phí khấu hao tài sản cố định

+Chi phí dịch vụ mua ngoài

+Chi phí khác bằng tiền

Phân loại CPSX theo mục đích và công dụng kinh tế có tác dụng phục vụcho việc quản lý chi phí theo định mức, là cơ sở cho kế toán tập hợp CPSX vàtính giá thành sản phẩm theo khoản mục, là căn có để phân tích tình hình thựchiện kế hoạch đầu vào của quá trình sản xuất, kinh doanh ở doanh nghiệp

* Phân loại CPSX theo đầu vào của quá trình sản xuất kinh doanh ở doanhnghiệp

- Chi phí ban đầu: là các chi phí doanh nghiệp phải lo liệu, mua sắm,chuẩn bị từ lúc đầu để tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh

- Chi phí luân chuyển nội bộ: Là các chi phí phát sinh trong quá trình phâncông và hiệp tác lao động trong nội bộ doanh nghiệp, chẳng hạn: Giá trị lao

vụ sản xuất phụ cung cấp cho các phân xưởng chính, giá trị bán thành phẩm

tự chế được sử dụng làm vật liệu trong quá trình chế biến

Phân loại CPSX thành chi phí ban đầu theo yếu tố và chi phí luân chuyểnnội bộ có ý nghĩa rất quan trọng đối vơí quản lý vĩ mô cũng như đối với quảntrị doanh nghiệp CPSX kinh doanh ban đầu theo yếu tố là cơ sở để lập vàkiểm tra việc thực hiện dự toán CPSX kinh doanh theo yếu tố, là cơ sở để lậpcác kế hoạch cân đối trong phạm vi toàn bộ nền kinh tế quốc dân cũng như ởtừng doanh nghiệp ( Cân đối giữa dự toán chi phí với kế hoạch cung cấp vật

tư, kế hoạch lao đông tiền lương, kế hoạch khấu hao tài sản cố định )

Là cở sở để xác định định mức tiêu hao vật chất và tính thu nhập quốc dâncủa doanh nghiệp, nghành và toàn bộ nền kinh tế

*Phân loại CPSX căn cứ vào mối quan hệ của chi phí với quy trình côngnghệ sản xuất sản phẩm và quá trình kinh doanh

-Chi phí cơ bản: Là các chi phí có liên quan trực tiếp quy trình công nghệsản xuất sản phẩm, như chi phí nguyên liệu, vật liệu trực tiếp, chi phí nhâncông sảne xuất sản phẩm: Khấu hao tài sản cố định dùng trực tiếp vào sảnxuất, chế tạo sản phẩm

- Chi phí chung: Là các chi phí dùng vào tổ chức, quản ký và phục vụ sảncuất có tình chất chung Thuộc loại này có chi phí quản lý ở các phân xưởng (đội, trại ) sản xuất và chi phí quản lý doanh nghiệp

Cách phân loại này giúp các nhà quản trị koanh nghiệp xác định đượcphương hướng và các biện pháp tiết kiệm chi phí, hạ giá thành sản phẩm Đốivới chi phí cơ bản là các chi phí liên quan trực tiếp đến quá trình công nghệsản xuất sản phẩm, thiếu chúng thì không thể sản xuất, chế tạo được sảnphẩm, vì vậy không thể cắt bỏ một loại chi phí cơ bản vào mà phải phấn đấugiảm thấp các định mức tiêu hao vật liệu, lao động, khấu hao hoặc cải tiếncông nghệ, hợp lý hoá sản xuất , tìm kiếm vật liệu thay thế, Ngược lại, đốivới chi phí chung cần phải triệt để tiết kiệm, hạn chế và thậm chí loại trừ cácchi phí không cần thiết, tăng cường quản lý chi phí chung theo dự toán tiêuchuẩn và chế độ chi tiêu

* Phân loại chi phí sản xuất theo mối quan hệ và khả năng quy nạp chi phívào các đối tượng kế toán chi phí

- Chi phí trực tiếp : Là những chi phí chỉ quan hệ trực tiếp đến việc sảnxuất mội loại sản phẩm, một công việc, lao vụ hoặc một hoạt động, một địađiểm nhất định và hoàn toàn có thể hạch toán, quy nạp trực tiếp cho sảnphẩm, công việc, lao vụ, đó

- Chi phí gián tiếp : Là chi phí có liên quan đến nhiều sản phẩm , côngviệc, lao vụ, nhiều đối tượng khác nhau nên phải tập hợp, quy nạp cho từngđối tượng bằng phương pháp phân bổ gián tiếp

Cách phân loại này có ý nghĩa thuần túy đối với kỹ thuật hạch toán.Trường hợp có phát sinh chi phí gián tiếp, bắt buộc phải áp dụng phươngpháp phân bổ, lựa chọn tiêu thức phân bổ phù hợp

*Phân loại chi phí trong mối quan hệ với khối lượng hoạt động

Chi phí sản xuất được chia làm 2 loại:

- Chi phí khả biến (biến phí): Là những chi phí thay đổi về tổng số tỷ lệvới sự thay đổi của mức độ hoạt động Khối lượng ( hay mức độ) hoạt động

có thể là số lượng sản phẩm hoàn thành, số giờ máy hoạt động,

- Chi phí bất biến : Là những chi phí không thay đổi về tổng số dù có sựthay đổi trong mức độ hoạt đông của sản xuất hoặc khối lượng sản phẩm,công việc lao vụ sản xuất trong kỳ

Phân loại chi phí thành chi phí khả biến và chi phí bất biến có tác dụng lớnđối với quản trị kinh doanh, phân tích điểm hoà vốn và phục vụ cho việc raquyết định quản lý cần thiết để hạ giá thành sản phẩm tăng hiệu quả kinhdoanh

Ngoài các cách phân loại như trên còn có thể phân loại chi phí theo thẩmquyền ra quyết định

Như vậy, mỗi cách phân loại chi phí sản xuất kinh doanh có ý nghĩa riêngcủa nó, đồng thời bổ sung cho nhau nhằm quản lý tốt, hạch toán đầy đủ, chínhxác chi phí sản xuất góp phần quản lý tài sản, vật tư lao động, tiền vốn củadoanh nghiệp có có hiệu quả và đề ra được những biện pháp phấn đấu hạ giáthành sản phẩm

1.1.2 Giá thành sản phẩm và phân loại giá thành sản phẩm

1.1.2.1 Khái niệm giá thành sản phẩm

Giá thành sản phẩm (công việc, lao vụ) là CPSX tính cho một khối lượnghoặc một đơn vị sản phẩm ( Công việc, lao vụ ) do doanh nghiệp sản xuất đãhoàn thành

Giá thành sản phẩm (GTSP) là một chỉ tiêu kinh tế tổng hợp, phản ánh kếtquả sử dụng tài sản , vật tư, lao động và tiền vốn trong quá trình sản xuất,cũng như tính đúng đắn của các giải pháp tổ chức, kinh tế, kỹ thuật và côngnghệ và doanh nghiệp đã sử dụng nhằm năng cao năng suất lao động, chấtlượng sản phẩm, hạ thấp chi phí và tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp Giáthành còn là một căn cứ quan trọng để xác định giá bán và xác định hiệu quảcuả hoạt động sản xuất Đối với mỗi loại sản phẩm sản xuất ra nếu giá bán

không thay đổi thì lợi nhuận thu được càng cao khi giá thành sản xuất của nócàng thấp, vì vậy phấn đầu hạ thấp giá thành sản phẩm là mục tiêu và cũng lànhiệm vụ quan trọng của các doanh nghiệp sản xuất Phấn đấu hạ thấp giáthành cũng là tiền đề giúp cho các doanh nghiệp tăng tích luỹ, là cơ sở nângcao đời sống công nhân viên, tăng khoản đóng góp cho Nhà nước.

1.1.2.2 Phân loại giá thành

*Phân loại giá thành theo cơ sở số liệu và thời điểm tính gía thành

Căn cứ vào cơ sở số liệu và thời điểm tính gía thành , giá thành sản phẩmđược chia thành 3 loại:

- Giá thành kế hoạch: Là giá thành sản phẩm được tính trên cơ sở chi phísản xuất kế hoạch và sản lượng kế hoạch Việc tính giá thành kế hoạch do bộphận kế hoạch của doanh nghiệp thực hiện và được tiến hành trước khị bắtđầu quá trình sản xuất ,chế tạo sản phẩm, giá thành kế hoạch là mục tiêu phấnđấu của doanh nghiệp, là căn cứ để so sánh, phân tích , đánh giá tình hìnhthực hiện kế hoạch hạ giá thành của doanh nghiệp

- Giá thành định mức:

Giá thành định mức là giá thành sản phẩm được tính trên cơ sở các địnhmức chi phí hiện hành và chỉ tính cho đơn vị sản phẩm Việc tính giá thànhđịnh mức cũng được thực hiện trước khi tiến hành sản xuất, chế tạo sản phẩm.Giá thành định mức là công cụ quản lý định mức của doanh nghiệp là thước

đo chính xác để xác định kết quả sử dụng tài sản, vật tư, lao động trong sảnxuất, giúp cho đánh giá đúng đắn các giải pháp kinh tế kỹ thuật mà doanhnghiệp đã thực hiện trong quá trình hoạt động sản xuất nhằm năng cao hiệuquả kinh doanh

- Giá thành thực tế:

Giá thành thực tế là gía thành sản phẩm được tính trên cơ sở sổ liệu chi phísản xuất thực tế dã phát sinh và tập hợp được trong kỳ cũng như sản lượngsản phẩm thực tế đã sản xuất trong kỳ Giá thành thực tế chỉ có thể tính toánđược sau khi kết thúc quá tình sản xuất, chế tạo sản phẩm và được tính toán

cho cả chỉ tiêu tổng giá thành và giá thành đơn vị Giá thành thực tế là chỉ tiêukinh tế tổng hợp, phản ánh kết quả phấn đấu của doanh nghiệp trong việc tổchức và sử dụng các giải pháp kinh tế kỹ thuật tổ chức và công nghệ để thựchiện quá trình sản xuất sản phẩm, là cơ sở để xác định kết quả hoạt động sảnxuất kinh doanh của doanh nghiệp đối với Nhà nước cũng như các đối tác liêndoanh liên kết.

* Phân loại giá thành theo phạm vi các chi phí cấu thành:

Theo cách phân loại này, có 2 loại giá thành

-Giá thành sản xuất: Giá thành sản xuất của sản phẩm bao gồm các chi phísản xuất, chế tạo sản phẩm ( chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhâncông trực tiếp, chi phí sản xuất chung) tính chi sản phẩm, công việc hay lao

vụ đã hoàn thành

- Giá thành toàn bộ của sản phẩm tiêu thụ : Bao gồm giá thành sản xuất vàchi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp tính cho sản phẩm tiêu thụ

1.1.3 Mối quan hệ giữa CPSX và GTSP:

Chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm có mối quan hệ mật thiết với nhau.Chi phí sản xuất là cơ sở để tính toán, xác định giá thành sản phẩm Cả chiphí sản xuất và giá thành sản phẩm đều là những chi phí mà doanh nghiệp đã

bỏ ra Việc sử dụng tiết kiệm chi phí sản xuất có ảnh hưởng trực tiếp đến giáthành sản phẩm Tuy vậy giữa chúng có sự khác nhau:

- Chi phí sản xuất gắn liền với kỳ hoạt động sản xuất kinh doanh củadoanh nghiệp

- Giá thành sản phẩm luôn gắn liền với một loại sản phẩm, công việc, lao

vụ, dịch vụ đã hoàn thành

- Chi phí sản xuất không chỉ liên quan đến sản phẩm , công việc , lao vụ ,dịch

vụ đã hoàn thành mà còn liên quan đến cả sản phẩm hỏng, sản phẩm làm dởdang cuối kỳ trước được chuyển sang kỳ hiện tại

Ta có sơ đồ mối quan hệ giữa chi phí sản xuất và giá thàn sản phẩm:

CPSX dở dang đầu kỳ CPSX phát sinh trong kỳ

Tổng giá thành sản phẩm hoàn thành CP SX dở dang cuối kỳ

Khi giá trị sản phẩm dở dang đầu kỳ và cuối kỳ bằng nhau hoặc cácngành sản xuất không có sản phẩm dở dang thì tổng sản phẩm bằng tổng chiphí sản xuất phát sinh trong kỳ

1.1.4 ý nghĩa, nhiêm vụ của kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm

Nền kinh tế nước ta hiện nay đang phát triển theo hướng nền kinh tế thịtrường có sự điều tiết của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa Môtdoanh nghiệp muốn tạo được chỗ đứng vững vàng trên thị trường trước tiênsản phẩm của doanh nghiệp phải đạt 2 yêu cầu: chất lượng cao và giá thành

hạ Để tính toán chính xác giá thành sản phẩm doanh nghiệp phải chú trọnglàm tốt công tác tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm Công tácnày không chỉ có ý nghĩa đối với riêng doanh nghiệp mà còn có ý nghĩa đốivới cả Nhà nước và các bên có liên quan

Trong nền kinh tế thị trường như hiện nay, để làm tốt công tác tập hợp chiphí sản xuất sẽ giúp cho doanh nghiệp nhận thức đúng dắn thực trạng quátrình sản xuất, quản lý cung cấp các thông tin cần thiết một cách kịp thờichính xác cho bộ máy lãnh đạo để có các chiến lược, sách lược, các biện phápphù hợp nhằm tiết kiệm tối đa chi phí sản xuất , tăng lợi nhuận cho doanhnghiệp Đồng thời làm tốt công tác này sẽ làm cho doanh nghiệp có kế hoạch

sử dụng vốn hiệu quả, đảm bảo tính chủ động trong sản xuất kinh doanh, chủđộng về tài chính

* Nhiệm vụ của kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm

Quản lý chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm là nội dung quan trọnghàng đầu trong các doanh nghiệp sản xuất, để đạt được mục tiêu tiết kiệm vàtăng cường được lợi nhuận Để phục vụ tốt các công tác quản lý chi phí sảnxuất và giá thành sản phẩm, kế toán cần thực hiện tốt các nhiệm vụ sau:

- Tính toán và phản ánh một cách chính xác, đầy đủ, kịp thười tình hìnhphát sinh chi phí sản xuất ở các bộ phận sản xuất, cũng như trong phạm vitoàn doanh nghiệp gắn liền với cácloại chi phí sản xuất.

- Tính chính xác, kịp thời giá thành của từng loại sản phẩm được sản xuất

- Kiểm tra chặt chẽ tình hình thực hiện các định mức tiêu hao và các dựtoán chi phí nhằm phát hiện kịp thời các hiện tượng lãng phí, sử dụng chi phíkhông đúng kế hoạch, sai mục đích

-Lập báo cáo về chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm, tham gia phân tíchtình hình thực hiện kế hoạch giá thành, đề xuất biện pháp để tiết kiệm chi phísản xuất và hạ giá thành sản phẩm

Tóm lại, một doanh nghiệp muốn hoạt động sản xuất kinh doanh đượcthường xuyên liên tục và để tính toán được chính xác kết quả hoạt động sảnxuất của mình thì việc tổ chức tốt khâu kế toán tập hợp chi phí sản xuất vàtính giá thành sản phẩm là rất quan trọng và cần thiết Qua việc tập hợp chiphí sản xuất và tính giá thành sản phẩm còn kiểm tra được các khâu kế toánkhác như kế toán tài sản cố định, kế toán nguyên vật liệu, kế toán tiền lương theo một trình tự lôgíc và hợp lý

1.1.5 Đối tượng tập hợp CPSX và đối tượng tính giá thành

1.1.5.1 Đối tượng tập hợp CPSX

Đối tượng tập hợp CPSX ( hay đối tượng tập hợp chi phí ) là phạm vi, giớihạn để tập hợp CP nhằm đáp ứng kiểm soát chi phí và tính giá thành sảnphẩm

Giới hạn (phạm vi ) để tập hợp CPSX có thể là:

+ Nơi phát sinh chi phí: Phân xưởng, đội trại sản xuất, bộ phận chức năng.+Nợi gánh chịu chi phí: Sản phẩm, công việc hoặc lao vụ do doanh nghiệpđang sản xuất, công trình, hàng mục công trình, đơn đặt hàng

Việc xác định đối tượng kế toán CPSX thực chất là xác định nơi gây ra chiphí và đối tượng chịu chi phí Để xác định được đúng đối tượng tập hợp chiphí phải căn cứ vào yếu tố sau:

* Dựa vào tính chất sản xuất và quy trình công nghệ sản xuất sản phẩm.Với mỗi doanh nghiệp tuỳ thuộc vào đặc điểm quy trình công nghệ, tính chấtsản xuất thì đối tượng kế toán kế toán chi phí sản xuất là khác nhau:

+ Với doanh nghiệp có quá trình công nghệ sản xuất giản đơn, khôngchia thành các giai đoạn cụ thể rõ ràng thì đối tượng tập hợp chi phí sản xuất

là toàn bộ quy trình công nghệ

+ Với doanh nghiệp có quy trình công nghệ sản xuất phức tạp, liên tụcthì đối tượng tập hợp chi phí sản xuất là từng giai đoạn công nghệ

+ Với doanh nghiệp có quy trình sản xuất song song thì đối tượng tậphợp chi phí sản xuất là từng chi tiết sản phẩm

* Dựa vào đặc điểm tính chất sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp haycòn gọi là loại hình sản xuất Mỗi doanh nghiệp tổ chức sản xuất khác nhauthì đối tượng tập hợp chi phí sản xuất cũng khác nhau:

+Nếu doanh nghiệp sản xuất hàng loạt thì đối tượng tập hợp chi phí sảnxuất là theo loạt hàng hay theo đơn đặt hàng

+ Nếu doanh nghiệp sản xuất khối lượng lớn như mặt hàng cố định, chu kỳsản xuất lặp đi lặp lại thì đối tượng tập hợp chi phí sản xuất là từng loại sảnphẩm

* Dựa vào cơ cấu tổ chức sản xuất trong doanh nghiệp: nếu doanh nghiệpsản xuất theo phân xưởng thì tập hợp chi phí sản xuất theo phân xưởng, cònkhông thì toàn doanh nghiệp là một đối tượng tập hợp chi phí sản xuất

* Dựa vào yêu cầu quản lý, trình độ , khả năng quản lý của doanh nghiệp.Nếu yêu cầu quản lý càng cao, trình độ và khả năng quản lý của nhân viêncàng tốt thì đối tượng tập hợp chi phí càng cụ thể ,chi tiết và ngược lại

Như vậy việc xác định đối tượng tập hợp chi phí sản xuất chỉ có trên cơ sởphân tích các căn cứ này mới đảm bảo tính khoa học và hợp lý Việc xác địnhđối tượng tập hợp chi phí là khâu đầu tiên quan trọng của công tác kế toán tậphợp chi phí sản xuất

Việc xác định đối tượng kế toán CPSX theo đúng đối tượng qui định cótác dụng tích cực cho việc tăng cường quản lý sản xuất kinh doanh và chi phísản xuất kinh doanh , cho công tác hạch toán kinh tế ( Nội bộ và toàn đơn vị),phục vụ kịp thời cho công tác tính giá thành sản phẩm, dịch vụ.

1.1.5.2 Đối tượng tính giá thành

Đối tượng tính giá thành là các loại sản phẩm, công việc, lao vụ donahnghiệp sản xuất, chế tạo và thực hiện tính được tổng giá thành và giá thành vàgiá thành đơn vị

Việc xác định đối tượng tính giá thành ở từng doanh nghiệp cụ thể phảidựa vào rất nhiều nhân tố cụ thể :

-Đặc điểm tổ chức sản xuất và cơ cấu sản xuất

-Quy trình công nghệ sản xuất, chế tạo sản phẩm

Tuỳ từng đặc đIểm tổ chức sản xuất và quy trình công nghệ sản xuất sảnphẩm mà doanh nghiệp lựa chọn cho mình một kỳ tính giá thành khác nhau:

- Doanh nghiệp tổ chức sản xuất nhiều chu kỳ sản xuất ntgắn xen kẽliên tục thì kỳ tính giá thành thích hợp là cuối mỗi tháng

- Doanh nghiệp tổ choc đơn chiếc hoặc hàng loạt theo đơn đặt hàngthì kỳ tính giá thành thích hợp là cuối mỗi tháng

- Các loại sản phẩm nông nghiệp do tính chất thời vụ và chu kỳ sản xuất dàIcho nên kỳ tính giá thành là hàng năm.

Như vậy xác định đúng kỳ tính giá thành và lựa chọn phương pháp tínhgiá thành thích hợp với tong loại hình doanh nghiệp giúp cho việc tính giáthành được chính xác, hợp lý hơn

1.1.5.4 Mối quan hệ giữa đối tượng kế toán tập hợp chi phí và đối tượng tính giá thành

Giữa đối tượng kế toán tập hợp chi phí và đối tượng tính giá thành có mốiquan hệ thật chặt chẽ vơí nhau, điều đó thể hiện số liệu CPSX đã tập hợpđược trong kỳ theo đối tượng là cơ sở và là căn cứ để tính giá thành sản phẩmcho từng đối tượng tính giá thành có liên quan

Chúng giống nhau ở bản chất chung vì đều là phạm vị giới hạn để tập hợpchi phí sản xuất và cùng phục vụ cho công tác quản lý, phân tích kiểm tra chiphí và giá thành Song giữa chúng có những đIểm khác nhau

- Xác định đối tượng tập hợp chi phí là xác định phạm vi, nơI phátsinh chi phí để tập hợp chi phí phát sinh trong kỳ( như phân xưởng, côngviệc.)

- Xác định đối tượng tính giá thành là xác định nơI gánh chịu chi phítức là có liên quan đến kết quả của quá trình sản xuất ( như sản phẩm, côngviệc, lao vụ hoàn thành.)

- Một đối tượng tập hợp chi phí sản xuất có thể bao gồm nhiều đốitượng tính giá thành và ngựơc lại một đối tượng tính giá thành lại có thể baogồm nhiều đối tượng kế toán tập hợp chi phí sản xuất

1.2 TỔ CHỨC KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT

1.2.1 Phương pháp tập hợp CPSX

Phương pháp tập hợp CPSX là hệ thống các phương pháp được sử dụng,được tập hợp và phân bổ chi phí trong giới hạn chi phí đã xác định

Tuỳ thuộc vào khả năng quy nạp chi phí vào các đối tượng tập hợp CPSX,

kế toán sữ áp dụng phương pháp tập hợp CPSX một cách phù hợp

1.2.1.1 Phương pháp tập hợp trực tiếp:

Phương pháp tập hợp trực tiếp áp dụng đối với các chi phí có liên quantrực tiếp đến đối tượng kế toán tập hợp chi phí đã sác định và công tác hạchtoán ghi chép ban đầu cho phép quy nạp trực tiếp chi phí này vào từng đốitượng kế toán tập hợp chi phí có liên quan

1.2.12 Phương pháp phân bổ gián tiếp:

Phương pháp phân bổ gián tiếp được áp dụng khi một loại chi phí có liênquan đến nhiều đối tượng kế toán tập hợp CPSX, không thể tập hợp trực tiếpcho từng đối tượng được Trường hợp này phải lựa chọn tiêu chuẩn để tiếnhành phân bỏ chi phí cho đối tượng liên quan theo công thức:

Trong đó:

Ci : là chi phí sản xuất phân bổ cho đối tượng thứ i

C: Tổng chi phí sản xuất đã tập hợp cần phân bổ

Ti: Đại lượng của tiêu chuẩn dùng để phân bổ của đối tượngi

∑

i=1

n

Ti

: Tổng đại lượng dùng để phân bổ

Đối tượng của tiêu chuẩn dùng để phân bổ được lựa chọn tuỳ thuộc vàotính hợp lý của tiêu chuẩn được lựa chọn

1.2.2 Phương pháp kế toán tập CPSX và giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp thực hiện kế toán hàng tồn kho theo phương pháp kê khai thường xuyên

1.2.2.1 Phương pháp kế toán tập hợp chi phí

1.2.2.1.1.Phương pháp kế toán tập hợp chi phí nguyên vật liệu trực tiếpChi phí nguyên vật liệu trực tiếp (CPNVLTT)là các chi phí về NVLchính , nửa thành phẩm mua ngoài, vật liệu phụ, nhiên liệu sử dụng trực tiếp

cho việc sản xuất, chế tạo sản phẩm, hoặc thực hiện các lao vụ, dịch vụ củadoanh nghiệp trong các doanh nghiệp công nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp,giao thông , vận tải, bưu chính viễn thông

-TK sử dụng :TK621: chi phí nguyên vật liệu trực tiếp

Tài khoản này dùng để tập hợp toàn bộ chi phí nguyên vật liệu trực tiếp dùngcho sản xuất, chế tao sản phẩm phát sinh trong kỳ Cuối kỳ kết chuyển sangtài khoản 154 để tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành

Kết cấu:

Bên nợ: Giá thưc tế NVL xuất dùng trực tiếp cho sản xuất chế tạo sản phẩmBên có: - Trị giá NVL trực tiếp sử dụng không hết nhập lại kho

- Giá trị phế liệu thu hồi

- Kết chuyển hoặc phẩn bổ chi phí NVLTT để tính giá thành sản phẩm

TK 621 cuối kỳ không có số dư và TK này có thể được mở chi tiết theotừng đối tượng tập hợp CPSX để phục vụ cho việc tính giá thành theo từngđối tượng tính giá thành

- Các nghiệp vụ kế toán chủ yếu:

+ Đối với các doanh nghiệp nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ:1) Xuất kho NVL sử dụng trực tiếp để sản xuất trong kỳ, căn cứ vào bảngphân bổ vật liệu- dụng cụ kế toán ghi

Nợ TK 621- Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp ( Giá mua chưa có thuếGTGT)

Có TK152- Nguyên liệu, vật liệu- NVL

2) Trường hợp mua vật liệu sử dụng ngay cho sản xuất, không nhập kho,căn cứ các chứng từ liên quan( Chứng từ thành toán, hợp đồng kiêm phiế xuấtkho của người bán , bảng kê tạm ứng ) kế toán ghi

Nợ TK 621- Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp - CPNVLTT ( Giá muachưa có thuế GTGT)

Nợ TK133- Thuế GTGT được khấu trừ

Có TK 111,112( Tổng giá thanh toán )

3) Cuối tháng, nếu có NVL sử dụng không hết nhập lại kho, kế toán căn cứcác phiếu nhập kho ghi:

Ta có thể khái quát bằng sơ đồ hạch toán sau:

1.2.2.1.2 Phương pháp tập hợp chi phí nhân công trực tiếp

Chi phí nhân công trực tiếp (CPNCTT) là những khoản tiền phải trả chicông nhân trực tiếp sản xuất sản phẩm hoặc trực tiếp thực hiện các loại lao vụ,dịch vụ gồm: Tiền lương chính, lương phụ, các khoản phụ cấp, tiền tríchBHXH, BHYT, KPCĐ theo số tiền lương của công nhân sản xuất

-TK sử dụng : TK 622- Chi phí nhân công trực tiếp

Tài khoản này dùng để tập hợp và kết chuyển chi phí tiền công của côngnhân sản xuất trực tiếp vào tài khoản tập hợp chi phí sản xuất và tính giáthành( Bao gồm cả tiền lương, tiền công, tiền thưởng và các khoản phải trảkhác của công nhân sản xuất )

Tài khoản này cũng có thể được mở chi tiết theo từng đối tượng tập hợpchi phí sản xuất để phục vụ cho việc tính giá thành của từng đối tượng tính-Phương pháp kế toán cụ thể:

1) Căn cứ vào bảng phân bổ tiền lương trong kỳ, kế toán phản ánh số tiềnlương chính, lương phụ, các khoản phụ cấp và các khoản khác có tính chấtlương phải trả cho công nhân sản xuất trong kỳ, ghi:

Nợ TK 622- Chi phí nhân công trực tiếp ( CPNCTT)

Có TK334 – Phảỉ trả công nhân viên

2) Trường hợp doanh nghiệp thực hiên trích trước tiền lương nghỉ phépcủa công nhân sản xuất, căn cứ tiền lương trích trước hàng tháng, kế toánghi :

Có TK 622- CPNCTT