Phát triển năng lực: Rèn học sinh năng lực tự học ( từ các kiến thức đã học biết cách làm một văn bản tự sự) năng lực giải quyết vấn đề ( phân tích tình huống ở đề bài, đề xuất được các [r]
Trang 1Soạn: Tuần 26, Tiết 94
Giảng
Tiếng Việt
HOÁN DỤ
A Mục tiêu
1 Kiến thức: Giúp HS nắm được khái niệm hoán dụ, các kiểu hoán dụ
2 Kĩ năng
- Kĩ năng bài học: nhận biết và phân tích tác dụng của hoán dụ trong thực tế sử dụng tiếng Việt Bước đầu tạo ra một số kiểu hoán dụ trong khi nói và viết
- Kĩ năng sống: Ra quyết định: lựa chọn việc sử dụng hoán dụ; giao tiếp: trình bày suy nghĩ, ý tưởng của bản thân để chia sẻ cách hiểu và sử dụng hoán dụ
3 Thái độ: yêu mến tiếng nói dân tộc
4 Phát triển năng lực: Rèn học sinh năng lực tự học ( từ các kiến thức đã học biết
cách làm một văn bản tự sự) năng lực giải quyết vấn đề ( phân tích tình huống ở đề
bài, đề xuất được các giải pháp để giải quyết tình huống ở đề bài, đề xuất được các
giải pháp để giải quyết tình huống), năng lực sáng tạo ( áp dụng kiến thức đã học để giải quyết đề bài trong tiết học), năng lực sử dụng ngôn ngữ khi nói, khi tạo lập đoạn văn, năng lực hợp tác khi thực hiện nhiệm vụ được giao trong nhóm, năng lực giao tiếp trong việc lắng nghe tích cực, thể hiện việc tự tin chủ động trong việc chiếm lĩnh kiến thức bài học, năng lực tự quản lí được thời gian khi làm bài và trình bày bài.
B Chuẩn bị
- GV: nghiên cứu chuẩn kiến thức,SGK, SGV, giáo án, tài liệu tham khảo, bảng phụ,
phấn màu
- HS: soạn mục I,II
C Phương pháp
- Phương pháp phân tích ngữ liệu, vấn đáp, thực hành có hướng dẫn, nhóm, động não
D Tiến trình giờ dạy và giáo dục
1 Ổn định tổ chức 1’
2 Kiểm tra bài cũ (5’)
? Thế nào là ẩn dụ? Có những kiểu ẩn dụ nào? Cho 1 VD?
3 Bài mới
HĐ1: Giới thiệu bài -1’
Hoạt động 2 (8’) Hướng dẫn HS tìm hiểu hoán dụ là gì
PP phân tích tình huống, vấn đáp, KT động não
* GV treo bảng phụ - HS đọc
?) Các từ “áo nâu, áo xanh”“nông thôn, thị thành” chỉ ai? Có quan
hệ như thế nào với sự vật được chỉ?
- áo nâu (nông dân), áo xanh (CN) -> quan hệ về đặc điểm, tính chất
I Hoán dụ là gì?
1 KS-PTNL
- áo nâu chỉ người nông dân,
áo xanh chỉ người CN - > lấy
Trang 2(nông dân thường mặc áo nâu, CN thường mặc áo xanh)
- Nông thôn (những người sống ở nông thôn)
thị thành (những người sống ở thành thị)
=> quan hệ giữa vật chứa đựng với vật bị chứa đựng
?) Dùng như trên có tác dụng gì?
- Diễn đạt ngắn gọn, tăng tính hình ảnh và hàm súc, nêu bật được đặc
điểm của những người được nói đến
?) Cách dùng những từ ngữ như trên gọi là hoán dụ Vậy em hiểu thế
nào là hoán dụ?
- 2 HS trình bày
* HS làm BT 2 (84): ẩn dụ - hoán dụ – trao đổi nhóm bàn – trình
bày – nhận xét
* Giống: lấy tên gọi sự vật, hiện tượng này (a) để gọi sự vật, hiện
tượng khác (b): Dùng B chỉ A -> tác dụng gợi hình gợi cảm
* Khác: về quan hệ giữa các sự vật được chuyển tên gọi
- AD: quan hệ tương đồng ( hình thức, cách thức, phẩm chất, cảm
giác)
- Hoán dụ: quan hệ tương cận (bộ phận - `1toàn thể, vật chứa đựng,
vật bị chứa đựng, dấu hiệu sự vật - sự vật, cụ thể - trừu tượng)
dấu hiệu sự vật gọi SV
- Nông thôn (những người sống ở nông thôn) thị thành
(những người sống ở thành thị)
=> quan hệ giữa vật chứa đựng với vật bị chứa đựng
2 Ghi nhớ: SGK(82)
Hoạt động 3(9’) Hướng dẫn HS tìm hiểu các kiểu hoán dụ
PP phân tích tình huống, vấn đáp
GV treo bảng ghi VD
* HS đọc VD 1a(83)
?) Em hiểu như thế nào về từ “bàn tay”? Dùng để chỉ ai?
- Bàn tay -> 1 bộ phận của con người -> chỉ người lao động
?) Đây là kiểu hoán dụ gì?
* HS đọc VD 1b (83)
?) “Một”, “ba” có ý nghĩa gì?
- 1 chỉ số ít
- 3 chỉ số nhiều
=> quan hệ cụ thể - trìu tượng
* Đọc VD 1c(83)
?) Em hiểu “đổ máu” muốn nói điều gì?
- Hi sinh, mất mát -> dấu hiệu của chiến tranh
-> lấy dấu hiệu của sự vật dể chỉ sự vật
?) Qua VD (I) em còn thấy kiểu hoán dụ nào nữa?
?) Bài học cho em biết có mấy kiểu hoán dụ?
- 1 HS trả lời - 1 HS đọc ghi nhớ
II Các kiểu hoán dụ
1 KS-PTNL
Quan hệ: bộ phận - toàn thể
Quan hệ: cụ thể -trừu tượng
Quan hệ: dấu hiệu sự vật - sự
vật
Quan hệ: vật chứa đựng - vật
bị chứa đựng
1 Ghi nhớ: SGK(83)
Hoạt động 4 (17’)
Hướng dẫn HS luyện tập
PP thực hành có hướng dẫn,
III Luyện tập
Trang 3vấn đáp, nhóm
HS đọc yêu cầu BT – suy nghĩ
cá nhân - trả lời miệng
? Đặt câu sử dụng hoán dụ –
xác định kiểu hoán dụ
-Tổ chức chơi trò chơi đặt câu
hai dãy bàn trong 6’
BT 1(83)
a) Làng xóm -> người nông dân
=> quan hệ: vật chứa đựng và vật bị chứa đựng b) 10 năm -> thời gian trước mắt
trăm năm -> thời gian lâu dài
=> quan hệ: cụ thể - trừu tượng c) áo chàm -> người Việt Bắc
=> quan hệ: dấu hiệu sự vật - sự vật d) Trái đất -> nhân loại
=> quan hệ: vật chứa đựng và vật bị chứa đựng
BT 4
4 Củng cố: - 1’
? Hoán dụ là gì
? Các kiểu hoán dụ
5 Hướng dẫn về nhà - 3’
- Học bài, hoàn thiện bài tập, viết một đoạn văn miêu tả có sử dụng hoán dụ
- Chuẩn bị bài: ôn tập các văn bản đã học từ kì II – tiết sau kiểm tra 1 tiết văn
E Rút kinh nghiệm