Mẩu chuyện được kể như sau: Đêm ấy, Bác Hồ ghé vào nghỉ trong một lán giữa rừng đúng lúc một đơn vị bộ đội cũng ghé vào đấy nghỉ từ lúc nào. Thế rồi về khuya, khi một chiến sĩ trở mình t[r]
Trang 1Soạn: Tiết 91, 92
Giảng
Văn bản
ĐÊM NAY BÁC KHÔNG NGỦ
<Minh Huệ>
A Mục tiêu
1 Kiến thức:- Giúp HS cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng Bác Hồ trong cảm
nhận của người chiến sĩ Sự kết hợp giữa yếu tố tự sự, miêu tả với yếu tố biểu cảm và các biện pháp nghệ thuật khác được sử dụng trong bài thơ.
2 Kĩ năng
- kĩ năng bài học: kể tóm tắt diễn biễn câu chuyện bằng một đoạn văn ngắn Bước đầu biết cách đọc thơ tự sự được viết theo thể thơ 5 chữ có kết hợp yếu tố miêu tả, biểu cảm.Tìm hiểu sự kết hợp các yếu tố ấy trong một bài thơ Trình bày được suy nghĩ của bản thân sau khi học xong bài thơ.
- Kĩ năng sống: nhận thức được vẻ đẹp của Bác Hồ kính yêu trong bài thơ; giao tiếp ,lắng nghe/phản hồi về giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ, xác định giá trị của bản thân sau khi tìm hiểu vẻ đẹp của Bác.
3 Thái độ: kính yêu, tự hào về Bác, củng cố thêm tình yêu với vị lãnh tụ vĩ đại của
dân tộc.
4 Phát triển năng lực: Rèn cho học sinh năng lực tự học ( thực hiện soạn bài ở nhà
có chất lượng Lựa chọn các nguồn tài liệu có liên quan ở sách tham khảo, internét, hình thành cách ghi nhớ kiến thức, ghi nhớ được bài giảng của giáo viên, theo các
kiến thức đã học) năng lực giải quyết vấn đề (phát hiện và phát triển được vẻ đẹp của tác phẩm văn chương) năng lực sáng tạo ( có hứng thú, chủ động, sáng tạo nêu ý kiến
về giá trị của tác phẩm văn chương) năng lực sử dụng ngôn ngữ khi nói, khi tạo lập đoạn văn, năng lực hợp tác khi thưc hiện nhiệm vụ được giao trong nhóm; năng lực giao tiếp trong việc lắng nghe tích cực, thể hiện sự tự tin chủ động trong việc chiếm
lĩnh kiến thức bài học.
B Chuẩn bị
- GV: nghiên cứu SGK, bộ chuẩn kiến thức, SGV,Thơ Tố Hữu (hình ảnh Bác Hồ) Tài liệu tham khảo về Minh Huệ, máy chiếu
- HS: đọc- soạn bài, tóm tắt
C Phương pháp:
- Phương pháp đọc diễn cảm, vấn đáp, thuyết trình, nêu vấn đề, động não, nhóm
D Tiến trình giờ dạy và giáo dục
1 Ổn định tổ chức (1’) Tiết 1
2 Kiểm tra bài cũ (5’):
? cảm nhận về thầy giáo Ha-men và ý nghĩa của truyện?
3 Bài mới:
HĐ1: Giới thiệu bài – 1’
Trang 2Có lẽ trên thế giới hiếm có vị lãnh tụ nào lại được nhân dân yêu quý như Chủ tịch Hồ Chí Minh.Người là lãnh tụ cáh mạng vĩ đại, là một nhà thơ lớn, nhà văn hoá lớn của dân tộc và thế giới Nhưng tất cả những điều ấy chưa đủ để giải thích những tình cảm thành kính, thiêng liêng mà vô cùng gắn bó của nhân dân Việt Nam với Người Người là một nhà thơ lớn nhưng chính bản thân Người cũng trở thành một nguồn cảm hứng thi ca vô tận Những câu thơ hay nhất, những bài hát hay nhất đều có tên Người - Chủ tịch Hồ Chí Minh:
- Người là Cha, là Bác, là Anh Quả tim lớn lọc trăm dòng máu nhỏ
- Nhớ chân Người bước lên đèo Người đi rừng núi trông theo bóng người.
(Tố Hữu)
Và cũng cảm xúc thiêng liêng thành kính đó, nhà thơ Minh Huệ đã góp cho dòng thơ ca Việt
nam một sáng tác bất hủ về Người: “Đêm nay Bác không ngủ”
Hoạt động 2(10’) Hướng dẫn HS tìm hiểu về tác giả- tác phẩm
PP đàm thoại
?) Nêu vài nét về tác giả?HS phát biểu- GV trình chiếu chân dung
tác giả và giới thiệu
- Tên khai sinh: Nguyễn Thái Sinh năm 1927, là hội viên hội nhà
văn Việt Nam.Quê ở thành phố Vinh
- Cuộc đời và sự nghiệp:
+ 1954 tốt nghiệp trường Quốc học Vinh Năm đó ông tham gia Việt
Minh và khởi nghĩa giành chính quyền ở Nghệ An- tháng Tám.Suốt
những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, chống đế quốc Mĩ
ông chủ yếu hoạt động văn hoá văn nghệ ở vùng Khu Bốn cũ Có
một thời ông làm việc ở tại Nhà xuất bản Văn học, rồi sau đó lại trở
về làm công tác Hội Văn nghệ Nghệ An
* Tác phẩm đã xuất bản: Tiếng hát quê hương(thơ, 1959); đất
chiến hào(thơ 1970); Mùa xanh đến(thơ 1972) ; Đêm nay Bác không
ngủ(thơ 1985); Rừng xưa, rừng nay(bút kí 1962)
* Các giải thưởng đã được nhận:
+ Giải nhất Chi hội văn nghệ kháng chiến Khu Bốn và sở thông tin
tuyên truyền Khu Bốn 1954 (thơ dòng máu Việt Hoa)
Giải thưởng Nguyễn Du của Nghệ - Tĩnh 1986 (tập thơ Đêm nay
Bác không ngủ)
?) Hoàn cảnh sáng tác bài thơ?
- Dựa trên sự kiện: Bác Hồ chỉ huy chiến dịch Biên giới (1950)
- HS quan sát bức tranh Bác Hồ ra trận trong chiến dịch Biên giới
GV trình chiếu
I Tìm hiểu chung.
1 Tác giả
- Minh Huệ (Nguyễn Thái – 1927) quê Nghệ An, làm thơ từ kháng chiến chống Pháp
2 Tác phẩm
- Sáng tác 1951, in trong tập “Thơ Việt Nam 45 – 75” – NXB HN (1976)
- Là bài thơ nổi tiếng của tác giả có nhiều yếu tố tự sự
- Đây là bài thơ ca ngợi lãnh tụ rất thành công, là bài thơ nổi tiếng nhất của Minh Huệ
Trang 3* GV kể xuất xứ bài thơ: Nhà thơ Minh huệ đã kể về trường hợp
sáng tác bài “Đêm nay bác không ngủ”
“ Có bao giờ tôi quên được cái đêm mùa đông đầy xúc động và bất ngờ ấy Trong một căn nhà gianh ven sông Lam, quên cả gió buốt luồn qua phên nứa phả vào người, tôi ngồi nghe say mê câu chuyện của người bạn cũ nay là quân nhân vừa ở vùng chiến dich Biên Giới (1950) trở về Chuyện anh kể là một câu chuyện đặc biệt, và vô cùng thân thiết mà cả hậu phương đang đợi: chuyện Bác Hồ đi chiến dịch
Vị lãnh tụ vĩ đại của cả dân tộc, mặc dầu tuổi đã 60, vẫn mặc đồ lính, đội mũ nan, ăn cơm muối, lội suối dầm sương, băng băng những dặm rừng Cao-Bắc -Lạng, trực tiếp chỉ huy chiến dịch lịch sử đầu tiên của cuộc kháng chiến thần thánh chống thực dân Pháp
Và chính mẩu chuyện đó trở thành đề tài bài thơ của nhà thơ Minh Huệ: “Đêm nay Bác không ngủ”
Mẩu chuyện được kể như sau: Đêm ấy, Bác Hồ ghé vào nghỉ trong một lán giữa rừng đúng lúc một đơn vị bộ đội cũng ghé vào đấy nghỉ từ lúc nào Thế rồi về khuya, khi một chiến sĩ trở mình thức giấc trên sạp nứa, thì thấy một cụ già đang ngồi đun tiếp củi vào bếp lửa giữa lán Ông cụ bận đồ Nùng, chiếc khăn chàm bịt cả tóc lẫn râu, đang ngồi trầm ngâm trong ánh lửa hồng rạo rực, xua đi bóng tối và không khí lạnh lẽo chốn rừng sâu Cảm động nhưng còn buồn ngủ , anh lại trùm chiếc khăn “trấn thủ” lút đầu Tuy nhiên , linh tính nói với anh một điều gì đó cụ già có đôi mắt toả sáng ấm áp ấy hình như không phải “cụ Nùng thật”, mà có thể là Anh ló đầu ra khỏi chăn, căng mắt bồi hồi quan sát Rồi không kìm được niềm vui sướng đột biến đến bàng hoàng, anh bật dậy, nhẹ nhàng lướt tới ngồi luôn bên Bác Anh mời Bác đi ngủ, nhưng Bác cười nhắc anh: “ Chú cứ việc ngủ ngon” Vâng lời anh đi ngủ Nhưng lần thứ hai thức dậy vẫn thấy Bác ngồi, anh lại nằn nì mời Bác đi ngủ Rồi lần thứ
ba , vẫn thấy Bác ngồi đó và lúc này anh mới biết Bác không ngủ được vì ngoài trời mưa lạnh có biết bao nhiêu bộ đội, dân công ngủ ngoài rừng ” Câu trả lời đã phơi trải tấm lòng Bác, khiến anh chiến
sĩ xúc động Còn nhà thơ Minh Huệ, sau khi nghe câu chuyện ấy cảm thấy một tình cảm thiêng liêng, cao cả, lôi cuốn mãnh liệt và
Trang 4sáng tác thành bài thơ
Hoạt động 3 (23’) Hướng dẫn HS đọc –hiểu văn bản
PP đọc diễn cảm, vấn đáp, thuyết trình, nêu vấn đề, động não
* GV nêu yêu cầu đọc: Giọng tâm tình, chậm rãi, thủ thỉ, ngắt nhịp
thay đổi lần lượt 3/2, 2/3 Khổ cuối: chậm, mạnh để khẳng định một
điều như một chân lí
- Phân biệt 3 giọng:
+ Giọng kể chuyện, miêu tả của tác giả
+ lời nói của anh đội viên: Giọng lo lắng nũng nịu
+ Giọng của Bác Hồ: giọng trầm ấm, chậm rãi
* Hs nghe đoạn đọc diễn cảm.
- GV đọc mẫu một đoạn -> gọi 2 HS đọc tiếp
?) Bài thơ kể lại câu chuyện gì? Em hãy kể tóm tắt diễn biến câu
chuyện đó? (* GV: Bài thơ như một câu chuyện về một đêm không
ngủ của Bác Hồ trên đường đi chiến dịch trong thời kì kháng chiến
chống thực dân Pháp.?)
- 3 HS trình bày
Tóm tắt: Trong một đêm khuya, để chuẩn bị cho chiến dịch ngày
mai, Bác Hồ ở cùng lán với bộ đội trong rừng Bên bếp lửa , Bác
không ngủ vì thương đoàn dân công giờ này còn phải chịu rét
mướt khổ sở ngoài rừng sâu mưa đêm rả rích Bác không ngủ
nên Bác đi lại săn sóc giấc ngủ cho những người bộ đội để sáng
hôm sau hành quân đi vào các trân đánh với quân thù
II Đọc hiểu văn bản.
1 Đọc - Chú thích.
? Thể loại?
- Thể thơ ngũ ngôn: 5 tiếng/câu; 4 câu/khổ.
Gieo vần trắc và vần bằng, chủ yếu là vần
chân và vần liền, được gieo ở tiếng thứ 5 và tiếng cuối của mỗi câu
thơ
- Tự sự - trữ tình Cả bài thơ là câu chuyện hoàn chỉnh về một
đêm không ngủ của Bác Hồ qua cái nhìn và cảm nhận của anh đội
viên
-> Thể thơ 5 chữ (ngũ ngôn), rất thích hợp với việc kể chuyện, thể
hiện tâm tình tâm sự
? Nêu bố cục của bài thơ?
HS chia đoạn, GV nêu một số cách chia, và chốt một cách:
- 9 khổ đầu: Anh đội viên thức dậy lần thứ nhất
- 6 khổ tiếp: anh đội viên thức dậy lần thứ 2
- Khổ cuối: Suy ngẫm của anh về Bác
* Dù chia đoạn theo cách nào thì cũng vẫn thấy rõ đây là một câu
chuyện hoàn chỉnh trong một bài thơ được kể bằng ngôi thứ
ba-nhân vật anh đội viên Khi tìm hiểu chi tiết bài thơ- câu chuyện có
2 Kết cấu- Bố cục
* Thể loại: Thể thơ ngũ ngôn.
*Bố cục.
Trang 5thể chọn một trong các cách trên Nhưng đây là bài thơ tự sự trữ
tình nên tâm trạng, xúc cảm của nhân vật vẫn là chính Phân tích bài
thơ là phân tích tâm trạng của anh đội viên và tâm trạng của Bác Hồ
trong đêm mưa rừng Việt Bắc năm xưa
? Nêu hoàn cảnh, thời gian, địa điểm diễn ra câu chuyện?
- Hoàn cảnh: trên đường đi chiến dịch, trời mưa lâm thâm và lạnh
- Thời gian: một đêm khuya, từ lúc anh đội viên thức lần 1 -> Thức
luôn cùng Bác
- Địa điểm: trong một mái lều tranh xơ xác
? Hoàn cảnh, thời gian địa điểm đó có tác dụng như thế nào cho
diễn biến câu chuyện phát triển, cho việc xuất hiện các nhân vật?
Bài thơ đã rất khéo léo xây dựng một không khí: “ngoài trời mưa
lâm thâm” là một không khí thật gợi cảm Trời se lạnh, mưa nhỏ ẩm
ướt bao phủ, lẽ tự nhiên khêu gợi ở con người một khát vọng về sự
ấm cúng Trong không khí ấy, hình ảnh Bác Hồ xuất hiện như một
nguồn tình cảm sưởi ấm mọi người; không chỉ sưởi ấm bằng bếp
lửa, bằng cử chỉ dém chăn, mà bằng cả tấm lòng lo lắng cho chiến sĩ,
dân công ngủ ngoài rừng “Rải lá cây làm chiếu, manh áo phủ làm
chăn” Không phải ngẫu nhiên mà trong bài thơ , bên cạnh hình ảnh
Bác có hình ảnh ngọn lửa hồng
- “Người Cha mái tóc bạc Đốt lửa cho anh nằm…”
- “Bóng bác cao lồng lộng
ấm hơn ngọn lửa hồng…”
- “ Anh đội viên nhìn Bác Bác nhìn ngọn lửa hồng…”
Đêm khuya, trời se lạnh, túp lều tranh xơ xác, chiến dịch gian khổ…
đó là toàn bộ không gian phù hợp với việc phát triển diễn biến câu
chuyện và có tác dụng nâng cao vị trí của nhân vật trung tâm trong
câu chuyện
?) Trong bài thơ có những nhân vật nào? Ai là nhân vật trung tâm?
Vì sao?
- 2 nhân vật (Bác Hồ và anh đội viên) -> nhân vật trung tâm là Bác
Hồ
?) Hình tượng Bác Hồ hiện lên trong bài thơ bằng cách nào? (Ngôi
kể) Tác dụng?
- Hiện lên qua cái nhìn và tâm trạng của anh đội viên -> tự nhiên,
khách quan mà gần gũi, ấm áp
* GV: Mặc dù tác giả không sử dụng ngôi kể ở ngôi thứ nhất nhưng
lời kể, tả đều từ điểm nhìn và tâm trạng của anh đội viên Cách miêu
tả đó nói lên được tình cảm tha thiết găn bó và yêu thương của người
cha với người con Nó còn thể hiện được tấm lòng anh bộ đội với
Bác và thể hiện được tấm lòng yêu thương mênh mông của Bác với
con cháu mình trong kháng chiến (sự gần gũi và chân thực trong tình
cảm của con người, anh đội viên – Bác, Bác – anh đội viên.)
3 Phân tích
a) Hình ảnh anh đội viên
- Tâm tư người chiến sĩ
*Lần 1:Ngạc nhiên -> Xúc động -> mơ màng -> thổn thức
* Lần 3: Hốt hoảng giật minh -> vội vàng nằng nặc -> thức luôn cùng Bác -> NT: tăng tiến
Trang 6* GV: Bài thơ kể lại 2 lần anh đôị viên thức dậy nhìn thấy Bác
không ngủ
?) Hai lần anh đội viên thức dậy thấy Bác không ngủ Anh có tâm trạng và cảm nghĩ thế nào? Hãy so sánh?
- Lần 1:
+Ngạc nhiên (vì khuya Bác vẫn thức)
+Xúc động khi hiểu (Bác đốt lửa, sưởi ấm cho bộ đội)
Khi chứng kiến Bác đi dém chăn cho từng chiến
sĩ với bước chân nhẹ nhàng không làm cho họ giật mình
+ Mơ màng: một trạng thái nửa tỉnh, nửa mê, không biết sự cảm
nhận của mình có đúng không, có thực là anh cùng đồng đội của anh đang được Bác Hồ bằng xương bằng thịt đốt lửa sưởi ấm, dém chăn cho từng người hay không Nhưng cũng thật đặc biệt, khi anh bị rơi vào trạng thái mơ màng vì quá xúc động trước tình cảm của Bác dành cho mọi người thì anh lại cảm nhận được một tình cảm giác rất thực: hơi ấm từ tình thương yêu của Bác còn ấm hơn cả ngọn lửa hồng
Bóng Bác cao lồng lộng
ấm hơn ngọn lửa hồng
+ Thổn thức: Xúc động cao độ, lo lắng cho sức khoẻ của Bác,
thốt lên câu hỏi thầm thì đầy tin yêu và lo lắng cho sức khoẻ của Bác (Bác có lạnh )
* Từ kính phục đến cảm thông, từ “mơ màng” trở về cõi thực, câu thơ thật day dứt, xót xa Anh đội viên thương Bác đến đứt ruột mà không biết làm gì để biểu lộ tình thương ấy Từ “thổn thức”, anh chỉ còn biết “bồn chồn” ngổn ngang: Bác sẽ ốm mất vì cứ “thức hoài” , thức như thế lấy sức đâu mà đi, chiến dịch còn dài, đường đi lại gập gềnh dốc, ụ… Cách tính của anh đội viên giống cái bấm đốt ngón tay của người nông dân chất phác qen nghĩ đến công việc mùa màng giống má, thời vụ để cho cây lúa trĩu bông
?) Tác giả sử dụng nghệ thuật gì ở đây? tác dụng?
- Nghệ thuật so sánh” “Bóng Bác hồng” -> so sánh không ngang bằng
->BH hiện ra qua cái nhìn đầy xúc động của anh chiến sĩ trong tâm trạng lâng lâng mơ màng hình ảnh Bác vừa lớn lao, vĩ đại, vừa gần gũi, ấm áp tình người
? Vì sao anh đội viên lại mơ màng như “nằm trong giấc mộng” và cảm thấy “ấm hơn ngọn lửa hồng” khi nhìn bóng Bác?
Câu thơ diễn tả trạng thái tâm lí nửa tỉnh, nửa mê của người chợt thức giấc trong đêm khuya Măc dầu lần đầu tiên được chứng kiến sự ân cần chu đáo của Bác tựa như người Cha đối với người con, anh đội viên sung sướng như không tin nổi vào mắt mình, vào những điều anh nhìn thấy Bóng Bác cao lồng lộng vì Bác đang đi dém chăn cho từng người Sự quan tâm của Bác là đốt lửa sưởi ấm
Trang 7cho các anh Nhưng cao lồng lộng còn là tượng trưng cho sự lớn lao, cao cả của bác, và tình Bác còn ấm hơn lửa khi Bác quan tâm săn sóc đến giấc ngủ từng người
? Khi thấy Bác không ngủ (trong lần đầu tiên anh thức giấc) tình
cảm của anh đội viên với Bác như thế nào?
Vì là lần đầu gặp Bác, thấy Bác không ngủ nên anh rất ngạc nhiên, anh đội viên thương Bác “càng nhìn lại càng thương” Sau đó anh cảm động săn sóc Bác bằng câu hỏi ân cần “Bác ơi!Bác chưa ngủ Bác có lạnh lắm không?” Và cuối cùng anh bồn chồn lo Bác
ốm, lo chiến dịch bị ảnh hưởng
?) ở lần 3 anh có tâm trạng như thế nào?
- Lần 3: câu chuyện lên đến “điểm đỉnh”: lo lắng thấy Bác vẫn ngồi đinh ninh
-> hốt hoảng, giật mình: tự thầm thì hỏi nhỏ
->vội vàng nằng nặc (năn nỉ thiết tha “Mời Bác ngủ ”)
-> cảm nhận được tình yêu thương mênh mông của Bác -> anh thức luôn cùng Bác
? Nhận xét gì về việc sử dụng từ ngữ ? (sử dụng nhiều từ loại nào?)
Sử dụng nhiều động từ mạnh: hốt hoảng, giật mình, vội vàng, nằng nặc có tác dụng khắc sâu diễn biến tâm trạng của anh đội viên.
Thái độ tâm trạng của anh đội viên khi tỉnh giấc lần thứ ba –vẫn thấy Bác không ngủ- được đẩy thêm một bước cao hơn, có phần căng thẳng, kịch liệt hơn
? Nhận xét gì về cấu tạo câu thơ: Mời Bác ngủ Bác ơi
…Bác ơi! Mời Bác ngủ.
- đảo trật tự ngôn từ, lặp lại cụm từ
- Câu thơ đảo qua nhắc lại, nhưng tập trung vào chuyện ngủ Câu thứ nhất là một lời mời tha thiết,câu thứ hai đảo vế và lặp lại lần hai
“Bác ơi! Mời bác ngủ” đã gần như một lời thúc giục khẩn cầu -> Quá lo cho sức khoẻ của Bác anh mời Bác đi ngủ Cách nói ấy chỉ
có thể của một người con đối với người cha thân yêu của mình
?) Em có nhận xét gì về thái độ của anh đội viên khi thức dậy lần
thứ 3?
Lần thứ ba thức dậy mà thấy Bác vẫn chưa ngủ thì anh hốt
hoảng giật mình Bởi có thể anh nghĩ: rồi cũng có lúc Bác sẽ ngả lưng Nhưng từ lần thứ nhất: “trời khuy lắm rồi” đến lần thứ hai, và lần này là “trời sáp sáng” nghĩa là săp trọn một đêm Vì vậy lần này anh vội vàng, vì vậy lần này anh năn nỉ kiên trì:
Mời Bác ngủ Bác ơi!
Bác ơi! Mời Bác ngủ!
?) Diễn biến tâm trạng của anh đội viên qua qua hai lần thức giấc?
Lần nào tình cảm của anh đội viên với Bác mạnh mẽ hơn?
Lần 3 mạnh mẽ dứt khoát hơn lần 1
Lần 1: anh mới chỉ “thầm thì hỏi nhỏ” những câu hỏi chan chứa tình cảm yêu thương và lo lắng
Trang 8Lần 3: sự lo lắng của anh đã thành “hốt hoảng” anh tha thiết mời
Bác đi ngủ
? Tại sao nhà thơ không kể về lần thứ hai thức giấc của anh đội
viên?
Trong bài thơ không nói đến việc anh thức dậy lần thứ hai nhưng chi
tiết này có ý nghĩa rất lớn
+ Có thể tác giả không muốn câu chuyện bị trùng lặp
+ Lần thứ hai không được nhắc tới, nó như những dấu chấm
lặng tạo khoảng cách giữa những lần thức giấc của anh đội viên có
thể đó là khoảng trống để người đọc tự suy nghĩ điều ấy
+ Và như vậy -> lần thứ ba thức giấc chưa chắc đã là lần thứ
ba mà còn có nghĩa là nhiều lần Lần nào tỉnh giấc , anh đội viên
cũng đều thấy Bác vẫn chưa ngủ Có lẽ làn thứ nhất anh đội viên bày
tỏ tình cảm bồng bột; lần thứ hai suy nghĩ sâu sắc về việc Bác không
ngủ, lần thứ ba không kìm nén được tình cảm, anh bộc lộ cái hốt
hoảng giật mình bằng cách nằng nặcmời Bác ngủ Bằng cách diễn
đạt tinh tế:
-> Vừa nhấn mạnh trạng thái bồn chồn của anh đội viên
-> vừa nhấn mạnh, khắc sâu được sự hi sinh thầm lặng, lớn lao của
Bác
? Vì sao từ chỗ bồn chồn lo lắng -> vội vàng, nằng nặc mời Bác đi
ngủ, anh đội viên lại chuyển sang “vui sướng mênh mông” thức
luôn cùng Bác?
Đây là tình cảm rất thật của anh đội viên Anh lo cho Bác, nhưng
trước đó anh chưa hiểu hết tấm lòng của Bác Anh chỉ nghĩ rằng Bác
thức là để đốt lửa dém chăn cho các anh, nên anh cố mời Bác đi ngủ
Nhưng khi anh biết được Bác còn thức vì lo lắng, vì thương anh chị
em dân công ướt lạnh trong đêm thì anh nyhận ra không thể nào mời
Bác ngủ được Anh sung sướng vì biết Bác lo cho tất cả, biết lòng
Bác thật bao la
Bác ơi tim Bac mênh mông thế
Ôm cả non sông một kiếp người.(Tố Hữu)
Anh sung sướng vì phát hiện được tấm lòng của Bác thật nhân hậu
bao dung “nâng niu tất cả chỉ quên mình” Sau khi hiểu được tâm
trạng tấm lòng của Bác, anh thấy lớn hơn về tâm hồn và tình cảm,
cảm nhận được niềm hạnh phúc lớn lao nên “anh thức luôn cùng
Bác”
?) Tình cảm anh đội viên cũng chính là tình cảm của bộ đội và nhân
dân đối với Bác? Tình cảm đó được thể hiện như thế nào trong bài
thơ?
- Kính yêu, biết ơn và tự hào về Bác
* GV bình
Bằng lối kể chuyện mộc mạc, kết hợp với việc sử dụng những biện pháp nghệ thuật độc đáo, đặc sắc đó làm nổi bật tình cảm kính yêu chân thành, lũng biết ơn sâu sắc, sự ngưỡng mộ tự hào về Bác của anh đội viên.
Trang 94.củng cố: sử dụng KT trình bày 1’ – 2’
5.Hướng dẫn về nhà (3’):
- học thuộc lòng bài thơ
- cảm nhận về tình cảm anh đội viên dành cho Bác.
- PT hình tượng bác Hồ trong bài thơ
E Hướng dẫn về nhà
TIẾT 2
1 Ổn định tổ chức 1’
2 Kiểm tra bài cũ (5’)
? Đọc thuộc lòng 5 khổ thơ đầu cảm nhận về tình cảm anh đội viên dành cho Bác.?
3 Bài mới
HĐ1: GV chuyển sang tiết 2-1’
Hoạt động 2 (tiếp – 22’) Hướng dẫn HS đọc –hiểu văn bản
PP đọc diễn cảm, vấn đáp, thuyết trình, nêu vấn đề, động
não
? Như ở tiết 1 chúng ta đã biết hoàn cảnh, thời gian, địa điểm
diễn ra câu chuyện, một bạn nhắc lại, cho biết Bác đã thức
trong hoàn cảnh như thế nào? Có nét gì đặc biệt trong hoàn
cảnh đó?
- Bác đã thức trong một đêm khuya, trên đường đi chiến dịch,
Trời thì mưa lâm thâm Mái lều tranh xơ xác
Câu thơ không nói tới cái lạnh, nhất là cái lạnh chốn rừng núi
hoang vu Nhưng ta vẫn cảm nhận được cái rét thấu xương,
thấm vào da thịt Cái lạnh làm run rẩy câu thơ tuy rất khẽ
khàng-> một hoàn cảnh tương đối khắc nghiệt
- Có một điều hết sức đặc biệt, trong hoàn cảnh khắc nghiệt đó
Bác chủ đông ngồi không ngủ cạnh bếp lửa, chứ không phải là
không ngủ được
?) Hình ảnh Bác hiện lên qua cái nhìn của anh đội viên và
được miêu tả trên nhiều phương diện: Hình dáng, tư thế, vẻ
mặt, cử chỉ, hành động, lời nói Em hãy tìm các chi tiết thể
hiện rõ điều này?
* Hình dáng, tư thế:
- Lần 1: Bác ngồi lặng yên
mặt trầm ngâm
?) Hiểu như thế nào là “trầm ngâm”?
Dáng vẻ lặng lẽ, suy nghĩ về một điều gì đó?
b) Hình tượng Bác Hồ
* Hình dáng, tư thế:
- Lần 1: Bác ngồi lặng yên mặt trầm ngâm
?) Hiểu như thế nào là
“trầm ngâm”?
Dáng vẻ lặng lẽ, suy nghĩ về một điều gì đó?
- Lần 3: ngồi đinh ninh tập trung suy nghĩ
chòm râu im phăng
?) Đinh ninh: dáng vẻ vẫn thế không có gì thay đổi
* Cử chỉ, hành động
- Đốt lửa Động từ -> sự chăm sóc ân cần, tỉ mỉ, chu
- Dém chăn đáo như cha,
mẹ chăm sóc con
- Nhón chân => TY thương
s2 trong sự hi sinh thầm lặng
* Lời nói Lần đầu:
“chú giặc” -> ngắn gọn, vắn tắt
Trang 10- Lần 3: ngồi đinh ninh tập trung suy nghĩ
chòm râu im phăng phắc cao độ
?) Đinh ninh: dáng vẻ vẫn thế không có gì thay đổi
* Cử chỉ, hành động
- Đốt lửa Động từ -> sự chăm sóc ân cần, tỉ mỉ, chu
- Dém chăn đáo như cha, mẹ chăm sóc con
- Nhón chân => TY thương s2 trong sự hi sinh thầm lặng
* Lời nói Lần đầu: “chú giặc” -> ngắn gọn, vắn tắt
Lần sau: “Bác mau mau” -> nỗi lòng, sự lo
lắng đối với bộ đội, dân công
* HS thảo luận:
? GV: Bài thơ khắc hoạ đậm nét tư thế, dáng vẻ yên lặng,
trầm ngâm của Bác bằng cách lặp đi lặp lại và nhấn mạnh ở
lần sau Nét nguyên hình ấy biểu hiện chiều sâu tâm trạng của
Bác Hãy làm sáng tỏ ý kiến trên?
Bài thơ khắc hoạ tư thế và dáng vẻ lặng yên, trầm ngâm
của Bác trong đêm khuya, bên bếp lửa, hình ảnh đó được lặp
đi lặp lại và nhấn mạnh hơn ở lần 3: Từ chỗ ngồi “lặng yên”
-> “đinh ninh”…từ “vẻ mặt trầm ngâm” -> “im phăng phắc”
=> biểu hiện chiều sâu tâm trạng của Bác Vẻ “trầm ngâm”
trên nét mặt , cái lặng yên bên bếp lửa lúc canh khuya càng
không phải là thanh thản Nó phản chiếu một tâm tư không hề
lặng lẽ bên trong Khối tâm tư ấy của người chèo lái gắn chặt
với con thuyền kháng chiến còn phải vượt qua bao nhiêu
ghềnh thác cam go trước khi đến được với thắng lợi cuối cùng
Và tâm trạng ấy được bộc lộ rõ hơn qua cử chỉ hành động, lời
nói
?) Cử chỉ hành động nào của Bác làm cho em xúc động nhất?
Vì sao?
* Cử chỉ, hành động
- Đốt lửa Động từ -> sự chăm sóc ân cần, tỉ mỉ, chu
- Dém chăn đáo như cha, mẹ chăm sóc con
- Nhón chân => TY thương s2 trong sự hi sinh thầm lặng
* GV: + Hành động “dém chăn”thể hiện sâu sắc tình yêu
thương và sự chăm sóc ân cần tỉ mỉ của Bác Hồ đối với các
chiến sĩ Bác như người cha người mẹ chăm lo cho giấc ngủ
của những đứâ con Sự chăm sóc đó chu đáo, không sót một
ai
+Đặc biệt cử chỉ “nhón chân”, là một chi tiết nghệ thuật đặc
sắc giản dị mà xúc động bộc lộ lòng yêu thương chan chứa, sự
tôn trọng, nâng niu của vị lãnh tụ đối với những người chiến sĩ
bình thường
* “ Đốt lửa”, “dém chăn”, “nhón chân” đều là những cử chỉ
hành động làm cho chúng ta xúc động: “đốt lửa” là khơi ngọn
lửa cho bốc to lên, còn “dém chăn” là giắt lại cho ấm Hành
Lần sau:
“Bác mau mau” -> nỗi lòng,
sự lo lắng đối với bộ đội, dân công