Công nghệ thông tin phát triển , giáo viên có điều kiện tự học tập để tiếp cận với những phương pháp dạy học mới và kinh nghiệm giảng dạy của các giáo viên ở các vùng miền khác trong nư[r]
Trang 1PhÇn I
PhÇn më ®Çu
I.1 Lý do chọn đề tài:
Bộ môn toán trong nhà trường THCS đặc biệt là chương trình toán 9
có nhiệm vụ chuẩn bị cho học sinh những kiến thức , kĩ năng cơbản nhất, những phương pháp tư duy cần thiết để hoàn chỉnh bậchọc Muốn đạt được điều đó đòi hỏi người học phải tích cực , sángtạo bởi: “Tích cực hoá hoạt động của học sinh, khơi dậy năng lực tựhọc của học sinh.Nhằm hình thành cho học sinh tư duy tích cực,độc lập sáng tạo, nâng cao năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề,rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào hoạt động thực tiễn tácđộng đến tình cảm, đem lại niềm tin hứng thú cho học sinh” Để đạtđược điều đó đòi hỏi người giáo viên phải thể hiện rõ phương phápdạy học mới Phương pháp của người thầy rất quan trọng, có tácdụng kích thích sự hứng thú học tập toán, khơi dạy và phát huynăng lực hoạt động nhận thức độc lập, năng lực tự học của học sinh.Năm học 2009-2010 là năm học với chủ đề: Tiếp tục nâng cao
chất lượng dạy học, mỗi giáo viên thực hiện một đổi mới trong
phương pháp dạy học theo hướng xây dựng môi trường sư phạm
thân thiện , bồi dưỡng tình cảm , hứng thú, tinh thần chủ động,
Trang 2thỏi độ tớch cực trong học tập của học sinh, coi trọng thực hành,
rốn luyờn năng lực tự học, tự nghiờn cứu của học sinh Tăng cường ứng dụng cụng nghệ thụng tin vào đổi mới phương phỏp
dạy học xuất phỏt từ yờu cầu đú mà vấn đề sử dụng cụng nghệ
thụng tin hỗ trợ vào đổi mới phương phỏp dạy học được cỏc cấp
lónh đạo và nhiều giỏo viờn quan tõm
Hiểu được điều này, bằng những kinh nghiệm dạy và học Toỏn, tụi mạnh dạn đưa ra sỏng kiến : “Ứng dụng cụng nghệ thụng tin vàogiảng dạy bộ mụnToỏn lớp 9 -THCS” với hy vọng sẽ giỳp người dạy và người học thỏo gỡ được một số những tồn tại và vướng mắc trong quỏ trỡnh thực hiện
I.2 Mục đích nghiên cứu:
Mục đớch của ứng dụng cụng nghệ thụng tin vào dạy học nhằm: Nõng cao chất lượng dạy học, tạo hứng thỳ cho học sinh trong quỏ trỡnh dạy học nhờ kết hợp được nhiều thụng tin đồng thời như kờnhhỡnh, kờnh chữ và õm thanh trong quỏ trỡnh dạy học
Đưa lờn màn hỡnh nội dung phự hợp, đỳng lỳc, khả năng chuyển đổihỡnh ảnh nhanh chúng, sinh động
Trang 3Nâng cao được tính chủ động và sáng tạo của học sinh do tạo được sự
tuơng tác giữa học sinh và thông tin qua máy vi tính , học sinh có thể
tự tìm hiểu được thông tin xử lí thông tin để tìm hiểu và lĩnh hội kiến
thức cũng như sáng tạo trong quá trình học tập
Nâng cao được hiệu quả của quá trình dạy học nhờ tiết kiệm được thời
gian thuyết trình, viết và vẽ các nội dung dạy học lên bảng nhờ thế
mà
thời gian luyện tập, vận dụng kiến thức được nâng lên, kiến thứckhắc sâu hơn
I.3 Thời gian, địa điểm:
+ Thời gian thực hiện: Trong suốt năm học 2009 - 2010
Địa điểm: Trường THCS Nguyễn Đức Cảnh Mạo Khê Đông Triều - Quảng Ninh
- Đối tượng nghiên cứu: Các em học sinh lớp 9A - trườngTHCS Nguyễn Đức Cảnh
I.4 Đóng góp về lí luận và thực tiễn:
Bản chất của ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học là sử dụng những đặc tính ưu việt như:khả năng thu thập, lưu trữ, xử lí,
Trang 4mô phỏng và trình diễn một lượng thông tin lớn bằng nhiều dạng:
đồ thị ,vănbản, âm thanh , hình ảnh một cách chính xác, hiệu quả.Giáo án điện tử chỉ là phương tiện hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học cho nên không nhất thiết bài học nào chúng ta cũng thực hiện soạn giảng bằng giáo án điện tử
Nhiều bài cần kết hợp ứng dụng công nghệ thông tin với phươngpháp giảng dạy truyền thống tức là kết hợp ghi bảng với công nghệ phần mềm trong dạy học Tuỳ theo kiến thức của từng phần, từng bài mà lựa chọn phần mềm sao cho thích hợp, đủ và đúng lúcphù hợp với nội dung kiến thức của bài Điều quan trọng cơ bản là phải biết ứng dụng công nghệ thông tin đưa kiến thức thực tế vào bài giảng
Do đặc thù bộ môn toán thường được coi là bộ môn khô khannên một số em ít có hứng thú say mê học tập.Tuy nhiên thôngqua việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học môntoán,thông qua phần mềm Geometter Sketchpad 4.06, Violet,Microsoft Powrpoint 2003 có thể tạo ra các hiệu ứng như hìnhảnh , hình chuyển động nhằm kích thích sự tò mò của học sinh từ
đó học sinh sẽ hứng thú hơn với môn học
* C¬ së thùc tiÔn : Trong thực tế giảng dạy và học Toán ở trườngTHCS hiện nay, tôi thấy : Đổi mới phương pháp dạy học là nộidung quan trọng được quan tâm chỉ đạo thường xuyên , được giáo
Trang 5viờn hăng hỏi tham gia Cụng nghệ thụng tin phỏt triển , giỏo viờn
cú điều kiện tự học tập để tiếp cận với những phương phỏp dạy họcmới và kinh nghiệm giảng dạy của cỏc giỏo viờn ở cỏc vựng miềnkhỏc trong nước và trờn thế giới.Tuy nhiờn việc sử dụng cụng nghệthụng tin vào hỗ trợ đổi mới phương phỏp dạy học cỏc mụn núichung và mụn toỏn núi riờng cũn gặp nhiều khú khăn vỡ hiện nayứng dụng cụng nghệ thụng tin vào mụn toỏn cũng mới đang ở bướckhởi đầu do võy hầu hết giỏo viờn mới chỉ vận dụng MicrosoftPowerpoint vào việc thiết kế và trỡnh diễn cỏc bài giảng điện tử làchủ yếu, việc ứng dụng cũn ở nhiều mức độ khỏc nhau: Từ việc vậndụng vào dạy học tương tỏc giữa giỏo viờn và học sinh khi chưaquen với lối học chủ động ,tớch cực với thụng tin trờn mỏy vào trỡnhdiễn cỏc bài dạy của giỏo viờn …
Phần II
PHầN NộI DUNG
II.1 Chương 1: Tổng quan
Khi dạy học toỏn, một trong những cụng việc quan trọng nhất làphương phỏp giảng dạy của giỏo viờn giỳp cỏc em phát triển nănglực t duy thụng qua cỏc hoạt động tích cực trong giờ học Để đạt đợc điều này, phương phỏp giảng dạy của giáo viên đúng vai trũ quan trọng
Trang 6trong thành công của bài dạy cũng như kết quả vận dụng kiến thức
đã học vào giải bài tập của học sinh
Hiện nay thế giới công nghệ thông tin phát triển mạnh Tại ViệtNam nền công nghệ thông tin đưa vào các ngành trong toàn xãhội.Vì vậy giáo dục phải là đơn vị tiên phong đi đầu trong công tácgiáodụccông nghệ thông tin ,đào tạo ra con người đáp ứng năng lực
sử dụng công nghệ thông tin cho xã hội Vì vậy ứng dụng côngnghệ thông tin trong dạy học là nhiệm vụ quan trọng, cấp thiết phảicó
Ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học là sử dụng những đặctính ưu việt như: khả năng thu thập, lưu trữ, xử lí, mô phỏng vàtrình diễn một lượng thông tin lớn bằng nhiều dạng: đồ thị ,văn bản,
âm thanh , hình ảnh một cách chính xác, hiệu quả nhằm hỗ trợ chocác phương pháp dạy học truyền thống.Chính vì vậy mà ứng dụngcông nghệ thông tin vào dạy học nói chung và bộ môn toán nóiriêng là cần thiết và không thể thiếu
Trong đề tài này, tôi đi từ nghiên cứu lý luận đến thực tiễn,khảo sát chất lượng, đánh giá tình hình học tập của học sinh trước
và sau khi tiến hành thực nghiệm Tôi cũng mạnh dạn đưa ra một sốbiện pháp đã và đang tiến hành, kết quả và nêu những kiến nghị,giải pháp cho đề tài.
Trang 7II.2 Chương II: Nội dung vấn đề nghiên cứu
II.2.1 Điều tra cơ bản :
Năm học 2009 - 2010 tôi được phân công dạy Toán lớp 9A,trường THCS Nguyễn Đức Cảnh Dưới sự chỉ đạo của nhà trườngtôi đã điều tra và thu được kết quả như sau:
Tổng số học sinh của lớp: 39 trong đó 17 học sinh nam và 22học sinh nữ 2/3 số học sinh là con của gia đình cán bộ công nhân
có điều kiện quan tâm đến việc học tập của con Số còn lại là concủa gia đình làm nghề tự do
Qua kh o sát ch t l ảo sát chất lượng đầu năm môn toán tôi thu được kết quả sau: ất lượng đầu năm môn toán tôi thu được kết quả sau: ượng đầu năm môn toán tôi thu được kết quả sau: ng đầu năm môn toán tôi thu được kết quả sau: u n m môn toán tôi thu ăm môn toán tôi thu được kết quả sau: đượng đầu năm môn toán tôi thu được kết quả sau: c k t qu sau: ết quả sau: ảo sát chất lượng đầu năm môn toán tôi thu được kết quả sau:
Có 10,3% học sinh hoàn thành xuất sắc bài tập và có tính sángt¹o
Có 56,4% học sinh làm được 2/3 đến 3/4 số bài tập
Có 33,3% học sinh chỉ làm được 1/2 số bài tập
Tìm hiểu nguyên nhân tôi thấy :
* Về phía học sinh: Có những học sinh nắm được kiến thức cơ bảnnhưng sử dụng các kiến thức đó chưa được móc lối lôgic với nhauhoặc có những học sinh chưa nắm được kiến thức cơ bản, chưa nắm
Trang 8vững được phương pháp để giải một bài toán… Chính vì vậy mànăng lực học toán của học sinh còn nhiều hạn chế Học sinh họcyếu toán là do phương pháp học tập thụ động , mơ hồ, thiếu tínhtrực quan cụ thể Chưa thực hiện được quy trình từ trực quan, trựcgiác đến dự đoán ,tìm tòi.
Không ít học sinh thực sự chăm học nhưng chưa có phươngpháp học tập phù hợp,chưa tích cực chủ động chiếm lĩnh kiến thứcnên hiệu quả học tập chưa cao
Nhiều học sinh hài lòng với lời giải của mình, mà không tìmlời giải khác, không mở rộng khai thác phát triển, sáng tạo bài toánnên không phát huy được hết tính tích cực, độc lập , sáng tạo củabản thân,
Đặc biệt trong môn hình học nhiều em ngại và sợ làm bài tậphình vì rất kém trong vẽ hình, không nhìn thấy các mối quan hệhình học, không biết suy luận hình học, sử dụng dụng cụ hình họccòn yếu do vậy chưa phát huy được hÕt tÝnh tÝch cùc, s¸ng t¹o dẫnđến việc các em còn lúng túng trong khi học và làm bài tập
*Về phía giáo viên:
Giáo viên phải nắm vững nội dung yêu cầu của chương trình, phạmvi,mức độ kiến thức, xu hướng thời đại
Trang 9Giáo viên phải có quá trình tự học nghiêm t úc , phải biết hai ,ba …
để dạy một Giáo viên phải bám sát phương pháp đặc trưng của bộmôn
Giáo viên đôi khi chưa coi trọng yếu tố trực quan trong dạy hìnhhọc( hình vẽ chưa hấp dẫn), sử dụng công cụ hình học chưa thườngxuyên, khoa học, ít bồi dưỡng năng lực suy diễn
Nói chung phương pháp dạy của thày quyết định cách thức học tập
và nghiên cứu của trò
Vấn đề đặt ra là: Làm thế nào để thu hút, huy động được toàn bộcác đối tượng học sinh trong lớp có hứng thú say mê và nắm vữngphương pháp khi học và giải bài tập toán ?
Trước thực trạng trên đòi hỏi phải có các giải pháp trong phươngpháp dạy và học sao cho phù hợp
II.2.2 Biện pháp tiến hành
Xuất phát từ tình hình thực tế điều tra và giảng dạy trực tiếp tôithấy sử dụng công nghệ thông tin hỗ trợ các phương pháp dạytruyền thống góp phần đổi mới phương pháp dạy học rất cóhiệu quả Những biện pháp tôi đã làm khi dạy học sinh lớp 9 nhưsau:
Biện pháp thứ nhất: Khi học lý thuyết
Trang 10Để việc cung cấp kiến thức lý thuyết được nhẹ nhàng mà họcsinh hứng thú thì giáo viên cần phân loại theo kiểu bài hình thànhđịnh lý hay khái niệm để lựa chọn phương pháp dạy phù hợp.
Trong tiết dạy khái niệm có thể bắt đầu bằng việc dẫn dắt đến kháiniệm mới Làm thế nào để học sinh tiếp thu khái niệm mới một cách
tự nhiên, hứng thú để các em tự mình khai thác và tìm tòi kiến thứcmới
Ví dụ: Khi dạy bài Hàm số bậc nhất, để xây dựng khái niệm hàm
số bậc nhất , tôi đưa ra nội dung của bài toán dưới dạng sơ đồ sau:
Có thể đi đến khái niệm mới hoặc định lý bằng quá trình phân tíchcác ví dụ cụ thể rút ra đặc điểm bản chất của từng ví dụ sau đó dùngquá trình tổng hợp để rút ra đặc điểm chung của các ví dụ và kháiquát lên thành định nghĩa hay dự đoán được định lý Trong quátrình dẫn dắt để học sinh tìm ra khái niệm mới hoặc định lý thì giáo
Trang 11viên cần có hệ thống câu hỏi gợi mở để học sinh tìm ra kiến thứcmới
VÝ dô: Khi dạy bài góc tạo bởi tia tiếp tuyến và dây cung : Để đưa
ra được kết luận góc tạo bởi tia tiếp tuyến và dây cung có số đo
bằng
1
2 số đo cung bị chắn, tôi cho học sinh đo góc và cung bị chắn Học sinh tiến hành đo và thông báo kết quả, sau đó giáo viên chohọc sinh quan sát trên màn hình cách đo và kết quả của cô làmthông qua lập trình mô phỏng để kiểm chứng Khi đó cả lớp cùngquan sát được từng thao tác và số đo độ của góc một cách rõ dàng,chính xác , đẹp Giáo viên có thể trình chiếu lại thao tác nào cần lưu
ý để học sinh quan sát lại
VÝ dô: Khi dạy bài Hình nón: Để đưa ra công thức thể tích hình nón
liên quan đến thể tích hình trụ đã học giáo viên cho học sinh quansát trên màn hình cách làm thí nghiệm và kết quả thu được thông
Trang 12qua lập trình mô phỏng Học sinh thấy ngay đựơc thể tích hình nónbằng
1
3thể tích hình trụ có cùng chiều cao và bán kính đáy Giáoviên có thể trình bày nhiều lần để học sinh quan sát hoặc có thểdừng lại ở bất kỳ thời điểm nào để phân tích hoặc nhấn mạnh khắcsâu cho học sinh.Công nghệ thông tin tạo được hứng thú cho họcsinh cuốn hút được học sinh tập trung vào bài học
Ví dụ: Khi học cung chứa góc, việc khó đối với học sinh là vẽ cung
chứa góc.Tôi đã dùng lập trình mô phỏng các bước tiến hành thaotác vẽ cho các em quan sát, có thể dừng lại ở những vấn đề cần khắcsâu cho học sinh, từ đó các em cảm thấy hứng thú và việc vẽ khôngcòn khó khăn nữa
Trang 13Như vậy khi dạy học lý thuyết cần chú ý những điểm sau:
Giáo viên hãy đặt vị trí cuả mình vào vị trí của học sinh để hiểu các
em bởi đôi khi có những kiến thức giáo viên cứ nghĩ là học sinh đãhiểu và biết rồi.Giáo viên chọn câu hỏi hợp lý có sức thu hút họcsinh
Tạo tình huống có vấn đề để học sinh có nhu cầu tìm tòi nghiêncứu
Khai thác ngay câu trả lời sai của học sinh để sửa chữa, uốn nắn các
em kịp thời
Phát hiện và vận dụng kiến thức mới để củng cố khắc sâu kiến thứccho học sinh
Biện pháp thứ hai: Khi giải bài tập
Giải bài tập toán trong học tập bao giờ cũng được tiến hành mộtcách khoa học.Trước khi giải bài tập toán các em phải đọc kỹ đề
Trang 14bài, sau đó xác định yêu cầu của bài toán rồi vạch ra phương hướnggiải.Thưc hiện từng bước để đi đến một kết quả cuối cùng và trảlời.Sau khi đã giải xong nên tìm xem còn cách giải nào nữa không,nên chọn cách giải ngắn gọn và dễ hiểu nhất Nói chung một bài tậptoán khi giải thường gồm 4 bước:
Bước1:Tìm hiểu nội dung bài toán:
Bước 2: Xây dựng chương trình giải:
Bước 3: Thực hiện chương trình giải:
Bước4: Kiểm tra và nghiên cứu lời giải:
Xuất phát từ tình hình thực tế điều tra và giảng dạy trực tiếp,từnhững phân tích và nhận định trên tôi đã áp dụng vào một số dạngbài tập toán líp 9 trong khi dạy với hy vọng tìm được biện phápgiúp các em giải bài tập toán líp 9 tốt hơn , đặc biệt với môn hình
học Tôi thấy:
Công nghệ thông tin giúp cho giáo viên có nhiều cơ hội để truyềnđạt kiến thức cho học sinh một cách trực quan sinh động thông quacác lập trình mô phỏng chính xác các thao tác vẽ hình, chuẩn xáctheo các dữ liệu của đề bài đưa ra Khi chưa có công nghệ thôngtin , việc dạy hình học THCS gặp rất nhiều bất cập ví dụ để vẽ độdài đoạn thẳng 2 cm thì giáo viên thường phải quy ước nhưngnay thì giáo viên làm việc đó trên màn hình một cách đơn giản
Trang 15Nhờ có công nghệ thông tin giáo viên có nhiều điều kiện để rèn kỹnăng cho học sinh ( các lập trình mô phỏng) giáo viên có thể trìnhbày nhiều lần để học sinh quan sát hoặc có thể dừng lại ở bất kỳthời điểm nào để phân tích hoặc nhấn mạnh khắc sâu cho học sinh Công nghệ thông tin giúp giáo viên tiết kiệm được thời gian ghibảng, vẽ hình.
Công nghệ thông tin tạo được hứng thú cho học sinh cuốn hút đượchọc sinh tập trung vào bài học
Đối với những bài tập liên quan đến “ quỹ tích ” Tôi dạy học sinh
tìm tòi lời giải bằng cách sử dụng đặc tính ưu việt của công nghệthông tin (phần mềm hỗ trợ toán học nhưViolet,Geosketchpad ,Mathtype,Adobflashplayer …) kết hợp vớicác phương pháp truyền thống một cách phù hợp vì các phần mềmnày có thể mô phỏng các hình ảnh mà học sinh khó hìnhdung ,tưởng tượng ra được với mục đích nâng cao chất lượng dạy
và học,tạo hứng thú cho học sinh thông qua các hoạt động sau:
Bài toán: Cho đường tròn đường kính AB cố định M là một
điểm chạy trên đường tròn Trên tia đối của tia MA lấy điểm Isao cho
MI =2MB
Tìm tập hợp các điểm I nói trên