MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC TỔ CHỨC KIỂM TOÁN TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TẠI AASC

MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC TỔ CHỨC KIỂM TOÁN TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TẠI AASC Mục tiêu: Qua tìm hiểu lý luận, nghiên cứu thực tiễn từ đó trong phần III đưa ra mộ

MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC TỔ CHỨC KIỂM TOÁN TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TẠI AASC

Mục tiêu:

Qua tìm hiểu lý luận, nghiên cứu thực tiễn từ đó trong phần III đưa ra một số nhận xét về điểm mạnh, điểm yếu của Công ty trong quy trình thực hiện kiểm toán Qua

đó đưa ra một số ý kiến đề xuất góp phần hoàn thiện công tác kiểm toán báo cáo tài chính các DNVVN tại AASC

Nội dung:

- Đánh giá những điểm mạnh và những tồn tại trong công tác tổ chức kiểm toán các DNVVN tại AASC

- Đưa ra một số ý kiến đề xuất đối với Công ty về hồ sơ kiểm toán, đánh giá trọng yếu rủi ro, tổ chức kiểm toán và tiến trình hội nhập quốc tế của AASC và đề xuất đối với Chính phủ

I ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC TỔ CHỨC KIỂM TOÁN TÀI CHÍNH CÁC DNVVN

TẠI AASC:

Để đạt được những thành tựu như ngày nay, công ty tư vấn tài chính kế toán và kiểm toán AASC đã tự vượt qua rất nhiều khó khăn, thách thức Kết quả mà AASC đạt được là cả một quá trình phấn đấu không mệt mỏi của toàn bộ tập thể cán bộ nhân viên cũng như ban giám đốc công ty Trải qua hơn 10 năm hoạt động xây dựng và phát triển, công ty đã tự khẳng định mình và trở thành một trong những tổ chức chuyên nghành đầu tiên và lớn nhất ở Việt Nam hoạt động trong lĩnh vực tư vấn, kế toán và kiểm toán

Với phương châm chinh phục khách hàng bằng trình độ nghề nghiệp, xây dựng niềm tin trên hiệu quả và chất lượng của các dịch vụ, thoả mãn được những như

cầu khắt khe nhất của khách hàng chính vì vậy, lượng khách hàng tìm đến Công ty ngày càng nhiều các khách hàng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau như ngân hàng, bảo hiểm, dầu khí, xây dựng, thương mại… đều tỏ ra rất hài lòng với chất lượng dịch vụ của công ty Mặt khác, Công ty luôn chú trọng nghiên cứu mở rộng thị trường trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt giữa các công ty kiểm toán độc lập hiện nay Nếu như trong những năm đầu hoạt động, khách hàng của các công ty kiểm toán chủ yếu là các doanh nghiệp lớn, các công ty có vốn đầu tư nước ngoài, các tổng công ty thì tới nay, mạng lưới khách hàng đã được mở rộng, các DNVVN cũng đang dần nhận thức được ý nghĩa, vai trò của dịch vụ kiểm toán Vì vậy lượng khách hàng là các DNVVN có nhu cầu kiểm toán ngày càng nhiều, nhận thức được điều này, Công ty đánh giá khu vực DNVVN có tiềm năng cao để tập trung phát triển

Trong quá trình xây dựng và trưởng thành, AASC đã phải đương đầu với không ít khó khăn và luôn phải nỗ lực không ngừng trong việc khắc phục những khó khăn

mà công ty phải đối mặt:

 Khó khăn trước hết đối với AASC là yếu tố thị trường, ngành nghề kiểm toán ngày một phát triển, kéo theo sự ra đời của hàng loạt công ty kiểm toán độc lập trong và ngoài nước Công ty gặp phải sư cạnh tranh quyết liệt từ phía các công

ty kiểm toán lớn, đặc biệt là từ phía các công ty kiểm toán nước ngoài đã có nhiều năm kinh nghiệm và uy tín rộng rãi Trong điều kiện đó, để có thể nâng cao năng lực cạnh tranh, AASC buộc phải hạ mức phí kiểm toán và không ngừng nâng cao năng lực chuyên môn của mình

 Về phía khách hàng: Thái độ, nhận thức của phần lớn các doanh nghiệp Việt Nam về hoạt động tư vấn, kiểm toán còn khá dè chừng Vì vậy, trong quá trình kiểm toán , các kiểm toán viên còn gặp nhiều cản trở

Mặc dù Công ty đã có nhiều chính sách ưu đãi dành cho đối tượng DNVVN nhưng lượng khách hàng này còn rất hạn chế Thêm vào đó, tại các DNVVN, nền nếp tài chính kế toán thường rất yếu, vì vậy trong quá trình kiểm toán, kiểm toán viên thường gặp phải khó khăn trong việc thu thập tài liệu, chứng từ sổ sách không được cung cấp đầy đủ

Chính vì vậy, kiểm toán viên của AASC phải nỗ lực hết mình để khắc phục những khó khăn đó, để hoàn thành kiểm toán với chất lượng dịch vụ đảm bảo

Tuy nhiên, ngoài những khó khăn phải đối mặt, công ty cũng đã có nhiều thuận lợi trong hoạt động:

 Thuận lợi trước tiên là nội lực của công ty, AASC có ban giám đốc năng động, sáng tạo , có năng lực quản lý cao và đội ngũ nhân viên nhiệt tình, ham học hỏi và có trình độ chuyên môn cao

 Qua hơn 10 năm hoạt động, với kiến thức và kinh nghiệm của mình, công

ty đã gây dựng được niềm tin đối với các khách hàng, duy trì được một lượng lớn khách hàng thường xuyên

Mặt khác, công ty luôn chú ý tới các chính sách khách hàng để tiếp cận với khách hàng mới, nhờ các chính sách hợp lý, hàng năm, công ty đều đạt được nhiều hợp đồng mơí

 Môi trừơng hoạt động kiểm toán ngày nay đã có nhiều bước tiến, nhiều chế độ, chính sách mới được ban hành, đặc biệt là việc ban hành 16 chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, theo đó, công tác kiểm toán tài chính được thực hiện một cách hiệu quả hơn

Nhìn chung, công tác kiểm toán báo cáo tài chính nói chung và kiểm toán tài chính các DNVVN nói riêng của AASC được đánh giá là tốt Công tác kiểm toán luôn được triển khai một cách khoa học, đảm bảo hiệu quả, tuân thủ đúng quy trình

kiểm toán chung mà công ty xây dựng và vận hành linh hoạt với từng khách hàng

cụ thể quy trình kiểm toán báo cáo tài chính DNVVN gồm 3 bước:

Lập kế hoạch kiểm toán

 Thực hiện kiểm toán

 Hoàn thành kiểm toán

Các bước trong quy trình kiểm toán báo cáo tài chính các DNVVN đều tuân thủ theo đúng chuẩn mực kiểm toán quốc tế và Việt Nam, đồng thời phát huy được những kinh nghiệm của kiểm toán viên Tuy nhiên, trong quá trình triển khai cụ thể từng bước công việc, kiểm toán viên cũng còn gặp nhiều khó khăn

 Lập kế hoạch kiểm toán:

Đây là giai đoạn có ý nghĩa quan trọng, ảnh hưởng tới toàn bộ cuộc kiểm toán, để thực hiện bước công việc này một cách hiệu quả, AASC đã đề ra các bước công việc cần thực hiện bao gồm:

 Tìm hiểu về tình hình kinh doanh của khách hàng

 Thu thập thông tin cơ sở

Đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ

 Lập chương trình kiểm toán

Nhìn chung giai đoạn này được AASC coi trọng và thực hiện khá tốt Tuy nhiên, trong quá trình thu thập thông tin, các kiểm toán viên còn gặp phải khó khăn từ phía khách hàng, do còn nhiều yếu kém tồn tại trong các DNVVN, kiểm toán viên luôn phải đặt ra mức rủi ro cao để đưa ra ý kiến kết luận chính xác nên kiểm toán viên phải luôn tôn trọng nguyên tắc thận trọng mang tính nghề nghiệp

 Giai đoạn thực hiện kiểm toán:

Trên cơ sở kế hoạch kiểm toán được lập, AASC thực hiện kiểm toán một cách toàn diện, riêng đối với các DNVVN, hệ thống kiểm soát nội bộ được đánh giá là kém hiệu quả nên có thể bỏ qua một số thủ tục kiểm soát để tiến hành theo hướng tập trung kiểm tra chi tiết Với mức rủi ro tiềm tàng và rủi ro kiểm soát cao, lượng

bằng chứng cần thu thập lớn, như vậy khối lượng công việc phải tiến hành nhiều nhưng thời gian thực hiện hạn chế Vì vậy, kiểm toán viên đã vận dụng linh hoạt các phương pháp kiểm toán để thu thập lượng bằng chứng cần thiết, đảm bảo độ tin cậy nhưng phỉa tính đến chi phí và thời gian thực hiện Hình thức tiến hành kiểm toán báo cáo tài chính tại AASC là phân đoạn theo tài khoản, mỗi tài khoản

có thể được thực hiện bởi các kiểm toán viên khác nhau nhưng luôn có sự phối kết chặt chẽ giữa các kiểm toán viên

Kiểm tra chi tiết được tiến hành theo từng khoản mục, tài khoản Trong đó, khâu kiểm tra chứng từ gốc, sổ sách kế toán luôn được chú trọng trong các DNVVN, số lượng mẫu chọn lớn thậm chí có thể lên tới 100% nếu có nhiều dấu hiệu nghi vấn

Vì vậy, do yêu cầu về thời gian, đôi khi kiểm toán viên phải thực hiện kiểm toán một cách linh hoạt cuộc kiểm toán không theo kế hoạch

 Kết thúc kiểm toán :

Thông qua việc tổng hợp bằng chứng thu thập được, AASC phát hành báo cáo kiểm toán căn cứ trên chuẩn mực kiểm toán Việt Nam và quốc tế Tuy nhiên, đối với các DNVVN, các báo cáo tài chính thường không được đưa ra ý kiến chấp nhận toàn phần do còn nhiều sai phạm Vì vậy, kiểm toán viên phải có tính thận trọng nghề nghiệp, kiểm toán viên phải soát xét giấy tờ làm việc, đánh giá tính đầy

đủ và thích hợp của bằng chứng kiểm toán trước khi đưa ra ý kiến kiểm toán chính thức

II Kiến nghị phương hướng hoàn thiện công tác tổ chức kiểm toán báo

cáo tài chính các DNVVN tại AASC.

Ngoài những việc đã thực hiện được AASC còn có hạn chế trên một số mặt Sau đây, tôi xin mạnh dạn đề xuất một số ý kiến nhằm hoàn thiện công tác tổ chức kiểm toán báo cáo tài chính do AASC thực hiện

 Về việc ghi chép trên giấy làm việc:

Việc ghi chép lại những công việc đã thực hiện là yêu cầu quan trọng trong công tác kiểm toán ISA 230 – Lưu tài liệu kiểm toán có khẳng định “Chuyên gia kiểm toán phải thu thập tài liệu liên quan đến những vấn đề quan trọng để có được những yêú tố chứng thực, làm cơ sở cho ý kiến kiểm toán và để chứng minh rằng công tác kiểm toán đã được tiến hành phù hợp với các chuẩn mực kiểm toán quốc tế” Các tư liệu kiểm toán đó bao gồm các tài liệu do kiểm toán viên lập hay thu thập và lưu trữ trong quá trình thực hiện công tác kiểm toán Do đó, AASC nên ghi chép lại những gì đã thực hiện trong quá trình kiểm toán một cách đầy đủ về tính chất, lịch trình và phạm vi của các thủ tục kiểm toán đã được thực hiện cũng như kết quả của các thủ tục này

Việc ghi chép tài liệu đầy đủ và khoa học sẽ giúp kiểm toán viên chính có điều kiện bao quát chặt chẽ công việc, giúp các thành viên trong đoàn kiểm toán phối hợp chặt chẽ, hiệu quả cũng như làm cơ sở cho cuộc kiểm toán các năm tiếp theo Trong quá trình thực hiện kiểm toán, các kiểm toán viên của AASC luôn có sự phối hợp chặt chẽ và sự cẩn trọng trong các bước công việc Nhưng đôi khi, các bước lên kế hoạch về lịch trình, phạm vi kiểm toán cũng như một số thủ tục kiểm tra chi tiết không được ghi chép lại nên quá trình giám sát không phát huy được tới hiệu quả tối đa

Đối với AASC, việc ghi chép rất có ích cho công tác kiểm toán Vì vậy, Công ty nên có quy định và kiểm tra chặt chẽ hơn nữa về các giấy tờ làm việc Mặt khác Công ty có thể xây dựng bản mẫu in sẵn chuyên dụng cho việc thực hiện các thủ tục kiểm toán Tác giả xin đưa ra mẫu chương trình kiểm toán dựa trên mẫu hướng dẫn của chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 300:

Chương trình kiểm toán

Khách hàng: Người lập: Ngày:

Năm tài chính: Người soát xét: Ngày:

DANH MỤC CÁC PHẦN HÀNH

Phần hành Người thực hiện Thời gian

1 Phần tổng hợp

2 Hệ thống kế toán và KSNB

3 Vốn bằng tiền

4 Các khoản đầu tư ngắn hạn

5 Các khoản phải thu

6 Hàng tồn kho

7 Tài sản lưu động khác

8 Chi sự nghiệp

9 TSCĐ hữu hình

10 TSCĐ vô hình và TSCĐ khác

11 Các khoản đầu tư dài hạn

12 Chi phí xây dựng cơ bản dở dang

13 Cầm cố, ký cược ký quỹ dài hạn

14 Các khoản phải trả ngắn hạn

15 Các loại thuế

16 Vay nợ dài hạn

17 Nguồn vốn, quỹ và lợi nhuận chưa phân phối

18 Nguồn kinh phí

19 Doanh thu

20 Giá vốn hàng bán

21 Chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp

22 Thu nhập khách

23 Chi phí khác

 Đối với việc đánh giá trọng yếu rủi ro:

Đánh giá trọng yếu rủi ro là bước công việc rất quan trọng trong các cuộc kiểm toán và đã được quy định trong chuẩn mực kiểm toán Nó là cơ sở thiết kế chương trình kiểm toán , xác định các khoản mục cần tập trung kiểm tra

Tuy nhiên, trên thực tế việc đánh giá trọng yếu những rủi ro thường phụ thuộc vào nhận định chủ quan của kiểm toán viên, AASC chưa xây dựng mẫu những tiêu chí chung để xác định tính trọng yếu và rủi ro

Qua đây tôi xin kiến nghị một số cơ sở đánh giá trọng yếu rủi ro:

 Trên phương diện báo cáo tài chính:

 Sự liêm khiết, kinh nghiệm, hiểu biết của ban giám độc

 Trình độ vàkinh nghiệm chuyên môn của kế toán

 Những áp lực bất thường đối với ban giám đốc

 Đặc điểm hoạt động của đơn vị

 Các nhân tố ảnh hưởng đến lĩnh vực hoạt động

 Trên phương diện số dư tài khoản và loại nghiệp vụ:

 Việc xác định số dư và số phát sinh của các TK và nghiệp vụ kinh tế

 Mức độ dễ bị mất mát, biển thủ tài sản: phát sinh nghiệp vụ với số lượng lớn, thời gian dài…

 Mức độ phức tạp cuả nghiệp vụ

 Việc ghi chép các nghiệp vụ bất thường

Trên cơ sở mức trọng yếu rủi ro được đánh giá, kiểm toán viên sẽ có căn cứ để lập chương trình kiểm toán một cách có khoa học, hiệu quả, bố trí hợp lý các thử nghiệm cơ bản để đảm bảo cho công tác kiểm toán đạt kết quả tốt

 Trong tổ chức kiểm toán các DNVVN:

Các DNVVN hiện đang là đối tượng được nhà nước quan tâm, đây cũng là khu vực mà AASC coi là có tiềm năng lớn và có nhiều chính sách thu hút khách hàng qua việc nâng cao chất lượng dịch vụ , qua chính sách giá phí ưu đãi Trong việc

tổ chức thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính các DNVVN, kiểm toán viên nên tập trung ở một số vấn đề:

 Hệ thống kiểm soát nội bộ trong các DNVVN thường được đánh giá là yếu, đặc biệt là trong khâu chứng từ, sổ sách Vì vậy, kiểm toán viên nên đưa ra những kiến nghị chi tiết về phần này AASC đã có những đề xuất nhất định đối với khách hàng trên thư quản lý Tuy nhiên, sau khi vạch ra những điểm yếu cho khách hàng, công

ty kiểm toán có thể tham vấn cho khách hàng về cách thức sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện hệ thống KSNB…

 Việc cập nhật thông tin về các chế độ, quy định kế toán tài chính của các DNVVN cũng rất kém hiệu quả Do đó, trong phần kiến nghị của mình kiểm toán viên nên đưa thêm một số ý kiến về việc áp dụng các văn bản mới Chẳng hạn như việc ban hành chuẩn mực kế toán Việt Nam có thể gây nhiều khó khăn cho các doanh nghiệp, Hoặc những chế độ bổ sung, sửa đổi các quy định của Chính phủ

mà khách hàng chưa nắm bắt được…AASC nên tham vấn cho khách hàng trong việc triển khai thực hiện

 Việc hạch toán thuế trong các DNVVN cũng thường gặp phải sai phạm, đặc biệt việc lưu trữ chứng từ hoá đơn – cơ sở của việc hạch toán thuế và là cơ sở cho cơ quan thuế kiểm tra – còn chưa được chú trọng Với tính chất sở hữu tư nhân hoặc

do một số người hùn vốn, người lãnh đạo các DNVVN thường chỉ chú ý tới hiệu quả công tác nên việc thu chi thường không có chứng từu chứng minh Do đó, khâu quản lý chứng từ, sổ sách còn lỏmg lẻo AASC cũng nên có ý kiến

tham vấn cho khách hàng về vấn đề này trong những đề xuất kiến nghị của mình

 Về tiến trình hội nhập quốc tế của AASC:

Cùng với quá trình đổi mới nền kinh tế đất nước và xu thế hội nhập quốc tế, các công ty kiểm toán độc lập của Việt Nam đang trên bước đường phát triểnmạnh mẽ, Nhà nước đã và đang thực hiện nhiều biện pháp nhằm giúp các công ty kiểm toán Việt Nam trưỏng thành và nhanh chóng hội nhập với xu thế hợp tác toàn cầu

Hiệp định thương mại Việt – Mĩ có đề cập tới các chính sách tăng cường, mở rộng dịch vụ tài chính kế toán, kiểm toán giữa các quốc gia, tiến trình ra nhập AFTA của Việt Nam cũng mở ra nhiều tiềm năng to lớn cho ngành kiểm toán…Đây vừa

là cơ hội vừa đặt ra nhiều thách thức lớn đối với các công ty kiểm toán Việt Nam

Trong bối cảnh đó AASC cũng luôn không ngừng vươn lên để đáp ứng yêu cầu của quá trình hội nhập Hiện nay, Công ty đang cộng tác với nhiều Công ty kiểm toán quốc tế Theo cơ chế vận động của nền kinh tế mở, việc thực hiện các hợp đồng kiểm toán liên quốc gia đang là vấn đề được các công ty kiểm toán rất quan tâm Tuy nhiên, để có quan hệ hợp tác chặt chẽ và hiệu quả với các công ty kiểm toán quốc tế Các công ty kiểm toán độc lập ở Việt Nam cần được chuẩn bị chu đáo về mọi mặt, đặc biệt là việc nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cũng như trình độ ngoại ngữ cho đội ngũ nhân viên để tương xứng với nhu cầu hội nhập