Nã ®îc vÝ lµ kho b¸u cña linh nghiÖm vµ trÝ tuÖ d©n gian.. KÕt cÊu, bè côc.[r]
Trang 1Ngày soạn : 01/01/2012
Ngày giảng : 04/01/2012
Tiết 73 - Văn bản
Tục ngữ về thiên nhên
Và lao động sản xuất
A Mục tiêu
1 K iến thức: Giúp HS hiểu sơ lợc thế nào là tục ngữ Hiểu nội dung, một số hình thức nghệ thuật (kết cấu, nhịp điệu, cách lập luận và ý nghĩa của những câu tục ngữ đã học)
2 Kỹ năng:
* Kĩ năng bài dạy: Học thuộc lòng tục ngữ, vận dụng thực tế cuộc sống
* Kĩ năng sống: - Tự nhận thức đợc những bài học kinh nghiệm về thiên nhiên, lao
động sản xuất, con ngời, xã hội
- Ra quyết định: vận dụng các bài học kinh nghiệm đúng lúc, đúng chỗ
3 Thái độ : HS thêm yêu thiên nhiên và lao động.
B Chuẩn bị
- GV : SGK, SGV, bài soạn, bảng phụ và tài liệu tham khảo
- HS : Soạn bài và n/c bài
C Ph ơng pháp
- Phân tích tình huống trong các câu tục ngữ để rút ra những bài học kinh nghiệm về thiên nhiên, lao động sản xuất, con ngời, xã hội
- Động não: suy nghĩ rút ra những bài học thiết thực về kinh nghiệm thiên nhiên, lao
động sản xuất, con ngời, xã hội
D Tiến trình giờ dạy
I- ổ n định tổ chức (1 )’
II- Kiểm tra bài cũ(3 ): ’ Kiểm tra vở bài tập của học sinh
III- Bài mới
* Giới thiệu bài: Tục ngữ là một thể loại của văn học dân gian Nó đợc ví là kho báu
của linh nghiệm và trí tuệ dân gian Là “túi khôn dân gian vô tận” Tục ngữ mang tính trí tuệ, triết lý nhng bắt rễ từ cuộc sống sinh động, phong phú nên khô khan mà nh
“cây đời xanh tơi”.Vậy những kinh nghiệm mà tục ngữ đúc rút đợc đó là kinh nghiệm gì? Có ý nghĩa gì?
Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức
* Hoạt động 1:(3 )’
?) Em hiểu nh thế nào về tục ngữ?
– 2 HS
?) Cách hiểu ý nghĩa của tục ngữ?
- 2 cách Nghĩa đen
Nghĩa bóng
I Khái niệm tục ngữ
1 Hình thức: Là những câu nói ngắn
gọn, có kết cấu bền vững, có hình ảnh, nhịp điệu
2 Nội dung: Những kinh nghiệm về tự
nhiên, lao động sản xuất con ngời, xã hội
(nghĩa đen, nghĩa bóng)
* Hoạt động 2:(5 )’
- Gọi 2 HS đọc -> GV đọc lại toàn bài
- GV cùng HS tìm hiểu những từ khó
?) Những câu nào nói về thiên nhiên? Những
câu nào diễn tả lao động sản xuất?
+ Thiên nhiên: Câu 1 -> Câu 4
+ Lao động sản xuất: Câu 5 -> Câu 8
?) Tại sao những câu tục ngữ trên lại gộp
trong một VB
- Các hiện tợng tự nhiên (ma, nắng, bão, lụt)
có liên quan trực tiếp đến sản xuất (trồng
II Đọc - Hiểu văn bản.
1 Đọc, tìm hiểu chú thích
2 Kết cấu, bố cục
Trang 2trọt, chăn nuôi)
* Hoạt động 3 :(18 )’
?) Đọc lại câu 1 và phân tích nội dung, nghệ
thuật của câu tục ngữ
- Phép đối: Đêm – ngày
Tháng 5 – Tháng 10
Nằm – cời
Sáng – tối
- Nói quá Cha nằm đã sáng
Cha cời đã tối
=> Nhấn mạnh đặc điểm của đêm tháng 5 và
ngày tháng 10
* GV: Trớc đây nhân dân ta cha có máy móc
đo thời tiết nhng bằng kinh nghiệm, trực
giác và vốn sống họ đã nói một cách hồn
nhiên, hóm hỉnh những nhận xét đúng về độ
dài của đêm tháng 5 và ngày tháng 10 (đêm
mùa hè, ngày mùa đông)
?) Câu tục ngữ muốn khuyên điều gì?
- Sử dụng thời gian cho hợp lí với công việc
và giữ gìn sức khỏe
* Đọc câu 2
?) Em hiểu “mau sao thì nắng” nghĩa là gì?
- Đêm nhiều sao thì hôm sau nắng
?) Câu tục ngữ sử dụng nghệ thuật gì? Tác
dụng?
- Vần lng : nắng – vắng
- Đối giữa hai vế
=> Nhấn mạnh sự khác biệt về sao -> sự
khác biệt về nắng, ma
?) Kinh nghiệm đợc đúc kết từ hiện tợng này
là gì? Nhắc nhở con ngời điều gì?
- Trông sao đoán thời tiết ma nắng -> nắm
đ-ợc thời tiết để chủ động sắp xếp công việc
* GV: Do tục ngữ dựa trên kinh nghiệm nên
không phải lúc nào cũng đúng vì có hôm ít
sao nhng trời không ma Đấy là kinh nghiệm
dự báo thời tiết mùa hè còn mùa đông
“nhiều sao thì ma, tha sao thì nắng”
?) Câu 3 có ý nghĩa gì? Em hiểu “Ráng mỡ
gà” nh thế nào?
- Ráng mỡ gà: Ráng vàng phía chân trời: Sắp
có bão
?) Em hiểu nh thế nào về bão?
- Gió, ma to, ngập lụt
- Nhà cửa, cây cối đổ
=> Khuyên dân chủ động giữ gìn nhà cửa,
hoa màu
* GV: Xa kia nhà ở của ngời nông dân chủ
yếu bằng tranh, rạ ngày nay ở vùng sâu,
vùng xa phơng tiện thông tin còn hạn chế ->
Câu tục ngữ còn có tác dụng
3 Phân tích văn bản
a Những kinh nghiệm từ thiên nhiên
* Câu 1
- Với cách nói quá và phép đối câu tục ngữ khẳng định đêm tháng 5, ngày tháng 10 rất ngắn để khuyên nhủ con ngời sử dụng thời gian cho hợp lý
và bảo vệ sức khỏe của mình
* Câu 2
- Câu tục ngữ dùng phép đói để đúc kết kinh nghiệm dự báo thời tiết nắng,
ma để sắp xếp công việc
* Câu 3
- Câu tục ngữ là kinh nghiệm về dự báo thời tiết, khuyên ngời dân giữ gìn nhà cửa và hoa màu
Trang 3* Đọc câu 4
?) Kinh nghiệm nào đợc rút ra từ hiện tợng
“kiến bò tháng 7”
- Thấy kiến ra nhiều vào tháng 7(âm lịch) thì
sẽ có lụt
?) Qua câu tục ngữ giúp em hiểu gì về tâm
trạng của ngời nông dân?
- Lo lắng nhiều bề, đặc biệt là thời tiết
?) Bài học rút ra là gì?
- Đề phòng lũ lụt sau tháng 7 âm lịch
* GV: Nạn lũ lụt thờng xuyên xảy ra ở nớc
ta vì vậy nhân dân phải có ý thức dự đoán lũ
lụt từ nhiều hiện tợng tự nhiên nh:
“ Gió bấc hiu hiu, sếu kêu thì rét
“Tháng 7 heo may, chuồn chuồn bay thì
bão”
*GV chuyển ý: 4 câu tiếp theo nêu lên
những nhận xét kinh nghiệm về đất đai,
ngành nghề trồng trọt kĩ thuật làm ruộng của
bà con nông dân
?) Câu 5 sử dụng nghệ thuật gì? Kinh
nghiệm nào đợc đúc kết từ câu tục ngữ này?
Nhận xét gì về từ ngữ? Tác dụng?
- Đối vế: Tấc đất – tấc vàng -> Đất quý hơn
vàng
?) Câu tục ngữ khuyên chúng ta điều gì?
- Khuyên chúng ta phải bảo vệ và giữ gìn đất
đai
?) Chuyển câu tục ngữ này sang TV?
- Thứ 1 nuôi cá
- Thứ nhì làm vờn
- Thứ 3 làm ruộng
?) Tục ngữ muốn xác định tầm quan trọng
hay lợi ích của 3 nghề trên?
- Lợi ích
?) Bài học rút ra là gì?
- Phải khai thác tốt điều kiện tự nhiên để tạo
của cải vật chất
* Liên hệ thực tế
?) Em hiểu câu tục ngữ thứ 7 nh thế nào? Có
gì đặc biệt trong cách diễn đạt?
- Sắp xếp vai trò các yếu tố trong nghề trồng
lúa liệt kê -> Tổng kết, khẳng định 4 bài học
lớn về làm ruộng cho năng suất cao
- Câu tục ngữ còn có ý nghĩa sâu sắc khuyên
ngời nông dân muốn mùa màng bội thu cần
phải đảm bảo 4 yếu tố trên
?) Em hiểu “thì” và “thục” ở câu 8 nh thế
nào?
- Thì: thời vụ
- Thục: đất canh tác
?) Kinh nghiệm đợc đúc kết là gì?
- Trồng trọt phải đảm bảo 2 yếu tố nhng thời
* Câu 4
- Bằng sự quan sát tỉ mỉ thấy kiến bò
ra vào tháng 7 thì tháng 8 sẽ lụt => Cần chủ động để phòng chống
2 Những kinh nghiệm trong sản xuất
* Câu 5
- Bằng hình ảnh so sánh, câu tục ngữ
đề cao giá trị của đất và khuyên chúng ta phải biết bảo vệ, giữ gìn đất
* Câu 6
- Câu tục ngữ khuyên nhủ, muốn làm giàu cần phải phát triển thủy sản
* Câu 7
- Với phép liệt kê, câu tục ngữ khẳng
định 4 bài học lớn về làm ruộng cho năng suất cao
* Câu 8
Trang 4vụ đặt lên hàng đầu
?) Câu tục ngữ này có gì đặc biệt? Tác
dụng?
- Gọn và đối xứng -> nhấn mạnh 2 yếu tố
thì, vụ
?) Câu tục ngữ này đi vào thực tế nông
nghiệp nớc ta nh thế nào?
- Cần gieo cấy đúng thời vụ, cải tạo đất đai
sau khi canh tác
- Câu tục ngữ khẳng định tầm quan trọng của 2 yếu tố: thời vụ và sức lao
động của con ngời tạo nên năng suất bội thu
*Hoạt động 4: (5 )’
?) Các câu tục ngữ có cách diễn đạt độc đáo
nh thế nào?
- Ngắn gọn, thờng có 2 vế đối xứng
?) Nội dung, nghệ thuật của bài
-> GV chốt -> Ghi nhớ, gọi 1 HS đọc
IV Tổng kết
* Ghi nhớ: sgk
* Tìm một số câu tục ngữ có nội dung tơng tự qua đó đánh giá những khả năng nổi bật của ngời dân lao động
- Am hiểu sâu sâu nghề nông
- Sẵn sàng truyền bá kinh nghiệm 1) Với cách nói quá, phép đối, các câu tục ngữ đúc kết những kinh nghiệm về dự báo thời tiết để khuyên nhủ con ngời sử dụng thời gian cho hợp lý để bảo vệ sức khỏe và
đời sống vật chất, sắp xếp công việc cho hợp lý
2) Bằng những hình ảnh so sánh, liệt kê ngắn gọn, các câu tục ngữ khuyên con ngời phải yêu quý, bảo vệ đất đai, biết tính toán trong lao động sản xuất để đạt đợc năng suất và hiệu quả kinh tế cao nhất
IV Củng cố (3 )’ - Câu hỏi SGK
V H ớng dẫn về nhà : (2 )’
- Học thuộc lòng và phân tích 8 câu tục ngữ
- Chuẩn bị: Chơng trình địa phơng
E Rút kinh nghiệm
……… .……… .………