Nắm bắt được những vấn đề đó của học sinh, tôi cố gắng tìm tỏi, học hỏi từ đồng nghiệp, tích lũy kiến thức từ các đợt tập huấn do Sở giáo dục và đào tạo Vĩnh Phúc phối hợp với Hội đồng Anh tổ chức cuối tháng 8 năm 2019 để giúp cải thiện việc dạy kỹ năng nghe và nói cho học sinh. May mắn nhất với tôi đó chính là tôi nhận được học bổng từ chính phủ Mỹ tham gia khóa học trực tuyến về phương pháp giảng dạy tiếng Anh cho giáo viên giảng dạy tiếng Anh tại những quốc gia sử dụng tiếng Anh như một ngoại ngữ (TESOL Methodology) trong 8 tuần. Khóa học tôi tham gia được cung cấp bởi đại học Maryland, thành phố Baltimore, Mỹ. Trong khóa học này, có một phần tôi rất quan tâm nằm trong Module 6 đó là “Tips and Activities for Teaching Listening and Speaking” (Các mẹo và hoạt động cho việc dạy nghe và nói) . Chính những kiến thức tôi học được từ học phần này đã giúp tôi có thêm ý tưởng áp dụng cho việc dạy kỹ năng nghe và nói cho học sinh của mình.
Trang 1MỤC LỤC
1 Giới thiệu
2 Tên sáng kiến
3 Tác giả sáng kiến
4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến
5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến
6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử
7 Mô tả bản chất của sáng kiến
A Các mẹo hữu hiệu giúp tăng thời lượng thực hành nghe
và nói cho học sinh
B Các hoạt động dạy nghe và nói cho học sinh
C Tiến trình thực hiện
D Kết quả của việc áp dụng sáng kiến
Mục 8-11
Tài liệu tham khảo
Trang 2BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
1 Giới thiệu
Trường THPT nơi tôi công tác gần 10 năm qua là một trong những trường có chất lượng dạy và học tốt nhất của tỉnh Vĩnh Phúc Ở bộ môn tiếng Anh, học sinh của trường đạt được nhiều thành tích tốt trong các kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh, thi THPT Quốc Gia hàng năm Tuy nhiên, phần lớn học sinh vẫn
ưu tiên cho việc học ngữ pháp với mục tiêu lâu dài là có được một chỗ đứng tại một trong những trường đại học hàng đầu trên cả nước, nên việc luyện tập kỹ năng nghe và nói đã bị coi nhẹ
Khi thu thập ý kiến từ các học sinh về khả năng tiếng Anh của họ, tôi phát hiện ra rằng hầu hết họ luôn cảm thấy không thoải mái khi phải giao tiếp với người nước ngoài, nghe được rất ít hoặc hầu như không nghe được người nước ngoài để hiểu họ đang nói gì Trong nhiều trường hợp, học sinh thậm chí không dám yêu cầu người nước ngoài lặp lại các thông tin vì họ sợ sẽ nói điều gì đó không đúng Trong bài học nghe và nói, họ thường khó tập trung vào những gì người nói đang nói trong đĩa nói hoặc ngại ngùng khi phải thực hành nói với bạn cùng lớp
Nắm bắt được những vấn đề đó của học sinh, tôi cố gắng tìm tỏi, học hỏi
từ đồng nghiệp, tích lũy kiến thức từ các đợt tập huấn do Sở giáo dục và đào tạo Vĩnh Phúc phối hợp với Hội đồng Anh tổ chức cuối tháng 8 năm 2019 để giúp cải thiện việc dạy kỹ năng nghe và nói cho học sinh May mắn nhất với tôi đó chính là tôi nhận được học bổng từ chính phủ Mỹ tham gia khóa học trực tuyến
về phương pháp giảng dạy tiếng Anh cho giáo viên giảng dạy tiếng Anh tại những quốc gia sử dụng tiếng Anh như một ngoại ngữ (TESOL Methodology) trong 8 tuần Khóa học tôi tham gia được cung cấp bởi đại học Maryland, thành phố Baltimore, Mỹ Trong khóa học này, có một phần tôi rất quan tâm nằm trong Module 6 đó là “Tips and Activities for Teaching Listening and Speaking” (Các mẹo và hoạt động cho việc dạy nghe và nói) Chính những kiến thức tôi học được từ học phần này đã giúp tôi có thêm ý tưởng áp dụng cho việc dạy kỹ năng nghe và nói cho học sinh của mình
2 Tên sáng kiến: Một số mẹo và hoạt động cho việc dạy kỹ năng nghe và kỹ năng nói cho học sinh THPT
3 Tác giả sáng kiến:
- Họ và tên: ………
4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: ………
Trang 35 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Kỹ năng nghe và nói tiếng Anh cho học sinh lớp
11, 12
6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: ngày 15 tháng 10 năm 2019
7 Mô tả bản chất của sáng kiến:
- Về nội dung của sáng kiến:
A Các mẹo hữu hiệu giúp tăng thời lượng thực hành nghe và nói cho học sinh:
Học một ngôn ngữ, như học nhảy ba lê, dệt thảm hoặc chơi saxophone, đòi hỏi nhiều thời gian và luyện tập Học sinh càng được luyện tập nhiều, họ sẽ càng trở nên thành thục hơn Vấn đề là học sinh ít được thực hành nghe riêng trong các lớp học của mình và trong một số trường hợp, học sinh hầu như không được thực hành Có rất nhiều lý do cho tình trạng này Giáo viên thiếu tài liệu hoặc thiết bị Họ nghĩ rằng lớp học của họ quá ồn ào hoặc đông đúc Giáo viên coi trọng việc nói, đọc, ngữ pháp hoặc từ vựng hơn là nghe Chương trình giảng dạy của họ được thúc đẩy bằng các bài kiểm tra tiêu chuẩn mà không có phần nghe
Giáo viên có thể ghi nhớ năm mẹo dưới đây khi thiết kế và thiết lập thực hành nghe trong lớp học sao cho hoạt động nghe trở nên dễ dàng và hiệu quả
a Học sinh được hoạt động trong khi nghe
Một nhiệm vụ nghe tốt là một nhiệm vụ với các phản hồi tích cực của Viking xảy ra trong hoặc giữa các phần của đoạn nghe, chứ không phải ở đoạn cuối (Ur 1984, 4) Trên thực tế, một mô hình tuyệt vời cho một nhiệm vụ nghe là trò chơi trẻ em Simon Says Trong Simon Says, một người (trong môi trường lớp học, thường là giáo viên) đưa ra mệnh lệnh:
Simon says, “Lower your hands to your sides.”
Simon says, “Lift your left leg.”
Học sinh làm theo các lệnh này bằng sự vận động của cơ thể Họ làm điều này trong khi lắng nghe, hoặc chính xác hơn, trong những khoảng trống giữa các
lệnh được nói.
b Nhìn thấy học sinh hoạt động
Vấn đề then chốt của việc dạy nghe là học sinh phải là người hoạt động trong thời gian nghe: dù chúng đang di chuyển cơ thể, vẽ, viết hoặc điền vào chỗ trống, học sinh đều phản ứng ngay lập tức với văn bản nghe Lợi thế lớn cho sự sắp xếp này là bất kể học sinh đang làm gì, giáo viên có thể nhìn thấy học sinh hoạt động trong suốt quá trình Giáo viên nhìn thấy chính xác ai hiểu và ai
Trang 4không, nhóm nào nhanh và chậm, ai đang vật lộn và ai cần thử thách thêm, ai cũng hiểu và có lẽ không ai hiểu Giáo viên thực sự có thể nhận ra sự hiểu biết của học sinh và đo lường sự tiến bộ trong thời gian thực
c Không nên cho bài nghe quá dài
Giáo viên tốt nhất nên cho các tài liệu nghe có thời lượng ngắn Vậy lợi thế của việc sử dụng tài liệu nghe không quá dài là gì? Một tài liệu nghe có thời lượng phù hợp đòi hỏi ít sự chuẩn bị Giáo viên có thể viết một khoảng trống điền vào bảng hoặc có thể ra lệnh Hơn nữa, giáo viên có thể dễ dàng đan xen được các hoạt động nhỏ trong khi nghe Đặc biệt hơn là thời lượng nghe không quá dài có thể làm cho học sinh im lặng và tập trung hơn
d Phát lại tài liệu nghe
Hầu hết các chuyên viên khuyên giáo viên nên phát một bài nghe hai hoặc
ba lần Đôi khi như vậy là đủ Nhưng một nguyên tắc tốt hơn là phát bài nghe nhiều lần sao cho học sinh cần có để hoàn thành được nhiệm vụ nghe Đó là một lợi ích khác của việc phát một bài nghe ngắn gọn: giáo viên có thể phát hoặc nói
âm thanh nhiều lần và học sinh có thể thành công tại nhiệm vụ, không có sự đầu
tư lớn về thời gian học
e Thay đổi tài liệu nghe
Tăng sự đa dạng của các nguồn âm thanh sẽ giúp việc nghe nhiều hơn trở nên dễ dàng hơn Dưới đây là một số lựa chọn giáo viên có thể thực hiện khi chọn âm thanh
- Ghi âm lại giọng nói của giáo viên?
Giọng nói của giáo viên là một nguồn âm thanh tuyệt vời Cung cấp cho học sinh của bạn một nhiệm vụ trong khi làm, và sau đó cung cấp cho chúng nội dung: đọc một tiêu đề báo, đọc một bài thơ ngắn hoặc hát một bài hát Bản ghi
âm cũng hoạt động tốt và hàng ngàn bản có sẵn miễn phí trên Internet Các nguồn cho nội dung âm thanh có thể tải xuống miễn phí bao gồm tiếng Anh Mỹ (Americanenglish.state.gov), Giáo viên tiếng Anh ở mọi nơi (www.etseverywhere.com), BBC Learning English (www.bbc.co.uk/ worldservice / learningenglish)
- Chọn tài liệu nghe “authentic” hay “non-authentic”?
Các tài liệu nghe “non-authentic” được thiết kế cho người học tiếng Anh, không dành cho người bản ngữ Tiếng nói các tài liệu nghe tiếng Anh, đặc biệt là các tài liệu nghe của Mỹ (learningenglish.voanews.com) được đọc bằng 2/3 tốc
độ bình thường và do đó, tài liệu nghe sẽ mang tính “non-authentic” Khi một giáo viên đọc chính tả cho lớp, điều này cũng là “non-authentic” Nó không phải
Trang 5là một hình thức giao tiếp tự nhiên; nó là một bài tập để học tiếng anh Tuy nhiên, các bài nghe “non-authentic” rất hữu ích: với vốn từ vựng hạn chế của học sinh thì khi nghe những tài liệu nghe này, học sinh sẽ hiểu được khối lượng lớn các thông tin bằng tiếng Anh
Với kỹ năng nói, để giúp học sinh tăng thời lượng thực hành nói, giáo viên có thể ghi nhớ những điều sau:
a Hãy cho học sinh thời gian để trả lời
Sẽ là không thực tế khi giáo viên mong đợi mọi học sinh trả lời kịp thời
và chính xác mọi câu hỏi Một số học sinh cần thời gian để hiểu và xử lý những
gì mà giáo viên đã nói / hỏi Sau đó, họ cần thời gian để đưa ra phản ứng đúng
Vì vậy, nếu giáo viên muốn nói ít hơn và khiến học sinh nói nhiều hơn, giáo viên
sẽ phải cho họ những giây phút quý giá mà họ cần Nếu cần, giáo viên có thể đếm, năm giây hoặc nhiều hơn Ban đầu, giáo viên và các học sinh khác có thể mất vài giây im lặng, nhưng điều đó sẽ đáng giá
b Giáo viên đừng tự trả lời từng câu hỏi
Bạn đã bao giờ dừng lại để nghĩ rằng khi một học sinh hỏi bạn một câu hỏi, học sinh khác có thể biết câu trả lời? Hãy thử kỹ thuật này:
S1: Why is this answer wrong?
T: Mmmm… (looks around the classroom or even directly at another student) S2: Because “beautiful” is a long adjective and so the comparative is “more beautiful”
Và thật tuyệt khi học sinh có thể giúp đỡ lẫn nhau, và giáo viên không phải nói một từ nào?
c Hỏi câu hỏi mở, thay vì các câu hỏi có hoặc không
Nếu bạn hỏi học sinh các câu hỏi có hoặc không, thì về cơ bản, những gì bạn sẽ nhận được - có hoặc không (và thỉnh thoảng là “có lẽ” ) Một giáo viên càng đặt nhiều câu hỏi như ở đâu, tại sao, bao lâu, khi nào, v.v học sinh càng phải nói nhiều hơn Nhưng không nên chỉ dừng lại ở một câu hỏi:
T: What kind of music do you listen to?
S1: I listen to rock music
T: Why?
S1: Because I like it
T: Where do you listen to it?
S1: I listen to it everywhere: at home, on the bus, on my way to school…
T: (asks S2) How about you, Huy?
Trang 6Áp dụng các mẹo ở trên, giáo viên có thể hi vọng một sự thay đổi tích cực
từ học sinh
B Các hoạt động dạy nghe và nói cho học sinh:
1 Các hoạt động nghe:
Dạy kỹ năng nghe không chỉ xảy ra trong khi học sinh nghe, mà là quá trình học tập xảy ra trước, trong và sau bất kỳ hoạt động nghe nào Richards
2015 cho thấy rõ rằng giáo viên nên lập kế hoạch cho các khóa học nghe của mình xung quanh mục tiêu và trình độ của học sinh đồng thời dạy cho học sinh các chiến lược để nghe tiếng Anh cả trong lớp và trong thế giới thực Dưới đây
là một số các hoạt động trong lớp mà giáo viên có thể thực hiện để học sinh thực hành nghe
a Hoạt động 1: Vẽ chính tả (Drawing Dictation)
Hoạt động này cho phép học sinh thực hành nghe các bạn cùng lớp nói tiếng Anh và ngay lập tức tham gia vào một hoạt động để kiểm tra kỹ năng nghe của họ
Bước 1: Chia lớp thành từng cặp
Bước 2: Cho học sinh A một bức tranh Học sinh A mô tả hình ảnh thật chi tiết đến mức có thể cho học sinh B
Bước 3: Học sinh B vẽ những gì họ nghe được
Bước 4: Các học sinh chuyển đổi vai trò và thực hành với một hình ảnh khác Thí dụ:
Học sinh A: "Có một người đàn ông Anh ta mặc áo phông trắng, áo khoác đỏ tía, quần xanh, vớ trắng và giày đen Anh ta đang nằm trên bãi cỏ Anh ta đang ở trước một ngôi nhà Có một cái cây phía bên trái của ngôi nhà Ngôi nhà có màu nâu với mái nhà màu xanh lá cây Phía trước nhà là một hàng rào Có một con chó ở bên trái của người đàn ông Con chó có một cây gậy trong miệng, vv "
Các hoạt động thay thế cho vẽ chính tả (Drawing Dictation):
• Người hướng dẫn có thể đưa ra những gợi ý và hình ảnh nâng cao hơn dựa trên nội dung bài học
• Người hướng dẫn có thể đưa ra các tiêu chí cụ thể để nêu các mô tả (ví dụ: nêu
vị trí của các đối tượng bằng cách sử dụng giới từ của địa điểm, v.v
b Hoạt động 2: Vừa nghe vừa đi (Listening Walk)
Cho học sinh vừa nghe vừa đi Khi học sinh đi, hãy để họ ghi chú về những gì
họ nghe thấy Sau đó cho học sinh quay lại và trao đổi thông tin họ nghe thấy với bạn của mình Yêu cầu học sinh thảo luận về những gì họ nghe được để xác định bạn cùng nhóm của họ có nghe những điều tương tự mà họ đã nghe được?
Trang 7Giáo viên cũng có thể thiết kế các hoạt động để giúp học sinh hiểu trước, trong và sau khi nghe các nguồn âm thanh
1 Chọn nguồn âm thanh Điều quan trọng là giáo viên phải lựa
chọn giữa việc sử dụng các nguồn tài liệu xác thực và các nguồn tài liệu không xác thực để học sinh đạt được mục tiêu học tập của mình Khi chọn loại tài liệu mà học sinh của bạn sẽ làm việc với, nhiều yếu tố cần phải được tính đến
2 Các kỹ năng mà người học sử
dụng khi nghe các nguồn âm thanh
khác nhau:
Giáo viên có thể:
- Phân biệt giữa các giọng khác nhau
và phương ngữ trong ngôn ngữ tiếng
Anh
- Hiểu việc sử dụng tạm ngừng và
nhịp điệu
- Nhận ra tầm quan trọng của cao độ,
ngữ điệu và trọng âm liên quan đến
các bối cảnh và tình huống khác
nhau
- Hiểu ngữ cảnh và các sắc thái của
tiếng Anh trong các tình huống khác
nhau
- Tạo thực hành nghe của riêng bạn bằng giọng nói của họ hoặc giọng nói của người khác
- Ghi lại tin nhắn thư thoại của riêng bạn để học sinh gọi để thực hành kỹ năng nghe
- Cho học sinh trình độ nâng cao ghi lại các phần đóng vai hoặc video cho học sinh có trình độ mới bắt đầu
- Sử dụng các trích đoạn từ các phương tiện truyền thông bao gồm các câu chuyện tin tức, đài phát thanh, TV hoặc Internet
- Phát các đoạn phim phù hợp với trình
độ của học sinh
- Mời những vị khách đại diện cho sự
đa dạng của tiếng Anh đến lớp để thuyết trình
- Sử dụng sách âm thanh để thực hành
3 Hoạt động trước khi nghe Trong giai đoạn này, giáo viên nên
cung cấp thông tin cơ bản cần thiết như thông tin từ vựng hoặc nội dung mà học sinh không thể đoán từ ngữ cảnh
Trang 8Các kỹ năng mà người học sử
dụng trước khi thực sự nghe:
Giáo viên có thể:
- Hiểu ngữ cảnh của văn bản
- Suy nghĩ về kinh nghiệm của họ
với văn bản
- Làm quen với những từ và / hoặc
cụm từ chưa biết mà họ có thể nghe
trong khi nghe
- Chia học sinh thành nhóm để động não càng nhiều từ càng tốt liên quan đến chủ đề
- Giúp học sinh dự đoán các từ có thể nghe trong khi nghe dựa trên chủ đề
- Thảo luận về một bức tranh liên quan đến một chủ đề mà học sinh sẽ nghe về
- Tạo một danh sách các câu hỏi có thể được hỏi về một chủ đề
- Yêu cầu học sinh xây dựng một câu chuyện từ một danh sách các động từ hành động mà chúng được đưa ra về một văn bản
- Cho phép học sinh chọn một chiến lược để sử dụng khi họ đang nghe một văn bản (tức là chúng ta có nên lắng nghe ý chính không? Chúng ta có nên nghe chi tiết không?, V.v.)
4 Các hoạt động trong khi nghe Quá trình này rất cần thiết vì nó cho
phép người học tham gia nghe thực tế Điều quan trọng là giáo viên thiết kế các hoạt động cho phép học sinh xử lý
ý nghĩa của văn bản trái ngược với việc làm chúng phân tâm với các nhiệm vụ khác
Các kỹ năng mà người học sử
dụng trong khi nghe một văn bản:
Giáo viên có thể
- Luyện nghe chuyên sâu
- Phát triển các chiến lược để cải
thiện khả năng nghe (nghĩa là nghe
các từ khóa, đoán từ từ ngữ cảnh,
v.v.)
- Xử lý nghĩa của văn bản
- Cho học sinh nghe phần đầu tiên của một câu chuyện và dự đoán những gì xảy ra tiếp theo
- Hướng dẫn học sinh đánh số một loạt các sự kiện xảy ra
- Tạo câu đúng và sai để học sinh kiểm
Trang 9- Hoàn thành một loạt các nhiệm vụ
trong khi nghe
tra trong khi nghe
- Yêu cầu học sinh ghép hình với câu trong khi nghe
- Dừng bài nghe ngay trước một từ khóa và hỏi học sinh những từ mà họ nghĩ họ sẽ nghe
- Cho phép học sinh điền vào một bảng điền vào chỗ trống với các từ còn thiếu
mà họ nghe thấy trong một văn bản
- Cho học sinh nghe và kiểm tra dự đoán mà trước đây chúng đưa ra để đánh dấu nếu chúng đúng hay sai
- Yêu cầu học sinh hoàn thành một biểu đồ hoặc đồ thị khi họ nghe
5 Hoạt động sau khi nghe Trong giai đoạn này, giáo viên có thể
kiểm tra mức độ hiểu của người học và nơi họ mắc lỗi Bây giờ, giáo viên sẽ giúp học sinh phân tích văn bản ở cấp
độ nhỏ hơn nhiều và tham gia vào các hoạt động tiếp theo
Kỹ năng mà người học sử dụng
sau khi nghe một văn bản:
Giáo viên có thể
- Nhận biết các tính năng nói của
ngôn ngữ tiếng Anh như biến
âm/nuốt âm, nối âm, v.v
- Phản hồi với bối cảnh của văn bản
- Tạo liên kết đến các kỹ năng và /
hoặc bối cảnh khác
- Quay trở lại văn bản để kiểm tra
các cấu trúc khác như ngữ pháp, từ
vựng, v.v
- Mở rộng nhận thức ngôn ngữ tổng
thể
- Phát lại văn bản để kiểm tra vấn đề hiểu
- Thiết kế một hoạt động tiếp theo bằng cách sử dụng một kỹ năng ngôn ngữ khác cho nội dung mà họ đã học (nghĩa
là viết một lá thư cho nhân vật, tạo một video thông báo dịch vụ công cộng cho đài phát thanh để giải quyết vấn đề họ nghe được)
- Cho học sinh kiểm tra phần lời của bài nghe để xác định cấu trúc ngôn ngữ
đã học trên lớp
- Hướng dẫn học sinh đọc một văn bản
về cùng một chủ đề và so sánh thông
Trang 10- Yêu cầu học sinh sử dụng các từ đã nghe trong văn bản để làm bài tập điền vào chỗ trống
- Cho phép học sinh chuẩn bị một bản tóm tắt những gì họ nghe được trong văn bản
2 Các hoạt động nói:
Giảng dạy ngôn ngữ giao tiếp (Communicative Language Teaching) hiện nay đang được sử dụng như một cách tiếp cận hiện đại để giảng dạy ngôn ngữ Các hoạt động giao tiếp làm tăng việc sử dụng ngôn ngữ bằng cách đảm bảo rằng tất cả học sinh tham gia và giao tiếp Một cách để suy nghĩ về các kỹ năng giảng dạy là nhóm chúng thành các thể loại hoặc thể loại khác nhau và sau đó xem xét các hoạt động cụ thể có thể được sử dụng để dạy một loại kỹ năng nói
cụ thể Richards (2015) thảo luận về các loại kỹ năng nói sau: nói chuyện nhỏ, trò chuyện, giao dịch, thảo luận và thuyết trình Dưới đây là một số ví dụ cụ thể
về các hoạt động có thể được sử dụng để dạy kỹ năng và cung cấp cho học sinh
cơ hội để tương tác
a Hoạt động điền thông tin còn thiếu (Information Gap Activities)
Đây là các hoạt động đối tác trong đó học sinh cố gắng hoàn thành một nhiệm vụ hoặc có được câu trả lời khi họ thiếu thông tin Mỗi học sinh chỉ có một nửa thông tin họ cần, và bạn cùng cặp có nửa còn lại Học sinh phải thay phiên nhau đặt câu hỏi để hoàn thành hoạt động
Hoạt động điền thông tin còn thiếu (Information Gap Activities):
- Yêu cầu giao tiếp
- Tối đa hóa sự tham gia của học sinh
- Tạo bước đệm gợi ý
- Thực hành các mẫu ngữ pháp, (nghĩa là thay đổi một câu thành một câu hỏi, ở đâu? Bao nhiêu?)
- Có thể tập trung vào Nói và Nghe
- Có thể tích hợp cả bốn kỹ năng (nghe, nói, đọc, viết)
b Vòng tròn trôi chảy (Fluency Circles)
Một vòng tròn trôi chảy hoặc trên bên trong vòng tròn bên ngoài, cho phép tất cả học sinh tham gia vào các hoạt động nói và nghe bằng cách định vị chúng như trong bức ảnh dưới đây