Luận văn làm rõ cơ sở lý luận về quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi theo pháp luật Việt Nam hiện hành, nghiên cứu làm rõ các quy định của pháp luật về quyền và nghĩa vụ của các bên trong q[r]
Trang 1Quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi theo pháp luật
Việt Nam hiện nay Kiều Thị Huyền Trang
Khoa Luật Luận văn ThS Chuyên ngành: Luật dân sự; Mã số 60 38 30
Người hướng dẫn: TS Nguyễn Phương Lan
Năm bảo vệ: 2014
Keywords Luật dân sự; Quan hệ cha mẹ; Cha mẹ nuôi; Con nuôi; Pháp luật Việt Nam
Content
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
Nuôi con nuôi là hiện tượng xã hội xảy ra ở các quốc gia và đều được pháp luật các nước điều chỉnh Ở nước ta, nuôi con nuôi là một vấn đề nhân đạo, được Đảng và Nhà nước quan tâm sâu sắc Trong hoàn cảnh đất nước còn phải gánh chịu nhiều hậu quả nặng nề của chiến tranh, điều kiện kinh tế - xã hội có nhiều khó khăn, mức thu nhập của người dân còn thấp, nhiều trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt cần có mái ấm gia đình, thì vấn đề nuôi con nuôi càng trở nên cấp thiết trong đời sống xã hội Bên cạnh ý nghĩa tạo mái ấm gia đình cho trẻ em, việc nuôi con nuôi còn góp phần đáp ứng nhu cầu chính đáng của người nhận con nuôi
Việc nuôi con nuôi nhằm bảo đảm quyền lợi của trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, không
có được sự chăm sóc, nuôi dưỡng của gia đình, người thân và qua đó góp phần làm cho xã hội
ổn định Pháp luật điều chỉnh quan hệ nuôi con nuôi từng bước được hoàn thiện và ngày càng hướng tới việc bảo đảm tốt hơn các quyền cơ bản của trẻ em được nhận làm con nuôi theo yêu cầu của pháp luật về quyền trẻ em
Việc nuôi con nuôi làm phát sinh quan hệ cha mẹ và con giữa người nhận nuôi và con nuôi, đồng thời làm phát sinh các quan hệ pháp lý giữa người được nhận nuôi với các thành viên khác trong gia đình cha mẹ nuôi Theo quy định của Luật Nuôi con nuôi, quan hệ cha mẹ
Trang 2nuôi – con nuôi nhằm bảo đảm cho con nuôi được hòa nhập một cách tốt nhất vào môi trường gia đình của cha, mẹ nuôi, cũng như bảo đảm các quyền và nghĩa vụ của các bên có liên quan trong quan hệ nuôi con nuôi Trong quan hệ nuôi con nuôi luôn tồn tại mối quan hệ ba bên giữa cha mẹ đẻ - con nuôi - cha mẹ nuôi, đây là ba chủ thể luôn có sự gắn kết, gắn bó với nhau chặt chẽ trong quan hệ nuôi con nuôi Luật Nuôi con nuôi đã có sự điều chỉnh nhất định đối với mối quan hệ giữa ba bên, tuy nhiên sự điều chỉnh của pháp luật chưa thật triệt để và còn có nhiều quy định chưa rõ ràng, có thể dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau Luật Nuôi con nuôi mới có hiệu lực chưa lâu, các quy định về quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi theo Luật Nuôi con nuôi có nhiều điểm khác so với các quy định điều chỉnh việc nuôi con nuôi trong các văn bản pháp luật trước đây, vì vậy các quy định của Luật Nuôi con nuôi chưa được nhận thức đầy đủ và đúng đắn Quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi là một nội dung rất quan trọng và
có ý nghĩa trong Luật Nuôi con nuôi Do đó, việc nghiên cứu quan hệ nuôi con nuôi là cần thiết
Trên cơ sở lý luận và thực tiễn đó, tôi đã chọn đề tài: “Quan hệ cha mẹ nuôi – con
nuôi theo pháp luật Việt Nam hiện nay”
2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
2.1 Mục đích nghiên cứu
Luận văn làm rõ cơ sở lý luận về quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi theo pháp luật Việt Nam hiện hành, nghiên cứu làm rõ các quy định của pháp luật về quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ nuôi con nuôi, bao gồm: quan hệ giữa cha mẹ nuôi – con nuôi, quan hệ giữa cha mẹ đẻ - con nuôi và quan hệ giữa con nuôi với các thành viên khác trong gia đình cha mẹ nuôi theo Luật Nuôi con nuôi
Nghiên cứu, phân tích các quy định của Luật Nuôi con nuôi về quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi trong sự so sánh với các quy định của pháp luật trước đây về vấn đề này, đồng thời phát hiện những bất cập, hạn chế của các quy định về quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi, trên cơ
sở đó đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật điều chỉnh quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu: Đề tài thực hiện những nhiệm vụ sau:
- Nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận về quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi theo quy định của pháp luật hiện hành
- Phân tích các quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong quan hệ nuôi con nuôi khi việc nuôi con nuôi được công nhận theo quy định của pháp luật hiện hành
- Đánh giá việc áp dụng, thực hiện các quy định của pháp luật về quan hệ cha mẹ nuôi
Trang 3– con nuôi trong thực tiễn, phát hiện những điểm chưa hợp lý, còn bất cập, chưa có tính khả thi cũng như chỉ ra những điểm chưa tương đồng với các văn bản pháp luật khác có liên quan điều chỉnh về quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi
- Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi trong Luật Nuôi con nuôi và một số văn bản pháp luật có liên quan
3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài
- Những vấn đề lý luận về quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi;
- Nghiên cứu các quy định của pháp luật về quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong quan
hệ nuôi con nuôi theo Luật Nuôi con nuôi cũng như các văn bản pháp luật khác có liên quan và việc áp dụng các quy định này trong thực tiễn;
- Thực tiễn thực hiện các quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong quan hệ nuôi con nuôi
từ khi Luật nuôi con nuôi có hiệu lực đến nay
Phạm vi nghiên cứu
Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài thì quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi được hiểu là quan hệ pháp luật giữa cha mẹ và con phát sinh khi việc nuôi con nuôi được công nhận Theo quy định của Luật Nuôi con nuôi thì khi quan hệ nuôi con nuôi được xác lập sẽ phát sinh các quyền và nghĩa vụ giữa các chủ thể sau: cha mẹ nuôi – con nuôi, cha mẹ đẻ - con nuôi, giữa con nuôi với các thành viên khác trong gia đình cha mẹ nuôi Cũng theo quy định của Luật Nuôi con nuôi thì quan hệ giữa cha mẹ nuôi – con nuôi không luôn luôn tồn tại một cách độc lập với mối quan hệ giữa cha mẹ đẻ và con đã cho làm con nuôi mà điều đó còn phụ thuộc vào sự thỏa thuận giữa cha mẹ đẻ và cha mẹ nuôi Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài một cách đầy đủ đòi hỏi phải nghiên cứu không chỉ quan hệ giữa cha mẹ nuôi – con nuôi, mà còn phải nghiên cứu quan
hệ giữa cha mẹ đẻ với con đã cho làm con nuôi và quan hệ giữa cha mẹ đẻ với cha mẹ nuôi theo quy định của Luật Nuôi con nuôi Các quyền và nghĩa vụ giữa ba chủ thể này luôn có sự gắn kết, chi phối và chế ước lẫn nhau tạo thành đặc trưng của quan hệ nuôi con nuôi Do đó, nghiên cứu về quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi phải nghiên cứu đồng thời cả ba mối quan hệ qua lại này
Trong khuôn khổ của luận văn thạc sĩ, đề tài được nghiên cứu trên cơ sở các quy định của Luật Nuôi con nuôi và một số văn bản pháp luật có liên quan điều chỉnh quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi giữa công dân Việt Nam với nhau Luận văn không nghiên cứu quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi có yếu tố nước ngoài
Đồng thời, nội dung nghiên cứu của đề tài còn có sự liên hệ, so sánh với các quy định
Trang 4của Luật HN&GĐ năm 2000, Luật HN&GĐ năm 2014 và một số văn bản pháp luật khác có liên quan điều chỉnh vấn đề này như BLDS năm 2005, Luật BVCSGDTE…, trên cơ sở đó phân tích, đánh giá việc áp dụng các quy định đó trong thực tế thực hiện quan hệ nuôi con nuôi
4 Phương pháp nghiên cứu
Luận văn vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, những quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam và tư tưởng Hồ Chí Minh
về quyền của trẻ em nói chung và quyền của trẻ em làm con nuôi nói riêng
Luận văn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cụ thể như: phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chiếu, hệ thống, diễn giải, quy nạp, điều tra xã hội v.v… để thực hiện những nội dung đã đặt ra
5 Những điểm mới của luận văn
Sau khi Luật Nuôi con nuôi có hiệu lực, luận văn là công trình đầu tiên nghiên cứu có tính chất chuyên sâu và hệ thống về quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi - một lĩnh vực hẹp nhưng
có ý nghĩa quan trọng trong việc nuôi con nuôi Vấn đề này được điều chỉnh không chỉ bởi Luật Nuôi con nuôi mà còn được điều chỉnh bởi một số luật khác có liên quan như Luật HN&GĐ, BLDS Luận văn phân tích một cách toàn diện, sâu sắc các khía cạnh pháp lý về quan hệ cha
mẹ nuôi – con nuôi theo Luật Nuôi con nuôi, có sự so sánh với các quy phạm pháp luật đã có trước đây điều chỉnh vấn đề này, đồng thời đánh giá việc áp dụng các quy định đó trong thực tế Trên cơ sở đó luận văn chỉ ra những điểm còn bất cập, hạn chế trong quy định của pháp luật điều chỉnh quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi và đề xuất một số kiến nghị góp phần hoàn thiện quy định về quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi nhằm bảo đảm tốt nhất quyền và lợi ích chính đáng của trẻ em được nhận nuôi cũng như của người nhận nuôi con nuôi
6 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được cơ cấu gồm ba chương, như sau:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận về quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi
Chương 2: Quyền và nghĩa vụ giữa các chủ thể trong quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi
theo quy định của pháp luật hiện hành
Chương 3: Thực tiễn thực hiện quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi và một số kiến nghị
hoàn thiện pháp luật
Trang 5Reference
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bộ Tư pháp (2006), Thông tư 08/2006/TT-BTP ngày 08/12/2006 Hướng dẫn thực hiện một số quy định về nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài, Hà Nội
2 Bộ Tư pháp (2009), Báo cáo rà soát các văn bản pháp luật về nuôi con nuôi, Hà Nội;
3 Bộ Tư pháp (2009), Báo cáo tổng kết 5 năm (2003 - 2008) thi hành pháp luật về nuôi con nuôi, Hà Nội
4 Bộ Tư pháp - Unicef (2009), Nhận con nuôi từ Việt Nam, những phát hiện và khuyến nghị của nhóm chuyên gia đánh giá, Hà Nội
5 Bộ Tư pháp - Cục con nuôi (2010), Báo cáo thống kê hoạt động lý lịch tư pháp, chứng thực, nuôi con nuôi, Hà Nội
6 Bộ Tư pháp (2012), Hội nghị trực tuyến toàn quốc tổng kết thi hành Luật hôn nhân và gia đình năm 2000, Hà Nội
7 Bộ Tư pháp (2014), Báo cáo tổng kết công tác năm 2013 và phương hướng nhiệm vụ công tác năm 2014, Hà Nội
8 Bộ Tư pháp (2014), Hội nghị sơ kết ba năm thực hiện Luật Nuôi con nuôi và hai năm thi hành Công ước Lahay, Hà Nội
9 Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2001), Nghị định số 70/2001/NĐ-CP ngày 03/10/2001 Quy định chi tiết thi hành Luật hôn nhân và gia đình,
Hà Nội
10 Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2005), Nghị định số
158/2005/NĐ-CP ngày 27/12/2005 Về đăng ký và quản lý hộ tịch, Hà Nội
11 Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2011), Nghị định số 19/2011/NĐ-CP ngày 21/3/2011 Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Nuôi con nuôi, Hà Nội
12 Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2013), Nghị định số 24/2013/NĐ-CP ngày 28/3/2013 Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật hôn nhân và gia đình về quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài, Hà Nội
13 Bùi Thị Thu Hằng (2009), Vài nét khái quát pháp luật Việt Nam về nuôi con nuôi, Tạp
Trang 6chí Dân chủ và pháp luật, Hà Nội
14 Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (1988), Nghị quyết số 01/NQ-HĐTP ngày 20/1/1988 Hướng dẫn áp dụng một số quy định của Luật Hôn nhân và gia đình, Hà Nội
15 Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (1990), Nghị quyết số 02/1990/NQ-HĐTP ngày 19/10/1990 Hướng dẫn áp dụng một số quy định của Pháp lệnh thừa kế, Hà Nội
16 Hội nghị chuyên đề đăng ký nuôi con nuôi thực tế (2013), Báo cáo chuyên đề đăng ký nuôi con nuôi thực tế, Hà Nội
17 Bùi Thị Hương (2011), Nuôi con nuôi theo pháp luật Việt Nam, Luận văn Thạc sĩ luật
học, Hà Nội
18 Ngô Thị Hường (2001), Về chế độ nuôi con nuôi trong Luật Hôn nhân và gia đình, Tạp
chí luật học số 3/2001, Hà Nội
19 Nguyễn Phương Lan (2004), Bản chất pháp lý của việc nuôi con nuôi theo pháp luật Việt Nam, Tạp chí Luật học số 3/2004, Hà Nội
20 Nguyễn Phương Lan (2009), Nuôi con nuôi thực tế - thực trạng và giải pháp, Tạp chí
dân chủ và pháp luật, số chuyên đề pháp luật về nuôi con nuôi năm 2009, Hà Nội
21 Nguyễn Phương Lan (2011), Hệ quả pháp lý của việc nuôi con nuôi theo Luật Nuôi con nuôi Việt Nam, Tạp chí Luật học số 10/2011, Hà Nội
22 Nguyễn Phương Lan (2012), Hệ quả pháp lý của việc nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài theo Luật nuôi con nuôi, Tạp chí Luật học số 5/2012, Hà Nội
23 Nguyễn Phương Lan (2007), Cơ sở lý luận và thực tiễn của chế định pháp lý về nuôi con nuôi ở Việt Nam, Luận án tiến sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội
24 Liên hiệp quốc (1989), Công ước Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em năm 1989
25 Liên hiệp quốc (1993), Công ước La Hay 1993 về bảo vệ trẻ em và hợp tác trong lĩnh vực nuôi con nuôi giữa các nước
26 Nhà pháp luật Việt – Pháp (1998), Chế định pháp lý về nuôi con nuôi, NXB Tư pháp,
Hà Nội
27 Quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2004), Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, NXB Chính trị Quốc Gia, Hà Nội
28 Quốc hội (2004), Bộ luật tố tụng dân sự, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội
29 Quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2005), Bộ Luật dân sự, NXB
Chính trị Quốc gia, Hà Nội
30 Quốc Hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2000), Luật Hôn nhân và gia đình, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội
31 Quốc Hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2010), Luật Nuôi con nuôi, NXB
Chính trị Quốc gia, Hà Nội
Trang 732 Quốc Hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2014), Luật Hôn nhân và gia đình, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội
33 Ngô Đức Thịnh, Chu Thái Sơn và Nguyễn Hữu Thấu (2001), Luật tục Ê Đê, NXB Văn
hóa Dân tộc, Hà Nội
34 Trường Đại học Luật Hà Nội (2007), Hoàn thiện chế định nuôi con nuôi trong pháp luật, NXB Tư Pháp, Hà Nội
35 Trường Đại học Luật Hà Nội (2010), Giáo trình Lý luận nhà nước và pháp luật, NXB
Công an nhân dân, Hà Nội
36 Viện nghiên cứu khoa học pháp lý (1999), Chuyên đề mối quan hệ giữa tập tục và pháp luật, Hà Nội
37 Viện sử học Việt nam (1991), Bộ Quốc triều hình luật, NXB Khoa học pháp lý, Hà Nội Trang Web
38 http://www.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?mode=detail&doc ument_id=96052
?ItemID=632
http://www.sotuphap.bentre.gov.vn/tin-hoat-dong/phong-pho-bien-giao-duc-phap-luat/1515-mot-so-van-de-va-nuoi-con-nuoi-thuc-te.html
41 http://luatminhkhue.vn/hon-nhan/nuoi-con-nuoi-thuc-te-thuc-trang-va-giai-phap.aspx