Các bước làm bài văn nghị luận về tác phẩm truyện( hoặc đoạn trích).

Các bước làm bài văn nghị luận về tác phẩm truyện( hoặc đoạn trích). Nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) là trình bày những nhận xét, đánh giá của mình về nhân vật, sự kiện, chủ đề hay nghệ thuật của một tác phẩm cụ thể.

- Thế nào là nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích)?

- Trong các đề bài sau, đề bài nào là nghị luận về tác phẩm

truyện( hoặc đoạn trích)?

A Suy nghĩ về đạo lý của dân tộc: “ Uống nước nhớ nguồn”.

B Đất nước ta có nhiều tấm gương vượt khó học giỏi.Em hãy trình bày một số tấm gương đó và nêu suy nghĩ của mình.

C Phân tích truyện ngắn “ Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sáng.

D Cảm nhận của em về tình bà cháu trong bài thơ “ Bếp lửa” của Bằng Việt.

C

I Tìm hiểu chung:

I Đề bài nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích ).

a Đề bài

Đề 1: Suy nghĩ của em về truyên ngắn “ Làng” của nhà văn Kim Lân.

Đề 2: Giá trị nhân đạo là giá trị lớn nh ấ t trong “ Truyện Kiều” của

nguyễn Du Hãy phân tích để làm rõ.

Đề 3: Suy nghĩ về thân phận Thúy Kiều trong đoạn trích” Mã Giám Sinh

mua Kiều” của Nguyễn Du.

Đề 4: Phân tích diễn biến cốt truyện trong truyện ngắn “Làng” của nhà

văn Kim Lân.

Đề 5: Nghệ thuật tả người của Nguyễn Du qua các đoạn trích “ Truyện

Kiều” đã học.

Đề 6: Đời sống tình cảm gia đình trong chiến tranh qua “ Chiếc lược

ngà” của Nguyễn Quang Sáng.

truyện ngắn “ Làng”

Nghệ thuật tả người của Nguyễn Du

Giá trị nhân đạo

thân phận Thúy Kiều diễn biến cốt truyện

Đời sống tình cảm gia đình trong chiến tranh

Suy nghĩ

Suy nghĩ

Phân tích

phân tích

Đều là kiểu bài nghị luận về tác phẩm truyện hoặc

đoạn trích.

* Khác nhau:

Suy nghĩ là xuất phát từ

sự cảm, hiểu của mình để

nhận xét đánh giá về tác

phẩm.

Phân tích là xuất phát từ tác phẩm ( cốt truyện, nhân vật, sự việc, tình tiết…) để lập luận, sau

đó nhận xét, đánh giá tác phẩm.

* Giống nhau

b Nhận xét

1 Nghị luận về toàn bộ tác phẩm ( giá

trị nội dung và giá trị nghệ thuật) Có lệnh

2 Nghị luận một giá trị nội dung của

truyện ( giá trị nhân đạo) Có lệnh

3 Nghị luận một nhân vật trong

4 Nghị luận về cốt truyện Có lệnh

5 Nghị luận một chi tiết nghệ thuật Không có lệnh

6 Nghị luận về chủ đề của truyện Không có lệnh

c Kết luận

* Có 2 kiểu đề

Nội dung nghị luận Không có lệnh.

* Nội dung nghị luận

Nghị luận về toàn bộ tác phẩm ( giá trị ND và NT ).

Nghị luận một giá trị nội dung của truyện.

Nghị luận một nhân vật trong truyện Nghị luận về cốt truyện.

Nghị luận về một chi tiết nghệ thuật.

Nghị luận về một chủ đề của truyện

Nội dung nghị luận

II Các bước làm bài văn nghị luận về tác phẩm truyện( hoặc đoạn trích).

của nhà văn Kim Lân.

1 Tìm hiểu đề và tìm ý

a.Tìm hiểu đề

- Thể loại:

- Phương pháp:

- Đối tượng:

- Tư liệu:

Nghị luận về một nhân vật Xuất phát từ sự cảm, hiểu của bản thân.

Nhân vật ông Hai Truyện ngắn “ Làng” của nhà văn Kim Lân.

b Tìm ý

- Phẩm chất nổi bật:

Tình yêu làng hòa quyện gắn bó với lòng yêu nước + Chi tiết tản cư, nhớ làng.

+ Theo dõi tin tức kháng chiến.

+ Khi nghe tin làng theo giặc.

+ Khi nghe tin cải chính.

- Các chi tiết nghệ thuật:

+ Chọn tình huống tin đồn thất thiệt

+ Các chi tiết miêu tả nhân vật.

+ Các hình thức trần thuật (đối thoại, độc thoại)

2 Dàn ý

a Mở bài:

- Giới thiệu nhà văn Kim Lân và truyện ngắn “ Làng”

- Nêu ý kiến đánh giá sơ bộ về nhân vật ông Hai: tình yêu làng hòa quyện với lòng

yêu nước.

b Thân bài: Đánh giá, nhận xét về nội dung và nghệ thuật.

b1.Đánh giá về nội dung :

*Luận điểm: Tình yêu làng, yêu nước của nhân vật ông Hai:

- Luận cứ 1: Ông Hai nhớ Làng.

- Luận cứ 2: Ông theo dõi tin tức kháng chiến

- Luận cứ 3: Tâm trạng đau đớn, tủi nhục của ông khi nghe tin làng chợ Dầu

theo Tây.

- Luận cứ 4: Ông vui sướng khi được tin cải chính.

b2.Đánh giá về nghệ thuật::

- Xây dựng tình huống để làm nổi bật tâm trạng, tình cảm của nhân vật một cách

đặc sắc.

- Các chi tiết miêu tả nhân vật: ý nghĩ, hành vi, ngôn ngữ tự nhiên dân dã giàu tính

khẩu ngữ, đặc biệt là tâm lý hay khoe làng của nhân vật ông Hai.

- Các hình thức trần thuật phong phú: đối thoại, độc thoại nội tâm…

c Kết bài:

- Thành công của nhà văn khi xây dựng nhân vật ông Hai

- Sức hấp dẫncủa hình tượng nhân vật

II Các bước làm bài văn nghị luận về tác phẩm truyện ( hoặcđoạn trích)

3 Viết bài

a Mở bài

• Đoạn 1:

- Giới thiệu nhà văn Kim Lân:

+ Vị trí: gương mặt độc đáo

+ Sở trường, phong cách: nhà văn của nông thôn

- Giới thiệu truyện ngắn “ Làng”:

+ Hoàn cảnh: Viết trong thời kỳ đầu kháng chiến chống thực dân pháp + Nội dung: Truyện đã thể hiện một cách sinh động vẻ đẹp của người

nông dân

- Suy nghĩ về nhân vật :

Đi từ khái quát đến cụ thể: từ nhà văn đến tác phẩm và nhân vật.

• Đoạn 2:

- Suy nghĩ:

- Giới thiệu nhân vật ông Hai và truyện ngắn “ Làng”

Trực tiếp nêu suy nghĩ của người viết

Khó quên, thật đáng yêu.

Tình yêu làng là một tình cảm sâu nặng…

b Thân bài

Ông Hai yêu làng say mê bao nhiêu thì nghe tin làng theo giặc, ông lại đau đớn, thất vọng, tủi hổ bấy nhiêu Cái tin ấy, khiến ông sững sờ: “ Cổ ông lão nghẹn ắng lại, da mặt tê dân dân Ông lão

lặng đi tưởng không thở được” Lúc ấy tâm trí ông Hai chỉ còn cái tin dữ ấy xâm chiếm, nó thành một nỗi ám ảnh day dứt Ông “ cúi gằm mặt xuống mà đi” Về đến nhà, ông nằm vật ra giường trong nỗi tủi thân đau đớn, xót xa Suốt ngày, ông lão chẳng dám đi đến đâu Chỉ quanh quẩn trong nhà nghe ngóng tình hình Lúc nào cũng nơm nớp, chột dạ Cứ thoáng nghe thấy tiếng Tây,Việt gian,cam

nhông là ông lủi ra góc nhà nín thin thít: “ Thôi, lại chuyện ấy

rồi”.Bao nhiêu điều tự hào về quê hương như sụp đổ trong tâm hồn người nông dân hết mực yêu quê hương ấy Có lẽ đây là lần mà nỗi đau về làng đến với ông một cách tê tái, quằn quại nhất Còn gì đau khổ hơn khi người yêu làng thiết tha nhường ấy lại nghe được tin

nội tâm quyết liệt: “ Làng thì yêu thật, nhưng làng theo Tây mất rồi thì phải thù.” Khi tâm sự với con, nghe con nói: “Ủng hộ cụ Hồ Chí Minh!” thì nước mắt ông Hai chảy ròng ròng Tình quê và lòng yêu nước của người nông dân ấy sâu nặng và thiêng liêng biết bao.

Ông Hai yêu làng say mê bao nhiêu thì nghe tin làng theo giặc

yêu nước của người nông dân ấy sâu nặng và thiêng liêng biết bao Tình quê và lòng ông lại đau đớn, thất vọng, tủi hổ bấy nhiêu.

c Kết bài:

- Thành công của nhà văn khi xây dựng nhânvật

- Sức hấp dẫn của hình tượng nhân vật.

Bài tập vận dụng

* Chú ý :

- Cách trình bày nội dung trong

một đoạn văn: diễn dịch, qui

nạp , tổng- phân- hợp.

- Phương pháp lập luận chứng

minh, phân tích, giải thích…

- Các dẫn chứng chính xác và

tiêu biểu.

- Lý lẽ phải xuất phát từ tính

cách số phận nhân vật.

- Các đoạn phải có sự liên kết.

- Chú ý dùng dấu câu: dấu hai

chấm,dấu ngoặc kép…

• Em hãy viết một đoạn văn nghị luận trình bày luận điểm sao cho

có sự liên kết với đoạn trên:

Ông Hai vô cùng sung sướng khi nghe tin cải chính tin làng theo Tây.

II Các bước làm bài văn nghị luận về tác phẩm

truyện( hoặc đoạn trích):

1 Tìm hiểu đề và tìm ý:

2 Lập dàn ý:

3 Viết bài:

4 Đọc lại bài viết và sửa chữa:

- Bài viết có phù hợp với vấn đề nghị luận, với dàn bài

không?

- Cách dùng từ, đặt câu và diễn đạt.

- Các phần đã có sự liên kết hợp lý chưa?

Nghị luận về tác phẩm

Nghị luận về nhân vật

Nghị luận một giá trị

của truyện

• Đặc điểm NV

• NT

* Giá trị ND

* Giá trị NT

• Cảm thông với số phận của nhân vật.

• Ca ngợi phẩm chất tốt đẹp của họ.

• Lên án xã hội bất công tàn ác

Giá trị hiện thực Giá trị nhân đạo

Xây dựng tình huống truyện Xây dựng nhân vật

Ngôn ngữ của truyện

Đặc điểm 1:

Đặc điểm 2:

Tình huống thể hiện nhân vật Ngôn ngữ nhân v ật

Miêu tả nhân vật

1

3

2

III Ghi nhớ

1.Bài nghị luận về tác phẩm truyện

2 Dàn ý:

a Mở bài:

- Giới thiệu tác phẩm

- Nêu ý kiến đánh giá sơ bộ của mình

b Thân bài: Triển khai các luận điểm chính về nội dung và nghệ

thuật

• Nội dung:

- LĐ 1: lý lẽ + dẫn chứng + lập luận

- LĐ 2: chuyển ý + lý lẽ + dẫn chứng + lập luận

• Nghệ thuật:

- LĐ 1: lý lẽ + dẫn chứng + lập luận

- LĐ 2: chuyển ý + lý lẽ + dẫn chứng

c Kết bài: Nêu nhận định đánh giá chung của mình về tác phẩm.

• Cần thể hiện sự cảm thụ và ý kiến riêng của người viết về tác

phẩm.

• Giữa các câu, các đoạn phải có sự liên kết hợp lý.

Chủ đề, nhân vật, cốt truyện, nghệ thuật của truyện, giá trị của truyện…

B Luyện tập

1 Bài tập 1: Cho biết điểm giống và khác nhau giữa các đề bài sau

Đề 1: Suy nghĩ của em về “ Chuyện người con gái Nam Xương” của

Nguyễn Dữ.

Đề 2: Giá trị nhân đạo là giá trị lớn nhất trong “ Chuyện người con gái

Nam Xương” của nguyễn Dữ Hãy phân tích để làm rõ.

Đề 3: Suy nghĩ về nhân vật Vũ Nương trong “ Chuyện người con gái Nam

Xương” của nguyễn Dữ.

Đề 4: khi phân tích “ Chuyện người con gái Nam Xương” của Nguyễn Dữ,

có ý kiến cho rằng: ‘ Chi tiết cái bóng có ý nghĩa quan trọng trong việc mở, thắt nút câu chuyện.” hãy cho biết ý kiến của em về chi tiết đó.

• Trả lời:

- Giống nhau:

+ Đều là nghị luận văn học.

+ Đối tượng là tác phẩm tự sự

- Khác nhau:

+ Đề 1: Nghị luận về toàn bộ tác phẩm.

+ Đề 2: Nghị luận về một giá trị của tác phẩm.

+ Đề 3: Nghị luận về nhân vật.

+ Đề 4: Nghị luận về một chi tiết nghệ thuật.

B Luyện tập:

2 Bài tập 2:

Một bạn dự định viết hai đoạn văn phân tích nhân vật ông

Hai với hai luận điểm sau:

LĐ 1: Ông Hai nhớ Làng.

LĐ 2: Ông luôn theo dõi tin tức kháng chiến.

Hãy giúp bạn viết những câu mở đoạn sao cho chúng có

sự liên kết với nhau chặt chẽ.

* Gợi ý:

- Câu mở đầu đoạn 1:

+ Trước hết, tình yêu làng của ông được bộc lộ trong nỗi nhớ

quê.

+ Phải tản cư đi kháng chiến, ông Hai đau đáu nỗi nhớ quê.

- Câu mở đầu đoạn 2:

+ Càng nhớ làng bao nhiêu, ông càng háo hức ngóng chờ tin

thắng trận bấy nhiêu.

+ Dù không được trực tiếp ở lại quê hương tham gia đấu

tranh nhưng ông luôn theo dõi tin tức kháng chiến.

a Đề bài

Đề 1: Suy nghĩ của em về truyên ngắn “ Làng” của nhà văn Kim Lân

Đề 2: Giá trị nhân đạo là giá trị lớn nhất trong “ Truyện Kiều” của nguyễn Du Hãy phân tích để làm rõ

Đề 3: Suy nghĩ về thân phận Thúy Kiều trong đoạn trích” Mã Giám Sinh mua Kiều” của Nguyễn Du

Đề 4: Phân tích diễn biến cốt truyện trong truyện ngắn “Làng” của nhà văn Kim Lân

Đề 5: Nghệ thuật tả người của Nguyễn Du qua các đoạn trích “ Truyện Kiều” đã học

Đề 6: Đời sống tình cảm gia đình trong chiến tranh qua “ Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sáng

I Tìm hiểu chung:

I Đề bài nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích ).

Đề có lệnh

Yêu cầu nghị luận Nội dung nghị luận Không có lệnh Nội dung nghị luận

- Có 2 kiểu đề

* Kết luận

- Nội dung nghị luận

Nghị luận một giá trị nội dung của truyện Nghị luận một nhân vật trong truyện Nghị luận về cốt truyện.

Nghị luận về một chi tiết nghệ thuật Nghị luận về một chủ đề của truyện

II Các bước làm bài văn nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích).

1 Tìm hiểu đề và tìm ý

- Thể loại:

- Đối tượng:

Nghị luận về một nhân vật Nhân vật ông Hai

2 Dàn ý

a Mở bài:

- Giới thiệu nhà văn Kim Lân và truyện ngắn “ Làng”

- Nêu ý kiến đánh giá sơ bộ về nhân vật ông Hai: tình yêu làng hòa quyện với lòng yêu nước.

b Thân bài:Đánh giá, nhận xét về nội dung và nghệ thuật

b1.Đánh giá về nội dung:

*Luận điểm: Tình yêu làng, yêu nước của nhân vật ông Hai:

- Luận cứ 1: Ông Hai nhớ Làng

- Luận cứ 2: Ông theo dõi tin tức kháng chiến

- Luận cứ 3: Tâm trạng đau đớn, tủi nhục của ôngkhi nghe tin làng chợ Dầu theo Tây.

- Luận cứ 4: Ông vui sướngkhi được tin cải chính

b2.Đánh giá về nghệ thuật::

- Xây dựng tình huống để làm nổi bật tâm trạng, tình cảm của nhân vật một cách đặc sắc.

- Các chi tiết miêu tả nhân vật: ý nghĩ, hành vi, ngôn ngữ tự nhiên dân dã giàu tính khẩu ngữ, đặc biệt là tâm lý hay khoe làng

của nhân vật ông Hai

- Các hình thức trần thuật phong phú: đối thoại, độc thoại nội tâm…

c Kết bài:

- Thành công của nhà văn khi xây dựng nhân vật ông Hai

- Sức hấp dẫncủa hình tượng nhân vật

3 Viết bài:

4 Đọc lại bài viết và sửa chữa:

III Ghi nhớ/ 68

IV Luyện tập:

V Hướng dẫn tự học:

1 Thuộc dàn ý nghị luận về truyện ( phân tích nhân vật)

2 Lớp 9A 2, 9A6: Viết đoạn văn từ 12 -15 câu nêu cảm nhận về tình yêu thương đồng đội của Phương Định trong tác phẩm “Những ngôi sao xa xôi” của Lê Minh Khuê (nộp trên Trường học kết nối)

2 Lớp 9A 11: Viết đoạn văn từ 12 -15 câu nêu cảm nhận về tâm hồn trong sáng, hồn nhiên của Phương Định trong tác phẩm “Những ngôi sao xa xôi” của Lê Minh Khuê (nộp trên Trường học kết nối)

DÀN BÀI NGHỊ LUẬN VỀ NHÂN VẬT:

I Mở bài: - Dẫn dắt vào đề:

- Giới thiệu tác giả, hoàn cảnh sáng tác tác phẩm

- Giới thiệu vấn đề (Khái quát đặc điểm nhân vật.)

II.Thân bài.

Bước 1 -Tóm tắt hoàn cảnh nhân vật

-Ý nghĩa nhan đề/ Chủ đề tác phẩm (Vấn đề chủ yếu trong nội dung)

Bước 2 Phân tích nội dung ,các đặc điểm của nhân vật

a LĐ1: đặc điểm 1 của nhân vật.

1 Câu 1: Luận điểm (nhận xét chung về đặc điểm 1 của nhân vật)

2 Các câu tiếp theo (triển khai):

- Nêu các dẫn chứng tiêu biểu (SGK): DC trực tiếp “SGK”, DC gián tiếp SGK

- Phân tích (nhận xét, đánh giá), bình luận,… dẫn chứng (dùng những từ như: như vậy, đoạn văn cho thấy, đã khẳng

định, khắc họa, tác giả đã rất thành công khi sử dụng…)

3 Câu kết: tiểu kết (chốt ý).

b LĐ2: đặc điểm 2 của nhân vật

(Như trên)

• *Cần chú ý câu chuyển ý giữa các luận điểm:

+ Về mặt hình thức: có từ ngữ liên kết: chẳng những … mà còn, không những….mà còn, tuy …nhưng, càng…càng, thứ hai, thứ ba, nếu … thì

+ Về mặt nội dung: khái quát nội dung luận điểm trên, giới thiệu luận điểm dưới

c LĐ3: đặc điểm 3 của nhân vật (Như trên)

Bước 3 Đánh giá : Đánh giá chung nội dung, nghệ thuật, chủ đích nghệ thuật, tư tưởng (Ý nghĩa xã hội của nhân

vật: Tiêu biểu cho hạng người nào trong xã hội ) Chú ý liên hệ với các nhân vật khác.

c.Kết bài.

-Khẳng định giá trị ND, nghệ thuật, tính cách của nhân vật (nâng cao, cảm nhận riêng),

-Liên hệ thực tế: Đóng góp của tác phẩm với cuộc đời, văn học

-Liên hệ bản thân: bài học

d Luận điểm về nghệ thuật:

-Cốt truyện (đơn giản, tự nhiên,…)

-Tình huống truyện thể hiện nhân vật (độc đáo, bất ngờ, thú vị, éo le, …)

-Ngôn ngữ nhân vật (ngôn ngữ của người nông dân,…)

-Cách xây dựng nhân vật (dựa vào lời nói, hành động hay tâm trạng,…)

-Ngôi kể: 1,3