Vai trò quản lý nhà nước của chính quyền cấp huyện trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc thái ở như xuân, tỉnh thanh hóa

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP HUYỆN TRONG VIỆC GIỮ GÌN, PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG CỦA DÂN TỘC.... Nâng cao vai trò quản lý nhà nước của ch

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

ĐÀM VĂN THÔNG

VAI TRÒ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP HUYỆN TRONG VIỆC GIỮ GÌN, PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG CỦA DÂN TỘC

THÁI Ở NHƯ XUÂN, TỈNH THANH HÓA

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ

NGHỆ AN, 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

ĐÀM VĂN THÔNG

VAI TRÒ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP HUYỆN TRONG VIỆC GIỮ GÌN, PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG CỦA DÂN TỘC

THÁI Ở NHƯ XUÂN, TỈNH THANH HÓA

Chuyên ngành: CHÍNH TRỊ HỌC

Mã số: 60.31.02.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ

Người hướng dẫn khoa học:

GVC TS PHẠM THỊ BÌNH

NGHỆ AN, 2017

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, tôi xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong khoa Chính trị học - Trường Đại học Vinh đã nhiệt tình giúp đỡ, góp ý kiến

Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo TS.GVC Phạm Thị Bình,

người trực tiếp hướng dẫn tôi thực hiện luận văn này

Xin chân thành cảm ơn cán bộ Ban Dân tộc và miền núi tỉnh Thanh Hóa,

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thanh Hóa, phòng Văn hóa và Thông tin huyện Như Xuân, Trung tâm Văn hóa - Thể dục- Thể thao huyện Như Xuân, Chi cục Thống kê huyện Như Xuân, UBND các xã, thị trấn trên địa bàn huyện; Cảm ơn sự giúp đỡ của các đồng chí lãnh đạo các xã, thị trấn trên địa bàn huyện

Xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình, anh chị, bạn bè đồng nghiệp đã khích lệ, động viên tôi trong quá trình thực hiện luận văn

Mặc dù cố gắng nhưng do năng lực nghiên cứu, nguồn tài liệu hạn chế nên chắc chắn luận văn không tránh khỏi những thiếu sót cần bổ sung, rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến chân thành của quý thầy cô và bạn đọc

Nghệ An, ngày tháng 8 năm 2017

Học viên

Đàm Văn Thông

MỤC LỤC

Trang TRANG PHỤ BÌA

LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU 1

B NỘI DUNG 8

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP HUYỆN TRONG VIỆC GIỮ GÌN, PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG CỦA DÂN TỘC 8

1.1 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài: 8

1.2 Quản lý nhà nước về giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống 16

1.3 Nâng cao vai trò quản lý nhà nước của chính quyền cấp huyện trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc trong giai đoạn hiện nay là một tất yếu khách quan 21

Kết luận chương 1 31

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VAI TRÒ QUẢN LÝ CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP HUYỆN TRONG VIỆC GIỮ GÌN, PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG CỦA DÂN TỘC THÁI Ở NHƯ XUÂN, TỈNH THANH HÓA 33

2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Thái ở huyện Như Xuân, tỉnh Thanh Hóa 33

2.2 Tình hình về vai trò quản lý của chính quyền cấp huyện trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Thái ở huyện Như Xuân, tỉnh Thanh Hóa 44

Kết luận chương 2 74

CHƯƠNG 3 QUAN ĐIỂM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP HUYỆN TRONG VIỆC GIỮ GÌN, PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG CỦA DÂN TỘC THÁI Ở NHƯ XUÂN, TỈNH THANH HÓA 76

3.1 Quan điểm nhằm nâng cao vai trò quản lý của chính quyền huyện trong việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc Thái ở huyện Như Xuân, tỉnh Thanh Hóa 76

3.2 Một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò quản lý của chính quyền cấp huyện trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Thái ở huyệnNhư Xuân, tỉnh Thanh Hóa 81

Kết luận chương 3 99

C KẾT LUẬN 100

D DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 103

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đất nước Việt Nam có lịch sử mấy nghìn năm dựng nước và giữ nước Nhân dân ta rất anh hùng trong chiến đấu và cần cù, thông minh trong lao động sản xuất, sáng tạo trong văn học nghệ thuật, đã để lại nhiều giá trị vật chất và tinh thần đặc sắc, tạo nên bản sắc văn hóa dân tộc đáng tự hào Bản sắc văn hóa của dân tộc là những giá trị vật chất và tinh thần đặc trưng trường tồn cùng dân tộc Một mặt, bản sắc văn hóa của dân tộc phản ánh sinh động đời sống kinh tế - xã hội của dân tộc, mặt khác, đó cũng là dấu hiệu đặc trưng của từng dân tộc

Trong xu thế toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và trước sự phát triển như

vũ bão của khoa học - công nghệ hiện đại, vấn đề giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống càng có ý nghĩa sống còn đối với mỗi dân tộc, mỗi quốc gia trên thế giới Đối với nước ta, mỗi một tộc người trong đại gia đình Việt Nam đều có những nét văn hóa riêng đặc sắc, góp phần làm phong phú, đa dạng nền văn hóa của cả dân tộc việt Nam Do vậy, việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống, chống sự “hòa tan”, “lai căng”, “học đòi”, đánh mất giá trị truyền thống, tiếp nhận những điều không phù hợp, có hại cho lối sống lành mạnh, làm xói mòn các và suy yếu sức mạnh của dân tộc càng được chú trọng và quan tâm hơn bao giờ hết

Sau hơn 30 năm đất nước đổi mới, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam cùng với sự đoàn kết một lòng của cả dân tộc, vị thế của đất nước ngày càng được khẳng định và đời sống của nhân dân ngày càng được nâng cao Chúng ta đang trong quá trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân; thực hiện nền kinh tế thị trường tăng cường hội nhập đầy đủ trên các lĩnh vực với khu vực, thế giới và

toàn cầu Trên con đường đổi mới ấy, chúng ta vừa có nhiều thuận lợi, nhiều

cơ hội những cũng vừa gặp không ít khó khăn, thậm chí là phải đối mặt với rất nhiều thách thức, nguy cơ Một trong những thách thức, nguy cơ đối với

sự phát triển bền vững của dân tộc là vấn đề giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống Tình trạng nhiều giá trị văn hóa truyền thống đang dần bị mai một, bị lãng quên hoặc bị thương mại hóa đang ngày một gia tăng, làm ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện và lâu dài của xã hội Các giá trị văn hóa truyền thống bị suy giảm, bị coi thường diễn ra nhiều nơi, nhiều địa phương, nhiều dân tộc đang là vấn đề thu hút sự quan tâm của cả xã hội Bởi

đó là những biểu hiện của suy thoái văn hóa, là nguyên nhân sâu xa làm suy giảm sự bền vững của quốc gia, dân tộc trên nhiều phương diện kinh tế, chính trị…

Chính vì vậy, vấn đề giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống ở nước ta đã được luật hóa đặt dưới sự kiểm soát của pháp luật Trong những năm qua, Đảng ban hành nhiều Nghị quyết, Nhà nước đã ban hành nhiều đạo luật trực tiếp và gián tiếp liên quan đến việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc như

Thực hiện quản lý nhà nước về giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở cấp huyện, Ủy ban Nhân dân - cơ quan chủ quản phân cấp Phòng Văn hóa và Thông tin chủ trì, trực tiếp tham mưu các nội dung về về giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc; đồng thời, phối hợp với các cơ quan liên quan, các ban, ngành, đoàn thể trong huyện xây dựng, triển khai các nội dung

về về giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trên địa bàn toàn huyện Vai trò quản lý nhà nước của chính quyền huyện trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc đã bước đầu phát huy hiệu quả Tuy nhiên, công tác tham mưu và phối hợp triển khai thực hiện các nội dung trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc nảy sinh nhiều vấn đề còn bất cập, thiếu tính khoa học và tính thực tiễn nên kết

quả đạt được chưa cao; vai trò quản lý nhà nước trong lĩnh vực này vẫn còn chưa đạt được hiệu quả như mong muốn; tình trạng các giá trị văn hóa truyền thống bị mai một, bị biến tướng vẫn đang diễn ra hết sức phức tạp, theo nhiều

chiều hướng khó kiểm soát

Như Xuân là một huyện miền núi của tỉnh Thanh Hóa có tới 61,81% dân

số là người dân tộc thiểu số, trong đó 42,40 % là cộng đồng dân tộc Thái với những giá trị văn hóa phong phú, độc đáo và chứa đựng tính nhân văn sâu sắc Dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, đặc biệt là sự ủng

hộ chung sức của cộng đồng các dân tộc nói chung và dân tộc Thái trên địa bàn huyện Như Xuân nói riêng, vấn đề bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc Thái ở đây đã đạt được những kết quả tích cực Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan khác nhau mà việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc Thái ở huyện Như Xuân vẫn còn chứa đựng nhiều tồn tại, thiếu sót cần được khắc phục kịp thời

Là một cán bộ đang công tác trong ngành văn hóa huyện, tôi tự thấy mình phải có trách nhiệm nghiên cứu và tìm ra các giải pháp để góp phần giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Thái Vì vậy, tôi chọn

vấn đề “Vai trò quản lý nhà nước của chính quyền cấp huyện trong việc

giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Thái ở huyện Như Xuân, tỉnh Thanh Hóa” làm đề tài luận văn tốt nghiệp Thạc sỹ

Thứ nhất, các văn bản của Đảng và Nhà nước: Nghị quyết số: 33-NQ/W ngày 09/06/2014 của Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương Đảng

khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước; Quốc hội đã thông qua Luật Di sản văn hoá năm 2001, Luật số 32/2009/QH khóa XII về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật di sản; Nghị định số 702/2012/NĐ-CP ngày 18/09/2012 của Chính phủ quy định thẩm quyền, trình tự, thủ tục lập, phê duyệt quy hoạch dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh; Nghị định số 158/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa, thể thao, du lịch và quảng cáo…

Thứ hai, các công trình nghiên cứu về người Thái trên đất nước Việt

Nam nói chung như: Tư liệu về lịch sử và xã hội dân tộc Thái; Lê Ngọc Thắng (1990), Nghệ thuật trang phục người Thái, Nxb Văn hóa dân tộc; Cầm Trọng và Phan Hữu Dật (1995), Văn hóa Thái Việt Nam, Nxb Văn hóa dân tộc; Cầm Trọng (1998), Văn hóa và lịch sử người Thái ở Việt Nam, Nxb Văn hóa dân tộc; Ngô Đức Thịnh, Cầm Trọng (2003), Luật tục Thái ở Việt Nam,

Nxb Văn hóa dân tộc Các công trình nghiên cứu trên ở nhiều góc độ khác nhau đã giúp chúng ta hiểu về phong tục tập quán, nguồn gốc, lịch sử, hình thái kinh tế của người Thái

Thứ ba, các công trình nghiên cứu về dân tộc Thái trên địa bàn tỉnh

Thanh Hóa: Vương Anh (2001), Tiếp cận văn hóa Thái xứ Thanh, Nxb Văn hóa Thể thao, Thanh Hóa; Lê Thị Ngọc Ái (1994), Trang phục của phụ nữ Thái ở miền tây Thanh Hóa, Nxb Văn hóa dân tộc, Hà Nội, số 10; Vi Văn Biên (2006), Văn hóa vật chất của người Thái ở Thanh Hóa và Nghệ An, Nxb Văn hóa dân tộc, Hà Nội; Lê Sỹ Giáo (1995), Lần tìm cội nguồn lịch sử của người Thái ở Thanh Hóa, Tạp chí Dân tộc học; Lê sỹ Giáo (1979), Tổ chức xã hội của người Thái Mường Ca Gia (Thanh Hóa), Tạp chí Dân tộc học, số 2; Ban nghiên cứu và biên soạn lịch sử Thanh Hóa (2005) Văn hóa phi vật thể Thanh Hóa, Nxb Thanh Hóa; Nguyễn Thị Thanh Hiền (2001), Đề cương trưng bày "Đặc trưng văn hóa Thái ở Thanh Hóa", Bảo tàng Thanh Hóa; Sở

Văn hóa - Thông tin Thanh Hóa (1985) Các công trình trên đã có nhiều đóng góp to lớn, giúp cho chúng tôi hiểu sâu hơn về thực trạng các giá trị truyền thống văn hóa dân tộc Thái nói chung và ở địa bàn huyện Như Xuân nói riêng

Tuy nhiên, cho đến hiện nay, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện về vấn đề quản lí nhà nước (QLNN) của chính quyền cấp huyện về giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Thái

và đưa ra những phương hướng, giải pháp nhằm nâng cao vai trò quản lý của chính quyền địa phương để ngăn chặn có hiệu quả tình trạng các giá trị văn hóa truyền thống bị mai một, bị biến tướng ở địa phương Đối với vấn đề vai trò quản lý nhà nước của chính quyền địa phương trong việc việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc trên địa bàn huyện Như Xuân, tỉnh Thanh Hóa cũng vậy Do đó, việc nghiên cứu đề tài này là việc làm rất cần thiết để tìm ra những giải pháp khoa học, khả thi nhằm nâng cao hiệu quả quản lý của chính quyền huyện trong công tác giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Thái ở Như Xuân, tỉnh Thanh Hóa Đối với tác giả, những công trình nghiên cứu trên là những tài liệu rất bổ ích cho quá trình nghiên cứu, tham khảo để thực hiện đề tài

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao vai trò quản lý nhà nước của chính quyền cấp huyện trong việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn

hóa truyền thống của dân tộc Thái ở huyện Như Xuân, tỉnh Thanh Hóa

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ cơ sở lý luận về vai trò quản lý nhà nước của chính quyền cấp huyện trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Thái

- Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng về vai trò quản lý nhà nước của chính quyền cấp huyện trong việc giữ gìn các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Thái tại huyện Như Xuân, tỉnh Thanh Hóa

- Đề xuất một số quan điểm và giải pháp nhằm nâng cao vai trò quản lý nhà nước của chính quyền cấp huyện trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Thái ở huyện Như Xuân, tỉnh Thanh Hóa trong thời gian tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Vai trò quản lý nhà nước của chính quyền cấp huyện trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Thái tại huyện Như Xuân, tỉnh Thanh Hóa

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu vai trò quản lý nhà nước mà cụ thể là tập trung vào vai trò của chính quyền cấp huyện trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Thái tại Như Xuân, tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2010-

2015 và đề xuất các giải pháp cho giai đoạn 2017 - 2020

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở phương pháp luận:

Luận văn vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật Mác-xít

4.2 Phương pháp nghiên cứu:

Luận văn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cơ bản sau:

- Phương pháp lịch sử - logic

- Phương pháp mô tả, giải thích

- Phương pháp điều tra, phỏng vấn

- Phương pháp phân tích tổng hợp, so sánh

- Phương pháp quan sát, thu thập thông tin

5 Đóng góp khoa học của luận văn:

Làm rõ cơ sở lý luận về vai trò quản lý nhà nước của chính quyền cấp huyện trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Thái

Đề xuất một số giải pháp đồng bộ và có tính khả thi nhằm nâng cao vai trò quản lý nhà nước của chính quyền cấp huyện trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Thái ở huyện Như Xuân, tỉnh Thanh Hóa thời gian tới

Đề tài là tư liệu bổ ích đối với sinh viên, học viên chuyên ngành Chính trị học và những người quan tâm đến lĩnh vực này

6 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục,

nội dung của đề tài gồm 3 chương, 7 tiết

B NỘI DUNG CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP HUYỆN TRONG VIỆC GIỮ GÌN, PHÁT HUY CÁC GIÁ

TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG CỦA DÂN TỘC

1.1 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài

1.1.1 Quản lý nhà nước

Muốn nghiên cứu khái niệm quản lý nhà nước, trước hết cần làm rõ khái niệm “quản lý” Quản lý là lĩnh vực được nhiều ngành khoa học xã hội và khoa học tự nhiên quan tâm nghiên cứu Thuật ngữ “quản lý” thường được hiểu theo những cách khác nhau tuỳ theo góc độ khoa học cũng như cách tiếp cận của người nghiên cứu Mỗi lĩnh vực khoa học dưới góc độ nghiên cứu đều

có cách định nghĩa riêng và do vậy, khái niệm “quản lý” ngày càng đa dạng

và được hoàn thiện dần phù hợp với các hoạt động của đời sống xã hội

C.Mác khẳng định: “Bất kỳ lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào đó mà được tiến hành tuân theo một quy mô tương đối lớn đều cần có sự quản lý ở mức độ nhiều hay ít nhằm phối hợp những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất, sự vận động này khác với sự vận động của các cơ quan độc lập của cơ thể đó Một nhạc công tự điều khiển mình, nhưng một dàn nhạc phải

có nhạc trưởng…”[10, tr.523]

Như vậy, theo C.Mác, quản lý là nhằm phối hợp các lao động đơn lẻ để đạt được cái thống nhất của toàn bộ quá trình sản xuất Ở đây, C.Mác đã tiếp cận khái niệm quản lý từ góc độ mục đích của quản lý

Trong quan niệm của nhà khoa học nghiên cứu về quản lý hiện nay, nay, quản lý là sự tác động chỉ huy, điều khiển các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để chúng phát triển phù hợp với quy luật, đạt tới mục

đích đã đề ra và đúng với ý chí của người quản lý Theo đó, quản lý là việc tổ chức, chỉ đạo các hoạt động của xã hội nhằm đạt được một mục đích của người quản lý Cách tiếp cận này đã nhấn mạnh cách thức và mục đích của quản lý

Như vậy, quản lý là sự tác động của chủ thể lên đối tượng nhằm đạt được mục tiêu Còn việc tác động theo cách nào là tuỳ thuộc vào góc độ nghiên cứu của từng khoa học khác nhau, lĩnh vực khác nhau cũng như cách tiếp cận của nhà nghiên cứu Do vậy, có quan niệm quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các chức năng kế hoạch hoá, tổ chúc, chỉ đạo

xã hội và hành vi hoạt động của con người để duy trì và phát triển các mối quan hệ xã hội và trật tự pháp luật nhằm thực hiện những chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ

Tổ quốc xã hội chủ nghĩa” [24, tr.207]

Quản lý nhà nước được xem là một hoạt động chức năng của nhà nước trong quản lý xã hội và có thể xem là hoạt động chức năng đặc biệt Quản lý nhà nước là hoạt động mang tính chất quyền lực nhà nước, được sử dụng quyền lực nhà nước để điều chỉnh các quan hệ xã hội Do vậy, quản lý nhà nước được hiểu theo hai nghĩa:

Theo nghĩa rộng, quản lý nhà nước là dạng quản lý xã hội của nhà nước, được sử dụng quyền lực nhà nước để điều chỉnh các quá trình xã hội và hành

vi hoạt động của con người do tất cả các cơ quan nhà nước tiến hành để thực hiện các chức năng của Nhà nước đối với xã hội

Theo nghĩa hẹp, quản lý nhà nước là dạng quản lý xã hội mang tính quyền lực nhà nước với chức năng chấp hành pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật của các cơ quan trong hệ thống hành pháp

Trong đề tài này, quản lý nhà nước được hiểu theo nghĩa rộng, bao gồm toàn bộ các hoạt động từ ban hành các văn bản luật, các văn bản mang tính pháp quy đến việc chỉ đạo trực tiếp hoạt động của đối tượng bị quản lý và vấn

đề tư pháp đối với đối tượng quản lý cần thiết của Nhà nước Hoạt động quản

lý nhà nước chủ yếu và trước hết được thực hiện bởi tất cả các cơ quan nhà nước, song có thể các tổ chức chính trị - xã hội, đoàn thể quần chúng và nhân dân trực tiếp thực hiện nếu được nhà nước uỷ quyền, trao quyền thực hiện chức năng của nhà nước theo quy định của pháp luật

1.1.2 Giá trị văn hóa và giá trị văn hóa truyền thống

1.1.2.1 Giá trị văn hóa

Nhà xã hội học hiện đại Mỹ - J.H.Fichter đã có một định nghĩa giản lược

về giá trị như sau: “theo cách mô tả chúng ta có thể nói rằng tất cả những gì

có ích lợi, đáng ham chuộng hoặc đáng kính phục đối với con người hoặc nhóm người đều là một giá trị”

Trong cuốn “Những giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam”, GS.TS Ngô Đức Thịnh trên cơ sở nghiên cứu chuyên sâu đã đề xuất định nghĩa tương đối toàn diện về khái niệm giá trị Theo ông, “giá trị là quan niệm về cái có ý nghĩa, được cộng đồng xã hội lựa chọn, cùng nhau chia sẻ và tôn vinh Đối với mỗi thành viên trong nhóm, giá trị là cái đáng ước ao, cần phải ước ao và khi đạt được sẽ bùng nở sự thăng hoa tinh thần Chính vì vậy, thực thi giá trị

có tác dụng điều tiết đối với hoạt động của con người, tìm hiểu giá trị giúp ta tiếp cận với các động lực ẩn tàng trong đời sống xã hội ”[37; 3]

Như vậy có thể hiểu, giá trị bao gồm tất cả những gì có ích cho mọi người, cho cộng đồng, cho quốc gia dân tộc và cho nhân loại Nhà giáo dục

Mỹ Lyda Judson Hannifan ngay từ năm 1916 đã xác định rằng “ Những giá trị

hiện thực có tác dụng lên hầu hết cuộc sống hàng ngày của con người ”, là cái được gọi là khái niệm “vốn xã hội” Còn Ngân hàng thế giới năm 1999 lại xác định “bằng chứng mỗi ngày một nhiều chỉ rõ rằng, sự liên kết xã hội là rất thiết yếu cho các xã hội trong việc làm giàu mạnh kinh tế và cho việc phát triển tiến lên không ngừng” Theo cách hiểu này ta thấy, giá trị thực hiện hai chức năng căn bản là: Liên kết xã hội, gắn bó cộng đồng và định hướng, chi phối tư duy, hành động của cộng đồng và quốc gia Đó chính là lý do vì sao người ta đề cao, tôn vinh giá trị văn hóa như là loại “tài sản đặc biệt” vốn xã hội hay “vốn văn hóa” cho phát triển Trong quá trình sáng tạo văn hóa, các

cá nhân được nhập thân vào cộng đồng và xã hội, được tiếp nhận một hệ thống giá trị và chuẩn mực cho phép cá nhân có khả năng tồn tại với tư cách

là thành viên có chất lượng của cộng đồng Có nghĩa là các cá nhân thực hiện quá trình “xã hội hóa”, “văn hóa hóa” chính bản thân mình Xã hội tác động tới việc hình thành nhân cách cá nhân thông qua văn hóa và ngược lại cá nhân

sẽ tiếp nhận và làm theo nguyện vọng và mong muốn của xã hội; qua đó mà tác động tích cực trở lại, thúc đẩy tiến bộ xã hội, đặc biệt là những cá nhân xuất chúng, có đạo đức cao đẹp Đó là các danh nhân văn hóa kiệt xuất của nhân loại Các vị đó mất đi nhưng tư tưởng, tấm gương đạo đức của họ còn mãi mãi đồng hành cùng nhân loại dưới dạng “di sản ký ức” hay các giá trị văn hóa

Các nhà khoa học còn tiếp cận giá trị văn hóa từ hai cấp độ: Nhân loại và quốc gia dân tộc Từ thời cổ đại Hy Lạp – La Mã, với Chân - Thiện - Mỹ và tới cách mạng tư sản Pháp, với Tự do - Bình đẳng - Bác ái được coi là những giá trị văn hóa mang tính phổ quát toàn nhân loại Nhưng trong phạm vi từng quốc gia, tùy vào điều kiện lịch sử cụ thể, người ta xác định môt hệ giá trị văn hóa riêng làm mục tiêu phát triển Chẳng hạn, người Nhật đề cao tính Thiện, Ích, Mỹ; còn người Singapore lại đặt quốc gia lên trên hết, lấy gia đình là gốc,

đề cao vai trò cá nhân, tôn giáo khoan dung và dân tộc hài hòa Người Việt

Nam chúng ta lựa chọn 3 tiêu chí Dân chủ, Công bằng, Văn minh và xác định được hệ giá trị văn hóa tiêu biểu của quốc gia là :

- Ý thức liên kết cộng đồng qua hàng ngàn năm lịch sử dựng nước và giữ nước

- Chủ nghĩa yêu nước truyền thống và sự phản ứng quyết liệt đối với những hành vi đi ngược lại lợi ích của dân tộc

- Chủ nghĩa nhân văn và lòng nhân ái đậm chất Việt “thương người như thể thương thân”

Từ đặc trưng lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước cũng như bối cảnh quốc tế nói chung và khu vực Đông Nam Á nói riêng, đối với người Việt Nam, giá trị văn hóa mang tính bất biến và thiêng liêng mãi mãi sẽ là tinh thần “Không có gì quý hơn Độc Lập, Tự Do” và chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ quốc gia Có thể coi đây là yếu tố bất biến trong văn hoá Việt Nam Chúng ta phải lấy “ Dĩ bất biến, ứng vạn biến” là nguyên tắc ứng xử văn hóa trong hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống do các thế hệ tiền bối trao truyền đến hôm nay Chỉ như thế Việt Nam mới có thể hội nhập với nhân loại mà vẫn giữ được bản sắc văn hóa dân tộc

1.1.2.2 Giá trị văn hóa truyền thống

Tác giả Trần Ngọc Thêm cho rằng: “Truyền thống văn hoá là những giá

trị tương đối ổn định (những kinh nghiệm tập thể) thể hiện dưới những khuôn mẫu xã hội được tích luỹ và tái tạo trong cộng đồng người qua không gian và được cố định hoá dưới những phong tục tập quán, nghi lễ, luật pháp, dư

luận…” [27, tr 133]

Thực tiễn lịch sử cho thấy, mỗi dân tộc dù ở trình độ văn minh cao hay thấp, dù đã phát triển hay đang phát triển, cũng đều có những truyền thống đặc trưng của riêng mình và do đó có hệ thống giá trị văn hoá truyền thống riêng của mình Hệ thống giá trị đó chính là sự kết tinh tất cả những gì tốt đẹp nhất qua các thời đại lịch sử khác nhau của dân tộc để làm nên bản sắc riêng

Nó được truyền lại cho thế hệ sau và cùng với thời gian và sự biến thiên của lịch sử sẽ được bổ sung, được làm giàu bằng các giá trị mới

Giáo sư Trần Văn Giàu khẳng định: “Giá trị truyền thống được biểu hiện là những cái tốt, bởi vì những cái tốt mới được gọi là giá trị Thậm chí không phải bất cứ cái gì tốt đều được gọi là giá trị; mà phải là cái tốt cơ bản, phổ biến có nhiều tác dụng tích cực cho đạo đức, cho sự hướng dẫn nhận định, đánh giá và dẫn dắt hành động của một dân tộc thì mới mang đầy đủ ý

nghĩa của khái niệm “giá trị truyền thống” [37, tr 132]

Như vậy, ta thấy rằng truyền thống văn hoá là các giá trị do lịch sử để lại, được thế hệ sau tiếp nối, khai thác và phát huy trong thời đại mới Khi đã hình thành, truyền thống mang tính bền vững và có chức năng định hướng, đánh giá và điều chỉnh hành vi của cá nhân và cộng đồng

Khi nói đến giá trị văn hoá truyền thống là nói đến những truyền thống tốt cơ bản, phổ biến đã có sự đánh giá, đã được thẩm định nghiêm ngặt của thời gian, đã có sự chọn lọc, sự phân định và khẳng định ý nghĩa tích cực của chúng đối với cộng đồng trong những giai đoạn lịch sử nhất định Tuy nhiên,

do tính lịch sử của chúng nên các giá trị văn hóa truyền thống có tính hai mặt,

vì vậy, yêu cầu chúng ta phải đứng trên quan điểm phát triển và tính biện chứng, phải nhìn nhận, đánh giá các giá trị một cách toàn vẹn Không được lý tưởng hóa giá trị văn hoá truyền thống cũng như không được tuyệt đối hóa các hạn chế, tiêu cực Nếu lý tưởng hóa các giá trị truyền thống, xem chúng là bất biến, là khuôn mẫu, không thay đổi thì sẽ dẫn đến ý chí bảo thủ, bằng lòng với quá khứ, quay lưng lại với hiện tại, ngăn cản sự vận động và phát triển của xã hội Còn nếu phủ nhận một cách sạch trơn các giá trị văn hóa truyền thống, coi truyền thống là nguyên nhân của sự lạc hậu, nghèo nàn của xã hội

và hiện đại hóa bằng con đường ngoại nhập các giá trị văn hóa bên ngoài thì sớm muộn cũng tự đánh mất bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc, hủy hoại sức mạnh nội sinh, làm mất tính bền vững và ổn định của sự phát triển

Tính chất của văn hóa truyền thống: Văn hóa truyền thống tự thân nó

mang rất nhiều tính chất Với phạm vi luận văn, chúng tôi chỉ tập trung vào phân tích và làm rõ một số tính chất cơ bản sau:

Tính giá trị

Văn hóa và văn hóa truyền thống hướng tới mục đích là các giá trị nhân bản, sự hoàn thiện của cá nhân, của cả xã hội Văn hóa truyền thống là tấm gương phản chiếu cho mọi hành động của các cá nhân trong cộng đồng đó soi vào Nó là những nguyên lý mà các cá nhân, cộng đồng, dân tộc trong các giai đoạn lịch sử dựa vào đó mà phân biệt đúng, sai, phải, trái nhằm định hình hướng hoạt động, nhằm hướng tới các giá trị: Chân - Thiện - Mỹ

Tính ổn định

Những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc ta từ trước đến nay và cả tương lai nữa là những giá trị đã có sự đánh giá, đã được thẩm định nghiêm ngặt của thời gian, đã có sự chọn lọc, sự phân định và khẳng định ý nghĩa tích cực của chúng đối với dân tộc và nó là một thành tố ổn định của ý thức xã hội dưới các dạng: phong tục tập quán, nghi lễ, dư luận xã hội, pháp luật…

Tính lưu truyền

Văn hóa phát triển như dòng sông chảy liên tục Các giá trị của văn hóa truyền thống được chuyển giao nối tiếp cùng với chiều dài của lịch sử dân tộc Dưới thời đại mới truyền thống được bổ sung, được nâng lên tầm cao mới cho phù hợp với thời đại

1.1.3 Quản lý nhà nước về giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống

Quản lý nhà nước về giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc cần được tiếp cận từ giác độ quản lý nhà nước về lĩnh vực văn hóa Thực chất quản lý nhà nước về văn hoá là quản lý các hoạt động văn hoá bằng chính sách và pháp luật Đó là hoạt động hành chính nhà nước dựa trên

hệ thống các văn bản pháp lý, văn bản hành chính để quản lý những vấn đề cơ

bản thuộc về giá trị văn hóa nhằm định hướng, kiểm soát sự phát triển văn

hóa theo mục tiêu xây dựng nền văn hóa tiến tiến đậm đà bản sắc dân tộc

Từ những khái niệm về quản lý nhà nước, khái niệm về giá trị văn hóa truyền thống, ta có thể hiểu được rằng quản lý nhà nước về giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống chính là sự tác động và điều chỉnh mang tính quyền lực của cơ quan hành chính nhà nước mà thực chất là việc thực thi pháp luật, chính sách của nhà nước liên quan đảm bảo để giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống được giữ gìn và phát triển theo đúng mục tiêu xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc Thông qua các hoạt động của cơ quan nhà nước từ Trung ương đến địa phương và các biện pháp được triển khai nhằm đạt được mục tiêu cuối cùng là các giá trị văn hóa truyền thống của 54 dân tộc chung sống trên dải đất hình chữ S được bảo

vệ, giữ gìn và phát huy vai trò to lớn trong sự nghiệp xây dựng đất nước giàu mạnh, phồn vinh

Chủ thể quản lý nhà nước về giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống như trên đã trình bày là cơ quan quản lý hành chính nhà nước từ Trung ương đến cơ sở

Ở địa phương: Cơ quan quản lý nhà nước là Ủy ban Nhân dân các cấp

(tỉnh, huyện, xã)

Cơ quan tham mưu cấp tỉnh: Ban Văn hóa – Xã hội của Hội đồng Nhân dân tỉnh, Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch, các Sở, ban, ngành, đoàn thể tham gia phối hợp theo chức năng nhiệm vụ: Sở Giáo dục đào tạo, Sở Tài chính, Sở

Kế hoạch và Đầu tư; Tỉnh Đoàn thanh niên, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, Đài Phát thanh - Truyền hình…

Cơ quan tham mưu cấp huyện: Ban Văn hóa - Xã hội, Phòng Văn hóa và Thông tin và các phòng, ban, ngành, đoàn thể của huyện tham gia phối hợp theo chức năng, nhiệm vụ

Cơ quan tham mưu cấp xã: Ban Văn hóa, các đoàn thể của xã tham gia phối hợp theo chức năng, nhiệm vụ

Như vậy, cơ quan quản lý nhà nước cấp huyện là Ủy ban Nhân dân huyện

Cơ quan tham mưu cấp huyện gồm có Ban Văn hóa - xã hội của Hội đồng Nhân dân huyện, Phòng Văn hóa và Thông tin và các phòng, ban, ngành, đoàn thể của huyện tham gia phối hợp theo chức năng, nhiệm vụ được giao

1.2 Quản lý nhà nước về giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống

1.2.1 Nguyên tắc quản lý nhà nước trong việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc

Quản lý nhà nước về văn hoá là hoạt động của bộ máy nhà nước trong lĩnh vực hành pháp nhằm giữ gìn, xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam Hay nói cách khác, quản lý nhà nước về văn hoá là quản lý các hoạt động văn hoá bằng chính sách và pháp luật Hoạt động quản lý nhà nước về văn hoá bao gồm các mảng cơ bản sau: Quản lý nhà nước đối với văn hoá nghệ thuật; Quản lý nhà nước đối với văn hoá - xã hội; Quản lý nhà nước đối với di sản văn hoá

Việc thực thi vai trò quản lý nhà nước trong việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc phải dựa trên những nguyên tắc cơ bản Cũng như nguyên tắc quản lý về các lĩnh vực khác thuộc thẩm quyền của nhà nước, quản lý nhà nước về giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền

thống của dân tộc phải tuân theo nguyên tắc quản lý hành chính nhà nước nói chung để thực thi luật pháp, chính sách, chương trình của nhà nước liên quan đến lĩnh vực giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Các nguyên tắc đó bao gồm:

- Nguyên tắc Ðảng lãnh đạo trong quản lý hành chính nhà nước;

- Nguyên tắc nhân dân tham gia vào quản lý hành chính nhà nước;

- Nguyên tắc tập trung dân chủ;

- Nguyên tắc bình đẳng giữa các dân tộc;

- Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa;

- Nguyên tắc quản lý theo ngành kết hợp với quản lý theo lãnh thổ;

- Nguyên tắc quản lý theo ngành kết hợp với quản lý theo chức năng

1.2.2 Nội dung quản lý nhà nước trong việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc

Quản lý nhà nước về văn hoá là hoạt động của bộ máy nhà nước trong lĩnh vực hành pháp nhằm giữ gìn, xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam Hay nói cách khác, quản lý nhà nước về văn hoá là quản lý các hoạt động văn hoá bằng chính sách và pháp luật Nội dung quản lý nhà nước trong

việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc bao gồm

những nội dung sau:

Một là, xây dựng, ban hành các chính sách và văn bản pháp luật về giữ

gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc

Chính sách văn hoá được hiểu là tổng thể những nguyên tắc thể hiện tư tưởng chủ đạo của Nhà nước về đường lối, phương hướng xây dựng và phát triển nền văn hoá Chính sách văn hoá đặt ra các nguyên tắc chung của sự nghiệp phát triển văn hoá phù hợp với mục tiêu phát triển văn hoá chung của đất nước Các chính sách về quản lý và phát triển văn hoá hiện nay có thể kể đến: sáng tạo các giá trị văn hoá; bảo tồn, phát huy tài sản văn hoá; phát triển văn hoá cơ sở; giao lưu văn hoá quốc tế; hiện đại hoá kỹ thuật và phương thức

sản xuất, phân phối sản phẩm văn hoá; đào tạo, phát triển đội ngũ trí thức, văn nghệ sỹ; đảm bảo ngân sách, điều kiện pháp lý cho phát triển văn hoá; nâng cao tính tự quản và phân cấp quản lý văn hoá Chính sách văn hoá có ý nghĩa quan trọng trong công tác quản lý nhà nước về văn hoá song chính sách văn hoá không thể thay thế pháp luật Nhà nước ban hành các văn bản pháp luật

về văn hoá nhằm phát huy tác dụng của văn hoá tới sự hình thành nhân cách, nâng cao chất hượng cuộc sống tinh thần của con người Cụ thể:

Trong quản lý nhà nước về văn hoá nghệ thuật:

Nhà nước ban hành các chính sách phát triển văn hoá sâu rộng trong quần chúng nhân dân, phát huy khả năng sáng tạo Hay, nhà nước còn thực hiện chính sách bảo trợ vật chất ở mức độ khác nhau cho những loại hình văn hoá nghệ thuật không tự tồn tại và phát triển trong quan hệ kinh tế thị trường như sân khấu, tuồng cổ, nghệ thuật chèo… Tuy nhiên, để tạo điều kiện cho mọi công dân có quyền bình đẳng trong nghiên cứu khoa học kỹ thuật và sáng tạo nghệ thuật thì phải được quy định rõ trong luật Cụ thể, Điều 60 Hiến pháp quy định: “Công dân có quyền nghiên cứu khoa học, kỹ thuật, phát minh, sáng chế, sáng kiến cải tiến kỹ thuật, hợp lý hoá sản xuất, sáng tác, phê bình văn học, nghệ thuật… Nhà nước bảo hộ quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp”…

Trong quản lý nhà nước về văn hoá - xã hội:

Nhà nước ban hành các chính sách nhằm ổn định trật tự xã hội, giữ gìn những nét đẹp của văn hoá truyền thống, xây dựng nếp sống văn hoá mới… Bên cạnh đó cũng ban hành nhiểu văn bản pháp luật quy định những khuôn mẫu ứng xử trong xã hội như Nghị định số 87/2001/NĐ-CP ngày 21/11/2001

về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân gia đình; hay Quy chế thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội do Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 25/11/2005…

Trong quản lý nhà nước về di sản văn hoá:

Nhà nước ban hành các chính sách và pháp luật để phát triển sự nghiệp bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hoá Luật Di sản văn hoá năm 2001, Luật

số 32/2009/QH khóa XII về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật di sản là

những văn bản pháp lý quan trọng Nghị định số 702/2022/NĐ-CP ngày

18/09/2012 của chính phủ quy định thẩm quyền, trình tự, thủ tục lập, phê duyệt quy hoạch dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh; Nghị định số 158/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa, thể thao, du lịch và quảng cáo…

Hai là, tổ chức thực hiện của bộ máy các cơ quan quản lý nhà nước về giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc

Uỷ ban Nhân dân các cấp là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương thực hiện chức năng quản lý nhà nước về văn hoá trong địa phương mình theo quy định của pháp luật Hoạt động này bao gồm các công việc như đào tạo, bồi dưỡng cán bộ; xây dựng và chỉ đạo quy hoạch, kế hoạch; ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản pháp quy; hướng dẫn, tuyên truyền; thẩm định; cấp giấy phép, giấy chứng nhận… trong lĩnh vực văn hóa Đây là những hoạt động trên thực tế để thực hiện các chức năng quản lý nhà nước về văn hoá theo mục đích

và nhiệm vụ đã đặt ra Trong đó, hoạt động đầu tư tài chính cho văn hoá đóng vai trò đặc biệt quan trọng Hiện nay, xuất phát từ vấn đề quan tâm đến phát triển nguồn nhân lực nên nhà nước chú trọng đầu tư ngân sách cho giáo dục, xem đây cũng là hoạt động đầu tư tài chính cho văn hóa Tất nhiên, trong điều kiện của nền kinh tế thị trường, đẩu tư cho hoạt động văn hoá với tư cách là đầu tư cho hoạt động sản xuất nên các chủ thể cần tính toán đến hiệu quả đầu tư Nhưng cơ quan quản lý nhà nước một mặt phải nhận thức được vấn đề đầu tư cho văn hoá cũng tạo ra lợi nhuận cho nhà nước, cho nhân dân, nhưng mặt khác cũng cần có những cách thức để kiểm sát được tác động của cơ chế thị trường cho sự phát triển văn hoá đúng hướng và bền vững

Ba là, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm trong lĩnh vực giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc

Đây là một hoạt động có vai trò quan trọng của công tác quản lý nhà nước về giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Sự tác động trực tiếp của cơ quan kiểm duyệt và thanh tra có vai trò đặc biệt quan trọng Bởi vì văn hoá có mối quan hệ trực tiếp với chính trị và nó có tác động

trực tiếp đến sự hình thành và phát triển nhân cách con người

Trong điều kiện hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế thị trường và xu hướng xã hội hoá văn hoá hiện nay, các tác động tiêu cực nảy sinh ngày càng nhiều, vì vậy, hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý cần phải được quan tâm thực hiện một cách nghiêm túc, có kế hoạch phối hợp tổ chức hoạt động một cách chặt chẽ với các bộ, ngành khác Như vậy, chính quyền các cấp ở địa phương mới có khả năng thực hiện tốt chức năng và nhiệm vụ mà công tác quản lý nhà nước về văn hoá đã đề ra

1.2.3 Phương thức quản lý nhà nước trong việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc

Trên cơ sở các nội dung quản lý nhà nước trong việc giữ gìn và phát huy

các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc đã nêu, ta có thể phân ra các nhóm phương thức quản lý nhà nước trong việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc như sau:

Quản lý bằng phương thức giáo dục,tuyên truyền, thuyết phục

Tuyên truyền chủ trương của Đảng, phổ biến, giáo dục kiến thức và các quy định của pháp luật về giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc nhằm nâng cao ý thức và hiểu biết của của người dân, của cán bộ công chức, viên chức trong việc triển khai và thực hiện

Quản lý bằng phương thức hành chính

Dùng mệnh lệnh hành chính buộc đối tượng của quản lý nhà nước trong lĩnh vực giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc phải phục

tùng, tuân theo đúng quy định của pháp luật (ban hành các văn bản, các quyết định quản lý cụ thể từng vụ việc, kịp thời chính xác, đúng thẩm quyền và có hiệu quả)

Quản lý nhà nước bằng phương thức xử lý pháp luật

Dùng các quyết định quản lý, xử lý nghiêm minh các vụ vi phạm pháp luật trong lĩnh vực văn hóa nói chung, trong lĩnh vực giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc nói riêng Phương thức này thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật trong việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc

Như vậy, đòi hỏi chủ thể quản lý nhà nước trong lĩnh vực giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc cần phải nắm vững các nội dung và phương thức để quản lý có hiệu quả, thiết thực và nâng cao tinh thần trách nhiệm trong việc triển khai, thực hiện nhiệm vụ của người cán bộ, công chức Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, nhiệm vụ giữ gìn và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống đã từng được đặt ra và sau mỗi giai đoạn thử thách

đó, chúng ta lại có được những bài học kinh nghiệm quý báu Hiện nay, Việt Nam đang đứng trước xu thế toàn cầu hoá như một cơ hội để phát huy các giá trị truyền thống, đồng thời cũng là một thách thức lớn đối với việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Với truyền thống vẻ vang của dân tộc, với đường lối, chính sách phát triển đúng đắn, sáng suốt của Đảng Cộng sản Việt Nam, chúng ta có cơ sở để tin tưởng vào bản lĩnh và thắng lợi của nhân dân Việt Nam trong sự nghiệp giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong quá

trình toàn cầu hoá hiện nay

1.3 Nâng cao vai trò quản lý nhà nước của chính quyền cấp huyện trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc trong giai đoạn hiện nay là một tất yếu khách quan

1.3.1 Xuất phát từ vai trò quản lý nhà nước của chính quyền cấp huyện đối với việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc

Một là, chính quyền cấp huyện có vai trò ban hành các văn bản nhằm cụ

thể hóa các chủ trương của Đảng và quy định của pháp luật trong việc giữ gìn

và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc

Theo chủ trương của Đảng, căn cứ vào các quy định pháp luật của nhà nước hiện hành và từ thực tiễn của địa phương đặt ra những vấn đề các cơ quan quản lý nhà nước cần có quy định cụ thể về việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Theo thẩm quyền được giao, chính quyền nhà nước các cấp trong đó có cấp huyện giao cho Phòng Văn hóa - Thông tin chủ động tham mưu để ban hành kịp thời các văn bản nhằm cụ thể hóa các chủ trương của Đảng và quy định của pháp luật trong việc giữ gìn và

phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc tại địa phương

Công tác ban hành văn bản là một trong các hoạt động quản lý mang tính quyết định đến hiệu quả quản lý nhà nước về việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc tại địa phương Ở cấp Chính phủ, cấp Bộ ban hành các văn bản mang tính chung cho toàn quốc, diện điều chỉnh rộng, bao gồm nhiều đối tượng Tuy nhiên, dù rộng nhưng không thể bao quát hết tính phong phú và đa dạng của đối tượng điều chỉnh, do đó từng địa phương, nhất là cấp huyện, nhất thiết phải ban hành các văn bản mang tính xác thực và phù hợp với điều kiện của địa phương Trong thực tế, công tác ban hành văn bản càng đầy đủ, cụ thể chi tiết thì hiệu quả quản lý nhà nước của chính quyền cấp huyện trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc càng thuận lợi

Ở cấp huyện, cơ quan nhà nước có chức năng tham mưu các văn bản quản lý nhà nước trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc đó là Ban Văn hóa - Xã hội, Phòng Văn hóa và Thông tin và các phòng, ban, ngành, đoàn thể của huyện tham gia phối hợp theo chức năng, nhiệm vụ được giao Trong đó, Phòng Văn hóa và Thông tin giữ vai trò rất quan trọng, thể hiện ở việc thực hiện các nhiệm vụ sau:

Trình Ủy ban Nhân dân cấp huyện, ban hành quyết định, chỉ thị; kế hoạch dài hạn (5 năm) và hàng năm; đề án, chương trình phát triển văn hóa…; chương trình, biện pháp tổ chức thực hiện các nhiệm vụ cải cách hành chính nhà nước, xã hội hóa trong lĩnh vực quản lý nhà nước được giao

Trình Chủ tịch Ủy ban hân dân cấp huyện dự thảo các văn bản về lĩnh vực văn hóa, gia đình, thể dục, thể thao, du lịch và quảng cáo thuộc thẩm quyền ban hành của Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cấp huyện

Hai là, vai trò hướng dẫn và tổ chức thực hiện các chủ trương của Đảng

và quy định của pháp luật trong việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa

truyền thống của dân tộc

Phòng Văn hóa và Thông tin và các phòng, ban, ngành, đoàn thể của huyện tham gia phối hợp để hướng dẫn và tổ chức thực hiện các chủ trương của Đảng và quy định của pháp luật trong việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Phòng Văn hóa và Thông tin là cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban Nhân dân cấp huyện vừa thực hiện chức năng tham mưu, giúp Ủy ban Nhân dân cấp huyện quản lý nhà nước về văn hóa, gia đình, thể dục, thể thao, du lịch và quảng cáo vừa thực hiện một số nhiệm vụ, quyền hạn theo sự ủy quyền của Ủy ban Nhân dân cấp huyện và theo quy định của pháp luật Theo đó, Phòng Văn hóa và Thông tin thực hiện các nhiệm vụ sau:

Tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật, quy hoạch, kế hoạch,

đề án, chương trình đã được phê duyệt; hướng dẫn, thông tin tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về quản lý, hoạt động phát triển sự nghiệp văn hoá, gia đình, thể dục, thể thao, du lịch và quảng cáo; chủ trương xã hội hoá hoạt động văn hoá, thể dục, thể thao; phòng, chống bạo lực trong gia đình Hướng dẫn các tổ chức, đơn vị và nhân dân trên địa bàn huyện thực hiện phong trào văn hoá, văn nghệ; phong trào luyện tập thể dục, thể thao; xây dựng nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội; xây dựng phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá”; xây dựng gia đình văn

hoá, làng văn hoá, khu phố văn hoá, đơn vị văn hoá; bảo vệ các di tích lịch sử

- văn hoá và danh lam thắng cảnh; bảo vệ, tôn tạo, khai thác, sử dụng hợp lý tài nguyên du lịch, môi trường du lịch, khu du lịch, điểm du lịch trên địa bàn Hướng dẫn, kiểm tra hoạt động của các Thư viện, Trung tâm Văn hóa, Trung tâm Thể dục thể thao hoặc Trung tâm Văn hóa - Thể thao, các thiết chế văn hoá cơ sở, các cơ sở hoạt động dịch vụ văn hoá, thể dục, thể thao, du lịch

và quảng cáo điểm vui chơi công cộng thuộc phạm vi quản lý của Phòng trên địa bàn

Giúp Ủy ban Nhân dân cấp huyện quản lý nhà nước đối với tổ chức kinh

tế tập thể, kinh tế tư nhân; hướng dẫn và kiểm tra hoạt động các hội và tổ chức phi chính phủ hoạt động trên địa bàn thuộc các lĩnh vực văn hoá, gia đình, thể dục, thể thao, du lịch và quảng cáo theo quy định của pháp luật Hướng dẫn chuyên môn nghiệp vụ về lĩnh vực văn hoá, gia đình, thể dục, thể thao, du lịch và quảng cáo đối với các chức danh chuyên môn thuộc

Ủy ban Nhân dân xã, phường, thị trấn

Ba là, vai trò kiểm tra việc thực hiện các quy định của pháp luật liên quan đến việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc

Công tác kiểm tra, đánh giá công tác quản lý nhà nướcvề việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc là hoạt động quan trọng, góp phần làm cơ sở điều chỉnh các hoạt động trong lĩnh vực và phạm vi quản

lý, cũng như thấy rõ mức độ hiệu lực, hiệu quả của hoạt động quản lý trong lĩnh vực này Đây là cơ sở kiểm tra đánh giá mức độ thực hiện nghiêm túc hay chưa nghiêm túc các chủ trương, chính sách của Đảng và quy định của pháp luật trong việc thực hiện các quy định của pháp luật liên quan đến việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc tại địa phương; đồng thời đưa ra các giải pháp khắc phục, cũng như phương hướng phát triển Hội đồng Nhân dân và Ủy ban Nhân dân huyện thực hiện vai trò quản lý nhà nước trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân

tộc bằng hoạt động kiểm tra việc thực hiện các quy định của pháp luật liên quan đến lĩnh vực này trên phạm vi toàn huyện Đó là việc Hội đồng Nhân

dân huyện tổ chức các đoàn giám sát chuyên đề, Ủy ban Nhân dân huyện thực

hiện việc kiểm tra, thanh tra thường xuyên hoặc đối với những dự án quan trọng có thể mời các đoàn chuyên gia độc lập về kiểm tra, thanh tra, đánh giá khách quan Việc thanh tra, kiểm tra chuyên ngành đối với các đối tượng quản

lý về việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc cũng rất quan trọng; kết hợp công tác tiếp dân, xử lý khiếu nại tố cáo trong vấn đề giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Việc thực hiện đồng bộ và thường xuyên công tác thanh, kiểm tra như vậy sẽ tạo ra sự chặt chẽ, nghiêm minh trong thực thi vai trò quản lý nhà nước trong toàn hệ thống chính trị cấp huyện, đảm bảo các quy định của pháp luật và quyết định hành chính được ban hành đúng và triển khai thực hiện nghiêm túc trong thực tiễn Đối với Phòng Văn hóa và Thông tin là cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban Nhân dân cấp huyện có nhiệm vụ:

Chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan kiểm tra, thanh tra việc chấp hành pháp luật về hoạt động văn hoá, gia đình, thể dục, thể thao, du lịch và quảng cáo trên địa bàn huyện; giải quyết đơn thư, khiếu nại, tố cáo của công dân về lĩnh vực văn hoá, gia đình, thể dục, thể thao, du lịch và quảng cáo theo quy định của pháp luật

Thực hiện công tác thống kê, báo cáo định kỳ và đột xuất về tình hình hoạt động văn hoá, gia đình, thể dục, thể thao, du lịch và quảng cáo theo quy định của Ủy ban Nhân dân cấp huyện và Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và

Du lịch

1.3.2 Xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống nhằm biến các giá trị đó thành sức mạnh nội sinh để bảo vệ và phát triển đất nước trước các tác động của xu thế toàn cầu hóa, hội nhập và phát triển kinh tế thị trường hiện nay

Xu thế toàn cầu hoá bắt nguồn từ sự phát triển của lực lượng sản xuất, từ tính chất xã hội hoá của lực lượng sản xuất trên quy mô quốc tế Với nền kinh

tế toàn cầu hoá, việc tổ chức sản xuất và khai thác thị trường trong phạm vi một nước đã nhanh chóng chuyển sang sản xuất và khai thác trường trên phạm vi toàn thế giới và theo đó, sự phát triển kinh tế của bất kỳ quốc gia nào cũng đều vượt ra ngoài biên giới quốc gia dân tộc Do vậy, có thể hiểu, toàn cầu hoá ngày nay là sản phẩm của nền văn minh nhân loại và do đó, nó là cơ hội để mọi quốc gia đón nhận, tự nguyện hội nhập và góp sức mình thúc đẩy

sự phát triển toàn cầu

Việt Nam ta bước vào thời kỳ đổi mới, phát triển kinh tế thị trường và công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, vì vậy, lựa chọn con đường hội nhập kinh tế quốc tế là quyết tâm của Đảng và Chính phủ đã được khẳng định trong rất nhiều các Nghị quyết Đại hội Đảng, Nghị quyết Hội nghị Trung ương Đặc biệt, trong xu thế toàn cầu hoá hiện nay, kinh tế thị trường là yêu cầu bắt buộc để nước ta hội nhập vào đời sống kinh tế quốc tế, tận dụng những điều kiện bên ngoài cho sự phát triển kinh tế trong nước Từ đó, mở ra vận hội mới đưa nước ta vươn lên cùng các nước tiên tiến, giữ vững ổn định chính trị, giữ vững chủ quyền và định hướng phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa Tuy nhiên phải thấy được sự tác động hai mặt của nền kinh tế thị trường một cách khách quan Nó tác động mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong

đó vấn đề giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc

Với tư cách là phương tiện hữu hiệu phát triển kinh tế, là động lực thúc đẩy sự tiến bộ xã hội, kinh tế thị trường có tác động tích cực đến sự phát triển của văn hóa Dưới tác động của kinh tế thị trường làm cho con người thay đổi những quan niệm, thói quen, tâm lý, phong tục, tập quán cũ… gắn liền với nền sản xuất tự cấp tự túc trước đây, thay vào đó, tính năng động, tư duy sáng tạo được khơi dậy, nhân cách độc lập, tính tự chủ cá nhân được hình thành và phát triển một cách phổ biến Đồng thời, sự tác động mạnh mẽ của quy luật giá trị

và quy luật cạnh tranh đã kích thích con người không ngừng vươn lên sáng tạo nhiều giá trị văn hóa mới

Trong xu thế toàn cầu hóa, cùng với phát triển kinh tế thị trường là quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Chính công nghiệp hóa, hiện đại hóa đã tạo tiền đề vật chất để mọi tầng lớp nhân dân kế thừa và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống một cách có hiệu quả Đồng thời, công nghiệp hóa, hiện đại hóa cũng đòi hỏi phải có những giá trị văn hóa mới, hiện đại trên cơ sở kế thừa và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của các thế hệ đã vun đắp Tuy nhiên cũng cần thấy rằng, muốn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa phải quan tâm phát triển và hoàn thiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đó là một yêu cầu khách quan của sự phát triển kinh tế - xã hội hiện nay

Thực tiễn cho thấy, toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế sôi động đã và đang tác động đến quá trình giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc ở nước ta trên cả hai mặt: tích cực và tiêu cực Tác động tích cực của quá trình mở cửa, hội nhập quốc tế là tạo ra cơ hội để con người Việt Nam mở rộng tầm nhìn, có sự hiểu biết, quan hệ và giao lưu với bạn bè thế giới trong hoạt động kinh tế cũng như trong hoạt động văn hoá, xã hội Dưới tác động của quá trình hội nhập kinh tế, kinh tế thị trường, nhiều tiềm năng, thế mạnh văn hóa đã được khơi dậy và đem lại giá trị kinh tế đóng góp cho sự tăng trưởng của đất nước Trong quá trình hội nhập, con người Việt Nam học tập được kinh nghiệm trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc; tiếp thu những tiến bộ về khoa học - công nghệ trong tôn tạo, bảo vệ và khai thác, sử dụng các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Đồng thời, quá trình hội nhập còn gắn với những hoạt động giao lưu giữa các nền văn hoá của nhiều dân tộc trên thế giới, các hoạt động văn hoá - xã hội có tính đa quốc gia được tổ chức Do vậy, nhiều giá trị tư tưởng tiên tiến của nhân loại đã được con người Việt Nam chọn lọc và hấp thụ như: những

giá trị nhân văn, những tư tưởng bình đẳng, dân chủ, tính kỷ luật và tinh thần thượng tôn pháp luật; củng cố ý thức và giá trị cá nhân, tạo động lực cho sự phát triển của xã hội về mọi mặt…

Có thể nói rằng, cùng với xu hướng hội nhập và hiện đại hoá đất nước, nhiều giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc càng khẳng định được giá trị và sức sống bền vững của mình như các giá trị đạo đức gia đình, các truyền thống quí báu của dân tộc, các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể…

Do vậy, Nhà nước ưu tiên, đảm bảo nguồn lực, đồng thời huy động sự đóng góp của toàn xã hội và tranh thủ sự trợ giúp của quốc tế trong quá trình giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc

Tuy nhiên, quá trình hội nhập quốc tế cũng có không ít những tác động tiêu cực, đặt ra nhiều thách thức, thậm chí là nguy cơ đối với việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Kinh tế là nền tảng của một quốc gia nên hội nhập kinh tế sẽ kéo theo quá trình hội nhập về chính trị, văn hoá, xã hội của đất nước Trong xu thế toàn cầu hoá, hiện nay, chúng ta đang có những cơ hội, điều kiện thuận lợi để tiếp nhận các giá trị, tinh hoa văn hóa nhân loại nhằm làm giàu thêm, phong phú thêm các giá trị văn hóa của dân tộc mình Nhưng, như đã nói ở trên, toàn cầu hoá không chỉ tạo ra những cơ hội, điều kiện thuận lợi, mà còn đặt ra vô vàn thách thức, khó khăn đối với mọi quốc gia, dân tộc Đặc biệt là những vấn đề như vấn đề xây dựng nền kinh tế tự chủ, chủ quyền quốc gia, độc lập dân tộc, mô hình con người Việt Nam, trong đó có vấn đề giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Bản sắc văn hóa dân tộc là hồn cốt của một dân tộc Giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc chính là giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Hội nhập quốc tế còn dẫn đến sự du nhập các luồng văn hoá phản nhân văn, lối sống hưởng thụ đi kèm với tâm lý tiêu dùng, đề cao chủ nghĩa cá nhân ích kỷ… xa lạ với thuần phong, mỹ tục dân tộc và sự xuất hiện của nhiều trào lưu văn hóa lai căng, phản văn hóa… Những yếu tố này xâm nhập và đã gây ra

những ảnh hưởng xấu, dẫn đến những lệch lạc, xung đột, thậm chí là thất bại trong quá trình thực hiện việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Điều nguy hại hơn là nó có thể làm băng hoại nhiều giá trị tốt đẹp của truyền thống văn hoá dân tộc, tệ nạn xã hội lan tràn khiến cho đạo đức xã hội

bị xói mòn, nhiều thang bậc về giá trị của con người bị xáo trộn… dẫn đến nguy

cơ chệch hướng xã hội chủ nghĩa trong phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

Có thể nói, kinh tế thị trường và sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đã góp phần khắc phục nguy cơ tụt hậu xa hơn về kinh tế so với khu vực và thế giới Từ đó đảm bảo cơ sở kinh tế cho việc thực hiện chính sách xã hội và các hoạt động văn hóa Về mặt này, kinh tế thị trường là phương tiện tác động tích cực đến sự phát triển văn hóa Nhưng bản thân kinh tế thị trường

tự nó không thể giải quyết được tất cả các vấn đề văn hóa, trong đó có vấn đề giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Nền kinh tế thị trường ở nước ta tuy có định hướng xã hội chủ nghĩa nhưng vẫn tồn tại những mặt tiêu cực không thể tránh khỏi của kinh tế thị trường

Cùng với nền kinh tế thị trường ở nước ta là quá trình mở cửa hội nhập, giao lưu kinh tế, văn hoá thế giới Quá trình ấy không thể tránh khỏi sự xâm nhập của văn hoá phương Tây, lối sống thực dụng tư sản và các phản giá trị từ bên ngoài, nhất là khi nhân tố nội sinh còn chưa đủ mạnh để có thể ngăn chặn

nó Lối sống “Tây hóa”, cá nhân, vị kỷ, coi trọng vật chất… không chỉ huỷ hoại giá trị đạo đức cá nhân con người mà còn gây ra những hậu quả nặng nề cho xã hội, làm tổn thương các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc

Để tồn tại và phát triển trong bối cảnh toàn cầu hoá, về phương diện văn hoá, chúng ta cần tiếp cận các giá trị văn hoá của nhân loại để hiện đại hoá nền văn hoá dân tộc, nhưng cũng cần phải giữ gìn, phát huy các giá trị truyền thống để không đánh mất bản thân mình; hơn nữa, nâng văn hóa truyền thống của dân tộc ta lên tầm cao mới và phải biến các giá trị đó thành sức mạnh nội sinh để phát triển đất nước Đây là yêu cầu có tính nguyên tắc Bởi chính các

giá trị văn hóa truyền thống là nguồn cội nuôi dưỡng nhân cách con người, là nền tảng cho sự phát triển của con người và nói rộng ra là của một quốc gia, dân tộc Các giá trị văn hóa truyền thống được lưu giữ và bồi đắp đó là giá trị

vô giá của một dân tộc, thể hiện bề dày lịch sử - văn hóa và khả năng trường tồn của quốc gia Trong điều kiện đất nước đang đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế sâu rộng như hiện nay, vai trò của việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc càng hết sức có ý nghĩa Sức mạnh của những giá trị văn hóa truyền thống dân tộc được thử thách qua hàng ngàn năm lịch sử đang thể hiện như là mạch ngầm tuôn chảy không bao giờ cạn, nuôi dưỡng các thế hệ con người Việt Nam anh hùng trong chiến đấu, cần cù, sáng tạo trong lao động dựng xây đất nước, nhân hậu và nghĩa tình trong mối quan hệ cộng đồng Những giá trị văn hóa truyền thống đó vừa tạo ra niềm tự hào chính đáng của dân tộc nhưng cũng là bệ đỡ, là nguồn sức mạnh nội sinh để các thế hệ người Việt Nam nỗ lực vươn lên thoát khỏi đói nghèo, lạc hậu và xây dựng một xã hội “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”

Đảng ta khẳng định, văn hóa nói chung và các giá trị văn hóa truyền thống nói riêng là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội Văn hóa khơi dậy tiềm năng, phát huy sức sáng tạo của con người, tạo ra sự phát triển hài hòa giữa đời sống vật chất và đời sống tinh thần Chính vì vậy, chúng ta cần phải xác lập được bản lĩnh văn hóa dân tộc thông qua việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống; đồng thời làm giàu thêm, phong phú thêm nội dung các giá trị văn hóa của dân tộc bằng cách tiếp thu các tinh hoa văn hóa tiên tiến của nhân loại trong xu thế toàn cầu hoá hiện nay nhằm tạo nên nền tảng văn hoá tinh thần cho sự phát triển bền vững của đất nước

Từ sự phân tích trên, một lần nữa khẳng định nâng cao vai trò quản lý nhà nước của chính quyền các cấp, trong đó có cấp huyện, trong việc giữ gìn, phát

huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc là sự hết sức cần thiết ở nước

ta hiện nay

Kết luận chương 1 Trong chương 1, tác giả đã làm rõ những vấn đề lý luận về vai trò quản

lý nhà nước của chính quyền cấp huyện trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Đó là các khái niệm cơ bản về quản lý nhà nước về giá trị văn hóa, giá trị văn hóa truyền thống, quản lý nhà nước trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống; các nguyên tắc, nội dung và phương thức quản lý nhà nước trong việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Luận văn luận giải tính cấp thiết của việc nâng cao vai trò quản lý nhà nước của chính quyền cấp huyện trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc

Có thể khẳng định, ngày nay, xu thế tiến tới hiện đại và hội nhập vào nền văn hoá của nhân loại là một quy luật tất yếu Sự vận hành nội tại của văn hoá và các yếu tố tác động của kinh tế thị trường trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước đã và đang đặt ra cho việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, trong đó có văn hoá các dân tộc thiểu số nói chung và văn hoá Thái ở Thanh Hóa nói riêng, những cơ hội và những thách thức mới

Chính quyền cấp huyện có vai trò quan trọng trong thực thi quyền lực nhà nước đối với việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Vấn đề vai trò quản lý nhà nước của chính quyền địa phương về việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc trên địa bàn tỉnh Thanh hóa cho đến nay chưa có một đề tài nào nghiên cứu Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài này là việc làm rất cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý của chính quyền địa phương trong công tác giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc chung sống trên mảnh đất Việt Nam, trong đó có dân tộc Thái ở Như Xuân, Thanh Hóa

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VAI TRÒ QUẢN LÝ CỦA CHÍNH QUYỀN

CẤP HUYỆN TRONG VIỆC GIỮ GÌN, PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG CỦA DÂN TỘC THÁI Ở NHƯ XUÂN,

TỈNH THANH HÓA 2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Thái ở huyện Như Xuân, tỉnh Thanh Hóa

2.1.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội

Về điều kiện tự nhiên:

Như Xuân là một huyện miền núi nằm ở phía tây nam tỉnh Thanh Hóa, cách thành phố Thanh Hóa 60km Có tọa độ địa ý: 19024’05’' đến 19048’15’' vĩ

độ bắc; 1050

16’08’' đến 105056’'12’' kinh độ đông Có địa giới hành chính tiếp giáp với các huyện và các tỉnh như sau:

- Phía Bắc giáp với huyện Thường Xuân

- Phía Nam giáp với tỉnh Nghệ An

- Phía Đông giáp với huyện Như Thanh

- Phía Tây giáp với tỉnh Nghệ An

Tổng diện tích đất tự nhiện của huyện là 72.171,84ha, chiếm 6,0% diện tích tự nhiên toàn tỉnh, bằng 30,65% so với diện tích đất tự nhiên vùng kinh tế Tây nam và chiếm 9% diện tích tự nhiên các huyện miền núi của tỉnh

Địa hình Như Xuân tương đối phức tạp, có độ dốc lớn, chia cắt mạnh đặc biệt là các xã vùng cao 6 thanh, độ cao trung bình từ 400-500 m so với mặt nước biển; điểm cao nhất là núi pù kha- Thanh Quân cao 1.112 mét, đỉnh núi

Pù mùn cao 789 mét Phân chia theo độ cao, huyện Như Xuân được phân thành 3 vùng:

Vùng địa hình đồi núi cao gồm có 6 xã: Thanh Xuân, Thanh Quân, Thanh Sơn, Thanh Lâm, Thanh Hòa, Thanh Phong Diện tích là 25.942,59ha,

chiếm 35,95% diện tích tự nhiên toàn huyện với địa hình dốc, bị chia cắt bởi nhiều khe, suối

Vùng đồi núi vừa và thấp: gồm 9 xã với các thung lũng, đồng bằng ven sông suối, có diện tích tự nhiên 27.911,95ha, chiếm 38,67% diện tích tự nhiên toàn huyện Trong vùng gồm các xã Yên Lễ, Thị trấn Yên Cát, Cát Tân, Cát Vân, Thượng Ninh, Hóa Quỳ, Xuân Quỳ, Bình Lương, Tân Bình, vùng có

độ dốc không lớn

Vùng trung phía Tây nam: gồm 3 xã với các xã Xuân Bình, Bãi Trành, Xuân Hòa, có diện tích 18.317,30 ha, chiếm 25,38% diện tích tự nhiên toàn huyện Địa hình khu vực này về cơ bản là kiểu địa hình đồi bát

úp Đây là vùng có đất đỏ vàng được hình thành trên đá Mác ma trung tính, chất lượng khá tốt thuận lợi cho phát triển cây công nghiệp

Như Xuân nằm trong vùng Bắc Trung Bộ, nên cũng chịu ảnh hưởng khí hậu nhiệt đới gió mùa "nóng ẩm, mưa nhiều": Nhiệt độ trung bình năm 230c- 240c Nhiệt độ thấp nhất là tháng 1(14-15c), nhiệt độ cao nhất vào khoảng tháng 6 (30-37c) Lượng mưa bình quân hàng năm đạt 2.210,3

mm, phân ra làm 2 mùa rõ rệt: mùa mưa bắt đầu từ tháng 5 và kết thúc vào tháng 9 với tổng lượng mưa 1.534mm chiếm 72,3% lượng mưa cả năm, mùa khô bắt đầu từ tháng 10 và kết thúc vào tháng 4 năm sau với tổng lượng mưa là 45,4mm chiếm 27,7% lượng mưa cả năm, mưa nhieuf nhất vào tháng 7, mưa ít nhất vào tháng 1 Độ ẩm trung bình qua các tháng trong năm dao động từ 82% đến 91% trong đó tháng 6,7 là các tháng có độ ẩm thấp nhất, còn các tháng 12,1,2 và tháng 3 là các tháng có

độ ẩm cao nhất; Khí hậu Như Xuân vừa mang đặc trưng của khí hậu miền trung vừa mang đặc trưng của khí hậu miền núi phía Bắc nên thường xuyên chịu ảnh hưởng của các hiện tượng thời tiết bất lợi như: Bão lụt thường xảy ra tập trung từ tháng 7 đến tháng 11; Gió Tây nam (gió lào khô nóng) xuất hiện từ cuối tháng 3 đến tháng 7; Sương mù, sương muối

hàng năm vần xuất hiện; Như Xuân nằm trong tiều vùng khí hậu sông Hiếu có đặc trưng chủ yếu là chảy theo hướng chính từ Tây Bắc xuống Đông Nam Hệ thống sông chính gồm: Hệ thống sông mực với diện tích lưu vực 490km2 bắt nguồn từ Bình Lương và Tân Bình

Hệ thống sông Quyền bắt nguồn từ xã Xuân Quỳ đổ ra sông Chàng tại xã Thanh Hòa Hệ thống sông Chàng có diện tích lưu vực 440 km2 bắt nguồn từ 8 xã: Hóa quỳ, Xuân Quỳ, Xuân Hòa, Thanh Phong, Thanh Xuân, Thanh Lâm, Thanh Hòa, Thanh Quân Nhìn chung hệ thống sông suối của huyện là khá đa dạng và phong phú, số lượng hồ, đập nhiều với hơn 150 hồ đập nhỏ và 1 hồ lớn là hồ Bến En

Theo số liệu kiểm kê đất đai năm 2015, tổng diện tích đất tự nhiên huyện Như Xuân 72.171,84 ha Đất sử dụng cho mục đích nông nghiệp là 63.627,74ha, chiếm 88,16% diện tích đất tự nhiên (đất trồng lúa 2.476,32 ha; đất lâm nghiệp 50.481,54 ha; đất nuôi trồng thủy sản 774,11 ha) Đất

sử dụng cho mục đích phi nông nghiệp là 8.148,61 ha, chiếm 11,29% diện tích đất tự nhiên Đất chưa sử dụng là 395,49 ha, chiếm 0,55% diện tích

tự nhiên

Thảm thực vật rừng của huyện Như Xuân thuộc hệ sinh thái rừng ẩm nhiệt đới gió mùa Rừng thường xanh, với các họ thực vật đặc trưng như: Lim, sến, táu, giổi, vàng tâm và các cây thuộc họ tre như: luồng, nứa, vàu, giang, cây dược liệu đặc trưng như sa nhân, ráy thuần thục, thạch xương

bồ, nấm linh chi Hệ động vật được bảo tồn hiện tập trung ở vườn quốc gia bến en có hơn 1.000 loại động vật, một số loài quý hiếm có trong sách

đỏ (bò tót, gấu ngựa, báo lửa, khỉ mặt đỏ )

Huyện Như Xuân có nhiều loại khoáng sản, nhưng phân bố phân tán Một số loại khoáng sản điển hình gồm: mỏ đá xây dựng và đá ốp lát có trữ lượng khoảng 5 triệu m3 ở vùng Yên Cát, Thượng Ninh, Bình Lương, Hóa Quỳ, Thanh Xuân, Thanh Phong, Thanh Lâm; Mỏ Barit ở Xuân Bình - Bãi

Trành trữ lượng ước khoảng 100.000 tấn chưa khai thác; Vàng sa khoáng ở các xã Thanh Quân, Thanh Phong, Thanh Hòa; Quặng sắt ở Thanh Lâm, Thanh Sơn, Cát Tân, Cát Vân và Yên Lễ Đây là những lợi thế để huyện phát triển công nghiệp khai khoáng và sản xuất vật liệu xây dựng

Về dân cư và sự phân bố dân cư:

Đến năm 2016, dân số trung bình toàn huyện 69.866 người (chiếm 2,06% dân số toàn tỉnh); trong đó dân số thành thị 3.914 người, chiếm 5,6%; dân số nông thôn 65.952 người, chiếm 94,4% Mật độ dân số trung bình là 96,8 người/km2, bằng 30,6% mật độ dân số trung bình toàn tỉnh (316người/km2) Phân bố dân cư huyện Như Xuân không đều; cao nhất là thị trấn Yên Cát, mật độ dân số 835,9 người/km2, thấp nhất là Xuân Hòa có mật

độ dân số 28,5 người/km2, xã Thanh Sơn 32,7 người/km2 Dân số trong huyện thuộc cơ cấu dân số trẻ; tỷ lệ người có độ tuổi dưới 14 tuổi chiếm 20,6% từ 15-49 tuổi chiếm 58,6%, từ 50-59 tuổi chiếm 11,2% và từ 60 tuổi trở lên chiếm 9,6%

Huyện Như Xuân hiện có nhiều dân tộc cùng sinh sống, trong đó: dân tộc Thái 29,62 nghìn người (42,40%); dân tộc Kinh có 25,61 nghìn người (chiếm 36,66% dân số); dân tộc Thổ 9,81 nghìn người (14,04%); dân tộc Mường 4,03 nghìn người (5,77%); còn lại là các dân tộc thiểu số khác với khoảng 0,796 nghìn người (1,14%)

Về văn hóa - xã hội:

Văn hoá - xã hội có nhiều tiến bộ, đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân được cải thiện, công tác xoá đói giảm nghèo đạt kết quả quan trọng; các vấn đề bức xúc của xã hội được tập trung giải quyết

Giáo dục và đào tạo được củng cố và phát triển toàn diện, các ngành học, bậc

học phát triển nhanh về quy mô trường lớp, học sinh; cuộc vận động “hai không”

với 4 nội dung được triển khai thực hiện nghiêm túc góp phần nâng cao chất lượng giáo dục; đẩy mạnh công tác phổ cập giáo dục trung học cơ sở Đến nay,