Xây dựng chế độ chính sách, môi trường làm việc tạo động lực cho đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên bao gồm: tạo hành lang pháp lý để giáo viên yên tâm thực hiện nhiệm[r]
Trang 1PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHUYÊN VIỆT NAM: KINH NGHIỆM TỪ MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI
Nguyễn Minh Tường 1
Tóm tắt: Đội ngũ nhà giáo là lực lượng giữ vai trò quyết định đối với hiệu quả
giáo dục của mỗi nhà trường Vì thế, phát triển đội ngũ vừa là mục tiêu, vừa
là động lực của hoạt động giáo dục Với trường trung học phổ thông (THPT) chuyên, nhiệm vụ phát triển đội ngũ nhà giáo càng đặc biệt quan trọng, gắn liền với nhiệm vụ của trường chuyên là phát triển toàn diện người học, phát hiện học sinh giỏi, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước Trong bài viết này, trên
cơ sở đặc thù của hoạt động quản lí nhân sự trong trường trung học phổ thông chuyên và kế thừa các kinh nghiệm quản lý nhân sự trong giáo dục học sinh năng khiếu, tài năng ở một số quốc gia trên thế giới, chúng tôi đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lí nhân sự trong nhà trường THPT chuyên ở Việt Nam.
Từ khóa: năng khiếu, giáo dục năng khiếu, phát triển giáo viên, trường trung
học phổ thông chuyên.
1 Phát triển đội ngũ giáo viên trong trường trung học phổ thông chuyên
1.1 Giáo dục học sinh năng khiếu và yêu cầu đối với đội ngũ giáo viên ở trường trung học phổ thông chuyên
Khái niệm “năng khiếu” (giftedness) đến nay vẫn chưa có sự thống nhất trên phạm vi thế giới Hiệp hội Quốc gia về trẻ em năng khiếu của Mỹ đưa ra quan điểm: năng khiếu có thể được biểu hiện trong một hoặc nhiều lĩnh vực như trí tuệ, sự sáng tạo, nghệ thuật, lãnh đạo hay một lĩnh vực học thuật đặc thù như văn
chương, toán học, khoa học [6] Gagné, F trong Phát triển tài năng học tập và vấn
1 Sở Giáo dục và Đào tạo Phú Thọ;
NCS QH 2016 S, Trường Đại học Giáo dục;
Email: nmtuong@moet.edu.vn
Trang 2đề bình đẳng trong giáo dục năng khiếu định nghĩa “năng khiếu” như là một tố
chất tự nhiên vượt trội (outstanding natural abilities) ở ít nhất một khía cạnh năng lực nào đó về tinh thần (mental) hoặc thể chất (physical) [10, tr.11] Không phải tất cả những trẻ em có năng khiếu đều nhìn nhận và hành động như nhau Việc xác định số lượng trẻ em có năng khiếu phụ thuộc vào số lĩnh vực được đo lường và phương pháp được sử dụng để đo lường Tuy nhiên, một con số được nhiều ý kiến tán đồng là có khoảng 10% trẻ em tài năng trong tổng số trẻ cùng độ tuổi Điều này
là chỉ dẫn quan trọng để xác định các dịch vụ giáo dục giúp trẻ em năng khiếu có
cơ hội phát triển
Việc phát hiện, bồi dưỡng học sinh năng khiếu ở Việt Nam bắt đầu từ những năm 1960 với mô hình lớp “Toán đặc biệt” của trường Đại học Tổng hợp và các
kì thi học sinh giỏi toàn miền Bắc Sau khi đất nước thống nhất, hệ thống trường chuyên và các môn chuyên được mở rộng, các kì thi chọn học sinh giỏi quốc gia được tổ chức xuyên suốt 3 cấp từ Tiểu học, Trung học cơ sở đến Trung học phổ thông Từ khi thực hiện Nghị quyết TW 2 khóa VIII của Đảng Cộng sản Việt Nam (1996), hệ thống trường chuyên được triển khai ở khối Trung học phổ thông Điều
62, Luật Giáo dục 2005 xác định: “Trường THPT chuyên được thành lập ở cấp THPT dành cho những học sinh đạt kết quả xuất sắc trong học tập nhằm phát triển năng khiếu của các em về một số môn học trên cơ sở đảm bảo giáo dục phổ thông toàn diện” [1]
Thuộc loại hình trường chuyên biệt, trường THPT chuyên vừa thực hiện nhiệm
vụ chung của trường THPT quy định tại Điều 3, Điều lệ trường THCS, THPT và trường THPT có nhiều cấp học; vừa thực hiện những nhiệm vụ riêng được quy định
tại Điều 2, Quy chế trường THPT chuyên Cụ thể, trường THPT chuyên “phát hiện những học sinh có tư chất thông minh, đạt kết quả xuất sắc trong học tập và phát triển năng khiếu của các em về một số môn học trên cơ sở đảm bảo giáo dục phổ thông toàn diện; giáo dục các em thành người có lòng yêu nước, tinh thần vượt khó, tự hào, tự tôn dân tộc; có khả năng tự học, nghiên cứu khoa học và sáng tạo; có sức khỏe tốt để tiếp tục đào tạo thành nhân tài đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước” [2].
Đội ngũ giáo viên giảng dạy môn chuyên tại các trường THPT chuyên vì vậy cần có những năng lực nghề nghiệp đặc thù để khuyến khích học sinh phát triển năng khiếu Bên cạnh việc đáp ứng những quy định chung về chuẩn nghề nghiệp, chúng tôi xác định các năng lực nghề nghiệp đặc trưng của giáo viên THPT chuyên, bao gồm:
+ Trình độ đào tạo đáp ứng yêu cầu hoạt động ở trường THPT chuyên
+ Có khả năng xây dựng kế hoạch tự học, tự bồi dưỡng, cập nhật kiến thức chuyên môn; tham gia các khoá đào tạo, bồi dưỡng để nâng cao năng lực nghề nghiệp
Trang 3+ Có khả năng nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng; đề xuất sáng kiến kinh nghiệm + Có năng lực phát hiện những học sinh có tư chất thông minh về môn học; cổ
vũ, khích lệ, giúp đỡ học sinh phát triển năng khiếu đặc biệt
+ Phát triển chương trình môn học, xây dựng các được các chuyên đề bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh năng khiếu
+ Hướng dẫn học sinh tự học, tự nghiên cứu tài liệu chuyên đề nâng cao và vận dụng sáng tạo vào các tình huống thực tiễn
+ Tạo điều kiện, hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học, sáng tạo kỹ thuật + Lồng ghép hiệu quả giáo dục trong dạy học môn chuyên, các chuyên đề nâng cao + Tổ chức các hoạt động giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống, kỹ năng hoạt động
xã hội… cho học sinh
+ Có năng lực sử dụng các phương pháp, kỹ thuật tiên tiến phục vụ hoạt động dạy học và giáo dục
+ Sử dụng đa dạng các hình thức, công cụ kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh THPT chuyên
+ Cài đặt, sử dụng được các phần mềm hỗ trợ dạy học; sử dụng phương tiện, công cụ giao tiếp qua internet để trao đổi, cộng tác, nghiên cứu
+ Sử dụng thành thạo ít nhất một ngoại ngữ trong giao tiếp; giảng dạy; tìm kiếm tài liệu, bài báo, tạp chí khoa học quốc tế
+ Có khả năng giao lưu, học hỏi, trao đổi kinh nghiệm với các trường THPT trong khu vực và trên thế giới
1.2 Yêu cầu của công tác phát triển đội ngũ giáo viên trong trường trung học phổ thông chuyên
Nội dung phát triển đội ngũ giáo viên trongtrường THPT chuyên bao gồm: quy hoạch phát triển đội ngũ; tạo nguồn và tuyển chọn đội ngũ; tổ chức sử dụng đội ngũ; tổ chức đào tạo bồi dưỡng đội ngũ; đánh giá đội ngũ và xây dựng chế độ chính sách, môi trường làm việc tạo động lực cho đội ngũ
- Quy hoạch phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên
Quy hoạch giáo viên là quá trình thực hiện đồng bộ các chủ trương, biện pháp
để phát triển đội ngũ đủ về số lượng, đảm bảo về chất lượng, đồng bộ về cơ cấu
tổ chức nhằm phục vụ tốt nhất cho sự phát triển của nhà trường trong từng giai đoạn Việc xây dựng kế hoạch phát triển đội ngũ được thực hiện theo quy trình năm
Trang 4bước: phân tích môi trường, xác định mục tiêu; đánh giá thực trạng đội ngũ; xác định những ưu tiên trong tương lai; phân tích sự thay đổi và đưa ra kế hoạch phát triển đội ngũ; thực hiện kế hoạch và đánh giá kết quả thực hiện Quy hoạch phát triển hướng đến đảm bảo nhu cầu về số lượng, chất lượng và cơ cấu đội ngũ giáo viên
- Tạo nguồn và tuyển chọn đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên
Tạo nguồn và tuyển chọn là bộ phận quan trọng trong mô hình chung về quản
lý nguồn nhân lực, được thực hiện với quy trình như sau: thu hút những người có khả năng từ nhiều nguồn khác nhau nộp đơn để được tham gia tuyển chọn; xem xét, lựa chọn những người có tiêu chuẩn đáp ứng đầy đủ yêu cầu vị trí cần tuyển dụng, bao gồm các khâu: chuẩn bị, tổ chức, thực hiện, đánh giá, quyết định và công bố quyết định tuyển chọn
- Tổ chức sử dụng đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên
Sử dụng giáo viên là phân công, cắt cử giáo viên vào những vị trí công tác phù hợp, tạo điều kiện thuận lợi để họ nâng cao chất lượng giảng dạy, giáo dục và phát huy tốt nhất năng lực lao động sáng tạo Các nội dung cần triển khai để thực hiện tốt công tác tổ chứcsử dụng đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên bao gồm: có kế hoạch sử dụng giáo viên phù hợp; phân công nhiệm vụ giảng dạy đúng chuyên môn, phát huy được thế mạnh của giáo viên; phát hiện giáo viên giỏi để phát triển sở trường chuyên môn, quy hoạch cán bộ; thực hiện đúng quy định về đánh giá giáo viên theo nhiệm vụ; thực hiện điều động, luân chuyển vị trí đối với giáo viên theo năng lực, sở trường và nguyện vọng; thực hiện cơ chế kiểm tra giám sát để đảm bảo giáo viên thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ được giao
- Tổ chức đào tạo bồi dưỡng đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên
Ngoài nội dung bồi dưỡng giáo viên THPT đã được định hướng trong các modul về bồi dưỡng thường xuyên, việc đào tạo bồi dưỡng giáo viên trường THPT chuyên hướng tới tiêu chuẩn giáo viên có khả năng sử dụng được tin học, thiết bị dạy học hiện đại và ít nhất một ngoại ngữ trong học tập, nghiên cứu, giảng dạy, giao tiếp, đáp ứng các yêu cầu của thông tư 06 về tiêu chuẩn, nhiệm vụ của giáo viên trường THPT chuyên
- Đánh giá đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên
Hoạt động đánh giá đội ngũ giáo viên bao gồm các nội dung: xây dựng bộ tiêu chí đánh giá giáo viên theo quy định của nhà nước và nhà trường; xây dựng quy trình đánh giá khoa học, chính xác, hiệu quả; thực hiện đúng quy tình đánh giá; huy động nhiều lực lượng tham gia đánh giá; công khai kết quả đánh giá Có nhiều
Trang 5hình thức khác nhau để thực hiện đánh giá giáo viên như: cán bộ quản lý đánh giá giáo viên; giáo viên đánh giá lẫn nhau; mỗi giáo viên tự đánh giá; học sinh đánh giá giáo viên; đánh giá tổng hợp nhiều chiều… Kết quả đánh giá vừa định hướng giáo viên cải thiện chất lượng công việc, vừa là cơ sở để nhà quản lý đưa ra những quyết định về nhân sự
- Xây dựng chế độ chính sách, môi trường làm việc tạo động lực cho đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên
Xây dựng chế độ chính sách, môi trường làm việc tạo động lực cho đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên bao gồm: tạo hành lang pháp lý để giáo viên yên tâm thực hiện nhiệm vụ; đảm bảo chế độ lương, thưởng, phụ cấp đầy
đủ, kịp thời; có chính sách khuyến khích giáo viên học tập nâng cao trình độ, tham gia nghiên cứu khoa học; có chính sách thu hút, đãi ngộ với giáo viên giỏi; tạo điều kiện về cơ sở vật chất, kỹ thuật phục vụ cho hoạt động giảng dạy và nghiên cứu; xây dựng văn hóa tổ chức trong nhà trường trên tinh thần tin cậy, hợp tác, chia sẻ; vận dụng các chính sách kinh tế - xã hội của Đảng, Nhà nước một cách hợp lý để nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của cán bộ giáo viên…
2 Phát triển đội ngũ giáo viên trung học phổ thông chuyên Việt Nam nhìn từ kinh nghiệm quốc tế
2.1 Kinh nghiệm phát triển giáo viên trong giáo dục học sinh năng khiếu của một số quốc gia trên thế giới
- Kinh nghiệm phát triển giáo viên trong giáo dục học sinh năng khiếu của Mĩ
Ở Mĩ, National Association for Gifted Children (NAGC) là một tổ chức Hiệp hội quốc gia có vai trò hỗ trợ, thúc đẩy các chính sách, mô hình thực tế để phát triển tài năng, năng khiếu cho thanh thiếu nhi Bên cạnh đó, mỗi bang đều thành lập Hiệp hội giáo dục năng khiếu, tài năng NAGC đã phát triển các tiêu chuẩn quốc gia về chương trình, dịch vụ giáo dục, đào tạo giáo viên, đào tạo sau đại học, hướng tới hiệu quả giáo dục tốt nhất để đáp ứng nhu cầu học tập cho khoảng ba đến năm triệu học sinh năng khiếu, tài năng từ mẫu giáo đến hết lớp 12 của đất nước này Tổ chức NAGC đồng thời công bố nhiều tài liệu nghiên cứu chuyên ngành, triển khai các hội thảo, hội nghị, khóa bồi dưỡng về học sinh năng khiếu, vận động các chính sách phát triển năng khiếu, tài năng và phát triển quỹ hỗ trợ nhà quản lý giáo dục, giáo viên, học sinh xuất sắc… Liên quan đến phát triển đội ngũ giáo viên dạy học sinh năng khiếu, nhóm nghiên cứu thuộc Hiệp hội khuyến nghị Liên bang cần có chính sách để liên tục phát triển chuyên môn cho tất cả đội ngũ giáo viên trong nhà trường [4] Một trong những chuẩn năng lực giáo viên đào tạo học sinh năng khiếu và tài
Trang 6năng là “nhận thức được nhu cầu học tập chuyên môn của mình, hiểu được ý nghĩa của việc học tập suốt đời, tham gia vào các hoạt động chuyên môn và cộng đồng học tập” [7] NAGC đề xuất chuẩn kiến thức, kỹ năng của giáo viên dạy đối tượng
là học sinh năng khiếu bao gồm [5]:
1 Nhận ra sự khác biệt về học tập, các mốc phát triển và các đặc điểm nhận thức/ tình cảm của học sinh năng khiếu và tài năng, bao gồm cả sự khác biệt về nền tảng văn hóa, ngôn ngữ và nhu cầu cá nhân về hoạt động học tập, về nhận thức xã hội
2 Thiết kế quá trình học tập, thực hành phù hợp với đặc điểm cá nhân của mỗi học sinh, chú ý tính sáng tạo, sự tăng tốc, độ sâu và phức tạp trong mỗi bài học cũng như các chủ đề chuyên sâu
3 Lựa chọn, điều chỉnh và sử dụng các chiến lược giảng dạy để thúc đẩy hoạt động học tập của học sinh
- Kinh nghiệm phát triển giáo viên trong giáo dục học sinh năng khiếu của Úc
Úc là quốc gia vận dụng khá rộng rãi mô hình về sự khác biệt giữa năng khiếu
và tài năng của Gagné - nhà giáo dục học người Canada vào các chương trình giáo dục học sinh năng khiếu Năm 1985, Hiệp hội Giáo dục Năng khiếu và Tài năng Úc (The Australian Association for the Education of the Gifted and Talented
- AAEGT) được thành lập Bên cạnh mục tiêu đảm bảo sự công bằng xã hội trong giáo dục học sinh năng khiếu, kích thích phát triển tài năng, kêu gọi chính phủ quan tâm đặc biệt đến giáo dục học sinh năng khiếu thông qua các chương trình giáo dục chính thức…, AAEGT đồng thời đặt ra những mục tiêu liên quan trực tiếp đến phát triển đội ngũ giáo viên, đó là [9]:
Tập hợp, trao đổi ý tưởng, kinh nghiệm, nhân lực trong và ngoài nước Úc từ tất cả các thành phần quan tâm đến năng khiếu và tài năng
Thiết lập kênh trao đổi ý tưởng, kinh nghiệm, phương pháp dạy học, mô hình đào tạo giáo viên giảng dạy học sinh năng khiếu và tài năng
Trong quá trình giảng dạy, việc tham gia các hoạt động học tập nâng cao chuyên môn trở thành yêu cầu bắt buộc với các giáo viên đào tạo học sinh năng khiếu Yêu cầu này được cụ thể hóa thành nội qui, qui định ở các cơ sở giáo dục Mỗi giáo viên Victoria cần hoàn thành 100 giờ học tập chuyên môn trong thời gian
5 năm Các hoạt động được công nhận là học tập chuyên môn bao gồm tham gia hội thảo, seminar, tọa đàm, trong đó ít nhất một nửa các hoạt động phải liên quan đến những tri thức được tổng kết bên ngoài không gian nhà trường Tại trường Nossal, giáo viên thường xuyên được cập nhật các tài liệu về học sinh năng khiếu
và chiều thứ tư hàng tuần là thời gian đặc biệt để học tập chuyên môn, phát triển nghề nghiệp [8, tr.216] Một số cơ sở giáo dục đại học ở quốc gia này đồng thời
Trang 7cung cấp các dịch vụ giáo dục sau đại học liên quan trực tiếp đến đào tạo học sinh năng khiếu
- Kinh nghiệm phát triển giáo viên trong giáo dục học sinh năng khiếu của Singapore
Ở Singapore, Chương trình Giáo dục Năng khiếu (Gifted Education Programme
- GEP) được thực hiện từ năm 1984 dưới sự quản lí của Bộ Giáo dục Singapore Chương trình này cung cấp dịch vụ giáo dục phát triển năng lực lãnh đạo cho những cá nhân tài năng về trí tuệ, giúp họ phát triển tối đa tiềm năng để hoàn thiện bản thân và cải thiện xã hội Người đứng đầu Bộ Giáo dục Singapore, bà Ho Peng nhấn mạnh: “Giáo viên là chìa khóa để cung cấp kinh nghiệm học tập chất lượng cho tất cả học sinh” Singapore đã tổng kết một số thành quả và kinh nghiệm trong nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, cụ thể là [3]:
Thực hiện tốt công tác đào tạo giáo viên trước khi họ trở thành những giáo viên chính thức, đặc biệt chú trọng bồi dưỡng kỹ năng thực hành sư phạm, tạo cho
họ nền tảng vững chắc trong những năm đầu vào nghề với tư cách là giáo viên mới Cung cấp cơ hội đáng kể để giáo viên phát triển chuyên môn trong suốt sự nghiệp Sự đa dạng của các hoạt động phát triển chuyên môn mà giáo viên tham gia bao gồm: tham gia các khóa học, hội nghị, hội thảo giáo dục; hỗ trợ lẫn nhau, chia sẻ hợp tác giữa các giáo viên và các cơ sở giáo dục; tham gia các diễn đàn học tập chuyên môn
Đội ngũ giáo viên được đào tạo bài bản, có trình độ chuyên môn cao và năng động Từ những năm 2000, Singapore nỗ lực trẻ hóa đội ngũ giáo viên và mở rộng lực lượng giảng dạy Bên cạnh việc coi trọng giáo viên trẻ - đội ngũ có thế mạnh trong việc khai thác tiềm năng của các công nghệ mới, thực hiện các quan điểm đa dạng, những cách làm sáng tạo và tạo ra năng lượng mới cho hoạt động dạy học, Singapore đồng thời xây dựng được nền văn hóa cố vấn mạnh mẽ trong trường học Các giáo viên giàu kinh nghiệm đóng một vai trò quan trọng trong việc làm sâu sắc hơn sự hiểu biết của giáo viên trẻ về đặc trưng và tầm quan trọng của nghề dạy học
Các giáo viên Singapore tin rằng nghề dạy học là nghề được tôn trọng và có giá trị trong xã hội Bộ Giáo dục Singapore cũng đã đưa ra nhiều giải pháp để giảm bớt các nhiệm vụ hành chính cho giáo viên để họ có thể tập trung hơn vào việc dạy và học
2.2 Một số giải pháp ưu tiên nhằm phát triển đội ngũ giáo viên tại trường trung học phổ thông chuyên ở Việt Nam
Từ yêu cầu của công tác phát triển đội ngũ giáo viên ở nhà trường THPT chuyên và kinh nghiệm phát triển giáo viên trong đào tạo học sinh năng khiếu ở
Trang 8một số quốc gia trên thế giới, chúng tôi đề xuất bốn giải pháp ưu tiên cho hoạt động quản lí nhân sự tại trường trung học phổ thông chuyên ở Việt Nam
Thứ nhất, xây dựng chuẩn nghề nghiệp giáo viên THPT chuyên làm cơ sở
để phát triển đội ngũ đáp ứng chuẩn Thế giới đang bước vào cuộc Cách mạng
công nghiệp 4.0 với những bước tiến nhảy vọt Nhân loại đang dịch chuyển từ kỷ nguyên công nghiệp sang kỷ nguyên thông tin và kinh tế tri thức Sự phát triển giáo dục đào tạo, đặc biệt là giáo dục học sinh giỏi, đào tạo nhân tài trở thành vấn đề sống còn, quyết định vị thế của mỗi quốc gia, dân tộc Trong bối cảnh đó, vấn đề chuẩn hóa đội ngũ giáo viên THPT chuyên được đặt ra cấp bách Để tiến hành chuẩn hóa, phát triển đội ngũ, vấn đề trước tiên là cần phải có chuẩn năng lực Việc đánh giá giáo viên trường THPT chuyên hiện nay vẫn theo quy định chung về chuẩn nghề
nghiệp của giáo viên trung học Theo đó, giáo viên trường chuyên “Xếp loại khá trở lên theo quy định Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trường trung học của Bộ Giáo dục và Đào tạo” [2] Tuy nhiên, với đặc thù riêng về mục tiêu, nhiệm vụ của hệ
thống trường chuyên, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần xây dựng chuẩn nghề nghiệp giáo viên trường THPT chuyên
Trên cơ sở yêu cầu đặc thù của giáo dục năng khiếu ở trường THPT chuyên, chúng tôi đề xuất chuẩn nghề nghiệp giáo viên THPT chuyên bao gồm:
(1) Về phẩm chất;
Quan tâm, nắm bắt quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và của địa phương về đào tạo, phát triển học sinh giỏi, học sinh năng khiếu
Quan tâm, nắm bắt sự phát triển của người học và sự khác biệt của mỗi cá nhân trong học tập
Có tinh thần cộng tác với đồng nghiệp, gia đình học sinh, các tổ chức chính trị,
xã hội trong giáo dục, phát triển học sinh năng khiếu
(2) Về năng lực;
Đáp ứng các yêu cầu về trình độ đào tạo, kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, ngoại ngữ tin học mà chúng tôi đã đề cập trong năng lực nghề nghiệp đặc trưng của giáo viên THPT chuyên
Thứ hai, nâng cao công tác bồi dưỡng giáo viên Ở Việt Nam, chiến lược
phát triển hệ thống các trường THPT chuyên đến năm 2020 đã đặt ra mục tiêu: trường THPT chuyên trở thành hệ thống chủ lực phát hiện những học sinh có tư chất thông minh, khá giỏi nhiều môn học, bồi dưỡng và đào tạo các em thành nhân tài để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong thời kỳ hội nhập quốc tế Để hoạt động dạy học, giáo dục ở trường THPT chuyên đạt hiệu quả cao, giáo viên trước hết
Trang 9cần nắm bắt được nhu cầu tình cảm, phong cách học tập của học sinh cũng như có chiến lược hỗ trợ học sinh phát triển năng khiếu Thực tế hiện nay, các nhà trường
sư phạm chưa xây dựng nội dung giáo dục học sinh năng khiếu như một phần của chương trình đào tạo sư phạm Chính vì vậy, quá trình bồi dưỡng giáo viên THPT chuyên, cung cấp những thông tin về học sinh năng khiếu và giáo dục năng khiếu giữ vai trò đặc biệt quan trọng
Theo đó, chúng tôi đề xuất ba nội dung cơ bản trong bồi dưỡng giáo viên THPT chuyên, đó là: bồi dưỡng lí luận về đào tạo học sinh THPT chuyên, bồi dưỡng kiến thức chuyên môn và bồi dưỡng năng lực nghề nghiệp Nội dung bồi dưỡng lí luận cho giáo viên không tách rời nhiệm vụ đúc rút kinh nghiệm về phát triển học sinh năng khiếu của các quốc gia trên thế giới, trong đó có tổng kết những
mô hình lí thuyết và thực tiễn Bồi dưỡng kiến thức chuyên môn có thể được thực hiện với nhiều hình thức khác nhau, phù hợp với yêu cầu thực hành nghề nghiệp và nhu cầu học tập của mỗi giáo viên Bồi dưỡng năng lực nghề nghiệp cho giáo viên THPT chuyên gắn với các khâu: xây dựng kế hoạch dạy học, tổ chức quá trình dạy học và đánh giá, cải tiến hiệu quả hoạt động dạy học
Thứ ba, xác định cơ chế đánh giá và đãi ngộ giáo viên Đánh giá giáo viên là
một khâu quan trọng để nâng cao chất lượng quản lý của nhà quản lý cũng như hiệu quả làm việc của giáo viên Chính sách đãi ngộ đối với giáo viên chi phối mạnh mẽ việc phát huy tiềm năng, sự nhiệt tình của giáo viên với công việc Trong công tác phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên, chế độ chính sách, môi trường làm việc tạo động lực cho đội ngũ giáo viên tốt sẽ giúp giáo viên toàn tâm toàn ý với sứ mệnh đào tạo, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước
Một trong những cơ sở quan trọng để đánh giá và đãi ngộ giáo viên là căn cứ vào kết quả học tập của học sinh, đặc biệt là thành tích của học sinh tham gia các kỳ thi học thuật ở phạm vi quốc tế Tùy theo đặc điểm, tình hình cụ thể, mỗi địa phương sẽ đưa ra những cơ chế đánh giá, chính sách đãi ngộ khác nhau để khuyến khích giáo viên phát huy tối đa tâm huyết và năng lực của họ
Thứ tư, tăng cường hoạt động hợp tác quốc tế Từ nửa sau thế kỷ XX, thế giới
đã xuất hiện nhiều tổ chức tiêu biểu liên quan đến giáo dục học sinh năng khiếu
ở phạm vi quốc gia và quốc tế: Hiệp hội quốc gia về trẻ em năng khiếu của Hoa
Kỳ (www.nagc.org), Hiệp hội Giáo dục Năng khiếu và Tài năng Úc (http://www aaegt.net.au/), Hội đồng thế giới về trẻ em năng khiếu và tài năng (https://world-gifted.org/) Ở khu vực Châu Á Thái Bình Dương, Liên đoàn Châu Á Thái Bình Dương về năng khiếu (http://www.apfgifted.org/) được thành lập năm 1990 và đến
2016 có các thành viên đến từ các quốc gia và vùng lãnh thổ: Australia, Trung Quốc, Hồng Kông, Ấn Độ, Indonesia, Hàn Quốc, Nga, Singapore, Ả-rập Xê-út,
Trang 10Đài Loan, Thổ Nhĩ Kỳ, Thái Lan Việt Nam nên có cá nhân tham gia APFG với tư cách thành viên Đây là cơ hội để chúng ta có được bản tin sáu tháng một lần của
tổ chức, tham gia hội thảo APFG hai năm một lần, đề xuất quan điểm, khẳng định tiếng nói trong tổ chức Qua đó, các nhà quản lý giáo dục, giáo viên dạy học sinh năng khiếu ở Việt Nam có cơ hội mở rộng tầm nhìn, nâng cao kiến thức chuyên môn nghiệp vụ
* * *
“Không một hệ thống giáo dục nào có thể vươn cao quá tầm những giáo viên làm việc cho nó” (Raja Roy Singh) Chính vì vậy, để phát triển giáo dục, vấn đề
phát triển đội ngũ trở thành nhiệm vụ then chốt hàng đầu Xuất phát từ yêu cầu phát triển giáo viên ở trường THPT chuyên, trên cơ sở đúc kết các kinh nghiệm phát triển giáo viên trong giáo dục năng khiếu trên thế giới, chúng tôi đề xuất một
số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác phát triển đội ngũ giáo viên bao gồm xây dựng chuẩn nghề nghiệp giáo viên trường chuyên, nâng cao hiệu quả hoạt động bồi dưỡng, đánh giá, đãi ngộ giáo viên và tăng cường hợp tác quốc tế Đây là các giải pháp ưu tiên trong tổng thể hoạt động phát triển đội ngũ giáo viên trong trường THPT chuyên để các các thầy cô thực sự trở thành lực lượng nòng cốt thực hiện sứ mệnh bồi dưỡng nhân tài, phát triển nguồn nguyên khí quốc gia
Tài liệu tham khảo
Tiếng Việt
Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2005), Luật Giáo dục, Số 38/2005/ QH11 ngày 14/6/2005.
Bộ Giáo dục & Đào tạo (2012), Quy chế tổ chức và hoạt động của trường trung học phổ thông chuyên, Ban hành theo Thông tư số 06/2012/TT-BGDĐT ngày 15/2/2012.
Tiếng Anh
Ministry of Education Singapore, Press Releases,
https://www.moe.gov.sg/news/press-releases/international-oecd-study-shows-a-quality dynamic-and-committed-teaching-force-in-singapore.
National Association for Gifted Children (2016) A Guide to State Policies in Gifted Education-2nd Edition Washington, DC www.nagc.org.
National Association for Gifted Children (2014), Knowledge and Skill Standards in Gifted Education for All Teachers,
https://www.nagc.org/resources-publications /resources/national-standards-gifted-and-talented-education/knowledge-and
National Association for Gifted Children, What is Giftedness?,